ΚΕΡΤΕΖΗ: προς Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.  …ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Η ΑΦΟΡΜΗ

   Το φετινό καλοκαίρι αναστέναξε πάλι και πάλι ο γερο Πλάτανος στην κεντρική πλατεία της Κέρτεζης. Οι συζητήσεις κάθε επιπέδου και θέματος δεν έλειπαν καθόλου. Κάποια μέρα με πλησίασε επιστήμονας της Κέρτεζης και μου παραπονέθηκε. Δεν ξέρω αν το έκανε και σε άλλους. Δεν ρώτησα. Με άγγιξε πολύ και το πήρα προσωπικά. Δεν το ανέθεσα το ερώτημα, το πρόβλημα και τον αναστεναγμό σε θεσμικό όργανο. Αποφάσισα να το πάρω στην πλάτη μου.

   Μια μέρα πηγαίνοντας στα Καλάβρυτα μπήκα στο Κέντρο Πληροφόρησης της «Μονάδας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού και Προστατευόμενων  Περιοχών Βόρειας Πελοποννήσου»  του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α του Υ.Π.ΕΝ. Πρόκειται για τον πρώην «Φορέα Διαχείρισης  Εθνικού Πάρκου ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ».

   Ο χώρος αυτός είναι στεγασμένος στα ΒΔ της κεντρικής πλατείας των Καλαβρύτων (παλαιό «Τουριστικό Περίπτερο»). Εκεί με καλοδέχτηκαν, όπως και όλους τους επισκέπτες. Πήρα ένα πλήθος από πολλά και διαφορετικά φυλλάδια και χάρτες. Τα μελέτησα κατόπιν στο σπίτι μου, στην Κέρτεζη… Και τότε με έπιασε διανοητικό «εγκεφαλικό». Η Κέρτεζη σχεδόν απουσίαζε από του χάρτες, τις αναφορές, τα στοιχεία, το κάλεσμα για επίσκεψη…[1]

ΙΙ. ΔΥΟ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΤΗΛΕΦΩΝΑ ΣΤΗ ΜΟΝΑΔΑ

    Τον παλιό Φορέα είχα επισκεφτεί το 2018 με αφορμή την έκδοση του πρώτου μου βιβλίου «ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ». Το βιβλίο το χάρισα στον φορέα με στόχο να δουν τις απαρχές του Βουραϊκού,[2] τις πηγές της Κέρτεζης, κλπ. Φέτος χάρισα και τους δύο επόμενους τόμους.

   Επισκέφτηκα τη Μονάδα Διαχείρισης στα Καλάβρυτα τον Σεπτέμβριο δύο φορές. Ο σκοπός μου ήταν να μιλήσω εκτενώς μαζί με τους ανθρώπους του, αφού είχα αποφασίσει το επόμενο άρθρο στην ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ να αφορά ανοικτή επιστολή με θέμα την ένταξη πλήρως της Κέρτεζης στα ενδιαφέροντα της Μονάδας.

   Μπορώ να πω ευθύς εξαρχής ότι είχα πολύ καλή αντιμετώπιση. Μάλιστα με τις συζητήσεις και τα τηλέφωνα ανοίχθηκε και ο δικός μου ορίζοντας, ώστε η ανοικτή αυτή επιστολή να έχει θετικό, δημιουργικό και ωφέλιμο χαρακτήρα και όχι μιας απλής διαμαρτυρίας.

   Στο πλαίσιο αυτό γράφεται αυτή η ανοικτή επιστολή, παρότι η αφορμή ήταν η έλλειψη της Κέρτεζης στα αρχικά σχέδια του Φορέα.

   Η Μονάδα Διαχείρισης έχει ως αντικείμενο τη διαχείριση και προστασία του Εθνικού Πάρκου και του Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO Χελμού-Βουραϊκού καθώς και τις περιοχές του δικτύου Natura 2000 της Βόρειας Πελοποννήσου, κάποιες εξ αυτών εντός της περιοχής του Χελμού- Βουραϊκού.

   Και ενώ η ύπαρξη των Εθνικών Πάρκων και των περιοχών NATURA 2000 θέτει περιορισμούς ως προς την ανάπτυξη έχοντας ως βασικό στόχο την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, η ύπαρξη του Γεωπάρκου  μπορεί να αποτελέσει, μεταξύ άλλων, σημαντική ευκαιρία για την ανάδειξη και τη στήριξη της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας, καθώς και για την προβολή και αξιοποίηση τόσο της φυσικής όσο και της πολιτιστικής και ανθρωπογενούς κληρονομιάς της περιοχής.

ΙΙΙ. ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ, ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

   Στα πλαίσια αυτών των συζητήσεων ήλθε και η ξενάγηση δύο επιστημόνων της Μονάδας την Τρίτη 29 Σεπτεμβρίου 2026, δηλαδή πριν λίγες ημέρες. Πορευτήκαμε στα σημαντικά της Κέρτεζης, φυσικά μνημεία, πολιτιστικά, αρχαιολογικά, κλπ.

   Κατά τις συζητήσεις και με βάση παλιούς χάρτες, είδαμε αντιφάσεις, όπως π.χ. που είναι οι απαρχές του Βουραϊκού.[3] Με την αυτοψία στο Κεφαλόβρυσο και την αναφορά μου στην Νερομάννα και το παραπόταμο Λίθο ή Μοναστηριά  έγιναν μάρτυρες του ότι οι απαρχές του Βουραϊκού είναι στην Κέρτεζη.

   Μάλιστα, όπως τονίζεται και στο πρόσφατο βιβλίο μου, την θερινή και φθινοπωρινή περίοδο μόνο η Κέρτεζη διέθετε νερόμυλους και μάλιστα πολλούς.[4] Τα Καλάβρυτα και τα γύρω χωριά του οροπεδίου του Βουραϊκού διέθεταν λίγους ή έναν μόνο τη χειμερινή περίοδο. Εξάλλου, γι’ αυτό το λόγο στη 2^η Τουρκοκρατία η Κέρτεζη ήταν η έδρα του Καζά Καλαβρύτων.

   Η βασική εξήγηση των επιστημόνων για αυτές τις ελλείψεις και αντιφάσεις ήταν ότι η Κέρτεζη, παρά το πλήθος των φυσικών της μνημείων (πηγές, Καστανόδασος, Πλατανόδασος, Ελατοδάση, μικτά δάση, κλπ) είναι εκτός των ορίων  του Εθνικού Πάρκου και Γεωπάρκου αλλά εφάπτεται σε αυτά.

   Είναι, ωστόσο, εντός της περιοχής NATURA 2000 «Όρος Ερύμανθος». Το γεγονός αυτό το είδαμε και σε σχετικούς χάρτες. Σε έναν μάλιστα απ’ αυτούς αναφέρονται ορθά οι «Πηγές του Βουραϊκού», αλλά δεν αναφέρονται ούτε το όνομα των πηγών (Μεγάλο και Μικρό Κεφαλόβρυσο στα όρια του οικισμού), αλλά ούτε το όνομα της Κέρτεζης, ενώ αναφέρονται άλλοι οικισμοί που είναι τελείως έξω από τα όρια…[5]

   Στην πρώτη μας αυτή περιοδεία έδειξα τους επτά αρχαίους δρόμους που διέρχονταν ή ξεκινούσαν από την Κέρτεζη προς όλες τις κατευθύνσεις μέσα από διάσελα στις ανατολικές απολήξεις του Ερύμανθου ή στα όρια του οροπεδίου του Βουραϊκού.

   Παράλληλα έδειξα και κάποιες από τις πολλές διαδρομές, εντός του οικισμού, δίπλα στον Βουραϊκό, στο Καστανόδασος ή στο βόρειο Επάνω Δρόμο με τεράστια θέα. Η πρώτη τους εντύπωση είναι ότι με μια καλή επεξεργασία θα μπορούσαν να ενταχθούν αυτές οι διαδρομές στις προτάσεις του Κέντρου Πληροφόρησης προς τους επισκέπτες της ευρύτερης περιοχής. Αυτό το θεωρώ εξαίρετο!

ΙV. ΠΡΟΤΑΣΗ 2^η: ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ, Η ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Η ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ

  Κάναμε πολλές στάσεις και σε σημεία άξια για να χαίρονται οι Κερτεζίτες και οι Κερτεζίτισσες, αλλά και ενδιαφέροντα για ήπιο τουρισμό και σχετικές περιηγήσεις.

   Η πρώτη μας στάση ήταν το νέο δημοτικό μας σχολείο, που δυστυχώς, ενώ έσφυζε από ζωή όλα τα χρόνια του 2^ου μισού του 20^ου αιώνα και 15 χρόνια στις αρχές του 21^ου, τώρα έχει κλείσει ως σχολείο. Το κτίριο, πέτρινο της δεκαετίας του 1930, είναι διατηρητέο κι ακόμα αναζητείται η εκπαιδευτική του χρήση…

   Απέναντι χαζέψαμε την σύγχρονη Πλατεία Στριφτόμπολα, το τεράστιο ορειχάλκινο άγαλμα του Κερτεζίτη Δάσκαλου και Οπλαρχηγού του 1821, που ήταν το στήριγμα της Αγίας Λαύρας πριν το ξέσπασμα του 1821, ο ιθύνων νους της απελευθέρωσης των Καλαβρύτων (21 Μαρτίου 1821) και της Κέρτεζης (22 Μαρτίου 1821), αλλά και ο μόνος οπλαρχηγός των 50 αγωνιστών στην πρώτη νικητήρια ανοικτή μάχη στο Λεβίδι, όπου και έπεσε μαζί με άλλους 4![6]

   Στο κέντρο του διπλανού κοιμητηρίου στέκει σχετικά αγέρωχος ο Ι. Ν. της Κοίμησης της Θεοτόκου, μονόκλιτη Βασιλική με τρούλο, που περιμένει στήριξη και συντήρηση από τους θεσμούς εδώ και 20 χρόνια… Η εκτίμησή μου είναι ότι κτίστηκε μεταξύ 1454 και 1460, όταν διοικητής του οροπεδίου ήταν ο Γεώργιος Σφραντζής, το δεξί διπλωματικό χέρι του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.[7]

   Περάσαμε από την εναπομείνασα αγορά της Κέρτεζης, σταθήκαμε στο ανακαινισμένο κτίριο Στριφτόμπολα (πρώην Ελληνικό και Δημοτικό σχολείο), στο κρεοπωλείο, στα δύο καφεστιατόρια, στα δύο μίνι μάρκετ, στην κεντρική πλατεία με την καφετέρια στο γερο Πλάτανο και στην νέα κεντρική (από τις αρχές του 19^ου αι.) πέτρινη εκκλησία της Γέννησης της Θεοτόκου, που διαθέτει και εξαίρετο πέτρινο καμπαναριό από τα τέλη του 19^ου αι.

   Περπατήσαμε με στάση στην περιοχή του τραυματισμένου «Εθνικού πύργου» (ιδιωτικού, του Χασαπόπουλου/«Λιάρου»), που και αυτός θεωρείται αρχιτεκτονικό τέκνο του Γεωργίου Σφραντζή, που το σόι του έμενε δίπλα μέχρι την γερμανική Κατοχή!

   Εκεί θαυμάσαμε το σχετικά στενό πέτρινο γεφύρι της δεκαετίας του 1930, και δείξαμε την καταστροφή του διπλανού νερόμυλου και της νεροτριβής.

  Στη συνέχεια ακολουθήσαμε το μυλαύλακο και τα νερά του Κεφαλόβρυσου, θαυμάσαμε τα πέτρινα σπίτια και είδαμε τα νερά του διπλού Κεφαλόβρυσου στην πιο ασθενική περίοδο για τις πηγές (Σεπτέμβριος). Μιας και βρεθήκαμε εκεί, περάσαμε δίπλα από το πολύ παλιό παρεκκλήσι του Αη Γιάννη, περπατήσαμε μια μικρή κλειστή διαδρομή και φτάσαμε στους πρόποδες του καστανόδασους (πλαγιά «Κουτσουβέρι»).

   Εκεί είδαμε και το τσιμεντωμένο από πάνω πέτρινο γεφύρι της δεκαετίας του 1930[8] (υπάρχουν άλλα δύο τέτοια αδελφά πέτρινα γεφύρια), τον χείμαρρο Ελλά που έρχεται από τα βάθη του καστανόδασους (Καρβελού), αλλά και την αφετηρία ενός από τους επτά αρχαίους δρόμους που οδηγούσε στα πίσω χωριά από το διάσελο της Φροξυλιάς… Επιστρέψαμε πάλι στον κεντρικό δρόμο.

   Σε όλες τις συζητήσεις περάσαμε από καμιά δεκαριά παλαιότερους, αλλά και σύγχρονους ξενώνες, στους οποίους μπορούν να μείνουν ένα ή περισσότερα βράδια θαυμαστές και περιηγητές της Κέρτεζης.

   Στη συνέχεια οδηγηθήκαμε στις απαρχές του Βουραϊκού, εκεί όπου συναντιούνται τα νερά του διπλού Κεφαλόβρυσου, της Νερομάννας όταν δεν συγκρατούνται, αλλά και του χείμαρρου Ελά, όταν έχουμε πολλά χιόνια ή βροχές… Δίπλα μας περνούσε νερό από το τυπικά μυλαύλακο, που έχει αιώνες ζωής. Αρχικά καταλήγει στους δίδυμους μύλους, όπου ο νεότερος βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση.

   Βεβαίως καταλήξαμε και στον Καλογερικό μύλο, που ενώ βρίσκεται σε ακόμη καλύτερη κατάσταση, η πολιτική του «Συλλόγου των εν Αθήναις Κερτεζιτών» τον έκανε ανενεργό λόγω της δημιουργίας ενός αλειτούργητου εκεί λαογραφικού μουσείου… Φυσικά έδειξα τη συνέχεια του μυλαύλακου προς άλλους δύο μύλους, οι οποίοι έχουν να λειτουργήσουν κι αυτοί πάνω από 60 χρόνια…

   Κι ενώ η πρότασή μου για επέκταση του γεωπάρκου της περιοχής γινόταν στη συζήτηση όλο και πιο ζωηρή, δεν παρέλειψα να επισκεφτούμε τα παλιά Αλώνια της Κέρτεζης δυο χλμ προς Καλάβρυτα.[9] Αγναντέψαμε δίπλα τη θέση του προχριστιανικού Οχυρού της Κέρτεζης, που στήριζε τους επτά αρχαίους δρόμους και την Κύναιθα.

   Δείξαμε επίσης τα όρια του Πλατανόδασους που φτάνει και διαπερνά τον οικισμό. Μίλησα για μυκηναϊκούς τάφους στην περιοχή. Κυρίως όμως έδειξα και περπατήσαμε αλώνια και πέτρινες αποθήκες, έστω κι αν στην περιοχή πλέον έχουν εισβάλει δυναμικά εδώ και 50 χρόνια εγκαταστάσεις στάβλων…

   Στο τέλος, στα ανατολικά όρια των Αλωνιών, σταματήσαμε και είδαμε από κοντά να στέκει σε πολύ καλή κατάσταση το πέτρινο ασβεστοκάμινο του Σχοινά… Το ίδιο ισχύει και για το άλλο στις Καμάρες (του Κρησαρομιχάλη).[10]

  Η επέκταση επομένως του Γεωπάρκου, ώστε να περιλαμβάνει και την Κέρτεζη, αποτελεί την δεύτερη μεγάλη πρόταση που ανοικτά κάνω, μαζί με τα μονοπάτια και φυσικά τους νέους χάρτες στους οποίους οφείλετε να έχετε πλέον και την Κέρτεζη, παλιά πρωτεύουσα της επαρχίας…, αλλά και κυρίαρχο πόλο του οροπεδίου του Βουραϊκού…

Παραπομπές

[1] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, Όταν παιδεία και ποίηση συναντούν την επανάσταση 1821, Αρμός 2021, Επανέκδοση, Κεφ. Α΄ Η ειδική γεω-πολιτική θέση της Κέρτεζης στα βουνά του βόρειου Μωριά, σελ. 25-60.

[2] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, Αρμός 2018, Κεφ. Β΄, Οι απαρχές του Βουραϊκού, σελ. 73-82.

[3] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, ό. π., Κεφ. Α΄, ΙΙΙ. Το Κεφαλόβρυσο ως κεντρική πηγή της Κέρτεζης και του Βουραϊκού, σελ. 21-25. Επίσης, στο ίδιο, Κεφ. Α΄, V. Συμπληρωματικές πηγές και βρύσες της Κέρτεζης, β) «Η Νερομάννα», σελ. 38.

[4] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤ’ ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ, ΑΡΜΟΣ 2026, Κεφ. Α΄, σελ. 36-51.

[5] Τετρασέλιδο έγχρωμο φυλλάδιο με χάρτη στην 4^η σελίδα του, που μοιράζεται στο Κέντρο Πληροφόρησης στα Καλάβρυτα από τον  «Φορέα Διαχείρισης Χελμού-Βουραϊκού» (Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ.) με θέμα «Οι Υγρότοποι στην Προστατευόμενη Περιοχή ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟYΡΑΪΚΟΥ».

[6]  ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, Όταν παιδεία και ποίηση συναντούν την επανάσταση 1821,  ό. π., Κεφάλαιο Δ΄ VI. Ο κερτεζίτης δάσκαλος – αρχηγός Στριφτόμπολας, σελ. 111-120. Επίσης στο ίδιο, Κεφ. ΣΤ΄, ΙΙΙ. Το ασκέρι του Αναγνώστη Στριφτόμπολα στην ορκωμοσία στην Αγία Λαύρα, σελ. 162-163, και  ΙV. Ο Στριφτόμπολας ηγέτης στην απελευθέρωση της πόλης των Καλαβρύτων, σελ. 164-176. Επίσης, Κεφ. Θ΄ Δημοτικά τραγούδια για τον Αναγνώστη Στριφτόμπολα, σελ. 231-240. Επίσης, Κεφ. Ι΄ Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΛΕΒΙΔΙΟΥ ΠΟΙΗΤΙΚΑ, σελ. 241-285. Τέλος, Παράρτημα, VI. Αναγνώστης Στριφτόμπολας (Γεώργ. Β. Σχοινάς), σελ. 341-345 και VIII. H προσφορά της Κερτέζης στην έναρξη της επανάστασης το 1821 (Γεώργιος Β. Σχοινάς), σελ. 348-353.

[7] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤ’ ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ,  ό. π., Κεφ. ΙΘ΄, σελ. Ι 2. ε) Πύργοι και πυργόσπιτα, υποσημ. 598, σελ. 405.

[8] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, ό. π., Κεφ. Γ΄, Τα γεφύρια στον κερτεζίτικο Βουραϊκό, σελ. 85-86, 100, 107-108, 109-110.

[9] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ, Κεφ. ΙΑ΄,  II. Τ’ αλώνια της Κέρτεζης, σελ. 273-275.

[10] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤ’ ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ, ό. π., Κεφ. ΙΘ΄, σελ. 425-429.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φ. 105, ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026, στήλη ΒΟΥΡΑΪΚΕΣ ΝΥΞΕΙΣ, σελ. 28-29.

Έκκληση: Μην αγνοείτε τα ιστορικά μνημεία της δυτικής κοιλάδας του Βουραϊκού

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΡΕΙΠΙΑ

Με αφορμή τις αυτοδιοικητικές εκλογές και ειδικότερα τις δημοτικές εκλογές για τον ευρύ Καλλικρατικό Δήμο Καλαβρύτων δεν είναι ορθό να περιμένουμε μόνο τις υποσχέσεις ή τις δεσμεύσεις των υποψηφίων δημάρχων, δημοτικών ή και κοινοτικών συμβούλων. Οφείλουμε να ανοίγουμε και εμείς θέματα που δεν «είναι πιασάρικα», ούτε αποκομίζουν δεκάδες ψήφων. Αποτελούν όμως ένα μέρος της ιστορικής μνήμης, μπορούν να λειτουργήσουν παιδευτικά, αλλά και στοιχείο προσέλκυσης περιηγητών και ενδιαφερομένων.

Ήδη έχουν -και πολύ ορθά- αναδειχθεί ο τόπος θυσίας του Καλαβρυτινού ολοκαυτώματος και το αντίστοιχο μουσείο, ο πύργος της Παλαιολογίνας στα Καλάβρυτα, τα μεγάλα παλαιά ή μικρότερα μοναστήρια, ο οδοντωτός, κλπ. Υπάρχουν όμως σ’ όλες τις ιστορικές κοιλάδες και πολλά άλλα μνημεία, όπως ο αρχαίος Κλείτορας, ο ναός της Ημερησίας Αρτέμιδας στου Χαμάκου (Λουσικό), μνημεία στην Ψωφίδα, κλπ, τα οποία λιγότερο ή περισσότερο έχουν ψηλαφιστεί, αναγνωριστεί και εν μέρει αναδειχθεί.

Εμείς, πιστοί στις νύξεις στην κοιλάδα του Βουραϊκού, θα ψηλαφίσουμε συνοπτικά και εν όψει της προεκλογικής περιόδου, μια ομάδα ιστορικών μνημείων στο δυτικό πόλο της (πρώην Δήμος Καλλιφωνίας). Ας τα δούμε με μια χρονολογική σειρά.

Συνέχεια →

Ο Γεώργιος Σφραντζής και το «Χρονικό της Άλωσης»

Της Γιούλας Κωνσταντοπούλου*

     Ο Γεώργιος Σφραντζής είναι γνωστός ως ένας από τους τέσσερις Βυζαντινούς «ιστορικούς της Άλωσης». Το έργο του (εν μέρει τα «απομνημονεύματά» του) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς (1453), παρά τις μεταγενέστερες διαστρεβλώσεις που υπέστη. Ο κυριότερος λόγος γι ’ αυτό δεν είναι άλλος από τη θέση του συγγραφέα ως γραμματέα του τελευταίου αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, η οποία του επέτρεπε να γνωρίζει σκοτεινές πτυχές πολλών γεγονότων.

     Ο 13ος αιώνας αποτέλεσε μία περίοδο ση­μαντικών εξελίξεων για τη Βυζαντινή αυτοκρατορία. Στο διάστημα των δύο περίπου αι­ώνων (1261-1453), κατά τους οποίους κατείχαν την εξουσία οι Παλαιολόγοι, εντάθηκαν οι εμφύ­λιες διαμάχες, καθώς κορυφωνόταν ο αγώνας για τη διαδοχή του θρόνου. Βούλγαροι και Σέρβοι αναδιοργάνωσαν τα κράτη τους, ενώ στα μικρα­σιατικά υψίπεδα εμφανίσθηκαν οι Οθωμανοί Τούρκοι.

Στην αυγή του 15ου αιώνα, ο οποίος άρ­χιζε με δυσοίωνες προβλέψεις για τον βυζαντινό κόσμο, γεννήθηκε ο Γεώργιος Σφραντζής, ένας από τους σημαντικότερους ιστοριογράφους της Άλωσης, η δραστηριότητα του οποίου εξακτινώθηκε σε ποικίλους τομείς της πολιτικής, διπλω­ματικής και στρατιωτικής ζωής. Τα προ της Άλωσης και τα μετά την Άλωση γεγονότα καταγράφηκαν, μεταξύ άλλων, στο χρονικό του Σφραντζή (Minus), καθώς και σε αυτό που του αποδόθηκε ψευδεπίγραφα (Majus).

Συνέχεια →

Σφαγή των Καλαβρύτων: Ο μύθος του Καλού Αυστριακού και η αλήθεια για τη φωτιά στο Σχολείο από καταθέσεις επιζώντων

Του Νίκου Τζιανίδη*

Τα γεγονότα και η ταινία

Είναι από εκείνες τις σελίδες της Ιστορίας που πολλοί ονομάζουν «μαύρες», που άλλοι έχουν σκίσει για να μην πονάει η μνήμη κι άλλοι τις έχουν κεντήσει βελονιά βελονιά στο νου για να μην ξεχάσουν ποτέ: Η σφαγή των Καλαβρύτων.

Με λίγα λόγια – πόση αξία έχουν άλλωστε τα λόγια σε ένα τόσο αποτρόπαιο έγκλημα; – Γερμανοί Ναζί εκδικούμενοι τον θάνατο συμπατριωτών τους χίμηξαν σαν λυσσασμένα σκυλιά σε χωριά και πόλεις της Πελοποννήσου και άφησαν πίσω τους αίμα, πόνο και θρήνο.

Η γη των Καλαβρύτων σκέπασε 499 ανθρώπους! Η πόλη των Καλαβρύτων ακόμη είναι μια πληγή που σαν την ξύσεις ματώνει. Κι αυτό έγινε με την ταινία «Καλάβρυτα 1943»: Έξυσε παλιές πληγές και μάτωσαν οι μνήμες! 

Η σκηνή της ταινίας, που έχει ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων στον μαρτυρικό τόπο, είναι αυτή που προβάλλεται (και) στο τρέιλερ και αναβιώνει έναν μύθο περί δήθεν «Καλού Αυστριακού Ναζί», που παράκουσε τις εντολές ανωτέρων του και έσπασε την πόρτα του Δημοτικού Σχολείου που έχει τυλιχτεί στις φλόγες, για να σώσει τα γυναικόπαιδα.

Ένα βιβλίο που απαντάει σε πολλά

Αρχαιότητες και μάρμαρα; Τσιμέντο να γίνουν!

Του Στάθη Γκότση*

Στον πυρήνα της συζήτησης «αρχαία και ανάπτυξη» και των αντιπαραθέσεων που αυτή γεννά, βρίσκεται η ίδια η έννοια του μνημείου ως δη­μόσιου αγαθού. Η πολιτιστική κληρονο­μιά αποτελεί αγαθό υπό τριπλή έννοια:

ως στοιχείο διαμόρφωσης της ιστορικής μνήμης και των συλλογικών ταυτοτή­των, ως συνιστώσα της ποιότητας ζωής του κάθε πολίτη και ως διαχρονικός παράγοντας εμπλουτισμού της ζωής κάθε ανθρώπου στο διηνεκές. Από την άποψη αυτή, στην οποία λίγο-πολύ όλοι συμφωνούν επί της αρχής και η οποία αποτυπώνεται θεσμικά στον ισχύοντα αρχαιολογικό νόμο, τα στοιχεία της πο­λιτιστικής κληρονομιάς συγκροτούν μια ιδιαίτερη κατηγορία δημόσιων αγαθών και υπάγονται στη δημόσια περιουσία, εκπληρώνοντας ειδικούς και σύνθετους δημόσιους σκοπούς.