Φαράγγι, Βουραϊκός, Οδοντωτός
Του Παναγιώτης Α. Μπούρδαλα*
Ι. ΟΙ ΠΛΗΜΥΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΟΜΟ ΦΡΕΝΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ
Τη χρονιά που πέρασε τέσσερα γεγονότα μεγάλης εμβέλειας συζητήθηκαν τόσο στα καφενεία, όσο και σε θεσμικό επίπεδο στην περιοχή μας.
Τα συμβάντα εντός και εκτός ΟΠΕΚΕΠΕ και οι παραπλήσιες κινητοποιήσεις αγροτών, κτηνοτρόφων και μελισσοκόμων.
Η πλημμύρα από τις φράουλες και μάλιστα σχετικά δίπλα στον Βουραϊκό, αλλά σίγουρα στο κλειστό οροπέδιό του.
Οι πραγματικές πλημμύρες από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις, που εν τέλει γέμισαν με νερά τους υδροφόρους ορίζοντες, παρά τις πλημμύρες σε κομμάτια του αναδασμού.
Και τέλος, το αργό στην αρχή, αλλά και το απότομο φρενάρισμα του ιστορικού οδοντωτού, που πλήττει εδώ κι ένα χρόνο εν μέρει και καίρια από τα μέσα Μαρτίου την τουριστική κίνηση στην πολίχνη των Καλαβρύτων.
Όλα τα ζητήματα αυτά συμπλέκονται για το ψωμί, όχι μόνο στην πολίχνη, αλλά τουλάχιστον και στα κοντινά μεγαλοχώρια που ακόμα ανασαίνουν (Σκεπαστό, Κέρτεζη, κλπ).
Στο άρθρο αυτό δεν θα τα αναλύσουμε ούτε όλα, ούτε πλήρως. Θα βγάλουμε όμως κάποιες όψεις του ζητήματος στην επιφάνεια, ώστε οι συζητήσεις μας, οι επιδιώξεις μας, οι αποφάσεις μας και εν τέλει οι κινητοποιήσεις μας να στοχεύσουν σωστά.
Μάλιστα, εκτός από τις δύο κινητοποιήσεις που έγιναν για το τραινάκι, είχαμε και αξιόλογες εκδηλώσεις από τον νεαρό όμιλο «Φίλοι των Καλαβρύτων» – ΦΙΛΟΙ.ΚΑ. Όλες τις αγκάλιασε ο Δήμος μας, που σ’ αυτόν τον τομέα είναι και ευέλικτος και θετικός.
Απ’ αυτές, θα σημειώσω ιδιαίτερα για το θέμα μας την εκδήλωση που έγινε αρχές Μαΐου (εσπερίδα, Σάββατο, 9 Μαΐου 2026) στο Πολύκεντρο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου. Θεωρώ αρκετά επιτυχημένη τη συνεργασία με τον παλαιό Ε.Ο.Σ. Καλαβρύτων, παρά το γεγονός ότι οι εισηγήσεις δεν δουλεύτηκαν στον «αργαλειό»…
Στο άρθρο αυτό θα κάνουμε ένα βήμα σύνθεσης, με στοιχεία γεωλογικά – ιστορικά, θα δώσουμε κάποιες ακόμα ερμηνείες, αλλά θα καταθέσουμε και δυό προτάσεις, με φόντο το κοντινό μέλλον.
ΙΙ. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΑΓΓΙΟΥ
Κάποτε όλη η περιοχή, που τώρα αποτελεί το οροπέδιο του Βουραϊκού και τη στενή κοιλάδα του φαραγγιού μέχρις τις «Πόρτες», ήταν λίμνη. Ακόμη πιο παλαιά, όλη η Πελοπόννησος ήταν βυθισμένη στη θάλασσα… Ας δούμε λίγες αναφορές…
Α. «…Λοιπόν, η Πελοπόννησος ούσα αρχαιότατα βυθός θαλάσσης ανέδυ εκ των κυμάτων περί το τέλος της αζωϊκής ή αρχαιολιθικής περιόδου και πάλιν περί τα μέσα της μεζοζωϊκής περιόδου διαβρωθείσα υπό των υδάτων έπαθε συνίζησιν και κατεβυθίσθη, τέλος δε κατά την τριτογενή περίοδον του καινοζωϊκού αιώνος ανέδυ και πάλιν τμηματικώς και δι’ ανιζήσεων εκ των υδάτων και ένεκα τούτου και πολλαχού των Καλαβρύτων και επί της κορυφής του Χελμού ευρίσκονται θαλασσίων οστράκων κελύφη.
Κατά δε την αρχήν της τεταρτογενούς περιόδου, καθ’ ήν ενεφανίσθη και ο άνθρωπος, συνετρίβη και απεσαθρώθη και το κεντρικόν της Πελοποννήσου οροπέδιον και εκ τούτου εγεννήθησαν τα υψίπεδα της Αρκαδίας και των Καλαβρύτων (πεδιάς Τριποτάμων – Παγκρατίου, πεδιάς Σουδενών, Καλαβρύτων , κλπ.) και αι λίμναι και δια των καταρρεόντων υδάτων αι φάραγγες και κοιλάδες.
Εν τη επαρχία Καλαβρύτων εν μεν τοις όρεσι και τοις πλείστοις των βουνών τανύν επικρατούσιν τα ασβεστολιθικά πετρώματα (εκ ασβεστολίθου του Ωλονού ή ασβεστολίθου Τριπόλεως), εν τοις χαμηλοτέροις δ’ απλούνται ψαμμιτικά, κροκαλοπαγή και αργιλικά πετρώματα, προϊόντα αποσαθρώσεως παλαιοτέρων πετρωμάτων.
Τα κροκαλοπαγή επικρατούσι κυρίως εκατέρωθεν του Ερασίνου και επί των περί το Μ. Σπήλαιον βουνών και περί την πηγήν του Λάδωνος π…».[1]
Β. «…Οι ποταμοί, ως γνωστόν, και τα στάσιμα ύδατα αποτρώγουσι τα πετρώματα και ευρίσκοντες εμπόδια προς διέξοδον σχηματίζουσιν λίμνας και εν συν τω χρόνω ή κατατρώγουσι το ασθενέστερον και λεπτότερον πέτρωμα,, ίνα εύρωσι διέξοδον, και σχηματίζουσι καταβόθρας, δι’ ων εκφεύγει το ύδωρ υπογείως. Και των μεν καταρρακτών είναι δύο τουλάχιστον παραδείγματα εν τη επαρχία, τα εξής:
1) Η ποταμία χώρα του Ερασίνου (από Συρμπανίου και Κερτέζης μέχρι της Ζαχλωρούς είχε σχηματισθή αρχικώς εις λίμνην, εν τη οποία εν τη τριτογενή γεωλογική περιόδω δι’ απαύστων προσχώσεων των ποταμών και των ρυάκων εσχηματίσθη νεογενές στρώμα και ενεκλείσθη το στρώμα του λιγνίτου, το εσχάτως αποκαλυφθέν εν τη θέσεις Ξυδιάς έξω και τέταρτον της ώρας προς τα ΝΔ της πολίχνης των Καλαβρύτων…
Κατόπιν δ’ όμως το ύδωρ διέρρηξε το υπό το Μέγα Σπήλαιον σκληρόν πέτρωμα και σχηματίσαν καταρράκτην εξεχύθη προς τα κάτω και προς Β. της Ζαχλωρούς, εσχημάτισε τον Βουραϊκόν και μετέβαλλε την λίμνην εις την ποταμίαν κοιλάδα του Ερασίνου. 2)….».[2]
ΙΙΙ. ΒΟΥΡΑ, ΒΟΥΡΑΪΚΟΣ, ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ
«…Για να αναζητήσουμε λοιπόν ποιό μπορεί να είναι το οροπέδιο αυτό, καλύτερος οδηγός αποτελεί το γεωλογικό ανάγλυφο και οι αντίστοιχες ιστορικές πηγές. Βοηθητικά θα προσφύγουμε και στον Καλαβρυτινό ιστορικό Γεώργιο Παπανδρέου (1859-1940)…. Ισχυρίζεται λοιπόν ότι ‘’…στην αρχαιότητα ο ποταμός σχεδόν σε όλο του το μήκος, σε όσο δηλαδή βρισκόταν εντός της επικράτειας της Αρκαδικής πόλεως Κύναιθας, ονομαζόταν Ερασίνος, ενώ το κομμάτι του που διέσχιζε την περιοχή της αρχαίας πόλεως Βούρας και μέχρι τη θάλασσα, δηλ. ο κάτω ρους στην περιοχή της Αιγιάλειας, ονομαζόταν Βουραϊκός...’’.
Να δούμε συμπληρωματικά λίγα στοιχεία για τις αρχαίες πόλεις της Αχαΐας, την «Βούρα» και την «Κύναιθα». Στην Wikipedia (2018) θεωρείται -και αυτή είναι και η ιστορική προφορική πεποίθηση- ότι η ‘’…Βούρα (Βοῦρα) ήταν αρχαία πόλη στην Αχαΐα. Ιδρύθηκε από τους Ίωνες και ήταν μέλος της Ιωνικής Δωδεκάπολης ή Κοινό των Αχαιών και αργότερα της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Απείχε 40 στάδια (7,2 χλμ) από την θάλασσα. Η πόλη πήρε το όνομα της από την Βούρα η οποία ήταν κόρη της Ελίκης και του Ίωνα. Κοντά στην Βούρα και στις όχθες του Βουραϊκού ποταμού υπήρχε, σε σπήλαιο, μαντείο όπου λατρευόταν ο Ηρακλής και υπήρχε και το άγαλμα του...’’.
Ομοίως κάπου στο οροπέδιο των Καλαβρύτων (αλλά χωρίς συμφωνία για τον ακριβή τόπο της) υπήρξε η αρχαία πόλη Κύναιθα». Στην Wikipedia (2018) διαβάζουμε: ‘’…Η Κύναιθα ή Κυναίθη ήταν αρχαία πόλη – κράτος της Αρκαδίας, που βρισκόταν κοντά στα σημερινά Καλά-βρυτα και σήμερα ανήκει διοικητικά στην Αχαΐα’’…
Συμπερασματικά καταλήγω στην εξής υπόθεση: Το οροπέδιο των Καλαβρύτων, που εκτείνεται από το στενό άνοιγμα ενός μέτρου στο φαράγγι του Βουραϊκού ανατολικά της Ζαχλωρούς και φθάνει μέχρι τον Πριόλιθο και την Κέρτεζη, ήταν στην προομηρική αρχαιότητα λίμνη λόγω των πολλών νερών της περιοχής πάνω σε ασβεστολιθικά υλικά… Η Κέρτεζη συνεισέφερε λόγω των πολλών μεγάλων και μικρών πηγών της το μεγαλύτερο ποσοστό υδάτων…
Σε κάποια γεωλογική φάση άνοιξε οπή στο στενό φαράγγι, οπότε δημιουργήθηκε ο αρχικός Βουραϊκός ποταμός, βόρεια του ανοίγματος, αφού έπαιρνε νερά από την καλαβρυτινή «χούφτα» – λίμνη. Έτσι εξηγείται το όνομα που του δόθηκε για το βόρειο τμήμα του κοντά στη θάλασσα και στην αρχαία πόλη Βούρα. Αργότερα το άνοιγμα μεγάλωσε, άδειασε η λίμνη – «χούφτα» και έμειναν κάποιοι βάλτοι – έλη…
Κατόπιν στην προομηρική αρχαιότητα κτίστηκε σε κατάλληλη πλαγιά του οροπεδίου και η πόλη Κύναιθα…».[3]
ΙV. Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΒΟΥΡΑΪΚΟΣ
«…Ο Βουραϊκός ποταμός έχει κατεύθυνση προς το βορρά και εκβάλλει δυτικά του Διακοπτού, στα βορειοανατολικά της Αχαΐας. Το μήκος του είναι περίπου 40 χλμ (θάλασσα Διακοπτού έως το κέντρο της Κέρτεζης). Επτά χλμ νοτιοδυτικά των Καλαβρύτων έχουμε τη συνάντηση του πριολιθιώτικου (συρμπανέϊκου) παραπόταμου με τον κερτεζίτικο Βουραϊκό (Ερασίνο). Ο πριολιθιώτικος φέρνει νερά κυρίως τον Χειμώνα, από την περιοχή του Λαγοβουνίου και του Πριόλιθου. Σε ετήσια όμως βάση οι απαρχές του Βουραϊκού βρίσκονται στην Κέρτεζη, βορειοδυτικά της συνάντησης με τον λαγοβουνιώτικο – πριολιθιώτικο παραπόταμο, νότια από τα «Ρεμπίσια» της Κέρτεζης…
Ο σύγχρονος λοιπόν Βουραϊκός (υπάρχει και ο … αρχαίος), ένα χλμ νότια της εκβολής του, συναντιέται με τον ξακουστό Οδοντωτό (σιδηρόδρομο) και έκτοτε η πορεία τους είναι παράλληλη και πλεκόμενη μέχρι περίπου την στάση του χωριού Κερπινής.
Από τη στάση στα Νιάματα μάλιστα και μέχρι την Ζαχλωρού (περιοχή Μεγάλου Σπηλαίου), η παρέα τους σημαδεύεται και από το στενό περίφημο ομώνυμο Φαράγγι με τις παλιές μεταλλικές σιδηροδρομικές γέφυρες και τα τούνελ που άνοιξαν με φουρνέλα, βαριοπούλες και κασμάδες τα εργατικά χέρια στο τέλος του 19ου αι..
Το Φαράγγι κάτω από το Μέγα Σπήλαιο ανοίγει, όμως το κοινό ταξίδι Βουραϊκού και Οδοντωτού έχει πολύ κοινό δρόμο ακόμα μέχρι την στάση της Κερπινής. Σήμερα αποτελεί το ξακουστό «Φαράγγι του Βουραϊκού» μήκους 20 χλμ., προστατευόμενο από την Natura 2000 (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ).
Για την ονομασία και την ιστορία της ονομασίας του ποταμού έχουν γραφεί πολλά κατά καιρούς. Η κοινή όμως συνισταμένη συγκλίνει στην ετυμολογική ονομασία του από την αρχαιοελληνική λέξη «βούρα», δωρικής προέλευσης.
Κατά το ετυμολογικό λεξικό του «Δημητράκου» «βούρα» σημαίνει «χούφτα», δηλαδή «το κοίλον της παλάμης» (σελ. 316, ΝΕΟΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΛΕΧΙΚΟΝ Δημητρίου Β. Δημητράκου, εκδ. ΓΙΟΒΑΝΗΣ, Γ έκδοση, 1970). Η έννοια αυτή οδηγεί σε προέλευση νερών από κλειστό οροπέδιο με νερά. Πιθανά η λέξη αυτή να έδωσε και την λέξη «βούρ-κος», δηλαδή βάλτος με στάσιμα λιμνάζοντα νερά (σελ. 201, ΛΕΞΙΚΟ για το σχολείο, Γ. Μπαμπινιώτη, Κέντρο λεξικολογίας, 2004). Παραλλαγές της λέξης «βούρ-κος» είναι τα «βούρ-κα» και τα «βούλ-κα» (σελ. 155, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ, ΤΕΓΟΠΟΥΛΟΣ-ΦΥΤΡΑΚΗΣ, έκδ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 1993)».[4]
Πλέον και ήδη πριν τα μέσα του 20ου αι. το Καλαβρυτινό ποτάμι ενιαία ονομάζεται Βουραϊκός και το δικό του όνομα πήρε το οροπέδιο. Έτσι ονομάζεται από τους αυτοδιοικητικούς θεσμούς κι έτσι αναφέρθηκε από τους επιστήμονες στην εσπερίδα στις 9 Μαΐου.
Μόνο που η αρχαία Κύναιθα είχε μια σχέση με την Βούρα, τουλάχιστον γεωλογικής και αρδευτικής διάστασης, ενώ από το 1896 μέχρι τις μέρες μας, το φαράγγι, ο ενιαίος Βουραϊκός και ο οδοντωτός συνδέουν το Διακοπτό με τα Καλάβρυτα… Το αν αυτή η σχέση θα μείνει ακλόνητη θα το δείξουν οι συλλογικοί αγώνες και η απαραίτητη σοφία…
V. Η ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΣΤΙΣ 9 ΜΑΪΟΥ 2026 ΣΤΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ
Από τις εισηγήσεις και την εκδήλωση κρατώ κάποια στοιχεία στη μνήμη μου: α) Το υψόμετρο στο κυρίως οροπέδιο και ειδικά στην περιοχή του αναδασμού έχει σταθεροποιηθεί κοντά στα 700μ, αλλά και δημιουργεί ακόμα μια μίνι λεκάνη/χούφτα για τα πολλά νερά. Έτσι ο ποταμός δεν έχει τη δυνατότητα, όσο κι αν σκαφτεί, να τα οδηγήσει χωρίς περιφερειακές πλημμύρες μέσα στο φαράγγι, μετά τη στάση Κερπινής.
Οι Ιτιές και τα Πλατάνια στις άκρες είναι χρήσιμα γιατί, αφενός συγκρατούν τις όχθες του και αφετέρου δεν επιτρέπουν να αναπτυχθούν καλάμια, τα οποία και εμποδίζουν τη ροή του νερού και δεν ξεριζώνονται… Μόνο οι Ιτιές στο μέσον της κοίτης πρέπει να απομακρυνθούν.
β) Έπεσαν επίσης δυο καλές ακόμα προτάσεις. Η δημιουργία στα δυτικά μικρών φραγμάτων και η δημιουργία στο οροπέδιο μελετημένων πλημμυρικών ζωνών.
γ) Η συζήτηση για τη ρύπανση από τα λιπάσματα και φυτοφάρμακα της μονοκαλλιέργειας της φράουλας, απλά άνοιξε, αλλά νομίζω πρέπει να αποτελέσει θέμα μιας επόμενης εκδήλωσης σε σχέση με το πρότυπο της πολυκαλλιέργειας που χάθηκε ήδη από τη δεκαετία του 1990.
δ) Η συζήτηση για την ιστορία, αλλά και το μέλλον του οδοντωτού άνοιξε περισσότερο. Σχετίστηκε λίγο με τις φωτιές στα πρανή, που ήδη αυτό-ανανεώθηκαν από αυτοφυή δεντρύλλια, αλλά και σχετίστηκε με την ιστορία των 130 ετών χωρίς ατυχήματα, αλλά λιγότερο ακούμπησε την αιτία. Και η αιτία έχει να κάνει με το πρότυπο του νεοφιλελευθερισμού, τις αρπαχτές της μεγαλύτερης μερίδας των μεγάλων ιδιοκτητών, με το ρόλο των μνημονίων, αλλά και το πως συμπεριφέρονται μετά τις αρπαχτές οι ιδιώτες ιδιοκτήτες στα δημόσια αγαθά, όπως το τρένο στο δυτικό κόσμο.
Όσον αφορά τα του Βουραϊκού μέσα στο οροπέδιο, ακούστηκαν από τους ειδικούς καλές αναλύσεις, αλλά την λύση της απαλλοτρίωσης παραποτάμιων ιδιοκτησιών δεν θεωρώ ότι μπορούν να γίνουν άμεσα, αφού έχουν μόνο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Θεωρώ πιο βιώσιμες, αν προσεχθεί η πρόταση των ειδικών, η μέθοδος συγκράτησης μεγάλου όγκου νερού από μικρού μεγέθους φράγματα στα σημεία που ξεκινούν οι μεγάλες ποσότητες νερού. Τα φράγματα αυτά, μπορούν να παίξουν και το ρόλο άρδευσης για τις χρονιές ή περιόδους λίγων χιονοπτώσεων ή βροχοπτώσεων και παράλληλα, θα κάνουν άλλες δύο προσφορές.
α) Θα γεμίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα ο οποίος εξαντλείται σε τέτοιες περιόδους λόγω των οργανωμένων γεωτρήσεων.
β) Θα μπορεί με μια επέκταση της μελέτης να αρδεύονται οι κήποι και να εξοικονομείται νερό ύδρευσης. Το πρότυπο αυτό υπάρχει στην περιοχή Κολυμπαρίου των Χανίων.
Χωρίς να είμαι ειδικός, μια πρόταση μπορεί να γίνει στη χαράδρα του Λίθου της Κέρτεζης, η οποία την μη αρδεύσιμη περίοδο κουβαλά μεγάλες ποσότητες νερού από τη Νερομάννα. Τη δεκαετία μάλιστα του 1960, νομίζω με απόφαση του δασαρχείου κτίστηκαν δύο αναχώματα τα οποία μείωσαν την ταχύτητα του νερού, αλλά όχι όμως την συγκράτησή του.
VΙ. ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ
Συνέβησαν δύο γεγονότα που συνεχώς στριφογυρίζουν στο μυαλό μου. Το πρώτο είναι η προφορική διαβεβαίωση του νυν Πθ, που αναπαράχθηκε από τη δημοτική αρχή, αλλά και τοπικά μέσα ενημέρωσης, ότι σχεδιάζεται να φτάσει ο οδοντωτός πρώτα στην Αγία Λαύρα. Και μάλιστα άρχισε να αιωρείται ότι στη συνέχεια θα καταλήξει στη βάση του χιονοδρομικού…
Ήλθε όμως και το σχετικά αναμενόμενο συλλογικό τραύμα στα Τέμπη με 59 νεκρούς και άλλους τραυματίες, το οποίο όμως δεν το άφησαν οι συγγενείς τους να περάσει στη λήθη, αλλά αντίθετα τρόμαξαν πολλούς εκεί ψηλά.
Στις συζητήσεις αυτές ποτέ δεν τέθηκε το ιδιοκτησιακό καθεστώς, ποτέ δεν συζητήθηκε η πολιτική στα τρένα στην Ελλάδα, ούτε φυσικά τονίστηκε τότε όσο έπρεπε το ζήτημα της τριπλής συντήρησης για τον κερδοφόρο, αλλά και επιδοτούμενο από τον κρατικό κορβανά οδοντωτό.
α) Η συντήρηση των βαγονιών, η αγορά και ενός επί πλέον αναπληρωματικού και φυσικά το αναγκαίο εκπαιδευμένο προσωπικό.
β) Η συντήρηση των γραμμών, οι οποίες κατά κανόνα κουβαλάνε 130 χρόνια λειτουργίας στην πλάτης τους μέσα σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.
γ) Η ασφάλεια στον περιβάλλοντα χώρο, όπως π.χ. την έθεσε ο πρόεδρος του ΤΕΕ στην εσπερίδα.
Επίσης δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι μπήκε απότομο φρένο με δελτίο τύπου και μάλιστα δυο μέρες μετά τις θεσμικές εκδηλώσεις για τα 130 χρόνια στις 10 Μαρτίου του 2026! Επίσης δεν θεωρώ ότι μετά από τότε έχει εξαφανιστεί ο Περιφερειάρχης από τις κινητοποιήσεις (ήταν όμως τον Νοέμβριο, γιατί μάλλον δεν «ήξερε καλά» τι θα συμβεί…), αλλά και πολλοί εκλεγμένοι στο Δήμο Καλαβρύτων.
Ευτυχώς για τα Καλάβρυτα η ζωντανή λειτουργία της Επιτροπής Πρωτοβουλίας και κάποιων θεσμικών και μη Καλαβρυτινών δεν θα επιτρέψουν να μείνουμε μόνο σε ανταλλαγές επιστολών…
Η συζήτηση όμως οφείλει να ανοιχτεί που να αγγίξει ακόμη και το ιδιοκτησιακό καθεστώς, να ερμηνεύσει την ΤΙΝΑ του νεοφιλελευθερισμού και για τα τρένα ως δημόσιο αγαθό και ταυτόχρονα προσεχθεί από τώρα κατά τις συζητήσεις και διεκδικήσεις η όποια εναλλακτική λύση ετοιμάζεται από πολύ ψηλά…
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1η Δημοσίευση: ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φ. 101, ΜΑΪΟΣ 2026, σελ. 28-29.
ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
[1] ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΔΦ, ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΗ ΕΠΕΤΗΡΙΣ 1906, σελ. 322-323.
[2] ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΔΦ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ 1928, σελ. 145.
[3] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, εκδ. Αρμός 2018, σελ. 74-75.
[4] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, ό.π., σελ. 73-74.