Απηχήσεις ενός παλιού βιβλίου

Του Γιώργου – Νεκτάριου Παναγιωτίδη*

   Το 1987 μοιάζει, η αλήθεια είναι, κάπως μακρινό. Όσοι γεννήθηκαν τότε περίπου, όπως κάποιοι από εμάς, ανήκουν στη Γενιά Υ ή τους “millenials” (millenium=χιλιετία), τα παιδιά της νέας χιλιετίας. Τότε ήταν που βγήκε σε κυκλοφορία το βιβλίο του μεγάλου θεολόγου Νικόλαου Θ. Μπουγάτσου με τίτλο “Ορθοδοξία και σεξουαλικό πρόβλημα”. Το βιβλίο έτυχε επιμέλειας και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μήνυμα!

   Το βιβλίο περιλαμβάνει στην αρχή ένα ανάτυπο από τη ΘΗΕ, και ένα πρωτότυπο κείμενο, και ξεκινάει με ένα επίγραμμα: “δεν επιθυμώ τον καλλωπισμό με τη σεμνότητα του λόγου, αλλά να καταστήσω σεμνούς τους ακροατές”. Αλλού ο συγγραφέας του επιγράμματος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είχε πει σε παρόμοιο πνεύμα και τόνο: “ορισμένοι από εσάς αποκαλείτε τα λόγια μου άσεμνα”. Ο θεολόγος-κοινωνιολόγος έδωσε στο βιβλίο αυτό μια προσέγγιση που άξιζε να διαβαστεί πάνω σε θέματα δύσκολα και πολυταλανισμένα: του έρωτα (με όλες τις έννοιες), καθώς και των σεξουαλικών σχέσεων.

   Η γνώση του συγγραφέα πάνω στην κοινωνιολογία, την ψυχολογία, τη θύραθεν φιλοσοφία, διαλάμπει μέσα στο κείμενο. Επίσης, αυτό που εκπλήσσει είναι ότι έχει μια πολύ καλή γνώση της Πατερικής σοφίας και ξέρει να τη χρησιμοποιήσει σωστά, αφού την αποσυνδέσει αρχικά και στη συνέχεια επανεντάξει, “γειώσει” στη σύγχρονη πραγματικότητα. Ένα υποκεφάλαιο το αφιερώνει συγκεκριμένα στους νέους με τίτλο “ο νέος τώρα τι θα κάνει;” Εκεί, προσπαθεί να δώσει το μέτρο, τη μέση και βασιλική οδό, τοποθετώντας μπροστά την αγάπη μεταξύ των δύο και στη συνέχεια την σωματική τους σχέση. Έτσι, όπως στο γάμο, υπάρχει “ομόνοια ψυχών και σωμάτων” και το κάρο δεν τοποθετείται πίσω από το άλογο, αλλά το αντίστροφο.

   Το βιβλίο αυτό γράφτηκε σε μια δύσκολη εποχή, και ειδικά για τους Χριστιανούς νέους και νέες. Η ελλαδική Διοικούσα Εκκλησία τελούσε ακόμη υπό την ισχυρή επίδραση τόσο του πιετισμού όσο και, όπως είχε παρατηρήσει ο π. Ιωάννης Μάιεντορφ, απόψεων ταυτόσημων με αυτών του Πάπα Παύλου του 6ου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το ερωτικό αίσθημα, όπως αναγνωριζόταν εμφατικά από τους μεγαλύτερους Πατέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας ως “εγκατασπορά του Θεού”, δεν είχε καμία… απήχηση μέσα στην “ποιμαντική των εγκυκλίων” της εποχής εκείνης. Οι επιδράσεις του αυγουστινισμού καθιστούσαν το γάμο από μυστήριο αγάπης ένα όχημα τυφλής διαιώνισης του είδους και διαχείρισης του δημογραφικού προβλήματος. Είναι εμφανές ότι μια τέτοια έωλη προσέγγιση δε βρήκε καμιά ανταπόκριση στους νέους της δεκαετίας του 1990, που ήρθαν αντιμέτωποι από την άλλη με έναν ανέραστο και εφετζίδικο υπερσεξουαλισμό.

   Στις μέρες μας, η Γενιά Ζ, που είναι η νεότερη από τις δύο νέες ενήλικες γενιές, έχει εμφανίσει σημάδια αλλαγών. Από τη μία, περισσότερα μέλη της φέρονται να αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως “σεξουαλικά ιδιαίτερους”. Από την άλλη, ο υπερκορεσμός των εφήμερων σχέσεων σε όλα τα επίπεδα ίσως ήταν που καλλιέργησε την εντυπωσιακή στροφή μακριά τους και προς τη μονογαμικότητα, που παρατηρείται, τουλάχιστον ως στόχος, σε εντυπωσιακό βαθμό. Όντως, στην Ορθόδοξη Εκκλησία, από το βιβλίο ακόμη του Τωβίτ, έχουμε το νυμφαγωγό Χριστό: ο Χριστός προσάγει τη νύμφη και η ερωτική σχέση που δημιουργείται μέσα από τον ορθόδοξο γάμο συνεχίζεται ως πνευματικός έρωτας ως την αιωνιότητα.

   Ας μην αποκαλέσουμε λοιπόν τέτοια λόγια άσεμνα, αλλά ας κρατήσουμε την αληθινή σεμνότητα, απορρίπτοντας την πλάνη και τη “σεμνοτυφία”.

Τρίτη, 06 Οκτωβρίου 2026

* O Γιώργος-Νεκτάριος Παναγιωτίδης είναι Συγγραφέας, Πληροφορικός-Οικονομολόγος (M.Sc./M.A.)».

«Η αγάπη δεν μπορεί να το υποφέρει…».

Ομοφυλοφιλία και εργολάβοι του εξώτερου πυρός

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

   Ο άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ (+ 1993) αφηγήθηκε κάποτε μια συνομιλία του δασκάλου του, αγίου Σιλουανού του Αθωνίτη (+ 1938), με έναν ερημίτη μοναχό. Ο μοναχός έλεγε: «Ο Θεός θα τιμωρήσει όλους τους άθεους. Θα καίγονται στο πυρ το αιώνιο».

   Πριν όμως προχωρήσει στην παρουσίαση της συνομιλίας μοναχού και Σιλουανού, ο ίδιος ο Σωφρόνιος σχολίασε την στάση του μοναχού: «Προφανώς», έγραψε, «η ιδέα πως οι άθεοι θα ετιμωροῦντο στο αιώνιο πυρ, του προκαλούσε ευχαρίστηση, κατά το ψαλμικό “εὐφρανθήσεται δίκαιος, ὅταν ἴδῃ ἐκδίκησιν” (Ψαλμ. νζ΄ 11-12)».

   Νομίζω πως το σχόλιο αυτό (τρεις αράδες όλο κι όλο στο σχετικό βιβλίο) έχει συγκλονιστική δυναμική, μ’ όλη την ηρεμία με την οποία διατυπώνεται. Το να βεβαιώνει κάποιος ανενδοίαστα και σαρωτικά την αιώνια καταδίκη κάποιων ανθρώπων, ο Σωφρόνιος το αποδίδει σε ένα είδος πνευματικού σαδισμού. Ο Σωφρόνιος δηλαδή βλέπει κάτι νοσηρό, χαιρεκακία, παρ’ όλο που (προσοχή!) ο βεβαιώσας βασιζόταν σαφώς σε φράσεις και έννοιες της Αγίας Γραφής. Όντως ο Ψαλμός μιλά για χαρά των δικαίων μπροστά στην απόδοση δικαιοσύνης, και όντως η Καινή Διαθήκη μιλά για αιώνια κόλαση. Όμως εδώ ακριβώς είναι το καίριο σημείο, πάνω στο οποίο γεννιούνται διαφορές αγεφύρωτες: Ο μοναχός είχε υπέρ του χωρία, ο Σωφρόνιος είχε μαζί του την αλήθεια, είχε δηλαδή το πνεύμα που ζωοποιεί, σε αντιδιαστολή προς το γράμμα που αποκτείνει (το ειδωλοποιημένο γράμμα, καθόσον το γράμμα έχει νόημα ως διάκονος του πνεύματος). Και συνεχίζει ο Σωφρόνιος παραθέτοντας τον διάλογο του Γέροντα Σιλουανού με τον μοναχό:

Συνέχεια →

Η διαφορά μεταξύ κατάγματος και αυτοάνοσου:

Για την ενδοοικογενειακή βία, μια θεολογική ματιά

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Ας φέρουμε, παρακαλώ, στον νου μας το εξής σκηνικό:

Κάποιοι άνθρωποι κατευθύνονται στο θέατρο για να παρακολουθήσουν μια παράσταση. Φτάνουν, αλλά δεν βρίσκουν θέση. Όλα τα καθίσματα είναι καπαρωμένα. Οι άνθρωποι αυτοί λοιπόν μένουν εκτός θεάτρου. Το ενδιαφέρον όμως εδώ είναι το εξής: Ελεύθερες θέσεις δεν υπάρχουν, διότι κάποιοι άλλοι είχαν σπεύσει πρώτοι, και δεν έπιασαν μία θέση για τον εαυτό τους, αλλά πέντε. Όχι πέντε θέσεις για πέντε άτομα, αλλά πέντε θέσεις για ένα άτομο – για την άπλα του. Το πιάσιμο ωστόσο αυτών των θέσεων δεν έγινε με παράνομη έφοδο και κατάληψη. Έγινε νόμιμα, με συναλλαγή την οποία αναγνωρίζει ο νόμος, ο οποίος νόμος άλλωστε υπόσχεται κοινωνική ειρήνη.

Την σκηνή αυτή του θεάτρου την δανείστηκα από μια αποστροφή του Μεγάλου Βασιλείου. Και την προχωρώ. Έχουμε ανθρώπους που μένουν εκτός θεάτρου, και προφανώς έχουμε και ανθρώπους οι οποίοι δεν ξεκινούν καν να πάνε στο θέατρο, διότι απλούστατα αν πληρώσουν για το θέατρο, δεν θα πληρώσουν για την ΔΕΗ.

Συνέχεια →