ΜΙΜΗΣ Α. ΝΙΚΟΛΑΟΥ: Από τη ζωή μου στην Κέρτεζη

(«Όσα είδα, όσα άκουσα, όσα έμαθα»: Βιβλιοπαρουσίαση)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Η Κέρτεζη έζησε φέτος το Καλοκαίρι άλλη μία ευχάριστη συγγραφική έκπληξη! Ένα νέο βιβλίο μπήκε στη ζωή μας κι ένας νέος συγγραφέας εμφανίστηκε στα δημόσια πράγματα. Και προστίθεται σε αρκετούς παλαιότερους συγγραφείς, άνδρες και γυναίκες.

   Ο Δημήτριος (Μίμης) Α. Νικολάου, ο νέος μας Κερτεζίτης συγγραφέας, γεννήθηκε (1940) και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Γόνος ιερατικής οικογένειας, πολυμελούς, όπως πολλές στην επαρχία τα χρόνια εκείνα.

   Εδώ και αρκετά χρόνια είναι συνταξιούχος δάσκαλος και σχολικός σύμβουλος. Επί πλέον είναι και πτυχιούχος του τμ. Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου (Αθήνα), αλλά και σημαντικός γνώστης της επιστημονικής Βυζαντινής μουσικής με πάρα πολλές δεκαετίες πάνω στο αναλόγιο (στην Κέρτεζη από μικρό παιδί και ακόμα είναι δυναμικά ενεργός).

   Το έξοχο βιβλίο του με τον τίτλο «Από τη ζωή μου στην Κέρτεζη» και υπότιτλο «Όσα είδα, όσα άκουσα, όσα έμαθα» εκδόθηκε από τις εκδόσεις ΑΤΤΙΚΟΣ (Αθήνα) τον Ιούλιο του 2026 (1^η έκδοση). Αποτελείται από 180 σελίδες με πολύ καλή γραμματοσειρά και σπουδαία εμφάνιση. Την επιμέλεια είχε η κόρη του Βασιλική Δ. Θ. Νικολάου. Αφιερώνεται στην οικογένειά του.

   Το βιβλίο στους Κερτεζίτες και στις Κερτεζίτισσες προσφέρθηκε δωρεάν με προσωπική αφιέρωση για κάθε έναν χωριστά. Όλοι και όλες τον ευχαριστήσαμε για το καλοκαιρινό του δώρο. Φυσικά και πωλείται από τον εκδοτικό οίκο και στα βιβλιοπωλεία με τα οποία συνεργάζεται ο οίκος αυτός.

ΙΙ. Η ΔΟΜΗ ΤΟΥ

   Η δομή του ξεκινά με ενημερωτικό σημείωμα, στο οποίο τονίζει ότι «είναι η προσωπική κατάθεση ενός κοινωνικού χρονικού, με πρωταγωνιστή το χωριό μας, την Κέρτεζη…», (σ. 17). «Είναι η αναφορά μου στο παρελθόν του χωριού μας, χωρίς να εξιδανικεύεται ή να μηδενίζεται, χωρίς ωραιοποίηση, μεμψιμοιρία, επίκριση και καταδίκη και θα είμαι ευγνώμων εάν συντελώ στη διατήρησή του στη συλλογική μας μνήμη», (σ. 18).

   Ο Πρόλογος είναι μεν μικρός, αλλά θέτει το «περίγραμμα του ανά χείρας εγχειρήματος» (σ. 20). Εκτός από τον «απευθείας διάλογο με τα βουνά που την περιβάλλουν, προικίζεται με το προνόμιο του ευλογημένου φυσικού τοπίου…» (σ. 19), αλλά και «διαβαίνει το χρόνο αφήνοντας δραστικό αποτύπωμα, συμμετέχει και θυσιάζεται στους εθνικούς αγώνες του 1821 μέχρι και τα νεότερα χρόνια, αναπτύσσεται κοινωνικά μέσα από ζυμώσεις στις οποίες συμβαδίζουν σύνεση, φιλία, φιλαλληλία και φιλομάθεια αλλά και ατομικισμός, μικροψυχία, άγνοια και φανατισμός, …» (σελ. 19).

   «Η γενιά μου έρχεται από μια εποχή κατά την οποία το χωριό μας δεν είχε ηλεκτρικό ρεύμα, η τεχνητή νοημοσύνη και τα επιτεύγματά της υπερέβαιναν τη φαντασία» (σ. 19). «Ζήσαμε τον όλεθρο της κατοχής, τον αντιστασιακό αγώνα, την δίψα για απελευθέρωση, αλλά και την αίσθηση ‘’της πικρής απελευθέρωσης’’… Ζήσαμε τον ‘’βραχνά’’ των κοινωνικών φρονημάτων, τα χρόνια της χούντας (1967-1974) και τα επόμενα χρόνια με την ευοίωνη προοπτική της ευημερίας» (σ. 20).

   Ο κορμός του βιβλίου απαρτίζεται από 5 μέρη για τα οποία θα σημειώσουμε κάποιες πλευρές. Συνεχίζει με «ανεκδοτολογικά», «επίλογο», «βιβλιογραφία», αλλά και 4 σημαντικά παραρτήματα. Στην βιβλιογραφία αναφέρονται αφενός γενικότερα βιβλία που αφορούν το πλαίσιο στα αντίστοιχα μέρη του βιβλίου, αλλά και βιβλία από Κερτεζίτες συγγραφείς. Προσωπικά θέλω να τον ευχαριστήσω δημόσια για τις αναφορές και των δικών μου βιβλίων. Επίσης αναφέρονται βιβλία του Ανδρέα Χρυσ. Βορύλλα και της Γιούλας Γ. Κωνσταντοπούλου, όπως και άρθρα από την εφημερίδα «Η ΚΕΡΤΕΖΗ».

ΙΙΙ. ΜΕΡΟΣ 1^ο: ΚΑΤΟΧΗ, ΜΕΤΑΚΑΤΟΧΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΕΜΦΥΛΙΟΣ, ΜΕΤΕΜΦΥΛΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΑ…

   Το μέρος αυτό χωρίζεται σε δύο κεφάλαια. Το 1^ο κεφάλαιο (σ. 23-41) καταλαμβάνει την περίοδο 1940-1946. Ειδική θετική μνεία γίνεται στο ΕΑΜ, αλλά και στην ίδρυση του ΕΑΜ Κερτέζης τον Απρίλη του 1943 στο ξωκκλήσι του Αη Γιώργη! Ο συγγραφέας αναφέρει τις πηγές του και είναι αρκετές και σημαντικές.

   Η συντριπτική πλειοψηφία των ονομάτων αναφέρονται με τα αρχικά του ονόματος και του επωνύμου τους. Είναι επιλογή του συγγραφέα, καθόλα σεβαστή, παρότι πολλοί από μας θέλουμε να μάθουμε, όχι μόνο τα γεγονότα που αναφέρονται, αλλά και τους μετέχοντες προγόνους μας, γνωστούς ή συγγενείς.

   Πολύ σημαντικά στοιχεία κατατίθενται για τους Ιταλούς στην Κέρτεζη με ιδιαίτερη μνεία για την μάχη στις Καστανιές (6^ος 1943).

   Αξιομνημόνευτη και συγκινητική ήταν η επάνοδος Ιταλού προσκυνητή (μαζί με τη σύζυγό του) τη δεκαετία του 1960 στην Κέρτεζη. Πρόκειται για Ιταλό που γλύτωσε από απαγχονισμό στον Πλάτανο έξω από την κεντρική μας Εκκλησία (Γέννηση της Θεοτόκου). Ο ίδιος θεωρούσε ότι σώθηκε μετά από προσευχές του στην Παναγία και ήλθε να προσφέρει ένα αντίδωρο. Γι’ αυτό ζήτησε από τον παπα-Ανδρέα να του ανοίξει το ναό!!!

   Επίσης μνημονεύεται η είσοδος του Άρη Βελουχιώτη (06.05.1944) μαζί με τον παπα-Ανυπόμονο (αργότερα ηγούμενος της Ι. Μονής Αγάθωνος στη Φθιώτιδα, Αρχιμ. Γερμανός Δημάκος).

   Ιδιαίτερη μνεία και καταγραφή στοιχείων αναφέρονται για την γερμανική σημαία του παλαιοημερολογίτη Αγαθάγγελου, το λαϊκό δικαστήριο, άλλες πληροφορίες γι’ αυτόν, αλλά και την εκτέλεσή του στο Σιγούνι, παρά την αναστολή της θανατικής ποινής του λαϊκού δικαστηρίου (Άνοιξη 1944)!!!

   Αξιοσημείωτο είναι επίσης το θλιβερό χρονικό σύλληψης του θείου του Ανδρέα Κόντη που απαγχονίστηκε από τους Γερμανούς στα Ψηλά Αλώνια της Πάτρας (9.5.1944) μαζί με άλλους 8 αντιστασιακούς πατριώτες. Σημειώνω ότι στα ΒΑ της πλατείας έχει αναρτηθεί σχετική μαρμάρινη πλάκα – μνημείο.

   Τέλος, καταγράφονται με γλαφυρό τρόπο ιδιαίτερα γεγονότα της εποχής που έζησε ο ίδιος,

συγγενείς του, γείτονες και συμπατριώτες. Επίσης, στο τέλος σημειώνονται και πολλοί Κερτεζίτες που εκτελέστηκαν στο λόφο του Καπή στα Καλάβρυτα (13.12.1943) από τους Γερμανούς κατακτητές, αλλά και στο λόφο Χαϊδαρίου στην Αθήνα (8.9.1944)…

   Στο 2^ο κεφάλαιο (σ. 43-58) καταγράφεται με πόνο ο θλιβερός, φιλοναζιστικός ρόλος της οργάνωσης «Χ», που συνέχιζε να δρα βεβαίως την περίοδο της δεκαετίας του 1940, αλλά και μέχρι την περίοδο της χούντας…

   Αναφέρονται ανατριχιαστικά γεγονότα που δείχνουν που κατάντησαν οι υπάνθρωποι αυτοί απέναντι σε συμπατριώτες, πολλές φορές χωρίς να έχουν καμία επί της ουσίας κατηγορία. Τα περισσότερα απ’ αυτά έγιναν την περίοδο του Εμφυλίου… Σημαντικά περιστατικά αναφέρονται ακόμα και στη χούντα των Συνταγματαρχών (1967-1974).

IV. ΦΥΛΛΑ ΖΩΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΤΕΖΗ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

   Το 2^ο μέρος με βάση τον προηγούμενο τίτλο μας προσφέρει τρία κεφάλαια. Το 1^ο κεφάλαιο (σ. 61-77) σχετίζεται με το δημογραφικό και την καθημερινή ζωή. Για το πρώτο δεν χρειάζεται να σημειώσουμε πολλά πράγματα, αφού το ζήτημα αυτό είναι παρόμοιο, όχι μόνο στην επαρχία μας, αλλά σ’ όλη την ορεινότητα της χώρας…

   Αξίζει όμως να σημειώς0υμε τις αναφορές στην κατοικία, στις προμήθειες και τη διατροφή, στην ένδυση και υπόδηση, στα φωτιστικά μέσα, στις συγκοινωνίες, μεταφορές και του δρόμους του χωριού. Στη συνέχεια μπαίνουν στο κάδρο η υγεία και περίθαλψη, οι καπνιστές, αλλά και η επικοινωνία και ενημέρωση της εποχής. Μια περιγραφή που τις μεγαλύτερες γενιές, μας γέμισε με βαθιές αναμνήσεις!

   Το 2^ο κεφάλαιο (σ. 79-102), «οδοιπορικό στον τόπο και το χρόνο», μας κάνει ωραίες διαδρομές και νοερά περπατήματα. Εντυπωσιακό είναι το περπάτημα από το Κεφαλόβρυσο (η γειτονιά του) μέχρι το νέο δημοτικό σχολείο (η δική μου).

   Οι περιγραφές της αγοράς και των αρχοντόσπιτων, αλλά και των ναών έχουν τον πρώτο λόγο. Στη συνέχεια υπάρχει αναλυτική περιγραφή των πολλών καφενείων, του παλιού και νέου δημοτικού σχολείου στα οποία είχε την τύχει να φοιτήσει. Αξιοσημείωτες είναι οι αναφορές στα παιχνίδια εκείνης της μη ηλεκτρονικής εποχής.

   Περνάει κατόπιν στη φοίτησή του στο Γυμνάσιο Καλαβρύτων. Εκεί οι περιγραφές είναι ολοζώντανες και συναισθηματικές! Οι διακοπές του Καλοκαιριού παίρνουν ιδιαίτερη θέση, με το ποδόσφαιρο να κυριαρχεί. Βεβαίως αφορά τη μερίδα των παιδιών που δεν ανήκαν σε κατεξοχήν αγροτικές και κτηνοτροφικές οικογένειες. Τα παιδιά εκείνα των οικογενειών αυτών εργαζόμασταν πολύ σκληρά στις διακοπές…

   Στο 3^ο κεφάλαιο, «Εκκλησιαστική ζωή», έχει πολλά να μας γράψει. Βλέπετε είναι γόνος ιερατικής οικογένειας από παππού και πατέρα, αλλά και θείο. Οι αναφορές του αγγίζουν με λεπτομέρειες τις ακολουθίες του Ενιαυτού, μικρές και μεγάλες εορτές, αλλά αναφέρεται εκτενώς σε ιερείς, ψάλτες και επιτρόπους. Δεν λείπουν οι αναφορές σε νεωκόρους και παπαδάκια, που τότε υπήρχε υπερπροσφορά, σε αντίθεση με τη σημερινή εποχή των «ατροφικών αγελάδων»…

   Εκτενή αναφορά κάνει στο ζήτημα των ημερολογίων (και εορτολογίων) μιας και ο παππούς του παπα-Μήτσιος και ο πατέρας του παπα-Ανδρέας έπαιξαν κυρίαρχο ρόλο για πάνω από τριάντα χρόνια.

   Τα χρόνια εκείνα της μεγάλης έντασης, των εναλλακτικών λύσεων και του φανατισμού, λόγω άγνοιας μιας μερίδας που δεν μπορούσε δυστυχώς να κάνει διάλογο. Το ζήτημα όμως λύθηκε στη συνέχεια σε μεγάλο βαθμό, ενώ αμβλύνθηκαν τα πράγματα σιγά σιγά, χωρίς να έχει εκλείψει οριστικά το ιδιάζον τοπικό εκκλησιαστικό και όχι μόνο φαινόμενο.

V. Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ… ΚΑΙ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ

   Το 3^ο μέρος, με τίτλο «Η παράδοση», δεν καταλαμβάνει μεγάλο χώρο (σ. 127-131). Προλαβαίνει όμως να φέρει στο φως ξεχασμένα έθιμα και προλήψεις, να μας γράψει όλα τα αυθεντικά κάλαντα (Παράρτημα Δ) και τον σχετικό περιβάλλον απαγγελίας τους.

   Εκτενής, ερμηνευτική, αλλά και συγκρατημένα αισιόδοξη είναι η ματιά του στο σήμερα. Δεν είναι μόνο οι υποδομές που κατά καιρούς πραγματοποιούνται μετά τις μεγάλες μεταναστεύσεις, αλλά και οι πολλές δραστηριότητες των φορέων, αλλά και η ανάπτυξη καταστημάτων και σημαντικής αγοράς (σύγχρονη καφετέρια, δύο καφε-εστιατόρια, κρεοπωλείο, δύο μίνι μάρκετ)!

   Αναφέρεται στις δημόσιες υπηρεσίες που δεν λειτουργούν (δημοτικό σχολείο, ταχυδρομείο, χωροφυλακή), αλλά να ελπίσουμε ότι η σχετικά καλή διαπλάτυνση του δρόμου που ξεκίνησε, οι νέες παραγωγές μαζί με κάποιες παλιές, η ενοικίαση σύγχρονων κτηρίων – ξενώνων, θα προσθέσουν μια νέα δυναμική.

VI. ΑΝΕΚΔΟΤΟΛΟΓΙΚΑ – ΕΠΙΛΟΓΟΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

   Το βιβλίο φτάνει στο τέλος του με μια εκτενή παρουσίαση σε ανεκδοτολογικές αναφορές (5^ο μέρος, σ. 143-145) που δίνουν μια χαριτωμένη όψη των αναμνήσεων!

   Συνεχίζει  μ’ έναν μεν μικρό επίλογο, αλλά καίριο για την προσπάθεια που κατέβαλε ο συγγραφέας. Πέρα από τα κίνητρα, τον σκοπό και το αποτέλεσμα, στο τέλος καταγράφει ένα τραγούδι «που θα μπορούσε να έχει γραφτεί και για το δικό μας χωριό» (σ. 148):

   «Καλότυχα είναι τα βουνά/καλότυχοι είν’ οι κάμποι / που χάρο δεν ακαρτερούν / φονιά δεν περιμένουν / μον’ περιμένουν άνοιξη, / να πρασινίζουν τα βουνά, / να λουλουδούν οι κάμποι. (Πολίτης: 1914, αναδ. 1998, 211)».

   Ενώ για τη βιβλιογραφία (σ. 149-150) αναφερθήκαμε στα εισαγωγικά, εδώ οφείλουμε να δώσουμε έμφαση στις φωτογραφίες (ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α, σ. 151-166). Φωτογραφικό υλικό από το οικογενειακό και προσωπικό αρχείο, το οποίο όμως αφορά την ευρύτερη κοινότητα, πλην κάποιων που έχουν πιο στενό ενδιαφέρον.

   Η συντριπτική πλειοψηφία είναι ασπρόμαυρες, πλην τεσσάρων έγχρωμων και αφορούν την αγορά της Κέρτεζης, εκκλησιαστικά γεγονότα, ορειβασίες, γυμνασιακά γεγονότα, αγροτικές αναφορές, αλλά και …ποδόσφαιρο.

   Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β (σ. 167-171) αναδημοσιεύει άρθρο – συνέντευξη που είχε πάρει από δυο κλασσικές κερτεζίτικες φιγούρες με παραδοσιακά καφενεία του χωριού (εφημ. Η ΚΕΡΤΕΖΗ, 1995), στην οποία, αν και σχετικά πρόσφατη, οι δυο καφεντζήδες πήγαν ακόμη πιο πίσω… Τα παραδοσιακά καφενεία αυτά πλέον έχουν εκλείψει…

   Στο ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ (σ. 173-174) αναδημοσιεύει πάλι άρθρο για την εορτή του Αη Γιώργη, στο οποίο βλέπουμε τη συνέχεια αυτού του εορτασμού – μικρού πανηγυριού (εφημ. Η ΚΕΡΤΕΖΗ, 5^Ος 1996).

VI. ΕΠΙΛΟΓΙΚΑ

   Κλείνοντας αυτή την απλή βιβλιοπαρουσίαση, θέλω να πω ότι ο συγγραφέας, αφενός έβγαλε ένα χρέος προς όλους εμάς όπως το αισθανόταν βαθιά στα κατάβαθα της ψυχής και το επεξεργαζόταν χρόνια, αφετέρου πλούτισε με τις αναφορές και τα στοιχεία που έμμεσα έβγαλε στο φως, να προστίθενται στο πάζλ των αναφορών πολλών πλέον Κερτεζιτών συγγραφέων.

   Προσωπικά οφείλω να τον ευχαριστήσω πενταπλά. Χάρηκα πολύ διαβάζοντας το βιβλίο και με ξεκούρασε τις μέρες που παρουσιάζαμε το δικό μου στην περιοχή.  Δεν λυπήθηκε να μου δίνει υλικό για τα βιβλία μου, ενώ ήδη ετοίμαζε το δικό του! Ανέφερε στη βιβλιογραφία και τίμησε και τα δικά μου βιβλία. Μου προσέφερε νέο υλικό και για το επόμενο βιβλίο που ετοιμάζω. Και τέλος, ενώ με τιμά με τη φιλία του, με βοηθά στα πρώτα μου, σαφώς πολύ καθυστερημένα, βήματα στο αναλόγιο της Κέρτεζης, αφού οι ανάγκες πλέον είναι εμφανείς.

   Εν τέλει, τον ευχαριστούμε οι Κερτεζίτες και οι Κερτεζίτισσες για τον κόπο του, το οποίο βεβαίως κατανοούμε πλήρως όσες και όσοι συγγράφουμε…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1^η δημοσίευση. ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φ. 104, ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2026, στήλη ΒΟΥΡΑΪΚΕΣ ΝΥΞΕΙΣ, σελ. 28-19.

Μαύρη Παρασκευή

Του Απόστολου Παπαδημητρίου*

   Μαύρη Παρασκευή, Μπλάκ Φράιντεϋ στα ελληνικά, είναι νεοεισαχθείσα εμπορική καινοτομία, που τείνει να καταστεί θεσμός και στη χώρα μας, όπως και τόσοι άλλοι εισαχθέντες από την Εσπερία, την οποία μιμούμαστε δίκην πιθήκου, κατά τους αρχαίους προγόνους μας, οι οποίοι ασφαλώς θα ντρέπονται για το αξιοθρήνητο κατάντημά μας! Κατά την ημέρα αυτή καλείται ο καταναλωτής να εντείνει την αγοραστική του μανία επωφελούμενος από τις ειδικές προσφορές, που για χάρη του γίνονται στην αγορά. Αν αυτός πράγματι επωφελείται ή όχι, δεν είμαι σε θέση να κρίνω ως μη ειδικός επί του θέματος.

   Έλαβα πρόσφατα, μέσω του διαδικτύου μήνυμα άκρως εντυπωσιακό, σχετικό με τη γένεση του θεσμού, και το μεταφέρω: «Επειδή μας έχουν ζαλίσει με τη Black Friday, ας θυμηθούμε την ανατριχιαστική ιστορία! Ξεκίνησε απ’ την Αμερική, το 18ο αι. Ήταν η μέρα που οι δουλέμποροι αγόραζαν δούλους σε χαμηλή τιμή για να τους μεταπουλήσουν μετά από μήνες! Αγόραζαν και πούλαγαν τους αλυσοδεμένους νέγρους, όπως τα χοιρινά στη ζωοπανήγυρη! Αυτές οι αγοραπωλησίες γίνονταν την τελευταία Παρασκευή κάθε Νοέμβρη, εποχή που είχε τελειώσει η συγκομιδή του καλαμποκιού και των άλλων καλλιεργειών της χρονιάς! Κι εμείς εδώ, δίχως αυτογνωσία, δίχως ιστορική επίγνωση, σαν μιμητικοί καλλικάντζαροι που είμαστε, «γιορτάζουμε» τη «μαύρη Παρασκευή»! Ό,τι πιο αποκρουστικό, ό,τι πιο δυσώδες, ό,τι πιο απάνθρωπο έχει να επιδείξει η ανθρώπινη ιστορία!».

Συνέχεια →

«Γάμος» ΛΟΑΤΚΙ+ και «διάλογος» κωφών…

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

   Με 176 βουλευτές από τους 300, με ψήφους κυρίως από τα τρία μνημονιακά κόμματα Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και με καθολική υπερψήφιση από την «Πλεύση Ελευθερίας», σηματοδοτήθηκε μια νέα πραγματικότητα.

   Ονομάστηκε «γάμος» (πολιτικός), μεταξύ μελών της «ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας», δηλαδή των ομόφυλων συνανθρώπων μας με ακριβώς τα ίδια δικαιώματα με τον καθιερωμένο των ετερόφυλων. H Χώρα μας κατατάσσεται ως η 37η χώρα στον κόσμο για την αναγνώριση αυτού του θεσμού, ως πολιτικού γάμου.  Έτσι οδηγήθηκε και στην τροποποίηση του άρθρου 1350 του Αστικού Κώδικα. Εισάχθηκε νομικά για το κράτος ο κανόνας ότι «γάμος συνάπτεται μεταξύ δύο προσώπων ίδιου ή διαφορετικού φύλου». Η Ελλάδα έγινε η πρώτη «ορθόδοξη» χώρα που διαφοροποιείται από τις άλλες χώρες της «ορθόδοξης» Ανατολής.

ΙΙ. Η ΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

Συνέχεια →

Η ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

Η θανατική ποινή υπήρξε διαχρονικά η έσχατη τιμωρία τόσο σε καιρό πολέμου, όσο και ειρήνης. Αναφέρομαι βέβαια σε ποινή, που επιβάλλεται από δικαστήριο και όχι στις σφαγές και εκτελέσεις, μετά από συνοπτικές διαδικασίες.

Το ανθρώπινο δίκαιο ατελές, όπως και ο άνθρωπος διαμορφωτής του, διακρίνεται για τις διαχρονικές του αδυναμίες κατά τόπους. Αν αποδεχθούμε ότι η επιβολή ποινής έχει ως σκοπό τον σωφρονισμό του παραβάτη των νόμων, τότε η θανατική οπωσδήποτε δεν σωφρονίζει αυτόν, καθώς δεν του παρέχεται η δυνατότητα μεταμέλειας. Ο όρος μετάνοια ως εκκλησιαστικός δεν είναι σε χρήση στον χώρο του δικαίου. Βέβαια υποστηρίζεται ότι με την επιβολή της θανατικής ποινής επιχειρείται ο σωφρονισμός των άλλων, που ρέπουν προς την παραβατικότητα. Δρα λοιπόν αυτή σωφρονιστικά προς αποφυγή διάπραξης και από άλλους παρομοίων εγκλημάτων.

Συνέχεια →

Απ-ανθρωποποίηση;

Η «μεγάλη επανεκκίνηση» και το παιχνιδιάρικο «απο-»

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Η γλώσσα είναι πράμα ανυπόταχτο. Έχει την κοίτη της, μα ταυτόχρονα έχει και δύναμη να ανοίγει νέες κοίτες προκειμένου να εκφράσει ζωντανά την ολοζώντανη ζωή και να την πηδαλιουχήσει (και τα δύο). Χαρακτηριστικά ανυπόταχτο είναι το «απο-» στην αρχή των λέξεων: άλλοτε εντείνει το νόημα της λέξης της οποίας προτάσσεται (όπως αποξένωση, αποσάθρωση), ενώ άλλοτε το ανατρέπει (όπως απασφάλιση, απάνθρωπος). Κανόνας που να υποχρεώνει το «απο-» να είναι μόνο το ένα ή μόνο το άλλο, δεν υπάρχει. Μοιάζει με την ανοιχτωσιά της ζωής και την πολυσημία των ανθρώπινων επιλογών.

Συνέχεια →

Πρόλογος για: «Από την Αχαϊκή γη έως του κόσμου τα πέρατα»

[Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα, εκδόσεις Αρμός 2022]

Του Θανάσης Ν. Παπαθανασίου*

   Διαβάζουμε μερικές φορές σε βιβλιοπαρουσιάσεις και βιβλιοκρισίες, ότι κάποιο συγκεκριμένο βιβλίο συντίθεται από κείμενα «άνισα». «Άνισα», υπό την έννοια ότι έχουν ποικιλία θεμάτων και ποικιλία χαρακτήρα, όπως π.χ. αφηγήσεις μαζί με μελετήματα. Το βιβλίο αυτό του Παναγιώτη Μπούρδαλα σίγουρα αξίζει στο έπακρο αυτόν τον χαρακτηρισμό. Είναι κυριολεκτικά πολυαξονικό.

   Μα τότε, υπάρχει άραγε κάτι που δένει αυτά τα κείμενα;

   Η απάντησή μου είναι πως ναι. Τα κείμενα τα τόσο ποικίλα τα δένει μια πολύτιμη οπτική: Η κατανόηση του τοπικού ως υποστασιοποίησης του οικουμενικού. Δίχως την τοπική, ενσώματη, ιδιαίτερη πραγμάτωση, το οικουμενικό γίνεται φάντασμα. Χωρίς την ανοιχτωσιά στο οικουμενικό, το τοπικό γίνεται φυλακή. Ο τόπος σου λοιπόν και οι άνθρωποί σου αληθεύουν ως ο τρόπος δεξίωσης του πανανθρώπινου. Σπουδαίοι τόποι και σπουδαίοι άνθρωποι είναι εκείνοι, στων οποίων την ταυτότητα οι αεραγωγοί για το πανανθρώπινο είναι δομικά στοιχεία˙ όχι ενδεχόμενες, κατοπινές προσθήκες.

Συνέχεια →

ΟΥΤΕ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΥΤΙΝ ΟΥΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΔΥΣΗ

Του Χάρη Ναξάκη*

      Στις διαπραγματεύσεις το 416 π. Χ. μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων (Θουκυδίδης) οι Αθηναίοι διαπραγματευτές Κλεομήδης και Τεισίας διαμηνύουν: Δεν χρειάζεται να φτάσετε στα έσχατα… διότι δεν αγωνίζεστε περί αρετής εναντίον ίσων αντιπάλων, οπότε θα ήταν ντροπή να υποχωρήσετε, αλλά αγωνίζεστε για την σωτηρία σας. Επομένως δεν πρέπει να αντισταθείτε σε πολύ ανώτερους σας… Θέλουμε και χωρίς κόπο να σας εξουσιάζουμε και για το συμφέρον και των δύο να σωθείτε… έχετε την δυνατότητα να υποταχθείτε πριν πάθετε πιο μεγάλες συμφορές και εμείς επίσης αν δεν σας καταστρέψουμε θα έχουμε κέρδος… οι άνθρωποι πρέπει να υπακούουν στον νόμο της φύσης σύμφωνα με τον οποίο εξουσιάζει ο ισχυρότερος.

Συνέχεια →

Είναι η τεχνολογία ουδέτερη και η χρήση της καλή ή κακή;

Του Χάρη Ναξάκη*

Ο Γ. Ν. Χαράρι είναι ένας ευφυής ιστορικός που έγινε παγκόσμια γνωστός με το θαυμάσιο βιβλίο του για τον χόμο σάπιενς. Στο νέο του βιβλίο, ο ανθρωποθεός, ο Χαράρι ασχολείται με την νέα τεχνολογία, αλλά παρότι επισημαίνει ορισμένες δυστοπικές επιπτώσεις της θεωρεί ότι είναι ουδέτερη και η χρήση της καλή ή κακή, απελευθερωτική ή ανήθικη.

Συνέχεια →

Αποσχηματισμοί – σχολιασμός του ποιήματος

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Το ποίημα

Αποσχηματισμοί, [2020]

Ο Παράδεισος ελευθερίας χώρος

και δοκιμής απύθμενης

αναδείχτηκε στους πρώτους ανθρώπους,

τους μύστες του μεγάλου δρόμου

και των απρόσμενων εμποδίων.

*****

Η ιστορία ανταγωνισμών πόνος,

και ποταμών των ιδρώτων,

μ’ αίμα το κατακόκκινο γράφτηκε,

εθνών, φυλών και των ηγετών,

που ‘κράζαν σε νερά και λαγκαδιές.

*****

ΜΗΔΕΝΙΣΤΙΚΟΣ ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟΣ

Του Χάρη Ναξάκη*

Οι αρχαιοελληνικοί μύθοι, όπως και οι μύθοι κάθε πολιτισμού, αποτυπώνουν κοινωνικές σημασίες, αρχές και υλικά μέσα με τα οποία ένας πολιτισμός επιδιώκει να νοηματοδοτήσει την ύπαρξή του και να την αποτυπώσει σε θεσμούς, να δώσει απάντηση στο ερώτημα με τί εργαλεία θα χτίσουμε μια ενάρετη ζωή. Γι’ αυτό οι μύθοι είναι πραγματικοί, διότι εκφράζουν μια ορισμένη νοηματοδότηση του κόσμου από τον άνθρωπο. Ο όχι και τόσο προβεβλημένος μύθος για το τέλος του αποτρόπαιου Καιάδα ήταν αποτέλεσμα ενός ηθικού διλήμματος. Ο γιος μεταφέρει τυλιγμένο σε μια κουβέρτα τον ηλικιωμένο και βαριά άρρωστο πατέρα του για να τον πετάξει στον τρομακτικό Καιάδα. Πριν συμβεί το ανήθικο, ο πατέρας επιθυμεί να δώσει στον γιο του μια τελευταία συμβουλή: Γιε μου, φύλαξε την κουβέρτα γιατί θα σου χρειαστεί στο μέλλον. Ο γιος μετανιωμένος πήρε τον πατέρα του για να πεθάνει στον οίκο του και ο Καιάδας έκτοτε καταργήθηκε.