Απηχήσεις ενός παλιού βιβλίου
Του Γιώργου – Νεκτάριου Παναγιωτίδη*
Το 1987 μοιάζει, η αλήθεια είναι, κάπως μακρινό. Όσοι γεννήθηκαν τότε περίπου, όπως κάποιοι από εμάς, ανήκουν στη Γενιά Υ ή τους “millenials” (millenium=χιλιετία), τα παιδιά της νέας χιλιετίας. Τότε ήταν που βγήκε σε κυκλοφορία το βιβλίο του μεγάλου θεολόγου Νικόλαου Θ. Μπουγάτσου με τίτλο “Ορθοδοξία και σεξουαλικό πρόβλημα”. Το βιβλίο έτυχε επιμέλειας και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μήνυμα!
Το βιβλίο περιλαμβάνει στην αρχή ένα ανάτυπο από τη ΘΗΕ, και ένα πρωτότυπο κείμενο, και ξεκινάει με ένα επίγραμμα: “δεν επιθυμώ τον καλλωπισμό με τη σεμνότητα του λόγου, αλλά να καταστήσω σεμνούς τους ακροατές”. Αλλού ο συγγραφέας του επιγράμματος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είχε πει σε παρόμοιο πνεύμα και τόνο: “ορισμένοι από εσάς αποκαλείτε τα λόγια μου άσεμνα”. Ο θεολόγος-κοινωνιολόγος έδωσε στο βιβλίο αυτό μια προσέγγιση που άξιζε να διαβαστεί πάνω σε θέματα δύσκολα και πολυταλανισμένα: του έρωτα (με όλες τις έννοιες), καθώς και των σεξουαλικών σχέσεων.
Η γνώση του συγγραφέα πάνω στην κοινωνιολογία, την ψυχολογία, τη θύραθεν φιλοσοφία, διαλάμπει μέσα στο κείμενο. Επίσης, αυτό που εκπλήσσει είναι ότι έχει μια πολύ καλή γνώση της Πατερικής σοφίας και ξέρει να τη χρησιμοποιήσει σωστά, αφού την αποσυνδέσει αρχικά και στη συνέχεια επανεντάξει, “γειώσει” στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ένα υποκεφάλαιο το αφιερώνει συγκεκριμένα στους νέους με τίτλο “ο νέος τώρα τι θα κάνει;” Εκεί, προσπαθεί να δώσει το μέτρο, τη μέση και βασιλική οδό, τοποθετώντας μπροστά την αγάπη μεταξύ των δύο και στη συνέχεια την σωματική τους σχέση. Έτσι, όπως στο γάμο, υπάρχει “ομόνοια ψυχών και σωμάτων” και το κάρο δεν τοποθετείται πίσω από το άλογο, αλλά το αντίστροφο.
Το βιβλίο αυτό γράφτηκε σε μια δύσκολη εποχή, και ειδικά για τους Χριστιανούς νέους και νέες. Η ελλαδική Διοικούσα Εκκλησία τελούσε ακόμη υπό την ισχυρή επίδραση τόσο του πιετισμού όσο και, όπως είχε παρατηρήσει ο π. Ιωάννης Μάιεντορφ, απόψεων ταυτόσημων με αυτών του Πάπα Παύλου του 6ου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ερωτικό αίσθημα, όπως αναγνωριζόταν εμφατικά από τους μεγαλύτερους Πατέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως “εγκατασπορά του Θεού”, δεν είχε καμία… απήχηση μέσα στην “ποιμαντική των εγκυκλίων” της εποχής εκείνης. Οι επιδράσεις του αυγουστινισμού καθιστούσαν το γάμο από μυστήριο αγάπης ένα όχημα τυφλής διαιώνισης του είδους και διαχείρισης του δημογραφικού προβλήματος. Είναι εμφανές ότι μια τέτοια έωλη προσέγγιση δε βρήκε καμιά ανταπόκριση στους νέους της δεκαετίας του 1990, που ήρθαν αντιμέτωποι από την άλλη με έναν ανέραστο και εφετζίδικο υπερσεξουαλισμό.
Στις μέρες μας, η Γενιά Ζ, που είναι η νεότερη από τις δύο νέες ενήλικες γενιές, έχει εμφανίσει σημάδια αλλαγών. Από τη μία, περισσότερα μέλη της φέρονται να αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως “σεξουαλικά ιδιαίτερους”. Από την άλλη, ο υπερκορεσμός των εφήμερων σχέσεων σε όλα τα επίπεδα ίσως ήταν που καλλιέργησε την εντυπωσιακή στροφή μακριά τους και προς τη μονογαμικότητα, που παρατηρείται, τουλάχιστον ως στόχος, σε εντυπωσιακό βαθμό. Όντως, στην Ορθόδοξη Εκκλησία, από το βιβλίο ακόμη του Τωβίτ, έχουμε το νυμφαγωγό Χριστό: ο Χριστός προσάγει τη νύμφη και η ερωτική σχέση που δημιουργείται μέσα από τον ορθόδοξο γάμο συνεχίζεται ως πνευματικός έρωτας ως την αιωνιότητα.
Ας μην αποκαλέσουμε λοιπόν τέτοια λόγια άσεμνα, αλλά ας κρατήσουμε την αληθινή σεμνότητα, απορρίπτοντας την πλάνη και τη “σεμνοτυφία”.
Τρίτη, 06 Οκτωβρίου 2026
* O Γιώργος-Νεκτάριος Παναγιωτίδης είναι Συγγραφέας, Πληροφορικός-Οικονομολόγος (M.Sc./M.A.)».
