Αρχείο κατηγορίας Τα εν Δήμω και με πράξεις

Τα εν Δήμω και με πράξεις

Δρόμοι και πάροδοι της βόρειας Κέρτεζης Μέρος IV

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης

Άμισθη μελέτη του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Συνέχεια από το μέρος Γ’: https://www.tomtb.com/?p=14973

Δ΄ Οδοί και πάροδοι της βόρειας Κέρτεζης IV (περί την Αγία Βαρβάρα)

Ονομάζουμε βόρεια Κέρτεζη μεθοδολογικά όλη την περιοχή βόρεια του κεντρικού δρόμου, αρχικά με την ονομασία «οδός Αναγνώστη Στριφτόμπολα», στη συνέχεια «οδός 22ας Μαρτίου 1821» και ένα μέρος της «οδού ιεροδιδασκάλου Δοσιθέου Τσιβίλη». Αυτή φθάνει μέχρι τον Πάνω δρόμο, που έχουμε ονομάσει «οδός Αη Τρύφωνα».

Περιλαμβάνει επομένως μικρότερες οδούς και αρκετές παρόδους που τεμαχίζουν όλη αυτή τη μεγάλη περιοχή ανατολικά έχοντας ως όριο του Σαρδούνη το λαγκάδι και την «οδό Αη Σαράντα» και δυτικά μέχρι του «Παναγούρου το λαγκάδι» ή αλλιώς «Λαγκάδι του Αη Μόδεστου». Ακριβώς δυτικά η οδός που ανέρχεται θα ονομαστεί «οδός Πύργου Δημάρχου Οικονομογιώργη».

Θα ξεκινήσουμε από τα ανατολικά προς τα δυτικά, κλείνοντας νοητά κάθε ένα τετράγωνο, μεταξύ της οδού Αγίωβ Σαράντα και Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα, δηλαδή με κέντρο την Αγία Βαρβάρα.

Σημείωση: Οι δρόμοι έχουν χαραχθεί με χρώματα τα οποία σημειώνονται κάθε φορά κάτω από την προτεινόμενη ονομασία, ώστε να βρίσκονται εύκολα στο χάρτη). Ο χάρτης είναι επεξεργασμένος από τον google map (24.01.2023).

1) Οδός Αη Σαράντα

(Θαλασσί χρώμα)

Μετά πέτρινο γεφύρι (1933 – 1936), στο τρίγωνο νέου Δημοτικού σχολείου, Κοιμητηρίου και «πλατείας Στριφτόμπολα», συναντάμε κάθετα στον κεντρικό δρόμο ένα μεγάλο δρόμο.

Ο δρόμος ανέρχεται από το σχολείο παράλληλα στου Σαρδούνη το λαγκάδι. Αυτός κυρίως ανέρχεται προς βορράν, και βρίσκεται στη δυτική όχθη του σκεπασμένου για 50 μέτρα του χειμάρρου με την ονομασία «Σαρδούνη το λαγκάδι».

Βεβαίως πριν από μια εικοσαετία στα ανατολικά του Κοιμητηρίου έχει διαμορφωθεί και συνέχεια του δρόμου (ημιτελής όμως) μέχρι να συναντήσει τον αρχαίο δρόμο που ονομάσαμε «οδός αρχαίας Κύναιθας». Θα ήταν πάντως σε επόμενη φάση να βρεθεί τρόπος να συνεχίσει νότια, μέχρι να συναντήσει και τον κάτω δρόμο («οδός Βουραϊκού»).

Ο δρόμος αυτός, λοιπόν, ανεβαίνοντας βόρεια, αποτελεί βασική αρτηρία, τόσο για την περιοχή, όσο και για όλο τον Πάνω δρόμο. Συναντά αρχικά  την «πλατεία Αη Σαράντα» και συνεχίζει.

Στα τριάντα μέτρα συναντά ένα αρχαίο δρόμο που διαχωρίζει την περιοχή Αη Σαράντα και Αη Θανάση με διαπλατυσμένο δρόμο, αφού κάμποσα σπίτια έχουν κτιστεί εκεί. Στη συνέχεια φτάνει, πολύ καλά προσβάσιμος, και ασφαλτοστρωμένος στην αφετηρία του Πάνω δρόμου.

Για τα ζώα παλαιά ο δρόμος αυτός συνέχιζε βόρεια (συνέχεια της περιοχής Αη Σαράντα) μέχρι να συναντήσει τον αρχαίο δρόμο, που περνά το διάσελο του Αη Θόδωρου.

Όμως μετά το σημείο αυτό περνάμε εκτός σχεδίου πόλης. Προτείνω επομένως την ονομασία «οδός Αη Σαράντα».

Αρχική πρόταση: φ/β, 11.10.2021.

2) Οδός Άη Τρύφωνα

(Καστανί χρώμα)

Θα σηματοδοτήσουμε και θα ονομάσουμε τον αρχαίο δρόμο που λέγαμε άτυπα Πάνω Δρόμο. Ξεκινά από του Σαρδούνη το λαγκάδι και τέμνεται στη γειτονιά Φιλιππέϊκα με το δρόμο που ονομάσαμε «Οδός Άη Σαράντα». Θα φτάσουμε μέχρι τα Μπαλαλέϊκα σπίτια. Βόρεια τους τους τους διαδρομής βρίσκεται το ιστορικό νεραύλακο, που από τη δεκαετία του 1960 έγινε τσιμεντάυλακο. Με το αυλάκι αυτό ποτίζονταν όλοι οι κήποι τους βόρειας Κέρτεζης με νερό Νερομάνας τα Σαββατοκύριακα. Το τέλος ανατολικά των κήπων ήταν η δυτική όχθη του χείμαρρου «Σαρδούνη το λαγκάδι».

Με την εισαγωγή των ΙΧ και αγροτικών, ο δρόμος διαπλατύνθηκε σκεπάζοντας σχεδόν το ιστορικό αυλάκι σε πολλά σημεία, ενώ οι κήποι κράτησαν το δικαίωμα για άρδευση μέσω του δικτύου ύδρευσης.

Μετά τα Φιλιππέϊκα ο δρόμος εξυπηρετεί για τα σπίτια στα Τρυφωνέϊκα. Στα Τρυφωνέϊκα κατέρχεται, αρχικά απότομα, βασικός δρόμος που συναντά τον κεντρικό δρόμο στο κτήριο του Στριφτόμπολα.   

Στη συνέχεια συναντάμε βόρεια τον νέο ναΐσκο του Άη Τρύφωνα (εορτή 1 Φεβρουαρίου), που βρίσκεται νοητά στο ύψος του κτηρίου Στριφτόμπολα. Κτίστηκε περί το 1970 με πρωτοβουλία κυρίως των γειτόνων. Ακριβώς από κάτω, δηλαδή νότια, βρίσκεται το αναπαλαιωμένο πέτρινο εικονοστάσι και οι πουρνάρες. Μέχρι την παιδική μου ηλικία σε μια από αυτές κρεμόταν σήμαντρο το οποίο κάποιος το… φυλάει. Γι’ αυτό ο πρώτος ιστοριοδίφης τους Κέρτεζης Γεώργιος Β. Σχοινάς/«Καραμέλος» πριν τριάντα χρόνια σε άρθρο ζήτησε να επιστραφεί στην ενορία, αλλά που… Κατά τη γνώμη του, την οποία ασπάζομαι, στην πουρνάρες θα υπήρχε πολύ παλαιότερος ναός, γι’ αυτό κτίστηκε και το πιο παλαιό εικονοστάσι τους Κέρτεζης αργότερα.

Μέχρι τα «Μπαλαλέϊκα» τέμνεται με αρκετούς τους πλάγιους δρόμους, πάντα τους τα νότια πλην τους, δύο ακόμα είναι προσβάσιμοι και με αυτοκίνητο. Ο μοναδικός δρόμος που ξεκινά βόρεια είναι ο αρχαίος δρόμος (τους από τους επτά) που διαπερνά το διάσελο του Αη Θόδωρου και συναντά σε κάποιο σημείο τη συνέχεια του δρόμου που ονομάσαμε «οδός Αη Σαράντα». Προτείνω λοιπόν για όλον αυτόν τον παλιό πάνω δρόμο την ονομασία «οδός Αη Τρύφωνα».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 25.10.2021.

3) Οδός Δημάρχου Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα

(Κρέμ χρώμα)

Θα προσεγγίσουμε έναν πολύ μεγάλο κάθετο δρόμο στον κεντρικό, που διέρχεται από το διατηρητέο κτίριο Στριφτόμπολα στο κέντρο της αγοράς. Κατευθύνεται και προς βορρράν και προς νότο.

Προς τα βόρεια φτάνει με μια τελική πλαγιά άνοδο στον επάνω δρόμο, για τον οποίο ήδη προτείναμε την ονομασία «Οδός Αγίου Τρύφωνα». Τον συναντά μεταξύ των Τρυφωνέϊκων σπιτιών και του «Μουργελή»/«Κοτσολή». Στη διαδρομή αρχικά έχει τον μικρό χείμαρρο του Αη Τρύφωνα ανατολικά και κατόπιν δυτικά. Στη συνέχεια έχει για 50 μέτρα μεγάλη κλίση.

Από την οικία Στριφτόμπολα ο δρόμος αυτός κατεβαίνει και νότια. Επειδή στα 60 μέτρα γίνεται στο πλάτωμα διασταύρωση εμείς πάμε προς ΝΝΔ και κατεβαίνουμε μέχρι το πλάτωμα των διδύμων νερόμυλων, όπου συναντάμε τον κάτω δρόμο, τους δίδυμους νερόμυλους και το ξενοδοχείο «Το αρχοντικό της Κέρτεζης». Κατεβαίνοντας ο μικρός χείμαρρος του Αη Τρύφωνα βρίσκεται σκεπασμένος δυτικά, πλήν του τέλους που είναι στο κέντρο του δρόμου. Ο δρόμος αυτός είναι ο μοναδικός που συνδέει πλήρως και για μικρά αυτοκίνητα τον Πάνω δρόμο, τον κεντρικό και τον κάτω δρόμο.

Προτείνω όλη αυτή η κάθετη οδός να ονομαστεί «Οδός Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα». Οι λόγοι είναι πολλοί:

1. Περνά από το ιστορικό διατηρητέο κτίριο που κληρονόμησε και χάρισε το 1876 για σχολείο στην Κέρτεζη.

2. Ως έφηβος 14 ετών βρέθηκε μαζί με τον Οπλαρχηγό και δάσκαλο πατέρα του στις πρώτες μάχες και ειδικά στο Λεβίδι, όπου και τραυματίστηκε.

3. Σε αυτόν οφείλουμε είτε έμμεσα είτε άμεσα τις περισσότερες πληροφορίες για τον ήρωα πατέρα του Δημήτριο Αναγνώστη.

4. Διετέλεσε δήμαρχος Κέρτεζης και στις δύο περιόδους του Δήμου Καλλιφωνίας με έδρα στην Κέρτεζη. Στην 1η περίοδο ξεκίνησε και έκανε την ανακαίνιση του Κεφαλόβρυσου ως πλατείας.

5. Στην επιμονή του για τα δίκαια των ορφανών αδελφών του και της χήρας μητέρας του, αλλά και στις αδικίες για τον πατέρα του πήγαινε στην Αθήνα με φουστανέλα και ονομάστηκε «βλαχοδήμαρχος», όρος που έμεινε και καθιερώθηκε από τους αστούς.

Σημείωση: το γεγονός αυτό δεν αναιρεί απόλυτα την παλαιότερη απόφαση για την ονομασία της παλαιάς πλατείας Κεφαλόβρυσου ως «πλατεία Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 27.10.2021.

4) Οδός Γεωργίου Σπηλιόπουλου

(Πράσινο χρώμα)

Στα δυτικά αυτός «πλατείας Αναγνώστη Στριφτόμπολα» ανέρχεται δρόμος που περνά από την πρώην οικία του Γεωργίου Σπηλιόπουλου. Αυτός ήταν απόφοιτος του Σχολαρχείου Κέρτεζης (ημιγυμνασίου)  και διετέλεσε δραστήριο μέλος του συλλόγου νέων στον μεσοπόλεμο και κατόπιν Γραμματέας αυτός Κοινότητας. Διατηρούσε και παντοπωλείο σε δύο θέσεις. Πρώτα στο ισόγειο αυτός πρώην οικίας Παπαναγιώτου και αργότερα σε ισόγειο κτίσμα του Σπανού, έναντι του κτηρίου Στριφτόμπολα, που έχει κατεδαφιστεί. Στη θέση του είναι τώρα το Κρεοπωλείο.

Είχε βαπτίσει δεκάδες παιδιά και έκανε σημαντικές δωρεές. Προτείνουμε ο δρόμος αυτός που διέρχεται -δυστυχώς χωμάτινος και απεριποίητος κατόπιν- και από την υπό κατάρρευση οικία του Κλουκινιώτη/«Βαλάντη». Καταλήγει με βορειοανατολική κατεύθυνση για 40 μέτρα μέχρι την πλατεία «Αη Σαράντα». Προτείνω να ονομαστεί «οδός Γεωργίου Σπηλιόπουλου».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 12.10.2021.

5) Πάροδος Γεωργίου Καψιώτη

(Ρόζ χρώμα – ανατολικά)

Στο μέσον και δυτικά της «οδού Αη Σαράντα» μεταξύ του κεντρικού δρόμου «οδός Αναγνώστη Στριφτόμπολα» και «πλατείας Αη Σαράντα» υπάρχει ιδιωτική πάροδος της την οικία του κληρονόμου πλέον Πάνου Καψιώτη. Της αναφέρουμε και στο ιστορικό της βιβλίο περί το 1821 ο νεαρός αγωνιστής Γεώργιος καψιώτης από το χωρίο Κάψα της Αρκαδίας μετέφερε τον τραυματισμένο νεαρό Γεώργιο Αναγν. Στριφτόμπολα μαζί με το Οικονομογιώργη μετά τη μάχη του Λεβιδίου στην Κέρτεζη.

Του προτάθηκε και δέχτηκε να μείνει μόνιμος κάτοικος και του χαρίστηκε η περιοχή πάνω από την «πλατεία Στριφτόμπολα και μια μικρή σχετικά περιοχή της «Πετρούλες» κοντά και βόρεια στο «Κιόσι». Έτσι έγινε ο προπάτορας του σογιού των Καψιωτέων της Κέρτεζης.

Προτείνω επομένως και τιμής ένεκεν την ονομασία «Πάροδος Γεωργίου Καψιώτη».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 18.10.2021.

6) Οδός Ευαγγελιστρίας

(Κόκκινοι χρώμα)

Ο δρόμος αυτός ξεκινά από τα ανατολικά του ναού του Αγίου Δημητρίου με αφετηρία την «οδό Αναγνώστη Στριφτόμπολα». Περνά δυτικά της Αγίας Βαρβάρας (τουλάχιστον του 19ου  αι.) και δυτικά επίσης της (παλαιοημερολογίτικης) Ευαγγελίστριας (της δεκαετίας του 1930). Συνεχίζει ακόμα για 30 μέτρα μεταξύ κληρονόμων Τζένου και Γεωργίου Α. Διαμαντόπουλου και καταλήγει στην πρώην οικία και οικόπεδο των κληρονόμων Γιαννίκου και τώρα ιδιοκτησία Φιλιππόπουλου.

Στη συνέχει τέμνει κάθετα δρόμο 200 μέτρων που ενώνει την οδό αυτή με την πλατεία «Αη Σαράντα».  Έχει ήδη δοθεί η ονομασία «Οδός Ευαγγελιστρίας».  Την ονομασία αυτή θεωρώ εύστοχη και προτείνω να παραμείνει.

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 8.10.2021.

7) Οδός Καπετάνιου Παναγιώτη Καρατζά

(Μώβ χρώμα)

Η πρώτη παράλληλη οδός βόρεια του κεντρικού δρόμου μεταξύ Άη Δημήτρη και Κοιμητηρίου ενώνει την «Οδό Ευαγγελίστριας» με  την «πλατεία Αη Σαράντα». Διέρχεται βόρεια τους Ευαγγελίστριας, των κληρονόμων Καραντζά και των κληρονόμων Μπούρδαλα και νότια από τους οικίες των Διαμαντοπουλέων, Κανελλόπουλου και Αβραμόπουλου.

Ο Παναγιώτης Καρατζάς, ήταν ο μοναδικός κι’ τους από τους 14, Κερτεζίτης καπετάνιος   του τεράστιου ασκεριού του δασκάλου, Οπλαρχηγού και ήρωα Αναγνώστη Δημητρίου Στριφτόμπολα. Γι’ αυτό επιλέγουμε την ονομασία «Οδός Παναγιώτη Καρατζά».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 16.10.2021.

8) Πάροδος διπλωμάτη Παναγιώτη Μπούρδαλα

(Γαλάζιο χρώμα)

Στο μέσον περίπου και νότια από την «οδό Παναγιώτη Καραντζά»  κατέρχεται πάροδος προς τις οικίες των όλων Μπουρδαλέων.

Ο γέροντας Παναγιώτης Μπούρδαλας ήταν επιτυχημένος ερασιτέχνης διπλωμάτης, εκλεγμένος επικεφαλής τριάδας αντιπροσώπων από Γενική Συνέλευση στο Κεφαλόβρυσο της Κέρτεζης τον Ιούνιο του 1827 για τη μη πραγματική παράδοση στον Ιμπραήμ, αλλά και ταυτόχρονα της αποφυγής της λεηλάτησης του χωριού.

Βεβαίως η ασταθής ισορροπία φυσικά κράτησε λίγο καιρό. Όμως αυτό που πέτυχε ο Π. Μπούρδαλας, βάζοντας «το κεφάλι του στον τορβά» ήταν να ξεγελάσει τον Ιμβραήμ, να κρατήσουν τα όπλα οι κερτεζίτες, δήθεν παραδομένοι κι έτσι να του δοθεί η δεύτερη ευκαιρία να γλυτώσουν τη λεηλασία.

Έτσι και παρά τις κακές Καρυτινές γλώσσες πρόλαβαν. Το διώξιμο του Ιμβραήμ από τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις στην περιοχή Σάλμενα της Βυσωκάς έσωσε την Πελοπόννησο από τα υπόλοιπα, αλλά και την Κέρτεζη που ήθελε να κάψει ο Ιμβραήμ, αλλά δεν πρόλαβε.

Τα στοιχεία αυτά βρέθηκαν σε αρχείο του ιστοριοδίφη Γεωργίου Σχοινά και περιλαμβάνονται στο μεγάλο παράρτημα της επανέκδοσης του ιστορικού μου βιβλίου για το 1821.

Ο συγκεκριμένος Παναγιώτης Μπούρδαλας είναι μέχρι στιγμής ο πιο παλιός του σογιού των Μπουρδαλέων που είναι γνωστός. Για όλους αυτούς τους λόγους προτείνω την ονομασία «Πάροδος Παναγιώτη Μπούρδαλα».

Αρχική πρόταση: φ/β, 18.10.2021.

9) Πάροδος Γεωργίου Π. Κωνσταντόπουλου

(Κιτρινοπράσινο χρώμα)

Επί της «οδού Ευαγγελιστρίας», στο ενδιάμεσο μεταξύ της κεντρικής «οδού Αναγνώστη Στριφτόμπολα» και ναού της Ευαγγελίστριας, και στα ανατολικά, εισέρχεται μικρή πάροδος.

Όμως είναι σημαντικά ιστορική. Οδηγεί στο σπίτι που ζωντάνεψε τον 20ο αι. από τον Παναγιώτη Κωνσταντόπουλο και τη 2η σύζυγό του Παναγιώτα.

Τη γυναίκα αυτή πρόλαβα για λίγα χρόνια ως χήρα. Η Κυρά Παναγιώτα από το γένος Σπανού έχασε νωρίς τον άνδρα της, αλλά πρόλαβε να γεννήσει τρία αγόρια (Χαραλαμπάκης, Γιωργής, Χρήστος) και να μεγαλώσει ως δικό της το ορφανό του άνδρα της (Μιχάλης) . Έχασε το 1ο της παιδί σε μικρή ηλικία. Της έμειναν τα τρία. Τα μεγάλωσε μόνη της.

Στο μυθιστόρημα, βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα, η αγαπητή μου συνάδελφος Γιούλα Κωνσταντοπούλου περιγράφει με επίκεντρο τον πατέρα της Γεώργιο Π. Κωνσταντόπουλο όλα αυτά, μα ιδιαίτερα την περίοδο κατοχής από τους Γερμανούς. Στέκεται ιδιαίτερα στο Γιώργη.

Αυτός «αναλαμβάνει» και την εξιστόρηση. Σημαντικά κομμάτια του βιβλίου είναι η εμπειρία του λίγο πριν και την ημέρα του ολοκαυτώματος στα Καλάβρυτα και κυρίως η αντιστασιακή του δράση και η βάρβαρη σύλληψή του στην Αθήνα. Αφήνω για την ανάγνωση ένα συγκλονιστικό γεγονός που μπαίνει στη διήγηση σε δύο φάσεις. Το βιβλίο σου κόβει την ανάσα και το προτείνω.

Ο Γεώργιος μετά την απελευθέρωση έμεινε στον Πειραιά, νυμφεύτηκε και είχε δύο κόρες. Είναι αξιοθαύμαστη η δράση του και για το χωριό μας για πολλά χρόνια από το «Σύλλογο των εν Αθήναις Κερτεζιτών».

Ο Γεώργιος Πολυδ. Αγγελόπουλος στο βιβλίο του «Η ΚΈΡΤΕΖΗ από την καλή και την ανάποδη», 1969, μας προσφέρει και νεανική του φωτογραφία.

Προτείνω η πάροδος να ονομαστεί «Πάροδος Γεωργίου Π. Κωνσταντόπουλου».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 27.11.2021.

10) Οδός Αλεξάνδρου Δ. Τζένου

(Καφέ ανοικτό χρώμα)

Ακριβώς στο ναό της Ευαγγελίστριας και νότια της οικίας των κληρονόμων Δημητρίου Τζένου του ταχυδρόμου, φεύγει ανηφορικά προς τα ΒΔ σε μορφή «ς», ένας δρόμος για να συναντήσει τον επάνω δρόμο, δηλαδή την «οδό Αη Τρύφωνα».

Προτείνω να ονομαστεί «Οδός Αλεξάνδρου Δ. Τζένου». Ο εν λόγω, γιος του παραπάνω ταχυδρόμου, δεν υπήρξε μόνο ο 1ος αρεοπαγίτης της Κέρτεζης. Υπήρξε κι’ ένας σπουδαίος συγγραφέας με ειδίκευση στις ρίζες της ελληνικής και ευρύτερης ινδοευρωπαϊκής γλώσσας. Όμως υπήρξε και ένας θαρραλέος οραματιστής, που εκφράστηκε όντας Πρωτοδίκης με μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία το 1980.

Βασική του ιδέα για το περιεχόμενο της «αλλαγής» του τότε ΠΑΣΟΚ ήταν η κερτεζίτικης εφαρμογής αλληλεγγύη με το όνομα «ξέλαση» (από το «εξέλαση» / ρήμα εξελαύνω). Με την ξέλαση και κυρίως σε αργίες ομαδικά, από τα κάτω και δωρεάν στηρίζονταν συντοπίτες σε τρύγο, θέρο, καταστροφές. κλπ.

Για τις δημοσιεύσεις του αυτές βρήκε εχθρούς τόσο εντός του ΠΑΣΟΚ, όσο και στο δικαστικό σώμα. Όλη τη δεκαετία του 1980 διώχθηκε, ενώ η ανέλιξή του έγινε με το σταγονόμετρο. Αυτά όλα τα περιγράφει αναλυτικά στο μόνο μη γλωσσολογικό βιβλίο που εξέδωσε βεβαίως ως συνταξιούχος. Εκεί περιγράφονται οι λεπτομέρειες.

Αν και τάφηκε στο χωριό της γυναίκας του, εμείς οφείλουμε να μην τον ξεχάσουμε εμπράκτως.

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 19.10.2021.

11) Οδός Δημάρχου Παναγιώτη Σαρδούνη

(Κίτρινο χρώμα)

Από τον κεντρικό δρόμο με την ονομασία «οδός Αναγνώστη Στριφτόμπολα», δυτικά και παράλληλα της «οδού Ευαγγελιστρίας», ανέρχεται φιδοειδώς δρόμος και φτάνει στην «οδό Άη Τρύφωνα» μεταξύ της «οδού Αλεξάνδρου Δ. Τζένου» και «οδού Γεωργίου Αν. Στριφτ΄/ομπολα».  Ο δρόμος αυτός έχει σχήμα λοιπόν σχήμα  «ς» ξεκινώντας 50 μέτρα δυτικά του Άη Δημήτρη.  Προτείνουμε την ονομασία «Οδός Παναγιώτη Σαρδούνη».

Ο λόγος δεν είναι απλά επειδή περνάμε μπροστά από τη δυτική αυλόπορτα της οικίας του, η οποία εδώ και χρόνια ανήκε στους κληρονόμους Χαρίλαου Κούρτη/«Κατσενάκη».

Στα τέλη του 19ου αι. ως δήμαρχος του Δήμου Καλλιφωνίας με έδρα την Κέρτεζη, άφησε θετικά ίχνη. Αναφέρω ότι περί το 1996 χάραξε και άνοιξε τον νέο δρόμο ως αυτοκινητόδρομο από την Κέρτεζη ως τους Κραστικούς.

Ένα έργο τεραστίων διαστάσεων που ώθησε την Κέρτεζη να παίζει τον εμπορικό της ρόλο προς Καλάβρυτα και ταυτόχρονα να δέχεται επισκέπτες. Το έργο αυτό βέβαια μετά από 125 χρόνια πολύ πιθανώς να διευρυνθεί…

Επίσης να αναφέρω το άνοιγμα του λαγκαδιού που κατεβαίνει από τον Άη Θόδωρο, οπότε σταμάτησαν οι πλημμύρες στην εκεί περιοχή και το Κοιμητήριο.

Οι απόγονοί του και συγγενείς του κατέφυγαν στην Πάτρα, όμως εκεί έχουν αφήσει σημαντικά ίχνη. Γιός του ή ανηψιός του είναι και ο πρώτος χρονικά στην Ελλάδα μεγάλος Καραγκιοζοπαίχτης με το καλλιτεχνικό όνομα «Μίμαρος», ενώ απόγονοι είναι οι γνωστοί με το επώνυμο Σαμούρης και Σαμούρη…

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 20.10.2021.

12) Πάροδος αγωνιστή Τζόβολου

(Ρόζ χρώμα – δυτικά)

Βρισκόμαστε ανατολικά της «Οδού Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα», 100 μέτρα βόρεια από το διατηρητέο κτήριο Στριφτόμπολα. Από την πάροδο αυτή διευκολύνονται δύο παλιές οικογένειες και τρία σημερινά σπίτια.

Δυσκολεύτηκα πολύ να βρω μια πρόταση κοινά αποδεκτή. Έτσι κατέληξα σε ένα παρατσούκλι πίσω από το οποίο κρύβεται το επώνυμο ενός αγωνιστή του 1821. Το επώνυμο αυτό αναφέρεται και στο νέο μου σχετικό βιβλίο. Πρόκειται για τον αγωνιστή Τζόβολο.

Φαίνεται ότι έγινε και εδώ το εξής κερτεζίτικο κοινωνικό φαινόμενο: όταν υπανδρεύεται μοναχοκόρη χωρίς αγόρια τότε αναζητείται εσώγαμπρος, ο οποίος παίρνει κληρονομικά και όλη την περιουσία.

Ταυτόχρονα παίρνει και το επώνυμο του πεθερού του ως παρατσούκλι. Φαίνεται ότι και εδώ κάποιος πρόγονος των εδώ Παρασκευόπουλων ήλθε σώγαμπρος. Προτείνω λοιπόν την ονομασία «Πάροδος αγωνιστή Τζόβολου».

Αναλυτική πρόταση: φ/β, 07.12.2021.

13) Οδός Άη Θόδωρου

(Γαλάζιο χρώμα)

Βρισκόμαστε 100 μέτρα βορειοανατολικά του ναϋδρίου του Αγίου Τρύφωνα, επί της «οδού Άη Τρύφωνα» και ακριβώς στη στροφή που κατέρχεται ο ομώνυμος μικροχείμαρρος.  Σειρά έχει σήμερα μια αρχαία οδός, μια από τις επτά, που ανέρχεται στις ρίζες του βουνού «Παξιμαδάς», ανατολικά του λόφου του Λαρή.

Τις τελευταίες δεκαετίες στην αφετηρία της έχουν κτιστεί λίγα σπίτια. Το σημείο αυτό είναι η νοητή τομή της οδού αυτής με την «οδό Γεωργίου Αν. Στριφτόμπολα», αν συνέχιζε χωρίς την βορειοανατολική του κατεύθυνση στο τέλος.

Ο αρχαίος αυτός δρόμος για υποστατικά ζώα έχει κατεύθυνση ανοδική και βορειοανατολική με κάποια υποχρεωτικά «οκτάρια» μέχρι να βγει στο διάσελο του Άη Θόδωρου. Φθάνει αρχικά στο ύψος του χειμάρρου του Σαρδούνη, όπου συναντά τον βόρειο δρόμο που ονομάσαμε «Οδός Άη Σαράντα», ο οποίος οδεύει παράλληλα με το χείμαρρο.

Βεβαίως ο αρχαίος δρόμος αφήνει τον Παξιμαδά στο διάσελο και είτε κατευθύνεται προς Κούτελη, είτε προς τα Λαπατοχώρια με πρώτο το Ασάνι (Κρυονέρι), κλπ. Προτείνω την ονομασία, μετά και από συζήτηση μια Κυριακή, σε «οδό Άη Θόδωρου», διότι αποτελεί είσοδο από τα βόρεια σε δύο οικίες στα 100 πρώτα μέτρα του, αλλά και διότι έχει ιστορική σημασία.

Αρχική πρόταση: φ/β, 03.12.2021.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…..

*  Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός ως φυσικός, πτ. θεολογίας, συγγραφέας και ειδικός ερευνητής της Κέρτεζης.

Δρόμοι και πάροδοι της ανατολικής Κέρτεζης Μέρος ΙΙΙ

Συνολική πρόταση

ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης

Δρόμοι και πάροδοι της ανατολικής Κέρτεζης Μέρος ΙΙΙ

Άμισθη μελέτη του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Συνέχεια από το προηγούμενο – 2ο: Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης – Ο κεντρικός δρόμος | Αποικία Ορεινών Μανιταριών (tomtb.com)

Για λόγους μεθοδολογικούς όλοι οι άλλοι δρόμοι, μεγαλύτερης ή μικρότερης προσβασιμότητας, όπως και οι πάροδοι, θα διαμοιραστούν γεωγραφικά. Η σειρά παρουσίασης θα έχει μόνο γεωγραφικά κριτήρια, ώστε να γίνεται η παρουσίαση καλύτερα κατανοητή. Στις αρχικές παρουσιάσεις στο διαδίκτυο είχα πλούσιο φωτογραφικό υλικό, το οποίο δεν μπορεί να μπει εδώ. Πάντως, ούτως ή άλλως, θα χρειαστεί ανεπίσημος και κατόπιν ειδικός επίσημος χάρτης, εφόσον το Κοινοτικό Συμβούλιο πάρει απόφαση να προχωρήσει το ζήτημα.

Ως δυτικό όριο της ανατολικής Κέρτεζης θα ορίσουμε του «Σαρδούνη το λαγκάδι» και την «οδό Αη Σαράντα» που βρίσκεται στη δυτική του όχθη. Θα ξεκινήσουμε από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Αρχικά θα παρουσιάσουμε την βορειοανατολική πλευρά που είναι σχετικά πυκνοδομημένη και κατόπιν θα πάμε νοτιοανατολικά, όπου έχουμε μόνο ένα δρόμο, κι αυτόν σε ορφανή κατάσταση.

1) Οδός αρχαίας Κύναιθας

Συνέχεια

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης – Ο κεντρικός δρόμος

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης – Γ. Ο κεντρικός δρόμος ως «Υ» – Μέρος ΙΙ

Άμισθη μελέτη του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Συνέχεια από το Μέρος Ι: Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης, Εισαγωγή και Πλατείες | Αποικία Ορεινών Μανιταριών (tomtb.com)

Μετά από τα σχόλια στο f/b, αλλά και την ευμενή αποδοχή σε κατοίκους του χωριού, σκέφτηκα να σπάσει ο μεγάλος κεντρικός δρόμος σε μέρη. Έτσι θα δοθούν και περισσότερα ονόματα, αλλά θα είναι και πιο εύχρηστη.

Ας ξεκινήσουμε νοερά από τα ανατολικά του οικισμού, όπου και εξαπλώνεται με νέες οικίες. Εξάλλου ο αυτοκινητόδρομος πλέον αποτελεί τη μοναδική είσοδο και έξοδο σε αντίθεση με τους επτά παλαιούς δρόμους με τα ζώα. Μια ονομασία οφείλει λοιπόν να δοθεί από την είσοδο μέχρι και το κτήριο του νέου δημοτικού σχολείου, με όριο δλδ του «Σαρδούνη το λαγκάδι».

1) Οδός Κερτεζιτών Αγωνιστών – κόκκινο χρώμα

Συνέχεια

Η καλλίφωνη Καλλιστώ και ο περιπατητικός σύλλογος Κερτέζης

Η καλλίφωνη Καλλιστώ και ο περιπατητικός σύλλογος Κερτέζης

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Στις μέρες μας ήδη ξεκίνησε ένας σύλλογος, κυρίως νεανικός, περιπατητικός και ορειβατικός. Δέχτηκα από μέλος που ξεκίνησε την αρχική πρωτοβουλία μία πρόσκληση – πρόκληση για μια πιθανή πρόταση ονομασίας του. Μια ονομασία που να παραπέμπει σε μια τοπική ιστορία ή μύθο ή θρύλο. Και είπα ναι θα το σκεφτώ. Έτσι το σημερινό άρθρο θα εξηγήσει την πρότασή μου: «Η καλλίφωνη Καλλιστώ – περιπατητικός και ορειβατικός Σύλλογος Κερτέζης».

ΙΙ. Αρχαία ευρήματα στην Κέρτεζη και η Κύναιθα

Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βλέπουμε τα εξής συνοπτικά: «Στην Ελληνική Μυθολογία η Καλλιστώ φέρεται ως κόρη του βασιλιά της Αρκαδίας Λυκάονα. Το όνομά της προήλθε από την ελληνική λέξη κάλλος, που σημαίνει ομορφιά, ωραιότητα. Καλλίστη = ωραιοτάτη, η ομορφότερη.

Συνέχεια

Ξενοδοχείο Κερτέζης – Δημοτική επιχείρηση

Ξενοδοχείο Κερτέζης – Δημοτική επιχείρηση

30.10.2021

Του Αναστασίου Δημ. Τζένου*

1981

Επειδή κάποιοι συμπατριώτες μας, ίσως από άγνοια, αμφισβητούν την πατρότητα της κοινοτικής επιχείρησης (Κ. Ε. Κέρτεζης),   κρίνω σκόπιμο να ενημερώσω για το όλο θέμα και για τη σημερινή κατάληξη του έργου. Με την ευκαιρία αυτή θέλω να μάθουν οι συμπατριώτες μας την όλη αλήθεια από αρχής μέχρι τέλους. Είναι υποχρέωσή μας να αναφερθούμε σε κάποιους ανθρώπους που βοήθησαν για την όλη εξέλιξη.

Αρχές του 1983 ανέλαβα πρόεδρος, επίσης εκλεγμένο μέλος της ΤΕΔΚΕ καθώς και νομαρχιακός σύμβουλος. Ήταν λοιπόν φυσικό να μάθω πολύ γρήγορα για την ψήφιση του αναπτυξιακού νόμου 1262/83, αφού έμαθα όλες τις λεπτομέρειες για τα κίνητρα αυτού του νόμου.

Εσκέφτηκα να δημιουργήσω Κοινοτική επιχείρηση, βέβαια με οικονομικές προϋποθέσεις μηδέν. Ο κόσμος ο [πολύς ούτε καν είχαν ακούσει τη λέξη Κοινοτική επιχείρηση, η οποία έγινε γνωστή από το νόμο 1262/83. Αυτό το νόμο εκμεταλλευτήκαμε και εμείς να προχωρήσουμε στη σύσταση Κ.Ε., η οποία είναι δημιούργημα επί της προεδρίας μου.

Με αφορμή την εγκατάσταση αιολικών στον Ερύμανθο

Με αφορμή την εγκατάσταση αιολικών στον Ερύμανθο

Του Θύμιου Δραγώτη*

Το καλοκαίρι του 2020, το θέμα της εγκατάστασης ανεμογεννητριών απασχόλησε έντονα την τοπική κοινωνία. Φέτος, ένα χρόνο μετά, η συζήτηση επανήλθε και έφτασε ακόμη και στη Βουλή για την επικείμενη εγκατάσταση ανεμογεννητριών στον Ερύμανθο και συγκεκριμένα στο Λεόντιο. Ο σχεδιασμός αυτός έρχεται από την κυβέρνηση με τον Εθνικό Σχεδιασμό για την Ενέργεια και το Κλίμα. Ο Ερύμανθος είναι ένας  ορεινός όγκος με σημαντική βιοποικιλότητα και πανίδα, προστατευόμενη περιοχή Natura. Όμως αυτό δεν φαίνεται ικανό να σταματήσει αυτόματα τα σχέδια ασυδοσίας: Είναι γεγονός ότι πάνω από 60 ανεμογεννήτριες σχεδιάζεται να εγκατασταθούν στην περιοχή εντός χωροθετημένης ζώνης Natura. Οι περιοχές Natura είναι ένα δίκτυο ζωνών προστασίας της φύσης και έχει ως στόχο να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη διατήρησή των πιο πολύτιμων και των πλέον απειλούμενων ειδών και οικοσυστημάτων σε ικανοποιητικό επίπεδο. Εκτός από το αυτονόητο αίτημα καμίας βαριάς βιομηχανικής δραστηριότητας στις περιοχές Natura, θα πρέπει να απαιτήσουμε να απομακρυνθούν και οι ήδη εγκατεστημένες ανεμογεννήτριες.

Οι αρχαίοι δρόμοι στη δυτική κοιλάδα του Βουραϊκού στο σήμερα

Οι αρχαίοι δρόμοι στη δυτική κοιλάδα του Βουραϊκού στο σήμερα

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Τα Καλάβρυτα πέρασαν μια δύσκολη οικονομική περίοδο τόσο στην μνημονιακή εποχή, όσο και στην μετέπειτα, που εφαρμόζονται τα μνημονιακά μέτρα ενάντια στα συλλογικά δικαιώματα και τα δημόσια αγαθά από όλες τις μνημονιακές κυβερνήσεις. Αθροιστικά ήλθε και η πολιτική διαχείριση της συνδημίας ή πανδημίας του covid – 19 από την κυβέρνηση της ΝΔ (του Κυρ. Μητσοτάκη). Το τουριστικό πρότυπο έχει αφήσει πλέον αρνητικά αποτυπώματα λόγω της κάθετης μείωσης των μισθών και των συντάξεων, ενώ αντίθετα το παραγωγικό, όπως εκφράζεται με τα γαλακτο-τυροκομικά προϊόντα και τα κηπευτικά, το αντίθετο.

Η ήπια λοιπόν ανάπτυξη στα δυτικά της κοιλάδας του Βουραϊκού δεν αποτελεί έναν αντίποδα στην ανάπτυξη περί την έδρα του Δήμου Καλαβρύτων. Ούτε φαίνεται ορθό να μεταφερθεί το πρότυπο αυτό με τα γυάλινα πόδια κι εκεί αυτούσιο. Μπορεί όμως η αγροτοκτηνοτροφική στήριξη να συνδυαστεί με διάφορες μορφές τουριστικών περιηγήσεων. Ήδη στην Κέρτεζη έχουμε κάποια περάσματα ειδικών ομάδων, ενώ ήδη είναι έτοιμο το πλάνο για την ενεργό συμμετοχή του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κλειτορίας – Ακράτας. Η Κέρτεζη μάλιστα ήδη διαθέτει καφενεία, καφετέρειες, 2 “mini Market’’, κρεοπωλείο, ταβέρνες και χώρους καταλυμάτων.[1] Ας δούμε λοιπόν τρεις σχετικά πρόσφατες αφορμές…

ΙΙ. Το πέρασμα των ορειβατών – ακτιβιστών της HELLAS TREK

Η Κέρτεζη δεσπόζει στις αρχές της κοιλάδας του Βουραϊκού

Η Κέρτεζη δεσπόζει στις αρχές της κοιλάδας του Βουραϊκού

Των Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα* και Παναγιώτη Χρ. Κούρτη**

Η Κέρτεζη δεσπόζει στις αρχές της κοιλάδας του Βουραϊκού και κατοικήθηκε πριν την μυκηναϊκή εποχή. Στα όριά της πιθανολογείται παλαιά πόλη, που πιθανά να είναι και η αρχαία Κύναιθα, η 5η πόλη των Αρκάδων / Αζάνων. Πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα κεφαλοχώρια, στις παρυφές του Καλλιφωνίου, με παραδοσιακά «βαρβαρίτικα» σπίτια, γραφικό κεφαλόβρυσο, πυκνά δάση, αποτελώντας ένα ειδυλλιακό τοπίο στο σύνολο της.

Συνέχεια

ΠΥΡΚΑΪΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΣΥΜΦΟΡΕΣ

ΠΥΡΚΑΪΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΣΥΜΦΟΡΕΣ

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

            Ο παρατεταμένος καύσων που επικρατεί σε μεγάλη έκταση του πλανήτη, ήταν αναπόφευκτο να συντελέσει στην εκδήλωση πυρκαγιών, αναμενομένων βέβαια κατά το θέρος όχι όμως αυτής της έκτασης και της έντασης. Όπως σε κάθε ανάλογη περίπτωση στο παρελθόν άρχισαν οι σχολιασμοί και η άσκηση κριτικής κατά παντός υπευθύνου με τη βεβαιότητα ότι κατέχουμε τη λύση του προβλήματος, ώστε αυτό να μην επαναληφθεί. Θα επαναληφθεί πάντως με βεβαιότητα, καθώς ο άνθρωπος έχει διαπράξει πολλά σφάλματα και παραμένει αδιόρθωτος.

Ανεμογεννήτριες στην κοιλάδα του Βουραϊκού;

Ανεμογεννήτριες στην κοιλάδα του Βουραϊκού;

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Άνοιξε για τα καλά το ζήτημα των ανεμογεννητριών και στην κοιλάδα του Βουραϊκού. Αν κάνουμε μια υπόθεση εργασίας, ότι όλα είναι πάνε καλά στις αποφάσεις της Ε.Ε. για την χρηματοδότηση της «καθαρής ενέργειας», τότε πως εξηγείται ότι οι σχεδιασμοί δεν λογαριάζουν οικισμούς, ιστορικά μνημεία, μοναστήρια, περιοχές φυσικού κάλλους, περιοχές natura, τουρισμό, αλλά και εξάλειψη παρθένων και καθαρών θυλάκων της φύσης; Και φυσικά το δόλωμα είναι κάποια «ανταποδοτικά οφέλη». Όσοι κι όσες τσιμπήσουν σ’ αυτά.

 Ήδη έχει ξεκινήσει η συζήτηση για τα καλά για τις ανεμογεννήτριες απέναντι από τα Καλάβρυτα και πάνω από τα κεφάλια του Σκεπαστού, από Κερπινή μέχρι τα όρια της Γουμένισσας. Τι κι αν η περιοχή δεν είναι τόσο κλειστή όσο της Κέρτεζης; Έχουν γραφτεί πολλά επιχειρήματα για τους κινδύνους και δεν θα επιμείνω. Συζήτηση δεν έχει γίνει για την εναλλακτική μεταξύ Λαγοβουνίου και των μικρών χωριών του κάμπου των Λουσών, όπου και οι ανασκαφές του ιερού πανελλήνιας εμβέλειας, δηλαδή της «Ημερησίας Αρτέμιδος». Στην Κέρτεζη θα αφιερώσουμε λίγα λόγια, αφού και το τοπικό κοινοτικό συμβούλια απέρριψε το σχέδιο ομόφωνα και δεν θα αφήσει το ζήτημα όπως άφησε τις Γ.Μ.Υ.Τ. της ΑΔΜΗΕ.

ΙΙ. Η νέα βαριά βιομηχανία

Ας μη γελιόμαστε. Οι σχεδιασμοί δεν είναι ευθύς εξ αρχής «καθαροί». Έχουν βασικό σκοπό και το κέρδος ολίγων ιδιωτικών εταιρειών, αλλά και την πλεονεξία τους τώρα «που γυρίζει η ρόδα».

Τρεις παράλληλες διαδικασίες κινούνται παγκόσμια, όσον αφορά το ζήτημα των λεγόμενων Α.Π.Ε. (Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας). Η μία αφορά την υποτιθέμενη εξάντληση των υδρογονανθράκων σε παγκόσμια κλίμακα. Η δεύτερη το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Και η Τρίτη τη δημιουργία νέας βιομηχανίας για τις λεγόμενες Α.Π.Ε..

Όσον αφορά την πρώτη, βεβαίως έχουν μειωθεί τα γεωλογικά αποθέματα, αλλά όχι ισόρροπα μεταξύ στερεών (κάρβουνο), υγρών (αργό πετρέλαιο) και αερίων (φυσικό αέριο). Επίσης η μείωση δεν είναι ισόρροπη σε επίπεδο χωρών.

Για το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής έχουν γραφτεί πολλά, αλλά η επιστήμη δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη, όσον αφορά την αιτία της και όχι την ύπαρξή της. Η μία και κλασσική επιστημονική τοποθέτηση έχει σχέση με την περιοδικότητα εκπομπής ενέργειας του Ήλιου σε μεγαλοϊστορική κλίμακα και επομένως δεν είναι στην ιστορική μας φάση αναστρέψιμη. Η άλλη έχει να κάνει με την δύο αιώνων ρύπανση του περιβάλλοντος, με τα στερεά και υγρά καύσιμα κυρίως. Δεν είναι ακόμη βέβαιο ότι είναι ο κύριος παράγοντας της κλιματικής αλλαγής.

Στο πλαίσιο της προηγούμενης μικρής εισαγωγής έχει αναπτυχθεί μια νέα τεχνολογία, των λεγόμενων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όπως τα φωτοβολταϊκά και οι ανεμογεννήτριες. Σε ορισμένες περιπτώσεις η ανάπτυξη της βιομηχανίας, η διαδικασία τοποθέτησης, ο χρόνος ζωής τους, τα υπολείμματα μετά την γήρανσή τους και η ενέργεια μεταφοράς για τοποθέτηση δεν έχει στην διαφορά να προσφέρει περίσσευμα ενέργειας. Αν προσθέσουμε την οικολογική όχληση σε μεταναστευτικά πουλιά, άγρια ζώα, αλλά και στους οικισμούς, τότε μπορούμε να εξηγήσουμε γιατί δημιουργούνται αντιδράσεις ακόμη και με οικολογικό πρόσημο.

 Ακούγεται ότι κάποια «συμφωνία» έχει γίνει με την ελληνική κυβέρνηση με μεγάλες εταιρείες της Ε.Ε. και κυρίως γερμανικών συμφερόντων, ώστε μέχρι το 2030 να μη έχει μείνει π.χ. κορυφογραμμή αλώβητη από ανεμογεννήτριες. Φοβάμαι ότι δεν έχουν γίνει ούτε γνωμοδοτήσεις από τα κάτω, ούτε περιβαλλοντικές, κυρίως από ανεξάρτητους φορείς. Και η διαχείριση της πανδημίας/συνδημίας προσέφερε πιο εύκολο το κοινωνικό και πολιτικό τοπίο για γρήγορες αποφάσεις.

Στα Καλαβρυτοχώρια υπάρχουν πολλές κορυφογραμμές, αλλά και δεκάδες κωμοπόλεις, χωριά, οικισμοί και στάβλοι. Ήδη από νότο προς βορρά έχουν διέλθει οι Γ.Μ.Υ.Τ, χωρίς ακόμα ανταποδοτικά αποτελέσματα. Ταυτόχρονα η περιοχή είναι πλούσια σε τουρισμό, μοναστήρια, αρχαία μνημεία και οικολογικά πάρκα. Ετοιμάζονται αναδασμοί στην κοιλάδα του Βουραϊκού και του Αροάνιου. Πως δένουν όλα αυτά;

Ταυτόχρονα βλέπουμε κινήσεις σκακιού που αφορούν το στόχο να ξεθυμάνουν κάποιους κατοίκους και να φορτώσουν τις αρχικές ανεμογεννήτριες σε άλλους κατοίκους, άλλες κορυφογραμμές, άλλα οικοσυστήματα. Υπάρχει κάποια σοβαρότητα;

ΙΙΙ. Τα βάρη πάνω από την κοιλάδα του Βουραϊκού

Μελετώντας και τα τρία εναλλακτικά σχέδια ως «μη ειδικά ειδικός» παρατήρησα ότι και τα τρία πέραν των άλλων πλευρών στήνουν ανεμογεννήτριες πάνω από τα κεφάλια μικρών ή μεγαλύτερων οικισμών. Πόσο όμως τους ενδιαφέρει η ζωή των οικισμών αυτών; Το ερώτημα δεν απαντιέται αφελώς ότι η ζωή θα συνεχιστεί, αν συνεχιστεί, χωρίς το στήσιμό τους να αλλάξει άρδην τα δεδομένα και μάλιστα αρνητικά.

Το αν αξίζει λοιπόν τον κόπο να «βομβαρδιστούν οι βουνοκορφές» των Καλαβρύτων, οφείλουμε να κάνουμε πριν τουλάχιστον ένα ισοζύγιο. Έχουμε και …λένε, λοιπόν:

α) «Το συνολικό βάρος της γεννήτριας με τα εξαρτήματά της είναι 52 τόνους. Το βάρος του ρότορα 22 τόνους… Ο πύργος της ανεμογεννήτριας (χάλυβας) έχει βάρος 26 τόνους. Χρειάζεται 190 κυβ. μέτρα σκυρόδεμα. Η βάση που σκάβεται ως θεμέλια έχει τουλάχιστον 15 μέτρα διάμετρο».

β) «…Πρέπει να καταλάβουμε ότι σήμερα σημαντικές φυσικές περιοχές είναι απλά οι περιοχές που δεν ‘’αξιοποίησε’’ άνθρωπος με τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα μέσα, στα πλαίσια των μέχρι σήμερα δραστηριοτήτων του. Είναι ό,τι γλίτωσε μετά από 10.000 χρόνια συνεχούς ανθρώπινης επέκτασης, πρώτα με το τσεκούρι, την φωτιά, τον κασμά και το υνί και πιο πρόσφατα με τα μηχανικά μέσα. Είναι οι υγρότοποι που δεν ήταν δυνατόν να αποξηρανθούν, η γη που δεν μπορούσε να καλλιεργηθεί ή να κατοικηθεί, τα δάση σε πολύ απότομες, βαλτώδεις ή άλλες περιοχές όπου δεν μπορούσαν να κοπούν εύκολα, οι ακτές και οι νησίδες που δεν κάνουν για λιμάνια ή τουρισμό, οι πηγές που ήταν ασύμφορο να εγκιβωτισθούν και γενικά κάθε αφιλόξενη και ακατάλληλη για τον άνθρωπο γη…».

γ) «…100 Γερμανοί καθηγητές, διανοούμενοι και επιστήμονες σχετικοί με την αιολική ενέργεια αναφέρουν: Η ικανότητα παραγωγής ενέργειας από τον άνεμο είναι συγκριτικά χαμηλή. Οι ανεμογεννήτριες με επιφάνεια πτερυγίων ίσων με το μέγεθος ενός γηπέδου ποδοσφαίρου, παράγουν μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό της ενέργειας που παράγει ένας συμβατός σταθμός. Έτσι με περισσότερες από 5.000 ανεμογεννήτριες στη Γερμανία, παράγεται λιγότερο από το 1% του απαιτούμενου ηλεκτρισμού. Στη Μ. Βρετανία, θα χρειαζόντουσαν 14.400 ανεμογεννήτριες για να παραχθεί το 4,4% του ηλεκτρικού ρεύματος και 32.700 ανεμογεννήτριες! για να παράγουμε το 10%. Η συνεισφορά της αιολικής ενέργειας προς αποφυγή του φαινομένου του θερμοκηπίου είναι περίπου 1 έως 2 τοις χιλίοις!! Ουσιαστικά ΤΙΠΟΤΑ…».

δ) «Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η βιομηχανία της αιολικής ενέργειας θα παραγάγει 50.000 τόνους πτερυγίων ως απόβλητα έως το 2020, ποσότητα που θα τετραπλασιαστεί και θα ανέλθει σε 225.000 τόνους μέχρι το 2034. Αυτός ο όγκος θα καταλάβει σημαντικό χώρο στις ήδη κορεσμένες χωματερές ταφής αποβλήτων του πλανήτη, αν ληφθεί υπόψη ότι κάθε πτερύγιο χρειάζεται μεταξύ 30 και 44,8 κυβικών μέτρων χώρο στους χώρους υγειονομικής ταφής.

Τελικά, η παγκόσμια βιομηχανία των αιολικών δεν μας τα είχε πει όλα όταν υποσχόταν ότι η αιολική ενέργεια θα συμβάλει στη σωτηρία του πλανήτη, καθώς είχε παραλείψει να αναφέρει πως αυτή η ‘’ανανεώσιμη’’ πηγή ενέργειας θα παράγει μια τεράστια ποσότητα μη ανακυκλώσιμων αποβλήτων που θα καταλήξει στους ξηρούς τάφους των χωματερών!
Σαν να μην είχε σκεφτεί το λόμπι των αιολικών το τι θα απογίνει η τεράστια ποσότητα των πτερυγίων των ανεμογεννητριών μόλις φτάσουν στο τέλος της ζωής τους. Και ότι η κερδοφορία από τις επενδύσεις του σε αυτή τη μορφή της ‘’πράσινης’’ κατά τα λοιπά ενέργειας θα προκαλέσει την απόρριψη χιλιάδων τόνων μη ανακυκλώσιμων πτερυγίων σε χώρους υγειονομικής ταφής της χώρας
…».

ΙV. Κλειστοί οικισμοί, ανεμογεννήτριες και οικολογική ισορροπία

Οι λεγόμενες ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) είναι βεβαίως και ένας όρος που θυμίζει και τους κατ’ ευφημισμό «Ακρωτήριον της Καλής Ελπίδας» ή «Εύξεινος Πόντος». Είδαμε ότι δεν είναι και τόσο ανανεώσιμοι, όσο διαφημίζονται. Μπορεί ο Ήλιος και ο άνεμος να είναι ανανεώσιμος, δεν είναι όμως και τόσο ανανεώσιμα όμως τα μηχανήματα με τα οποία συλλέγεται η ανανεώσιμη ενέργεια.

Ήδη έχουμε μιλήσει για τον παράγοντα της βαριάς βιομηχανίας κατασκευής των μηχανημάτων, αλλά και για τις περισσότερες οικολογικές επιπτώσεις. Για δούμε όμως συνοπτικά τρεις ακόμα πλευρές. α) Τους παγκόσμιους σχεδιασμούς και β) τις επιπτώσεις στα ανθρωποσυστήματα σε κλειστούς χώρους, όπως παράδειγμα είναι οι οικισμοί Καλαβρύτων και σκεπαστού και ακόμη περισσότερο η Κέρτεζη ή η Κούτελη. γ) Επιπτώσεις των ανεμογεννητριών μόνο στο πέρασμα πετούμενων (όχι σε διάσελα).

α) Οι παγκόσμιοι σχεδιασμοί με πίνακα και διάγραμμα των ΑΠΕ

1) Πίνακας: Σενάριο εξέλιξης ΑΠΕ σε παγκόσμιο επίπεδο.

  2001 2010 2020 2030 2040
Συνολική Κατανάλωση (εκατομμύρια τόνοι ισοδύναμου πετρελαίου) 10038 10549 11425 12352 13310
Βιομάζα 1080 1313 1791 2483 3271
Μεγάλες Εγκαταστάσεις Υδροκινητικής Ενέργειας 22,7 266 309 341 358
Γεωθερμία 43,2 86 186 333 493
Μικρές Εγκαταστάσεις Υδροκινητικής Ενέργειας 9,5 19 49 106 189
Αιολική Ενέργεια 4,7 44 266 542 688
Θερμική Ηλιακή Ενέργεια 4,1 15 66 244 480
Φωτοβολταϊκά 0,1 2 24 221 784
Ηλιακός θερμικός Ηλεκτρισμός 0,1 0,4 3 16 68
Ενέργεια από τη Θάλασσα 0,05 0,1 0,4 3 20
Συνολική Ενέργεια ΑΠΕ 1365,5 1745,5 2964,4 4289 6351
Συνεισφορά ΑΠΕ % 13,6% 16,6% 23,6% 34,7% 47,7%

Πηγή: (Kaushik, Kothari et Panwar, 2011; Kralova I, Sjoblom J., 2010).

Και 2) διάγραμμα: Σενάριο Συνεισφοράς ΑΠΕ% σε παγκόσμιο επίπεδο.

Πηγή:  Προσαρμογή από Kaushik, Kothari et Panwar, 2011; Kralova I, Sjoblom J., 2010.

Σχόλιο: Στον μεν πίνακα βλέπουμε ότι όλα τα σφυριά βαράνε για το 2030 και ειδικά για τις ανεμογεννήτριες, στο δε διάγραμμα βλέπουμε τα ποσοστά που μας δείχνουν τι επιθυμούν να συμβεί στο επί τοις % συνεισφορά των λεγόμενων ΑΠΕ.

β) Οι επιπτώσεις στα ανθρωποσυστήματα

Πέραν της οπτικής όχλησης, της αποψίλωσης βουνών και της διάσπαρτης διατάραξης των οικοσυστημάτων, ας δούμε και ένα πολύ σημαντικό παράγοντα σε κλειστές περιοχές. Τον διπλό αισθητό θόρυβο (ένα από τις τουρμπίνες που μπορούν κάπως να βελτιωθούν και έναν από τα πτερύγια, που η πιθανή βελτίωση είναι δύσκολο έως αδύνατο να βελτιωθεί). Δεν θα βάλουμε σήμερα το ζήτημα των υπέρηχων. Θα βοηθήσω πάλι με δύο σχήματα:

Αναπαράσταση επιπτώσεων Α/Γ στο περιβάλλον

Πηγή: Προσαρμογή από Wang et Wang, 2015

Όπως βλέπουμε το πρόβλημα του θορύβου. Αν πάρουμε ως παράδειγμα την Κέρτεζη που ο χώρος της είναι σαν «μουσικό σκάφος» θα έχουμε πολλαπλασιασμό, όπως στα έγχορδα μουσικά όργανα! Θα μπορούν να ζήσουν άνθρωποι όταν περιστρέφονται τα πτερύγια;

2) Αναπαράσταση μηχανικού θορύβου Α/Γ

Πηγή: Wang et Wang, 2015; Kunz et al., 2007.

γ) Άμεσες επιπτώσεις στα πετούμενα

1) Στην ορνιθοπανίδα

«….Κάθε χρόνο έχει υπολογιστεί ότι ένας πυλώνας προκαλεί από οκτώ (8) έως εκατό δέκα οκτώ (118) θανάσιμα ατυχήματα σε είδη ορνιθοπανίδας. Τα αρπακτικά πουλιά εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά θνησιμότητας. Μερικά είδη αρπακτικών πουλιών ζουν πολλά χρόνια και έχουν πολύ αργούς ρυθμούς αναπαραγωγής και ως εκ τούτου είναι πιο ευάλωτα στις απώλειες από τις συγκρούσεις σε ανεμογεννήτριες.

Οι κύριοι παράμετροι που καθορίζουν την θνησιμότητα της ορνιθοπανίδας από τις συγκρούσεις στις ανεμογεννήτριες θεωρούνται πως είναι η τοπογραφία του τοπίου, η κατεύθυνση και η ένταση των τοπικών ανέμων, τα χαρακτηριστικά της τουρμπίνας της ανεμογεννήτριας και η συγκεκριμένη χωρική κατανομή των πυλώνων στο πεδίο.

Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει προσδιοριστεί σαφώς ο τρόπος με τον οποίο οι παραπάνω παράγοντες επιβαρύνουν τους αβιοτικούς παράγοντες σε ένα αιολικό πάρκο και χρειάζεται περεταίρω επιστημονική έρευνα για να ταυτοποιηθούν αυτά τα ερωτήματα…». (Wang et Wang, 2015).

2) Στις νυχτερίδες

Σύμφωνα με τους Wang et Wang, (2015) πρόσφατες μελέτες (monitoring) υποδεικνύουν ότι «…μεγάλοι αριθμοί θνησιμότητας νυχτερίδων έχουν παρατηρηθεί σε αιολικά πάρκα, όπως για παράδειγμα σε δασικές κορυφογραμμές των ΗΠΑ και σε γεωργικές περιοχές στην νοτιοδυτική Αλμπέρτα του Καναδά (η θνησιμότητα νυχτερίδων ανά πυλώνα βρέθηκε 15,3 – 53,3 ανά έτος) αλλά και σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης.

Οι παράμετροι που επηρεάζουν την θνησιμότητα των νυχτερίδων στις εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας είναι η τοπογραφία του τοπίου και ο τύπος της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται αλλά και με ιδιαιτερότητες διαφόρων ειδών νυχτερίδων…».

V. Ανεμογεννήτριες; Ε, όχι και στην Κέρτεζη!!!

Η Κέρτεζη, παλιά έδρα του τούρκικου Καζά Καλαβρύτων και του μετέπειτα Δήμου Καλλιφωνίας, αποτελεί μία από τις ομορφότερες και υδροφόρες Κωμοπόλεις της Πελοποννήσου, αν όχι της Ελλάδας. Διαθέτει περί τις πενήντα πηγές (μικρές, μεσαίες, μεγάλες και πολύ μεγάλες). Η πηγή του Κεφαλοβρύσου αποτελεί μάλιστα και την απαρχή του Βουραϊκού, που μαζί με μερικές ακόμα αρδεύει όλη τη δυτική κοιλάδα του Βουραϊκού. Ήταν ο μοναδικός οικισμός της Κοιλάδας που διέθετε τουλάχιστον τρεις νερόμυλους από την εποχή τουλάχιστον της τουρκοκρατίας, ενώ στα μέσα του 20ου αι. λειτουργούσαν δέκα νερόμυλοι!

Στον στενό και ανοικτό κάμπο της καλλιεργούνται παραδοσιακά αγροτικά προϊόντα, νέα κηπευτικά που τροφοδοτούν τις μεγάλες πόλεις και τροφές για τα δεκάδες κοπάδια αιγοπροβάτων και αγελάδων.

Ο σύγχρονος οικισμός έχει σχήμα Υ και εκτείνεται κατά μήκος στενόχωρης κοιλάδας σε μήκος ενός χιλιομέτρου με παλιά, αναπαλαιωμένα και καινούρια σπίτια. Περικυκλώνεται από πολλά βουνά, διαθέτει ελατόδασος, καστανόδασος και μικτά δάση. Ανάμεσα σε αυτά περνούν οι επτά παλιοί δρόμοι προς όλες τις κατευθύνσεις του ορίζοντα, οι οποίοι την καθιστούσαν τοπικό ορεινό κέντρο, μέχρι να ανοίξουν οι αυτοκινητόδρομοι.

Διαθέτει ακόμη και στις μέρες μας κεντρική αγορά με δύο μίνι μάρκετ, κρεοπωλείο, τρία καφε-εστιατόρια και ένα καφέ. Οι μόνιμοι κάτοικοι ξεπερνούν σταθερά τους διακόσιους και στην αιχμή του Καλοκαιριού ξεπερνά τους 2.000. Τα τελευταία χρόνια έχει και μικρή ροή τουρισμού που δεν συνδέονται με την Κέρτεζη. Διαθέτει ιστορία και διατηρητέα μνημεία από αρχαιοτάτων χρόνων, με προχριστιανικό οχυρό, φράγκικο κάστρο και πολλά αρχαία ευρήματα. Τα κυριώτερα είναι ο εθνικός πύργος του «Λιάρου», ο νεοβυζαντινός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, το κτήριο του Στριφτόμπολα, δύο διατηρημένοι νερόμυλοι, ένα καταπληκτικό κτίριο του δημοτικού σχολείου, κλπ. Στις μέρες μας διαθέτει 20 ναούς, τους μισούς εντός του οικισμού. Παράλληλα έχει άνω της δεκάδας όμορφα εικονοστάσια, παλιά μετόχια της Αγίας Λαύρας και Αγίων Θεοδώρων, σκήτες και αγιωνύμια.

Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζεται από το Δήμο Καλαβρύτων και την Περιφέρεια Δυτ. Ελλάδας η διαπλάτυνση του κεντρικού δρόμου από τους Κραστικούς, η επέκταση του αναδασμού και η ανάπλαση του κεντρικού δρόμου της αγοράς. Παράλληλα το ΚΠΕ Κλειτορίας – Ακράτας έχει δείξει ενδιαφέρον για να εντάξει πολλαπλά την Κέρτεζη στους εκπαιδευτικούς του σκοπούς.

Δυστυχώς η ΑΔΜΗΕ πέρασε τις Γραμμές Μεταφοράς Υπερυψηλής Τάσης των 400.000 Volt. από το στενό ανατολικό άνοιγμα και περνούν κοντά στον οικισμό. Υπάρχει το λιγότερο οπτική όχληση, ενώ δεν σεβάστηκε το οχυρό. Μέχρι στιγμής δεν έχουν δοθεί για κάποια αντισταθμιστικά οφέλη σε ικανοποιητικό βαθμό. Παρόλα αυτά έχουμε και εναλλακτικό σχεδιασμό για πολλές ανεμογεννήτριες στα βόρεια του οικισμού, στα δυτικά και στα νοτιοδυτικά. Αυτό πάει πολύ.

Η Κέρτεζη, που είναι στο βάθος μιας «στενόχωρης κοιλάδας» και μπορεί να λειτουργήσει και ως «μουσικό σκάφος» με υπερβολικούς θορύβους και από τις ΓΜΥΤ, πολύ δε περισσότερο από τις ανεμογεννήτριες. Τόσο ο θόρυβος από τις τουρμπίνες, που δεν μπορεί τεχνολογικά να μειωθεί κοντά στο μηδέν, πολύ δε περισσότερο από τα πτερύγια θα πολλαπλασιάζεται στο εσωτερικό του οικισμού, αφού θα είναι σχεδόν από παντού περικυκλωμένος.

Οι ανεμογεννήτριες των 10MW ζυγίζουν 50 τόνους αν είναι κατασκευασμένες με την πιο σύγχρονη τεχνολογία, ενώ οι διαστάσεις ρότορα και φτερωτών, ξεκινούν από 100 μέτρα και μπορούν να φτάσουν μεταξύ 150 έως 220 μέτρα! Για να μεταφερθούν χρειάζονται πολύ μεγάλα γερανοφόρα φορτηγά, ενώ οι δρόμοι πρέπει να είναι πολύ πλατείς. Δεδομένου ότι τα υψόμετρα ξεκινούν από τα 1100 μέτρα (διάσελα) μέχρι τα 1400 (Καρβελού, Παξιμαδάς) κατανοούμε τι καταστροφές θα γίνουν στους θάμνους και στα δάση. Αν προσθέσουμε και το μεγάλο θεμέλιο γήπεδο για κάθε μία ανεμογεννήτρια, κατανοούμε και το τσιμέντωμα των γύρω βουνών. Η άμεση οικολογική καταστροφή είναι εμφανής. Η μείωση απορρόφησης των νερών, οι πλημύρες από καταστροφές λόγω των πολλών και πολύ πλατιών δρόμων που χρειάζονται είναι δύο ακόμη προβλήματα πέραν της οπτικής και ακουστικής όχλησης.

Η Κέρτεζη ήταν χρόνια τώρα και χωριό κυνηγών, όμως πάντα αυτό γινόταν με βάση τις διατροφικές ανάγκες και την οικολογική ισορροπία. Γι’ αυτό γνωρίζουμε ότι στα περάσματα, όπως τα διάσελα του Αη Θόδωρου στα βόρεια, της Ποριάς στα βορειοδυτικά και της Φροξυλιάς στα νοτιοδυτικά, θα εμποδιστούν όλα τα μεταναστευτικά ρεύματα των πουλιών, πέρα από τις επιστημονικά αποδεδειγμένα θανατηφόρες προσεγγίσεις σε κάθε ανεμογεννήτρια.

Ήδη συστήνεται επιτροπή αγώνα, το δε κοινοτικό συμβούλιο ομόφωνα απέρριψε το σχέδιο αυτό και μαθαίνουμε ότι θα το πολεμήσει εν τη γενέσει του.

*  Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός ως φυσικός, πτ. θεολογίας, συγγραφέας και ειδικός ερευνητής της Κέρτεζης.