Αρχείο κατηγορίας Ανθρωποφαγίες

Σχολείο: Από τη διάχυτη κοινωνική βία στην Ήρεμη Δύναμη

Από τη διάχυτη κοινωνική βία στην Ήρεμη Δύναμη

Το σχολείο ως κοινότητα συνεργασίας και πρόληψης της βίας – Ομιλία σε ημερίδα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης Σάμου για εκπαιδευτικούς

Του Αλέξανδρου Σταθακιού*

   Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

   Ως εκπρόσωπος του Κέντρου Πρόληψης, θα ήθελα να ξεκινήσω με ένα ερώτημα: πώς μπορεί το σχολείο μας να μεταφέρει καθημερινά το μήνυμα «εδώ η βία δεν περνά»; Πώς θα το καταλαβαίνει ένα παιδί που φοβάται ή που προκαλεί, ένας εκπαιδευτικός που δυσκολεύεται, ένας γονιός που ανησυχεί;

Οι εκπαιδευτικοί συχνά ακούν τι πρέπει να κάνουν και σπανιότερα ερωτώνται τι χρειάζονται. «Να βάζετε όρια». «Να έχετε υπομονή». Σωστά. Μόνο που η υπομονή δεν είναι ανεξάντλητη και η φροντίδα χρειάζεται χρόνο και στήριξη. Εμείς, ως Κέντρο Πρόληψης, προτείνουμε να καλλιεργήσουμε σταδιακά, αλλά σταθερά, μια στάση που συνδυάζει την ηγεσία με τη μη βία.

Τι κουβαλάμε στην τάξη

   Μια εκπαιδευτικός φτάνει στο σχολείο με τους λογαριασμούς και τις εκκρεμότητές της στο μυαλό. Ταυτόχρονα κάποιες φορές φτάνει με την ανασφάλεια αν θα τα καταφέρει σήμερα με τα παιδιά. Ένα παιδί μπαίνει στην τάξη μετά από μια προσβολή στην αυλή. «Δεν με προσέχεις!», λέει εκείνη. Το παιδί δεν απαντά, αλλά γυρίζει αλλού το βλέμμα και συνεχίζει, σαν να λέει «άσε με τώρα». Η φωνή ανεβαίνει και η συζήτηση ξεφεύγει. Η αφηρημάδα ήταν η αφορμή. Η ένταση είχε αρχίσει νωρίτερα. Ούτε το παιδί, ούτε ο δάσκαλος μπαίνουν χωρίς συναισθηματικές αποσκευές στην τάξη. Ο ενήλικας όμως μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίγνωση αυτής της συνθήκης.

   Η φροντίδα στο σχολείο δυσκολεύει όταν λείπουν άνθρωποι, χρόνος και υποστήριξη. Το φιλότιμο δεν φτάνει για όλα. Κάθε εκπαιδευτικός μπορεί, ωστόσο, να βάλει μια σειρά στην καθημερινότητα, να κρατήσει επαφή με τα παιδιά και να συνεργαστεί με τους συναδέλφους του. Αυτά στηρίζουν και τη δική του εμπιστοσύνη στη δουλειά του. Δεν μπορεί να λύσει τα πάντα· μπορεί να κάνει όσα του αναλογούν και να ζητά βοήθεια όπου τη χρειάζεται.

Να αναγνωρίζουμε τη βία χωρίς να χάνουμε τις διακρίσεις

   Η βία στο σχολείο δεν γεννιέται σε κοινωνικό κενό. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου συναντούν την επιβολή, την ταπείνωση και τον αποκλεισμό στην καθημερινότητα, στις οθόνες και στον δημόσιο λόγο των ενηλίκων. Μπορεί να φέρνουν στην τάξη φόβο, στερήσεις, προσβολές και την ιδέα ότι ο δυνατός επιβάλλεται, παρά τις προσπάθειες γονέων και εκπαιδευτικών να τα προστατεύσουν.

   Στη δημόσια συζήτηση χρειάζεται να προσέξουμε αυτό που η κοινωνιολογία ονομάζει «ηθικό πανικό»: τη διαδικασία με την οποία πραγματικά περιστατικά διογκώνονται, αποσπώνται από το κοινωνικό τους πλαίσιο και παρουσιάζονται ως απόδειξη ότι μια ολόκληρη γενιά αποτελεί απειλή (Cohen, 1972/2002). Όταν τα ΜΜΕ ανακυκλώνουν αδιάκοπα τις ίδιες εικόνες και οι προχείρως ψυχολογούντες, ηθικολογούντες και δημοσιολογούντες αποφαίνονται για «ανεξέλεγκτα παιδιά» και «αποτυχημένους γονείς», η αναζήτηση εξηγήσεων δίνει τη θέση της στην κατασκευή ενόχων.

   Η κριτική στον ηθικό πανικό δεν αμφισβητεί την πραγματικότητα της βίας ούτε υποτιμά τον πόνο των παιδιών. Αναδεικνύει πώς η δημόσια αντίδραση μπορεί να μετατρέπει συγκεκριμένα περιστατικά σε γενικευμένο φόβο, να στιγματίζει κοινωνικές ομάδες και να νομιμοποιεί περισσότερη τιμωρία. Έτσι μένουν στο περιθώριο ουσιαστικά ερωτήματα: ποιος ζήτησε βοήθεια και δεν ακούστηκε, ποιες σχέσεις εξουσίας υπάρχουν στην ομάδα, τι υποστήριξη διαθέτει το σχολείο και ποιες υπηρεσίες λείπουν από την κοινότητα. Η διάγνωση από απόσταση και η εύκολη νουθεσία δεν απαντούν σε αυτά.

   Κι όταν ζητάμε από μια εξαντλημένη οικογένεια απλώς να «βάλει όρια», χωρίς χρόνο, υπηρεσίες και υλική στήριξη, φορτώνουμε στις πλάτες της μια ευρύτερη κοινωνική ευθύνη. Η πρόληψη χρειάζεται να αλλάζει τις συνθήκες που ευνοούν την επιβολή και τον αποκλεισμό. Παράλληλα, οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε βίαιη πράξη και να ζητάμε ανάληψη ευθύνης, χωρίς να εγκλωβίζουμε το παιδί σε μια μόνιμη ετικέτα.

   Συχνά ζητάμε από τον δάσκαλο να αντιμετωπίσει προβλήματα που ξεπερνούν το σχολείο. Δεν ευθύνεται για όλα. Ούτε μπορεί να τα λύσει όλα. Μπορεί όμως να ακούσει, να προστατεύσει το παιδί που πληγώνεται, να βάλει όρια και να ζητήσει συνεργασία.

   Να πει: «Θέλω να καταλάβω τι σου συμβαίνει. Αυτό όμως που κάνεις πληγώνει και πρέπει να σταματήσει».

   Αυτή η στάση έχει αξία, ακόμη κι όταν δεν αρκεί για όλα. Ο εκπαιδευτικός δεν χρειάζεται να γίνει σωτήρας ούτε να φορτώνεται ενοχές για όσα ξεπερνούν τις δυνάμεις του.

Η Ήρεμη Δύναμη στην πράξη

   Η Ήρεμη Δύναμη στηρίζεται στην παρουσία, στην υποστήριξη, στον αυτοέλεγχο, στη διαφάνεια και στον σεβασμό της ανεξαρτησίας του άλλου. Δοκιμάζεται όταν η ψυχραιμία λιγοστεύει και αισθανόμαστε τα βλέμματα της τάξης πάνω μας.

   Ένας μαθητής μιλά προσβλητικά. «Αν δεν απαντήσω τώρα, θα χάσω το κύρος μου», σκέφτεται ο εκπαιδευτικός. Παίρνει λίγο χρόνο: «Αυτός ο τρόπος μάς δυσκολεύει να συνεχίσουμε. Σταματάμε εδώ την αντιπαράθεση και θα μιλήσουμε αργότερα». «Περίμενε να κρυώσει το σίδερο, για να το πιάσεις». Μέσα στον θυμό, μια ακόμη κουβέντα μπορεί να φουντώσει την αντιπαράθεση. Όταν ηρεμήσουμε, επιστρέφουμε: «Θέλω να ακούσω τι έγινε και να βρούμε πώς θα συνεχίσουμε». «Δε χρειάζεται να νικήσεις, αρκεί απλώς να επιμείνεις». Αυτό είναι το κεντρικό σημείο που συμπυκνώνει την πρότασή μας.

Η άμεση συμμόρφωση δεν είναι εγγυημένη. Η άρνηση του μαθητή δεν αποτελεί από μόνη της προσωπική αποτυχία του εκπαιδευτικού.

   Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται αντίστοιχα να ξέρει ότι μπορεί να πει «δυσκολεύομαι» χωρίς φόβο απαξίωσης και να βρει στήριξη: έναν άνθρωπο να τον ακούσει και συναδέλφους με τους οποίους θα αναζητήσει άλλους τρόπους παρέμβασης.

Τα τρία καλάθια και οι προτεραιότητές μας

   Για να επιμένουμε στα ουσιαστικά, χρειάζεται να ιεραρχούμε. Το εργαλείο των τριών καλαθιών μάς βοηθά να μη δίνουμε σε κάθε δυσκολία το ίδιο βάρος. Τα παραδείγματα εδώ αφορούν τη σχολική καθημερινότητα.

   Ξεκινάμε από το μικρό καλάθι, εκείνο που δεν μπορούμε να αφήσουμε: τις λίγες, σαφείς και αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες ασφάλειας και αξιοπρέπειας. Χτυπήματα, σοβαρές απειλές, εκφοβισμός, συστηματικός εξευτελισμός.

   Συμφωνούμε ποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές θα αντιμετωπίσουμε πρώτα και οργανώνουμε κοινή στάση.

Το μικρό καλάθι κρατά την παρέμβασή μας εστιασμένη.

   Στο μεσαίο καλάθι βάζουμε ζητήματα που χρειάζονται δουλειά και επιδέχονται διάλογο: πώς οργανώνεται μια εργασία, πώς μοιράζονται οι ρόλοι, ποιες υπενθυμίσεις βοηθούν. Συζητάμε λύσεις, δοκιμάζουμε συμφωνίες και επανερχόμαστε χωρίς να απαιτούμε να αλλάξουν όλα αμέσως.

   Στο μεγάλο καλάθι αφήνουμε μικρότερες διαφορές και προτιμήσεις που δεν βλάπτουν άμεσα κανέναν, ούτε εμποδίζουν ουσιαστικά τη μάθηση. Έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης των πραγμάτων, μια συνήθεια που απλώς μας ενοχλεί. Δίνουμε χώρο στην αυτονομία και εξοικονομούμε δυνάμεις για όσα προέχουν. Η λεγόμενη «μηδενική ανοχή» είναι το αντίθετο της «ήρεμης δύναμης».

   Στα καλάθια βάζουμε συμπεριφορές, όχι παιδιά. Και τις προτεραιότητες τις συζητά ο σύλλογος, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τις ανάγκες και τις συνθήκες. Έτσι το σχολείο αποκτά συνέπεια χωρίς να γίνεται άκαμπτο.

Διαφάνεια και συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών

   Το «τα εν οίκω μη εν δήμω» δεν μπορεί να καθορίζει την αντιμετώπιση της βίας. Διαφάνεια σημαίνει ότι τα περιστατικά δεν κρύβονται, ενώ προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα των παιδιών. Ξέρουμε σε ποιον να μιλήσουμε, ποιος αναλαμβάνει να βοηθήσει και πότε θα ελέγξουμε αν η κατάσταση βελτιώθηκε. Γονείς, φορείς της κοινότητας και ειδικοί μπορούν να γίνουν συνεργάτες σε αυτή την προσπάθεια.

   Ένας εκπαιδευτικός λέει «σήμερα έχασα την ψυχραιμία μου». Αν συναντήσει απαξίωση, ίσως την επόμενη φορά σωπάσει. Αν ακούσει «ας δούμε τι συνέβη και τι βοήθεια χρειάζεσαι», ανοίγει δρόμος.

   Δεν είναι κακό να διαφέρουμε ηλικιακά, πολιτισμικά ή ιδεολογικά. Κάποιος γνωρίζει καλύτερα τις δυνατότητες και τις προσδοκίες της κοινότητας. Κάποια άλλη βρίσκει έναν τρόπο επικοινωνίας που δεν είχαμε σκεφτεί. Οι διαφορές μπορούν να γίνουν περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή μας. Αυτό απαιτεί επίμονη, συχνά επίπονη δουλειά: να ακούμε, να διαφωνούμε χωρίς απαξίωση και να μοιραζόμαστε τις δύσκολες ευθύνες.

   Μια διαταγή μπορεί να σταματήσει προσωρινά μια αντιπαράθεση. Η δυσκολία που μένει άλυτη μπορεί να επιστρέψει σε μια εφημερία ή σε μια συνάντηση με γονείς. Η διεύθυνση χρειάζεται να εξασφαλίζει χώρο συνεργασίας, δίκαιη κατανομή ευθυνών και έγκαιρη υποστήριξη.

Η κοινότητα ως δίκτυο στήριξης

   Οι γονείς χρειάζεται να συμμετέχουν πριν από την κρίση και να ενημερώνονται με γεγονότα, χωρίς χαρακτηρισμούς. Τα παιδιά μπορούν να υποδεικνύουν πού νιώθουν ανασφάλεια και να συμμετέχουν στους κανόνες. Η ευθύνη προστασίας παραμένει στους ενηλίκους.

   Το Κέντρο Πρόληψης μπορεί να στηρίξει τη δουλειά με την ομάδα των εκπαιδευτικών και τη σύνδεση με δομές της κοινότητας. Είμαστε εδώ για υποστήριξη, συζήτηση και βιωματική εκπαίδευση στην Ήρεμη Δύναμη. Αυτή η συνεργασία χρειάζεται να στηρίζεται σε δημόσιες, δωρεάν και σταθερές υπηρεσίες, με προσωπικό και συνέχεια. Χρειάζεται επίσης χώρους όπου τα παιδιά μπορούν να συναντιούνται, να εκφράζονται και να συμμετέχουν χωρίς αποκλεισμούς. Εκεί οφείλουμε να επενδύσουμε: στην έγκαιρη βοήθεια και στις κοινωνικές συνθήκες που κάνουν εφικτή τη συνύπαρξη και την αλλαγή.

   Το μήνυμα «στο σχολείο μας η βία δεν περνά» αποκτά βάρος όταν το παιδί βρίσκει προστασία και ο εκπαιδευτικός συνεργάτες. Όταν κρατάμε σταθερά όσα αφορούν την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια και αφήνουμε χώρο για διάλογο και διαφορά. Αυτή τη συλλογική επιμονή χρειάζεται να δουλεύουμε καθημερινά.

   Σας ευχαριστώ.

Βιβλιογραφία και υλικό αναφοράς

   Cohen, S. (2002). Folk devils and moral panics: The creation of the Mods and Rockers (3rd ed.). Routledge. (Original work published 1972).

   Omer, H. (2004). Non-violent resistance: A new approach to violent and self-destructive children. CambridgeUniversityPress.

   Νικολαΐδης, Γ., & Θάνου, Ε. (2025, 19 Ιουνίου). Ανάμεσα στην εθνική στρατηγική για τη βία και την παραβατικότητα των ανηλίκων και στη χαμένη τους εφηβεία.

   902.gr. https://www.902.gr/eidisi/neolaia-paideia/395935/anamesa-stin-ethniki-stratigiki-gia-ti-kai-tin-paravatikotita-ton.

 * Ο Αλέξανδρος Σταθακιός είναι κοινωνιολόγος, υποψ. Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, θεολόγος και στέλεχος πρόληψης.

Νίκο, 35 χρόνια μετά: Σχολεία, πρωτογενής παραγωγή και Οικουμένη στενάζουν

Νίκο, 35 χρόνια μετά: Σχολεία, πρωτογενής παραγωγή και Οικουμένη στενάζουν

Ομιλία του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Νίκο ζεις, εσύ μας οδηγείς!

Νίκο, τριάντα πέντε χρόνια μετά τη δολοφονία σου, η εκπαιδευτική κοινότητα, οι συνταξιούχοι εκπαιδευτικοί, οι εργαζόμενοι και η νεολαία δεν ξεχνούν ότι  δεν έπεσες τυχαία. Δολοφονήθηκες υπερασπιζόμενος τη Δημόσια Δωρεάν Παιδεία, το δικαίωμα μιας κοινωνίας να μορφώνεται. Δολοφονήθηκες υπερασπιζόμενος τους μαθητές μας από την παρακρατική επίθεση που εξαπολύθηκε για να σπάσουν οι μαθητικές καταλήψεις τότε, μεταξύ 1990 και 1991.

Νίκο, η θυσία σου δεν είναι μνημείο του παρελθόντος, γιατί ζει μέσα στους αγώνες. Είναι εργαλείο του παρόντος και πυξίδα του μέλλοντος. Είναι η απόδειξη ότι η δημόσια παιδεία δε χαρίζεται, η δημοκρατία δεν παραχωρείται, η αξιοπρέπεια δεν διαπραγματεύεται. Είναι οι απόδειξη ότι οι κοινωνικοί αγώνες γράφουν ιστορία.

Συνέχεια →

Η ΜΑΥΡΗ ΗΜΕΡΑ ΣΤΙΣ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΗ 1943…

Η ΜΑΥΡΗ ΗΜΕΡΑ ΣΤΙΣ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΗ 1943…

Μνημείο των πέντε εκτελεσθέντων στον Αυχένα Πριολίθου στις 10 Δεκεμβρίου 1943 από τους γερμανούς ναζί

Ομιλία του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

   κ. Δήμαρχε Καλαβρύτων, κ. κ. υπόλοιποι εκπρόσωποι της τοπικής Αυτοδιοίκησης,   κ κ εκπρόσωποι Φορέων της περιοχής, κ. κ. εκπρόσωποι των Αρχών, αιδεσιμότατοι αντιπρόσωποι της τοπικής Εκκλησίας, αγαπητοί άνθρωποι της τίμιας  μνήμης…

    Στο ιστορικό αυτό πανάρχαιο πέρασμα, που ενώνει την παλιά Αρκαδία με το οροπέδιο του σύγχρονου Βουραϊκού, όπου δέσποζε η αρχαία λίμνη Βούρα, πριν κτιστεί η αρχαία Κύναιθα, εδώ και λίγες δεκαετίες στήθηκε αυτό το μνημείο έντιμης μνήμης και τιμής.

   Δεν είναι βέβαια σε αριθμό μεγάλη αυτή η πενταπλή εν ψυχρώ εκτέλεση, όπως οι πολύ περισσότερες εκτελέσεις στον μαρτυρικό κατάλογο των χωριών των Καλαβρύτων, σχεδόν κάθε μέρα στα τέλη του 1943. Και φυσικά πολύ δύσκολη καθίσταται η σύγκριση με την πόλη των Καλαβρύτων.

Συνέχεια →

Οι γυναίκες στην εκκλησία: Μεταξύ ευαγγελίων και ανδροκρατίας – Μέρος Α΄

Οι γυναίκες στην εκκλησία:

Μεταξύ ευαγγελίων και ανδροκρατίας

(Προδημοσίευση από συλλογικό τόμο[1])

Μέρος Α΄

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ

    Έχουν περάσει πάνω από εκατό χρόνια που η γυναικεία χειραφέτηση στον ευρωπαϊκό κόσμο -και εν γένει στο «δυτικό»- έχει φτάσει σ’ ένα βαθμό μέσα και στα λαϊκά στρώματα. Μέχρι τότε ελάχιστες γυναίκες είχαν περάσει το φράγμα της υποτέλειας, της ανδροκρατίας και της πατριαρχίας. Ενδεικτικά θυμίζουμε κάποιες γυναίκες «βασιλομήτορες» στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία (λόγω ανήλικων τέκνων και πολύ αργότερα στη ρωσική). Φαινόμενα τέτοια δεν γνωρίζω στην εγγύς και μέση Ανατολή, ούτε στη Βόρεια Αφρική.

   Η αναφορά σ’ αυτόν το γεωγραφικό χώρο γίνεται διότι στις περιοχές αυτές άνθησε κατά καιρούς η χριστιανική πίστη, όχι πάντα με αυθεντικό τρόπο. Αργότερα η επέλαση και η κυριαρχία του Ισλάμ επέτεινε αυτή την υποβάθμιση της γυναίκας. Πέρασαν πολλοί αιώνες μέχρι να έλθει η νεωτερικότητα στο δυτικό κόσμο για να ξεκινήσει θεωρητικά και πρακτικά η γυναικεία χειραφέτηση, τόσο από την ανδροκρατία, όσο και από ένα ισχυρό πλέγμα κοινωνικής, θρησκευτικής και πολιτικής υποταγής. Φυσικά στο δρόμο αυτό υπήρξαν και λανθασμένες απολήξεις, αλλά αυτό ήταν μοιραίο.

Συνέχεια →

Μια Ατραπός στη Γκρίζα πόλη…. Α΄ ΜΕΡΟΣ

Μια Ατραπός στη Γκρίζα πόλη….

Παρουσιάζοντας μαζί δυο Καλαβρυτινά βιβλία

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α΄ ΜΕΡΟΣ

Ι. ΟΙ ΔΥΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

   Στην όμορφη πλατεία του «Χελμού» στα Καλάβρυτα, το βράδι της Τετάρτης 7 Αυγούστου η συμμαθήτριά μου νηπιαγωγός και συγγραφέας Δέσποινα Στίκα παρουσίασε το βιβλίο της «Γκρίζα πόλη», που εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Κ. & Μ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2024. Πρόκειται για μυθιστόρημα που στηρίζεται σε πολλά πραγματικά δεδομένα, ενώ δεν λείπουν και τα στοιχεία μυθοπλασίας. Χωρίζεται σε 6 κεφάλαια και τον πρόλογο. Εκτείνεται σε 148 σελίδες.

   Στην ίδια πλατεία το Σάββατο το βραδάκι 10 Αυγούστου, ο μαθητής μου στη γ’ Γυμνασίου Βασίλης Κοκότης εξέδωσε το πρώτο του βιβλίο. Εκδόθηκε από τις εκδόσεις «ενύπνιο», Αθήνα 2024. Πρόκειται για μία νουβέλα που εκτείνεται σε 90 σελίδες. Χωρίζεται σε 4 κεφάλαια, ενώ δεν υπάρχει κανένας πρόλογος!

   Η χαρά μου και για τα δυο βιβλία ήταν απερίγραπτη κι έκανα τα αδύνατα δυνατά ώστε αφενός να βρεθώ στις δύο παρουσιάσεις και να προμηθευτώ τα συγγραφικά τους τέκνα και αφετέρου να συνομιλήσω έστω και για λίγο μαζί τους και να τους ευχηθώ καλοτάξιδα και καλοδιάβαστα.

Συνέχεια →

Ομοφυλοφιλία και εργολάβοι του εξώτερου πυρός

«Η αγάπη δεν μπορεί να το υποφέρει…».

Ομοφυλοφιλία και εργολάβοι του εξώτερου πυρός

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

   Ο άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ (+ 1993) αφηγήθηκε κάποτε μια συνομιλία του δασκάλου του, αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη (+ 1938), με έναν ερημίτη μοναχό. Ο μοναχός έλεγε: «Ο Θεός θα τιμωρήσει όλους τους άθεους. Θα καίγονται στο πυρ το αιώνιο».

   Πριν όμως προχωρήσει στην παρουσίαση της συνομιλίας μοναχού και Σιλουανού, ο ίδιος ο Σωφρόνιος σχολίασε την στάση του μοναχού: «Προφανώς», έγραψε, «η ιδέα πως οι άθεοι θα ετιμωροῦντο στο αιώνιο πυρ, του προκαλούσε ευχαρίστηση, κατά το ψαλμικό “εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν” (Ψαλμ. νζ΄ 11-12)».

   Νομίζω πως το σχόλιο αυτό (τρεις αράδες όλο κι όλο στο σχετικό βιβλίο) έχει συγκλονιστική δυναμική, μ’ όλη την ηρεμία με την οποία διατυπώνεται. Το να βεβαιώνει κάποιος ανενδοίαστα και σαρωτικά την αιώνια καταδίκη κάποιων ανθρώπων, ο Σωφρόνιος το αποδίδει σε ένα είδος πνευματικού σαδισμού. Ο Σωφρόνιος δηλαδή βλέπει κάτι νοσηρό, χαιρεκακία, παρ’ όλο που (προσοχή!) ο βεβαιώσας βασιζόταν σαφώς σε φράσεις και έννοιες της Αγίας Γραφής. Όντως ο Ψαλμός μιλά για χαρά των δικαίων μπροστά στην απόδοση δικαιοσύνης, και όντως η Καινή Διαθήκη μιλά για αιώνια κόλαση. Όμως εδώ ακριβώς είναι το καίριο σημείο, πάνω στο οποίο γεννιούνται διαφορές αγεφύρωτες: Ο μοναχός είχε υπέρ του χωρία, ο Σωφρόνιος είχε μαζί του την αλήθεια, είχε δηλαδή το πνεύμα που ζωοποιεί, σε αντιδιαστολή προς το γράμμα που αποκτείνει (το ειδωλοποιημένο γράμμα, καθόσον το γράμμα έχει νόημα ως διάκονος του πνεύματος). Και συνεχίζει ο Σωφρόνιος παραθέτοντας τον διάλογο του Γέροντα Σιλουανού με τον μοναχό:

Συνέχεια →

Γυναίκες στην Εκκλησία: Με την συνήθεια ή τη θεολογία;

Γυναίκες στην Εκκλησία: Με την συνήθεια ή τη θεολογία;

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ

Τον τελευταίο καιρό, ειδικά μετά την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο των δέκα (εκ των 14 τότε) τοπικών Ορθοδόξων Εκκλησιών στο Κολυμπάρι της Κρήτης (Εβδομάδα Πεντηκοστής του 2016), αυξήθηκε η κινητικότητα σε θεολογικούς και συγγραφικούς κύκλους για την πληρότητα της θέσης των γυναικών στο θεσμικό χώρο των ορθοδόξων εκκλησιών.

Βεβαίως πολλά χρόνια πριν έχει τεθεί ανοικτά στις θεολογικές σχολές, αλλά και σε εφημερίδες και περιοδικά το ζήτημα αυτό. Όμως στην «Εκκλησία της Ελλάδας» και το ζήτημα αυτό αντιμετωπίζεται, υπόκωφα, κατά περίπτωση, περιστασιακά και ανάλογα με τις προσωπικές οπτικές του οικείου Μητροπολίτη. Θεσμικά όμως ποτέ δεν αντιμετωπίστηκε στα ίσια, με θεανθρωπολογικά κριτήρια και όχι με τη λογική της μακρόχρονης συνήθειας.

Δεν είναι τυχαίο ότι η συντηρητική πλειοψηφικά Εκκλησία της Ελλάδος, με δύο θεολογικές σχολές και τρεις εκκλησιαστικές ακαδημίες, δεν είχε καμία γυναικεία συμμετοχή!

Όντως «…το ζήτημα αυτό είναι στην εποχή μας και πολύπλοκο και ακανθώδες. Το ακανθώδες οφείλεται στη σχέση του με δύο σοβαρά ζητήματα. Το ένα είναι ότι η σύγχρονη εποχή είναι εικονοκλαστική. Το δεύτερο ότι συνυπάρχει το δίπολο πατριαρχίας και φεμινισμού.

Συνέχεια →

Το πολύσημο ήθος του Κερτεζίτη νεομάρτυρα Γιαλαμά…

Το πολύσημο ήθος του Κερτεζίτη νεομάρτυρα Γιαλαμά…

Η εγχάρακτη μαρμάρινη πλάκα στο Κεφαλόβρυσο της Κέρτεζης
(τοποθέτηση: 14.03.2023)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Το νέο τοπίο και οι ερχόμενες πολλαπλές εκλογές

Ας κάνουμε σε αυτό το άρθρο μια διαφορετικού τύπου πολιτική παρέμβαση, εν όψει των πολλαπλών φετινών εκλογικών αναμετρήσεων. Θα ανασύρουμε το πρόσωπο και τις τελευταίες ώρες ενός γενναίου και ανθρωπιστή άνδρα πριν τρεις αιώνες στη δυτική Κοιλάδα του Βουραϊκού. Πρόκειται για τον θρυλικό Γιαλαμά. Τελικά πριν λίγες εβδομάδες τοποθετήθηκε και σχετική εγχάρακτη μαρμάρινη πλάκα στο Κεφαλόβρυσο της Κέρτεζης.

Είναι αλήθεια ότι η συνεχιζόμενη παγκόσμια κρίση των πολλών πόλων του σύγχρονου καπιταλιστικού συστήματος, αφενός φέρνει τη συζήτηση σε πολλές προσωρινές πιθανά λύσεις του παρελθόντος, και αφετέρου δημιουργεί το γνωστό φονταμενταλιστικό κίνημα. Όσον αφορά το σοβιετικό μοντέλο του «υπαρκτού κρατικού σοσιαλισμού» η αυτοκριτική συζήτηση έχει γίνει μόνο εν μέρει, ενώ αντίθετα με το υπαρκτό σύστημα του κρατικού καπιταλισμού της Κίνας μάλλον όχι.

Συνέχεια →

Η ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

Η ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

Η θανατική ποινή υπήρξε διαχρονικά η έσχατη τιμωρία τόσο σε καιρό πολέμου, όσο και ειρήνης. Αναφέρομαι βέβαια σε ποινή, που επιβάλλεται από δικαστήριο και όχι στις σφαγές και εκτελέσεις, μετά από συνοπτικές διαδικασίες.

Το ανθρώπινο δίκαιο ατελές, όπως και ο άνθρωπος διαμορφωτής του, διακρίνεται για τις διαχρονικές του αδυναμίες κατά τόπους. Αν αποδεχθούμε ότι η επιβολή ποινής έχει ως σκοπό τον σωφρονισμό του παραβάτη των νόμων, τότε η θανατική οπωσδήποτε δεν σωφρονίζει αυτόν, καθώς δεν του παρέχεται η δυνατότητα μεταμέλειας. Ο όρος μετάνοια ως εκκλησιαστικός δεν είναι σε χρήση στον χώρο του δικαίου. Βέβαια υποστηρίζεται ότι με την επιβολή της θανατικής ποινής επιχειρείται ο σωφρονισμός των άλλων, που ρέπουν προς την παραβατικότητα. Δρα λοιπόν αυτή σωφρονιστικά προς αποφυγή διάπραξης και από άλλους παρομοίων εγκλημάτων.

Συνέχεια →

Απ-ανθρωποποίηση;

Απ-ανθρωποποίηση;

Η «μεγάλη επανεκκίνηση» και το παιχνιδιάρικο «απο-»

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Η γλώσσα είναι πράμα ανυπόταχτο. Έχει την κοίτη της, μα ταυτόχρονα έχει και δύναμη να ανοίγει νέες κοίτες προκειμένου να εκφράσει ζωντανά την ολοζώντανη ζωή και να την πηδαλιουχήσει (και τα δύο). Χαρακτηριστικά ανυπόταχτο είναι το «απο-» στην αρχή των λέξεων: άλλοτε εντείνει το νόημα της λέξης της οποίας προτάσσεται (όπως αποξένωση, αποσάθρωση), ενώ άλλοτε το ανατρέπει (όπως απασφάλιση, απάνθρωπος). Κανόνας που να υποχρεώνει το «απο-» να είναι μόνο το ένα ή μόνο το άλλο, δεν υπάρχει. Μοιάζει με την ανοιχτωσιά της ζωής και την πολυσημία των ανθρώπινων επιλογών.

Συνέχεια →