Δημόσια παιδεία και δημόσιοι λειτουργοί μετά τα μνημόνια

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Γνωρίζουμε οι ευρύτερα Καλαβρυτινές μάνες και γιαγιάδες, αλλά και οι Καλαβρυτινοί πατεράδες και παππούδες, με πόσους κόπους σπούδασαν στα Πανεπιστήμια από την περιοχή εκατοντάδες παιδιά (ειδικά μετά τη δεκαετία του 1950), χθεσινοί και σημερινοί επιστήμονες.

   Τα Πανεπιστήμια δεν είχαν δίδακτρα, τα βιβλία ήταν δωρεάν, υπήρχαν κουπόνια σίτισης σε σχετικά άπορους και δεν υπήρχε η σπάθη της διαγραφής των εργαζόμενων φοιτητών (πλην της απόπειρας του 1978 με το Ν. 815, που βρέθηκε για δεκαετίες στα σκουπίδια της ιστορίας)… Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο γράφων, που προέρχεται από μια φτωχή αγροτική οικογένεια της Κέρτεζης, αλλά και πολλοί από σας….

  Πέρασαν κάποιες δεκαετίες με ιδιοτελείς και μονομερείς πολιτικές αρκετές φορές. Όμως, με το μηχανισμό των μνημονίων και της στενής επιτήρησης για δέκα ολόκληρα χρόνια (2010-2019) από τους «ετέρους» οδήγησαν το λαό στην απέλπιδα προσπάθεια ν’ αλλάξει καμιά δεκαριά κυβερνήσεις. Όμως οι 1000 περίπου νόμοι των μνημονίων έμειναν αλώβητοι. Κοντά σ’ αυτούς και μια βαθιά απογοήτευση που έστειλε πολλούς στην αποχή από τις εκλογικές διαδικασίες, έτσι που το 40% να είναι ένα μόνο 20%, και ν’ αντιστοιχεί στη μερίδα όσων περνούν ακόμα μια χαρά…

   Τώρα μετά τα βαθιά σκάνδαλα και την μονομερή διακυβέρνηση ήλθε η ώρα, από εκεί ψηλά, να πάει το μαχαίρι ακόμα πιο βαθιά στα δημόσια αγαθά. Δεν είναι μόνο οι συγκοινωνίες κι ο οδοντωτός (που μπήκε απότομο κυβερνητικό φρένο), ούτε τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από τους λιγνίτες (που κάποια ανατινάζονται για να μη μπορούν να ξαναλειτουργήσουν).

   Είναι και η δημόσια υγεία που θέλει επί πλέον χρήματα από την οικογενειακή τσέπη (αν έχει μείνει λίπος…), αλλά κι η παιδεία. Λόγω της διαχρονικής ιδιότητάς μου ως λειτουργού της παιδείας, αλλά και την συνεχή ενασχόλησή μου, θα μου επιτρέψετε αυτή τη φορά να σημειώσω γι’ αυτήν και μη αρεστά πράγματα σε κάποιους… Η αφορμή δόθηκε από κάποιες πρόσφατες διεργασίες μέσα στις οποίες βρέθηκα και ο ίδιος.

ΙΙ. ΤΟ ΣΚΗΝΙΚΟ ΕΝ ΣΥΝΟΨΕΙ

   Βρισκόμαστε σε μια παρατεταμένη διακυβέρνηση από τη ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη, με δύο θητείες (2019-2026). Ας κάνουμε μια μικρή επισκόπηση στην ευρύτερη εκπαιδευτική του πολιτική:

   α) Διατηρεί σχεδόν άθικτο όλο το νομοθετικό εκπαιδευτικό πλαίσιο που άφησε ο ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ του Αλέξη Τσίπρα. Άλλαξε λίγο το μέθοδο μετατροπής των Λυκείων σε προθάλαμο των ΑΕΙ. Εισήγαγε επί πλέον την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής στα τμήματα των ΑΕΙ, ενώ αξιοποίησε την Τράπεζα θεμάτων σε όλες τις τάξεις των Λυκείων. 20.000 υποψήφιοι κάθε χρόνο μένουν απέξω από τμήματα των ΑΕΙ, ενώ ταυτόχρονα όσοι διαθέτουν κομπόδεμα κατευθύνονται στα μειωμένης αξίας κολέγια.

   β) Νομιμοποίησε κάποια ιδιωτικά κολέγια αμφιβόλου επιστημονικής αξίας, παρακάμπτοντας το άρθρο 16 του Συντάγματος με το «έτσι θέλω» («Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης» (ΝΠΠΕ) που νομοθέτησε το 2024). Έτσι αυτά απέκτησαν σημαντική πελατεία… Τώρα επιθυμεί να αρθούν πλήρως όλα τα συνταγματικά εμπόδια για την ιδιωτικοποίηση της Ανώτατης Εκπαίδευσης, δηλαδή και της δημόσιας! 

   γ) Εισήγαγε την πιο ακραία μορφή τιμωρητικής αξιολόγησης που ισχύει στον Δυτικό κόσμο, ενώ ταυτόχρονα με δικαστικού και πειθαρχικού τύπους παρεμβάσεις αποδομεί το δικαίωμα της απεργίας. Σε χιλιάδες ανέρχονται οι διώξεις εκπαιδευτικών που απεργούν, ενώ πολλές απ’ αυτές καταρρίπτονται στα δικαστήρια. Κάποιες άλλες χρονίζουν ως φόβητρο. Την ίδια στιγμή η τιμωρητική αξιολόγηση έχει πέσει στα μάτια και όσων νόμιζαν ότι είναι θετικό να μπει στα σχολεία.

   δ) Διατηρεί σχεδόν αλώβητο το νόμο Κατρούγκαλου (5^ος 2016) της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ για την καθήλωση των συντάξεων στα τάρταρα (πλην ελάχιστων που διαθέτουν 40 συντάξιμα χρόνια εργασίας!), την αύξηση του ορίου ηλικίας στα 67 (η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στις 10 χώρες του κόσμου μ’ αυτό το όριο ηλικίας) και των διαχωρισμό παλιών και νέων συνταξιούχων με διαφορετικές συντάξεις, παρότι έχουν τις ίδιες προϋποθέσεις! Κι ακόμα συνεχίζουν…

   ε) Διατηρεί το μισθολόγιο του ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ (12^ος 2015) με το οποίο δεν ζουν αξιοπρεπώς οι εκπαιδευτικοί, ακόμη κι αν εργάζονται στον τόπο κατοικίας τους. Εκπαιδευτικοί μακριά απ’ αυτήν πληρώνουν από την τσέπη τους μόνο για να πάρουν μόρια προϋπηρεσίας. Να σημειώσουμε ότι το «καλάθι μορίων» διατηρείται από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ ανέπαφο. Οι αναπληρωτές (του εαυτού τους) ανέρχονται τα τελευταία χρόνια εκεί στις 40.000!, ενώ φέτος δεν έκαναν δηλώσεις για την επόμενη σχολική χρονιά 20.000 υποψήφιοι εκπαιδευτικοί!

   στ) Την ώρα που η ακρίβεια (ειδικά στα σούπερ μάρκετ και την ενέργεια) έχει φτάσει σε δυσθεώρητα ύψη για το μέσο και χαμηλότερο οικογενειακό βαλάντιο, η κυβέρνηση συμμετέχει σε όλους τους περιφερειακούς πολέμους με τον τρόπο της, βουίζει ο τόπος και η δικαιοσύνη με τα οργανωμένου τύπου σκάνδαλα (Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, παρακολουθήσεις, κλπ), ταυτόχρονα ετοιμάζει (με ποιούς συμμάχους άραγε;) αλλαγή του συντάγματος με κατάργηση του άρθρου 16, την μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, του άρθρου 29 για τον ελέγχο των πολιτικών κομμάτων, κλπ.

   Να σημειώσουμε ότι ήδη το άρθρο 16 έχει πλαγιοκοπηθεί με την ισοτίμηση με τα δημόσια ΑΕΙ των κολεγίων, ενώ το πειθαρχικό δίκαιο των υπαλλήλων μπορεί να συγκριθεί με την προ μεταπολίτευσης εποχή…

ΙΙΙ. Η ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ…

   Η αντιπολίτευση είναι πολυτεμαχισμένη, από τα αριστερά έως τα δεξιά του παραδοσιακού πολιτικού φάσματος. Μοιάζει σαν να ψάχνεται να βρει τον βηματισμό της. Από τα κοινοβουλευτικά κόμματα τυπικά λειτουργούν με παραδοσιακού τύπου δημοκρατικές δομές μόνο τα τρία παλαιά κόμματα: ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ. Όλα τα υπόλοιπα είναι αρχηγικά. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί τεράστια προβλήματα και στην κοινοβουλευτική αντιπολίτευση για όλα τα ζητήματα. Εν προκειμένω και για τα ζητήματα της ακρίβειας, της υγείας, της παιδείας, της σύνταξης και ασφάλισης, αλλά και των δημοκρατικών δομών.

   Το φαινόμενο αυτό εκδηλώνεται πλέον εμφανώς τόσο στα συνδικάτα, όσο και στο όποιο κίνημα νεολαίας. Βεβαίως υπάρχουν ρεύματα, οάσεις και φιλότιμες προσπάθειες που είναι αξιόλογες, ακόμη και ελπιδοφόρες ως κοινωνική αντιπολίτευση και στο χώρο της παιδείας. Μερικές τέτοιες εκφάνσεις θα δείξουμε σήμερα. Μία εκφράστηκε στο πρόσφατο συνέδριο της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας (ΔΟΕ – 95^ο Συνέδριο). Η 2^η σε μια σημαντική πρωτοβουλία στην Πάτρα, στην οποία ήμουν καλεσμένος ως συνταξιούχος εκπαιδευτικός.

   Είχαμε όμως και μια περίεργη έως επικίνδυνη «προφητεία» του γνωστού διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας, αλλά και πολιτικού των μνημονίων, Γιάννη Στουρνάρα. Ευτυχώς καταγγέλθηκε από μια οργανωμένη μερίδα συνταξιούχων!

   Ας τις ψηλαφίσουμε και τις τρεις.

ΙV. Η ΟΜΟΦΩΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ 96^ΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΤΗΣ ΔΟΕ

   «Σημαντική η ομόφωνη απόφαση της 95ης ΓΣ της ΔΟΕ. Η εισήγηση για το νέο πειθαρχικό «δίκαιο» συμπεριλαμβάνει τα παρακάτω σημεία…

   1. Κατάργηση του πειθαρχικού δικαίου Ν. 5225/25

   2. Ο αγώνας του κλάδου ενάντια στην αντιεκπαιδευτική -αντιεπιστημονική αξιολόγηση του ν.46/92 και 4824/21 δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ιδιώνυμο αδίκημα.

   3. Άμεση Παύση των διώξεων /πειθαρχικών όλων των συναδέλφων που αγωνίζονται με βάση τις αποφάσεις της ΔΟΕ.

   4. Είμαστε αντίθετοι με την συνταγματική αναθεώρηση, που καταργεί τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, καταργεί το άρθρο 16 και 79 που θέτει δημοσιονομικό κόφτη στις κοινωνικές δαπάνες και τους μισθούς.

   5. Ζητήματα που άπτονται του πειθαρχικού δικαίου ( όχι του ποινικού) των εκπαιδευτικών καθώς και της παιδαγωγικής διάστασης της λειτουργίας των σχολείων δεν μπορεί να αποτελούν και αφορμή παρέμβασης των αστυνομικών αρχών.

   Επίσης, ομόφωνη απόφαση και για το πρόγραμμα δράσης: …».[1]

V. ΠΑΤΡΑ 26.06.2026: ΕΚΔΗΛΩΣΗ – ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

    «Με επιτυχία έγινε πραγματοποιήθηκε το Σάββατο το βράδυ το Φεστιβάλ Νεολαίας από τα έντυπα περιοδικά της Μαθητικής Αντιπληροφόρησης και του Dazibao, με την ευθύνη του φοιτητικού Αριστερού Δικτύου Νεολαίας στην Πάτρα, με θέμα ‘’Από το Εθνικό Απολυτήριο μέχρι την αναθεώρηση του άρθρου 16: Για ένα μέτωπο υπεράσπισης της δημόσιας παιδείας’’ και ομιλητές τους: 

   Γιώργο Ντάφλο, εκπαιδευτικό, γραμματέα της ΕΛΜΕ Αχαΐας, Δημήτρη Νομικό, φοιτητή του Μαθηματικού και μέλος του Αριστερού Δικτύου Νεολαίας, Αναστάση Νεδελάκο, μαθητή του 13ου ΓΕΛ, και Παναγιώτη Μπούρδαλα, συνταξιούχο εκπαιδευτικό, επικεφαλής του Παραρτήματος Αχαΐας της Πανελλήνιας Ένωσης Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών (ΠΕΣΕΚ). 

   Το πρώτο μέρος είχε θέμα το ζήτημα της παιδείας, από το σχολείο έως και τα μεταπτυχιακά. Ο Αναστάσης Νεδελάκος, μαθητής του 13ου ΓΕΛ, έδωσε φέτος πανελλαδικές κι έβγαλε δέκα μέρες μετά, πρόσφατη εμπειρία, συναισθήματα, αλλά και βαθύτερες σκέψεις. Ο Γιώργος Ντάφλος, εκπαιδευτικός, μίλησε ως Γραμματέας της Α’ ΕΛΜΕ Αχαΐας κι έθεσε τις αλλαγές στην εκπαίδευση με κριτικό πνεύμα. Ο Γιώργος Ψαρράς, ως ενεργός συνδικαλιστής στο Πανεπιστήμιο Πατρών, έθεσε με ωραίο λόγο την πλαγιοκόπηση του Πανεπιστημίου από τον νεοφιλελευθερισμό και τη μετατροπή του σε χώρο διδάκτρων. Εξού και η συνεχής προσπάθεια κατάργησης του άρθρου 16, που συμβολίζει συνταγματικά το κοινωνικό κράτος στην εκπαίδευση.

   Ο Παναγιώτης Μπούρδαλας, όπως σημειώνει ο ίδιος στο φ/β, … ‘’έδωσα ιστορική διάσταση στις αλλαγές στο δυτικό κόσμο και τα κινήματα άλλης λογικής. Παράλληλα έδωσα δύο παραδείγματα σύνδεσης των συνταξιοδοτικών ζητημάτων με το εργασιακό μέλλον της νεολαίας. Τέλος, έκλεισα με τον προωθούμενο ατομικό ανθρωπότυπο στον δυτικό κόσμο σε συνδυασμό με την ταξική διάσταση των νεοφιλελεύθερων αλλαγών. Έδειξα ότι η απάντηση γίνεται μέσω του συλλογικού ανθρώπου’’.

   Την εκδήλωση έκλεισε ο Δημήτρης Νομικός, φοιτητής του Μαθηματικού και μέλος του Αριστερού Δικτύου Νεολαίας. Έγιναν και δύο ενδιαφέρουσες τοποθετήσεις και η εκδήλωση συνεχίστηκε με live μουσική από νεανικά συγκροτήματα της Πάτρας».[2]

VI. Η ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΣΕΚ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΟΥΡΝΑΡΑ

   «…Η Πανελλήνια Ένωση Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών (ΠΕΣΕΚ) δεν εκπλήσσεται από τις νέες δηλώσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα. Για ακόμη μια φορά, από το βήμα ενός συνεδρίου που χρηματοδοτείται και οργανώνεται από τα μεγάλα ιδιωτικά επενδυτικά συμφέροντα, ο εκλεκτός του εγχώριου και ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου ανέλαβε το ρόλο του προφήτη της καταστροφής για τη δημόσια ασφάλιση.

   Η κυνική ομολογία του ότι οι δημόσιες συντάξεις ‘’δύσκολα θα μπορούν στο μέλλον να εξασφαλίσουν επαρκή ποσοστά αναπλήρωσης’’ δεν αποτελεί μια αντικειμενική οικονομική διαπίστωση, αλλά μια ευθεία πολιτική ομολογία και το προαναγγελθέν έγκλημα μιας διαρκούς, προσχεδιασμένης επίθεσης ενάντια στα ασφαλιστικά δικαιώματα της εργατικής τάξης.

   Αν σήμερα οι συντάξεις δεν επαρκούν, αυτό δεν οφείλεται σε κάποια φυσική νομοτέλεια. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών: της χρόνιας υφαρπαγής των αποθεματικών των Ταμείων, των περικοπών που επιβλήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια, της διαρκούς μείωσης της κρατικής χρηματοδότησης, της ελαστικής εργασίας, της ανεργίας και της συστηματικής υπονόμευσης του δημόσιου χαρακτήρα της κοινωνικής ασφάλισης.

Πίσω από τις εύηχες τεχνοκρατικές εκφράσεις, επί της ουσίας… λογιστικές αλχημείες, περί «ευρωπαϊκής στρατηγικής», «μακροπρόθεσμης αποταμίευσης» και «συμπληρωματικών σχημάτων», κρύβεται η πλήρης ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης και η μετατροπή της σε τζόγο.

   Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι ντόπιοι υποστηρικτές της επιχειρούν να απαλλάξουν το κράτος και την εργοδοσία από την υποχρέωση να εγγυώνται αξιοπρεπή γηρατειά για όλους όσοι μόχθησαν μια ζωή στις σχολικές αίθουσες και στα εργοστάσια. Θέλουν να μετατρέψουν τη σύνταξη, από θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα και κατάκτηση αιματηρών ταξικών αγώνων, σε ατομικό ρίσκο και εμπόρευμα.

   Μας καλούν, ουσιαστικά, να τζογάρουμε τους κόπους μας στα «επαγγελματικά ταμεία» και στα χρηματιστήρια, την ίδια ώρα που οι συντάξεις μας, οι μισθοί των εκπαιδευτικών και των εργαζομένων παραμένουν καθηλωμένοι σε επίπεδα πείνας και η ακρίβεια λεηλατεί το λαϊκό εισόδημα.

   Με τι λεφτά θα αποταμιεύσει μακροπρόθεσμα ο εργαζόμενος, όταν δεν του φτάνει ο μισθός ούτε για το πρώτο δεκαπενθήμερο του μήνα; Η απάντησή τους είναι ξεκάθαρη: όποιος έχει να πληρώσει στην ιδιωτική αγορά, θα έχει μια υποτυπώδη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και σύνταξη, ενώ οι υπόλοιποι θα καταδικαστούν στα ψίχουλα των συντάξεων της φτώχειας.

   Ως ΠΕΣΕΚ ξεκαθαρίζουμε προς την κυβέρνηση, την Τράπεζα της Ελλάδος και τους ευρωπαίους καθοδηγητές τους ότι αυτό το μέλλον δεν το αποδεχόμαστε. Οι συντάξεις μας δεν είναι «κόστος» ούτε «επενδυτικό κεφάλαιο» για τις πολυεθνικές των ασφαλειών. Είναι δεδουλευμένα, είναι η ίδια μας η ζωή.

   Αντί για νέα προνόμια στις ασφαλιστικές εταιρείες και στα επαγγελματικά ταμεία, απαιτείται αποκατάσταση των απωλειών των συνταξιούχων, ουσιαστικές αυξήσεις στις συντάξεις και πολιτικές που θα υπηρετούν τις κοινωνικές ανάγκες και όχι τα κέρδη των αγορών…

   Απαντάμε με ταξική αλληλεγγύη και οργανωμένο αγώνα. Δεν επαιτούμε. Απαιτούμε:

   Άμεση επαναφορά της 13ης–14ης σύνταξης/μισθού. Δεν είναι ‘’δώρο’’. Είναι δεδουλευμένα. Γενναίες αυξήσεις στους μισθούς και στις συντάξεις. Άμεση καταβολή των αναδρομικών του 11μήνου σε όλους. Χωρίς όρους, χωρίς αποκλεισμούς, χωρίς κοροϊδίες. Καμία περικοπή και καμία επιστροφή χρημάτων στις συντάξεις χηρείας. Κατάργηση όλων των αντιασφαλιστικών και αντισυνταξιουχικών νόμων Κουτρουμάνη – Λοβέρδου, Κατρούγκαλου, Βρούτση και όλων όσοι μετέτρεψαν τις συντάξεις μας σε φιλοδωρήματα και έδωσαν βορά την ασφάλιση στους ιδιώτες. Επίσης, Κατάργηση του ΦΠΑ στα είδη πλατειάς λαϊκής κατανάλωσης και του ειδικού φόρου κατανάλωσης στην ενέργεια. Υποστήριξη με πόρους και μόνιμο προσωπικό της Δημόσιας Υγείας, της Παιδείας, της Πρόνοιας, της Κοινωνικής Ασφάλισης και όλων των Κοινωνικών Αγαθών.

   Αθήνα, 19-06-26…».[3]

VII. ΔΕΝ ΜΕΝΟΥΝ ΟΜΩΣ ΜΟΝΟ Σ’ ΑΥΤΑ…

   Επιθυμούν ακόμα:

   1) Την αναθεώρηση του άρθρου 29 του Συντάγματος που αφορά στο πλαίσιο λειτουργίας, ίδρυσης και χρηματοδότησης των πολιτικών κομμάτων. «Η κυβερνητική πρόθεση είναι να αλλάξει το πλαίσιο νομιμότητας των κομμάτων και να ελέγξει το σύστημα εκλογών και ανάδειξης κυβέρνησης. Προβλέπει έλεγχο των προϋποθέσεων συμμετοχής των πολιτικών κομμάτων στις εκλογές και εξάρτηση της ίδρυσης και λειτουργίας των κομμάτων από ειδικό νόμο (που προφανώς θα καθορίζει η κυβερνητική πλειοψηφία)…».

   2) Την άρνηση κατάργησης του άρθρου 86 (περί ευθύνης υπουργών) το οποίο ορίζει πως «μόνο η Βουλή έχει το δικαίωμα να ασκεί ποινική δίωξη εναντίον εν ενεργεία ή πρώην υπουργών και υφυπουργών». «Γεγονός που έχει οδηγήσει ώστε σε όλα τα σκάνδαλα υπουργοί και υφυπουργοί να μην διώκονται, καθώς η κυβερνητική πλειοψηφία ελέγχει τη Βουλή. Η αναθεώρηση που προτείνει, λόγω και της μεγάλης πίεσης που έχει δεχθεί από τα σκάνδαλα, είναι μια ανώδυνη τροποποίηση του σχετικού άρθρου…».  

   3) Τη θέσπιση συνταγματικών διατάξεων που, με περίβλημα την «αποκάθαρση και τον εξορθολογισμό του Τύπου» και την αντιμετώπιση της «πρόκλησης της τεχνητής νοημοσύνης», των ψεύτικων πληροφοριών και κατασκευασμένων ειδήσεων (fake news), θα επιτρέψουν μεγαλύτερη λογοκρισία, παρακολούθηση, περιορισμό, αποκλεισμό «μη αρεστών» φωνών.

   Ας είμαστε σε εγρήγορση και σώφρονες….

Σημείωση από το ΜτΒ: Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2026, φ. 102, σελ. 28-29.

Παραπομπές

[1] ΠΗΓΗ: Η πατρινή συνδικαλιστική κίνηση (φ/β, 26.06.2026): ΠΡέ²σα (Πρωτοβουλία Εκπαιδευτικών: Ενεργοποίηση – Συλλογικότητα – Αλληλεγγύη).

[2] ΠΗΓΗ: 21.06.2026, https://syntaxekpedeftikoi.blogspot.com/2026/06/16.html.

[3] ΠΗΓΗ: 19.06.2026, https://syntaxekpedeftikoi.blogspot.com/2026/06/blog-post_19.html.

Φαράγγι, Βουραϊκός, Οδοντωτός

Του Παναγιώτης Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΟΙ ΠΛΗΜΥΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΟΜΟ ΦΡΕΝΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ

   Τη χρονιά που πέρασε τέσσερα γεγονότα μεγάλης εμβέλειας συζητήθηκαν τόσο στα καφενεία, όσο και σε θεσμικό επίπεδο στην περιοχή μας.

   Τα συμβάντα εντός και εκτός ΟΠΕΚΕΠΕ και οι παραπλήσιες κινητοποιήσεις αγροτών, κτηνοτρόφων και μελισσοκόμων.

   Η πλημμύρα από τις φράουλες και μάλιστα σχετικά δίπλα στον Βουραϊκό, αλλά σίγουρα στο κλειστό οροπέδιό του.

   Οι πραγματικές πλημμύρες από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις, που εν τέλει γέμισαν με νερά τους υδροφόρους ορίζοντες, παρά τις πλημμύρες σε κομμάτια του αναδασμού.

   Και τέλος, το αργό στην αρχή, αλλά και το απότομο φρενάρισμα του ιστορικού οδοντωτού, που πλήττει εδώ κι ένα χρόνο εν μέρει και καίρια από τα μέσα Μαρτίου την τουριστική κίνηση στην πολίχνη των Καλαβρύτων.

Τρία Καλαβρυτινά μοναστήρια στην καρδιά του 1821

(Η εκτενής εισήγησή μου στις 21 Μαρτίου στα Καλάβρυτα)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Στα όρια του οροπεδίου του Βουραϊκού υπήρχαν ακριβώς μετά την επανάσταση του 1821 12 μοναστήρια. Από την επίθεση στα μοναστήρια που έκανε η Αντιβασιλεία στις 7.10.1833 (ανδρικά), 9.3.1934 (γυναικεία) και 8.5.1934 (απαγόρευση δωρεών), έμειναν τα επτά ανδρικά.^[1] Ανάμεσά τους έμειναν ισχυρά τρία μεγάλα, όχι το ίδιο ξακουστά και τα τρία.

   Τα τρία μοναστήρια δημιουργούν στο χάρτη ένα νοητό ευθύγραμμο τμήμα, όπου ανάμεσά τους είναι τα Καλάβρυτα, από ΒΔ προς ΝΔ: Μ. Σπ. – Καλ/τα – Αγ. Λαύρα. – Αγ. Θεόδωροι. Οι δρόμοι πρόσβασης μέχρι το 1900 περίπου δεν είχαν καμία άμεση σχέση με τους σημερινούς. Ήταν αρχαίοι που απέφευγαν βάλτους, απότομα ανεβάσματα, ενώ διάλεγαν πρόποδες βουνών και διάσελα, όσο γίνονται πιο χαμηλά

ΙΙ. ΤΕΣΣΕΡΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ

Καλαβρυτοχώρια: Συγγραφικός και επιστημονικός οργασμός!

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΒΙΒΛΙΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΕΣ

      Βεβαίως μαζί με το «κρασί» (πολιτισμός) θέλουμε και «ψωμί» (επιβίωση). Κι αυτή η υπόθεση του ψωμιού περνάει από σαράντα κύματα, πάλι στην εποχή μας. Και θα παλέψουμε, ο καθείς με τα όπλα του, αλλά και μαζί. Δεν θ’ αφήσουμε όμως τη ζωή χωρίς κρασί… και γι αυτό θα μιλήσουμε στο άρθρο αυτή τη φορά.

   Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μια συγγραφική έκρηξη, όσον αφορά τα Καλάβρυτα ως έδρα, αλλά και τα Καλαβρυτοχώρια.  Νομίζω ότι έχει τρεις διαστάσεις. Αρθρογραφία, προσωπικά συγγραφικά έργα και συμμετοχή σε συλλογικούς τόμους. Ας προσθέσουμε και τ’ άλλα είδη τέχνης, όπως π.χ. τα ντοκιμαντέρ, θεατρικά, εκθέσεις φωτογραφίας, κλπ, τότε πρόκειται για πολύ πλούσιο υλικό.

   Από τη μία στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο δημοσιεύονται έρευνες, άρθρα επιστημονικά ή απόψεις, τοπικού ή και γενικότερου ενδιαφέροντος. Υπάρχουν σταθεροί αρθρογράφοι και ερευνητές αρκετοί και αρκετές ή περιστασιακοί. Μένουν μόνιμα, για πολύ στην περιοχή ή όχι. Δεν έχει και μεγάλη σημασία για το έργο τους. Είναι τόσο το πλήθος που π.χ. προτάθηκε στην λογοτεχνική συνάντηση (25.01.2026) που έγινε στο Πολύκεντρο πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου ότι σχεδιάζεται η συλλογή τους και έκδοσή τους σε έναν ή περισσότερους τόμους, από τον επικεφαλής της ΩΡΑΣ των Καλαβρύτων και της αντίστοιχης ιστοσελίδας.

Ένα τάβλι και λίγος καφές για όλες τις επιστήμες

(βιβλιοπαρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Πλούμη)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Ο Γιώργος Πλούμης τελικά δεν είναι μόνο χημικός και δεν ήταν μόνο συνάδελφος στα σχολεία. Είναι πλέον κι ένας αγαπημένος μου συγγραφέας. Όχι μόνο γιατί η γλώσσα του ρέει όπως τα νερά στα βουνά της κεντρικής Ρούμελης και στο Κρυοβούνι της, όχι μόνο γιατί συνδέει το παλιό με το καινούριο, αλλά και γιατί από τη μια μας διδάσκει με φόντο μεγάλες εικόνες και μικρές λεπτομέρειες, αλλά και από την άλλη με γυρίζει κι εμένα προσωπικά πίσω στα βουνά του βόρειου Μωριά και στην περιοχή των Καλαβρύτων.

   Ο Γιώργος φαίνεται ότι αγαπούσε πολύ τον παππού του Βαγγέλη, τον πατέρα της μητέρας του Βασιλικούλας. Τον βάζει, λοιπόν, στο κέντρο του μυθιστορήματός του. Τον βάζει δίπλα του και λίγο απέναντι. Όχι γιατί τους χωρίζουν δυο γενιές, όχι γιατί είχαν διαφορετική πορεία στη ζωή, αλλά γιατί ανάμεσά τους μπήκε ένα τάβλι.

Κέρτεζη: Η οθωμανική οικονομική απογραφή του 1583 – Μέρος Β΄

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΜΕΤΑ ΑΠΟ 120 ΧΡΟΝΙΑ

   Από το 1463 μέχρι το 1583 πέρασαν 120 χρόνια. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έγιναν ενδιάμεσα κι άλλες οικονομικές απογραφές. Συμφωνήσαμε όμως με την ιδιωτική εταιρεία, ότι, αφού δεν ήσαν πλήρεις, να δώσουμε βάρος σ’ αυτήν του 1583.

   Αυτή την περίοδο είχε εισαχθεί το νόμισμα «γρόσι», ενώ σ’ αυτήν του 1460-63 έγιναν με το νόμισμα «ακτσιές». Ενδιάμεσα υπήρξε το νόμισμα «παράς». Περισσότερα σημειώσαμε στο  Α΄ μέρος (φ. 91, Ιούλιος 2025) στη σταθερή στήλη μας στην ΩΡΑ.

   Να σημειώσουμε εισαγωγικά ότι στη απογραφή του 1583 έχουμε κι άλλες αλλαγές, πέραν του νομίσματος, όπως θα δούμε αναλυτικά. Ανάμεσά τους σημειώνω την αναφορά στα ταβερνεία της Κέρτεζης και στο φόρο τους, στην αναλυτική αναφορά στα δημητριακά και στο φόρο τους, στο μετάξι, στα μελίσσια, κ. ά. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί επίσης ο διαχωρισμός της Κέρτεζης σε έξι συνοικίες με εκκλησιαστικές ονομασίες και η καταγραφή των υπόχρε3ων φορολογικά επικεφαλής των οικογενειών με βάση τη συνοικία τους!

ΙΙ. ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΑΠΟΓΡΑΦΗΣ ΤΟΥ 1583[1]

     «Με βάση τον πίνακα που παραθέτουμε (μεταφρασμένο στα ελληνικά) οι φόροι είναι τριών ειδών: α) κεφαλικός φόρος (ανά κάτοικο), β) παραγωγικός (με βάση τη συνολική παραγωγή ανά είδος) και γ) άλλοι φόροι (γάμου και ποινών). Η πρόσοδος είναι σε γρόσια.

Η Οθωμανική απογραφή του 1583 για την Κέρτεζη στα ελληνικά.

     Επειδή δεν έχουμε αναλυτική απογραφή του συνόλου των κατοίκων, δεν μπορούμε να διαιρέσουμε ώστε να συμπεράνουμε τον συνολικό κεφαλικό φόρο (7.425 γρόσια) ανά κάτοικο. Επίσης δεν έχουμε αναλυτικά του φόρους για ποινές και για γάμους. Έχουμε μόνο το σύνολο για το έτος αυτό, που φθάνει αισίως στα 760 γρόσια.

     Εκεί που έχουμε αναλυτικά στοιχεία φορολογίας είναι για την πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή παραγωγή. Δεν φορολογούνται ακόμα τα ζώα! Παρατηρούμε όμως τι καλλιεργούσε τότε η Κέρτεζη!

     Ως δευτερογενής παραγωγή θεωρείται η λειτουργία των νερόμυλων. Κατ’ αρχάς μπορούμε να δούμε ότι έχουμε πολλούς νερόμυλους και την εποχή εκείνη. Οι νερόμυλοι σε μια εποχή προβιομηχανική αποτελούν ανώτατο στάδιο βιοτεχνίας και γι’ αυτό φορολογούνται στυγνά. Επίσης εκείνη την ιστορική περίοδο φαίνεται έμμεσα ότι την ιδιοκτησία την είχαν οι χριστιανοί ντόπιοι κάτοικοι που επίσης είχαν και την τεχνογνωσία. Το σύνολο των νερόμυλων είναι 4 σε λειτουργία και 2 παλαιοί κατεστραμμένοι, όπου όλοι φορολογούνται, με 60 και 15 γρόσια αντίστοιχα. Να σημειώσουμε επίσης ότι υπάρχει και μια φορολογία με 160 γρόσια «χώρων», για την οποία μπορούμε να πιθανολογήσουμε, αλλά όχι με βεβαιότητα.

     Ως τριτογενή παραγωγή θα θεωρήσουμε τα μαγαζιά στην αγορά της Κέρτεζης με την ονομασία «ταβερνεία». Δεν ήταν σκέτα καφενεία, αλλά κυρίως κρασοπουλειά με κάποιο μεζέ που τα συνόδευε. Ταβερνεία διέθετε η Κέρτεζη μέχρι τη δεκαετία του 1970, τα οποία κατόπιν μετεξελίχθηκαν σε καφεστιατόρια μέχρι τις ημέρες μας. Τα ταβερνεία βρίσκονται σε έξι (6) κτίσματα, αφού θα ήταν διάσπαρτα σε κεντρικά σημεία των 5 συνοικιών! Ο φόρος για κάθε ταβερνείο ήταν 30 γρόσια και το σύνολο 180 γρόσια.

ΙΙΙ. Η ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟ 1583

     Φαίνεται πεντακάθαρα ότι η βασική παραγωγή είναι η πρωτογενής. Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι πλούσια και σε ποσότητα και σε ποικιλία. Για λόγους μεθοδολογικούς και εκπαιδευτικούς, θα την διαχωρίσουμε σ’ έξι ομάδες:

   α) Χορτολιβαδική (800 γρόσια για χριστιανούς και άλλα 80 μόνο για μουσουλμάνους). Δεν αναφέρεται μονάδα μέτρησης.

   β) Γεωργική παραγωγή δημητριακών 35 φορτωμάτων σιταριού και 40 φορτωμάτων κριθαριού, όπως και λίγης σίκαλης (1 μόλις φόρτωμα) έδωσαν φόρο αντίστοιχα σε γρόσια: (1.960, 1.280 και 42, δηλαδή σύνολο 3.282 γρόσια). Στην παραγωγή αυτή αξίζει να προστεθεί και η καλλιέργεια δύο ειδών από «κεχρί».^[2] Από το απλό κεχρί είχαμε παραγωγή 12 φορτώματα,  ενώ από το μαύρο 30 φορτώματα. Η συνολική φορολογία ήταν 1.344 γρόσια (384+960).

     Η μονάδα μέτρησης ήταν τα φορτώματα (στα υποστατικά ή φορτηγά ζώα). Η μονάδα αυτή χρησιμοποιείτο στην ορολογία μέχρι να χαθούν στην πράξη τα ζώα αυτά, μετά την αντικατάστασή τους από τα αγροτικά αυτοκίνητα και τα τρακτέρ στη σύγχρονη εποχή.

   γ) Αμπελουργική παραγωγή (από την εποχή της αρχαίας Κύναιθας). Εδώ φορολογείται ο μούστος, πριν γίνει κρασί. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι σημαίνει η μονάδα μέτρησης «μέτρα». Πιθανά να ήταν η «μπότσα».^[3] Έχουμε λοιπόν ετήσια παραγωγή 160 μπότσες το χρόνο (δηλαδή 410,24 κιλά, η οποία θεωρείται μικρή) με φόρο όμως 3.200 γρόσια. Επομένως η μικρή παραγωγή οφείλεται στην πολύ υψηλή φορολογία, δεδομένου ότι οι μουσουλμάνοι λόγω Κορανίου δεν πίνουν αλκοολούχα ποτά, που ήταν πιθανά και σε διωγμό!

   δ) Εντομοκαλλιέργειες: Σημαντική είναι η παραγωγή μεταξιού, δηλαδή με καλλιέργεια μεταξοσκωλήκων σε μουριές (σηροτροφία). Η σηροτροφία στην Κέρτεζη διατηρήθηκε μέχρι τις αρχές του 20^ου αι. Παράχτηκαν 10 λίτρα μετάξι με φόρο 600 γρόσια. Παράλληλα έχουμε και κάποια παραγωγή μελιού με μελισσοτροφία με 70 γρόσια. Η μελισσοτροφία διατηρείται μέχρι τις ημέρες μας.

   ε) Δεν έχουμε πέραν της προσόδου για το χόρτο, ως τροφής των ζώων, φορολογία για την κτηνοτροφία, αλλά έχουμε όμως 150 γρόσια φορολογία σε χοίρους, ζώα που δεν τρώνε οι μουσουλμάνοι.

   στ) Μικρή ήταν η παραγωγή καρυδιών, ειδικά σε σχέση με τη σημερινή εποχή. Έχουμε μόνο ένα φόρτωμα καρύδια με φόρο 56 γρόσια.

     Να σημειώσουμε ότι υπάρχουν ακόμα κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία ανά συνοικία. Αφορούν τη φορολογία κληρονομιών, αλλά και την απαλλαγή από αυτή στους «γερακοτρόφους»! Τα γεράκια ήταν μέσα ταχυδρομικών αποστολών! Οι αναφορές σε αυτούς είναι ονομαστικές σε κάθε συνοικία!»

IV. ΟΙ ΕΞΙ ΣΥΝΟΙΚΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΩΝ

   Τα στοιχεία της απογραφής αυτής βρίσκονται στις σελίδες 252 -255 του αντίστοιχου καταστίχου.[4] Αναφέρονται στην Κέρτεζη που «υπάγεται στα Καλάβρυτα». Κατανοούμε λοιπόν ότι στην πρώτη περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο η έδρα ήταν τα Καλάβρυτα. Η Κέρτεζη διέθετε έξι εμφανείς συνοικίες.

   Οι έξι συνοικίες της Κέρτεζης (με εκκλησιαστικές ονομασίες) αναφέρονται με την εξής σειρά: 1) «Συνοικία Αγίας Βαρβάρας». 2) «Συνοικία Αγίου Γιάννη Μπάλα». 3) «Συνοικία Άγιου Δημήτρη». 4) «Συνοικία παπα Θόδωρου». 5) «Συνοικία Γαϊτάνη επίσης γνωστή ως Άγιος Γιάννης κάτω (συνοικία)», 6) «Συνοικία Αγίου Θόδωρου».

   Μόνο να υποθέσουμε που ήταν οι συνοικίες μπορούμε και με κίνδυνο να κάνουμε λάθος. Μια υπόθεση είναι ότι η καταγραφή γίνεται από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Αν ισχύει τότε η σημερινή Αγία Βαρβάρα στα ΒΑ του σύγχρονου οικισμού της Κέρτεζης έχει ιστορία από τότε (χωρίς την μετέπειτα εμφανή προσθήκη νότιά της). Υπάρχουν οι συνοικίες Αη Δημήτρη και Αη Γιάννη και σήμερα, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι πρόκειται για τις ίδιες περιοχές.

   α) Στην συνοικία της «Αγίας Βαρβάρας» αναφέρονται 60 επικεφαλής οικογενειών! Πρόκειται δηλαδή για μια πολύ πυκνοκατοικημένη συνοικία. Ανάμεσά τους ο ιερέας «Παπα Μανώλης». Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Άγγελος Μερκάνας, …., Θόδωρος Σταυράκης, ….., Σταμούλης Παπανικόλας, Άγγελος Παπαγιάννης, …, Παπα Μανώλης, …., Βασίλης Κονικλής, Ζαχαρίας Τσαγκάρης, …., Αλέξανδρος Νάζος, …., Παύλος Αρνάς, …., Βάλιος Βεντέκας, Στάθης Κουβαράς, Μαν’ωλης Χαρκόπουλος, …., Κώστας Μουρκανάς.».

  β) Στην συνοικία του «Αγίου Γιάννη Μπάλα» αναφέρονται 54 επικεφαλής οικογενειών. Δεν αναφέρεται ιερέας εμφανώς. Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Στέφανος Κωστάνης, …, Μιχάλης Λιόλος, …, Βασίλης Αρνάς, …, Μανώλης Καρνίτσας, …, Γιώργης Τσέκος, …, Στάθης Λαζάρου, Δήμος Τσουκαλάς, …, Λεοντάρης Πέρκης, …, Γιώργης Κολιγκιώνης, …, Γιάννης Κωστάκης, …».

   γ) Στην συνοικία του «Άγιου Δημήτρη» αναφέρονται 67 επικεφαλής οικογενειών. Ανάμεσά τους οι ιερείς «Παπα Γιάννης» και «Παπα Βάλιος». Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Μανώλης Μαλαυρός, …, Σταμάτης Αρνάς, …, Σταμούλης Παπαδάς, …, Νικόλας Μαυρόπουλος, …, Λάζαρος Γαϊτάνης, …, Νικόλας Παλιούρης, Δήμος Τσένας, …, Γιώργης Κοντονικόλας, Θόδωρος Κρανίτσας, …, Θόδωρος Πετρόπουλος, Γιώργης Μαυρομάτης, Γκίνης Γιάννη Τσένας».

   δ) Στην συνοικία του «παπα Θόδωρου» αναφέρονται 54 επικεφαλής οικογενειών. Δεν αναφέρεται άλλος ιερέας. Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Βασίλης Κομνηνός, …, Στέφανος Καρυάς, Σταμάτης Πανίτσας, …, Αλέξανδρος Μακρυχέρας, …, Θόδωρος Άσιος, …, Θόδωρος Πετρής, …, Δήμος Ζούλας, …, Λαυρέντης Μαθιός, …, Δήμος Μακλούνης, Γιώργης Μιχάλη».

   ε) Στην συνοικία «Γαϊτάνη επίσης γνωστή ως Άγιος Γιάννης κάτω (συνοικία)» αναφέρονται 20 επικεφαλής οικογενειών. Δεν αναφέρεται ιερέας εμφανώς. Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Θόδωρος Γαϊτάνης, …, Νίκος Ξένος Θόδωρου, …, Στάθης Χαρκόπουλος, Σταμούλης Μπούζας, Γιώργης Πετρής, Σταμάτης Γερακάρης, Γιώργης Ζεβός, …, Γιώργης Σκορδούλας, …».

   στ) Στην συνοικία του «Αγίου Θόδωρου αναφέρονται 26 επικεφαλής οικογενειών. Δεν αναφέρεται ιερέας εμφανώς. Δημοσιεύουμε λίγα ενδεικτικά επώνυμα κατά σειρά στο έγγραφο: «Δήμος Καστανιώτης, …, Γιάννης Καπέρης, …, Λεοντάρης Τόγιας, …, Δήμος Πολίτης, …, Δήμος Κυρκομύτης, …, Αλέξανδρος Ραχλούμος, …, Νικόλας Βασίνης, …, Γιώργης Πετρόπουλος, Γιώργης Μαυρομάτης».

  Μια πρώτη, αλλά βασική, παρατήρηση που κάνουμε τα επώνυμα δεν έχουν καμία σχέση με τις λίστες που διαθέτουμε κατά την επανάσταση του 1821, τη συνέλευση για τα νερά του 1919, πολύ δε περισσότερο με τα σημερινά δεδομένα.

   Μια δεύτερη παρατήρηση είναι το σύνολο των επικεφαλής οικογενειών που είναι 281 υπόχρεοι: 60+54+67+54+20+26= 281. Ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι αρκετοί ανήκουν στην ίδια οικογένεια (αναφέρονται κάποιοι ως γιοί), δεν μπορούμε παρά να πούμε ότι η Κέρτεζη είχε υπερπληθυσμό! Αναλυτική, όμως, και συγκριτική μελέτη επιθυμούμε να κάνουμε στον Δ΄ τόμο το σειράς, αν μας χαριστεί ζωή…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1^η δημοσίευση στην ΩΡΑ των ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, στήλη Βουραϊκές νύξεις, φ. 92, σελ. 28-29.

Παραπομπές

[1] Η παράγραφος αυτή, όπως και η επόμενη αποτελούν αποσπάσματα από το βιβλίο μας: ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ, εκδ. Αρμός, Ιούνιος 2024, σελ. 55-58.

^[2] Διαβάζουμε στη Βικιπέδια σχετικά: «Το κεχρί είναι η γενική ονομασία διαφόρων ειδών ποωδών φυτών της οικογένειας των Αγρωστιδών (Graminae), τα οποία παράγουν μικρά εδώδιμα σπέρματα και χρησιμοποιούνται ως τροφή του ανθρώπου ή ως ζωοτροφή. Το κεχρί ανακαλύφθηκε και καλλιεργήθηκε συστηματικά για πρώτη φορά στην Κίνα το 7500 π.Χ..

   Όλα τα είδη κεχριού αναπτύσσονται αντίστοιχα με το σόργο [= ένα από τα περίπου 30 είδη, όπως είναι το γνωστό «καλαμπόκι», από το στέλεχος του οποίου κατασκευάζονταν και στην Κέρτεζη οι σκούπες] με μόνη διαφοροποίηση ότι ενίοτε η παραγωγή στελεχών (αδέλφωμα) είναι πιο άφθονη. Ο χρό-νος του βλαστικού τους κύκλου είναι σύντομος από 2 έως 3 μήνες για τα πρώιμα και 5 μήνες για τα όψιμα…». ΠΗΓΗ: Βικιπέδια.

^[3] Η «μπότσα» ήταν μονάδα μέτρησης υγρών: «μέτρο χωρητικότητας υγρών για τη μέτρηση κυρίως μούστου ή κρασιών, ίσο με δυο μετρικές οκάδες, (2x 400×3,2) = 2.560 γραμμάρια πριν από την οκά! 1 οκά αντιστοιχούσε σε 1,28 κιλά και η μία μπότσα σε 2 οκάδες=2,564 κιλά περίπου.

   Πηγή: https:// el.wiktionary.org/wiki/.

[4] ΒΟΑ ΤΤ607, όπου BOA: Başbakanlık Osmanlı Arşivi (The Ottoman Archives of the Prime Minister’s Office, Αρχεία Πρωθυπουργίας της Κωνσταντινούπολης). TT: Tapu Tahrir.

Κέρτεζη: Η 1^η οθωμανική οικονομική απογραφή (1460)

Α΄ ΜΕΡΟΣ

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ

     Βρισκόμαστε στην πρώτη φάση της Οθωμανικής κυριαρχίας στην Πελοπόννησο. Οι Οθωμανοί πραγματοποιούσαν ανά περιόδους οικονομικές απογραφές. Συντάσσονταν στην παλαιοτουρκική γλώσσα (είδος αραβικής). Τα έγγραφα φυλάσσονται μέχρι τις ημέρες μας στα γενικά αρχεία του σημερινού κράτους της Τουρκίας…

     Ήλθα σε επαφή με ιδιωτική ελληνική εταιρεία, που διαχειρίζεται και μεταφράζει τα εν λόγω έγγραφα, αρχικά στην νεοτουρκική γλώσσα και τέλος στην ελληνική. Αρχικά ήλθε στα χέρια μου η οικονομική απογραφή του 1583 για την Κέρτεζη^[1] και μετά από ένα χρόνο του 1460-63.

   Έτσι ήλθαν τα μεν πρώτα έγγραφα στα χέρια μου, στον χρηματοδότη,^[2] αλλά και σε κάποια ελάχιστα ακόμη θεσμικά πρόσωπα.^[3] Όσον αφορά τα δεύτερα (1460-63) είναι, κατά το κλείσιμο του βιβλίου, μόνο στα δικά μου χέρια και στο νέο μας χρηματοδότη.^[4]

Προσωπικός αριθμός και αριθμητικά αγιογραφικά σύμβολα

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Για μια ακόμα φορά οι λεγόμενοι φονταμενταλιστικοί και χιλιαστικοί κύκλοι στη χώρα μας συνδέουν με απόλυτο τρόπο πραγματικές κυβερνητικές αλλαγές, που έχουν παγκόσμιο ηλεκτρονικό χαρακτήρα, με σύμβολα στην Αποκάλυψη του Ιωάννη. Στην συγκεκριμένη περίπτωση αφορά την εισαγωγή του «προσωπικού αριθμού» που εισάγει αυτό τον καιρό τη κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη (ΝΔ).

   Με τον τρόπο που λειτουργούν, δημιουργούν προβλήματα στην σοβαρή κριτική που είναι αναγκαία. Εμείς θα πάμε ανάποδα σ’ αυτό το άρθρο. Θα ξεκινήσουμε από κάποια αριθμητικά σύμβολα στην Αγία Γραφή για να βγάλουμε το δικό μας συμπέρασμα για το εν λόγω ζήτημα.

ΙΙ. 666 ΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ

Οι γυναίκες στην εκκλησία: Μεταξύ ευαγγελίων και ανδροκρατίας

(Προδημοσίευση από συλλογικό τόμο[1])

Μέρος Β΄

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ Μέρος Α΄

IV. ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΑΝΩΤΕΡΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ  

Για να δούμε, λοιπόν, το ρόλο των γυναικών, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, τα εκατό τελευταία χρόνια. Οι γυναίκες θεολόγοι σπούδασαν στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1940, αποφοίτησαν και διδάσκουν ανελλιπώς στα σχολεία της Β/βαθμιας εκπαίδευσης μέχρι τις ημέρες μας. Πώς έγινε αυτή η αλλαγή; Μα οι σπουδές και οι διορισμοί είναι κρατική υπόθεση. Εάν ήταν εκκλησιαστική δεν θα υπήρχαν κάν κατά πάσα πιθανότητα. Τα τελευταία χρόνια έχουμε και γυναίκες θεολόγους στις θεολογικές σχολές (Γ/βαθμια). Ως μαθητής είχα την ευλογία να έχω μία από τις πρώτες αποφοίτους, την «καθηγήτρια της αγάπης»,^[2] την καθηγήτρια δηλαδή Μαρία Παπαγιάννη, στο Γυμνάσιο Καλαβρύτων. Μια χαρά λοιπόν.