Φαράγγι, Βουραϊκός, Οδοντωτός

Του Παναγιώτης Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΟΙ ΠΛΗΜΥΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΟΜΟ ΦΡΕΝΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ

   Τη χρονιά που πέρασε τέσσερα γεγονότα μεγάλης εμβέλειας συζητήθηκαν τόσο στα καφενεία, όσο και σε θεσμικό επίπεδο στην περιοχή μας.

   Τα συμβάντα εντός και εκτός ΟΠΕΚΕΠΕ και οι παραπλήσιες κινητοποιήσεις αγροτών, κτηνοτρόφων και μελισσοκόμων.

   Η πλημμύρα από τις φράουλες και μάλιστα σχετικά δίπλα στον Βουραϊκό, αλλά σίγουρα στο κλειστό οροπέδιό του.

   Οι πραγματικές πλημμύρες από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις, που εν τέλει γέμισαν με νερά τους υδροφόρους ορίζοντες, παρά τις πλημμύρες σε κομμάτια του αναδασμού.

   Και τέλος, το αργό στην αρχή, αλλά και το απότομο φρενάρισμα του ιστορικού οδοντωτού, που πλήττει εδώ κι ένα χρόνο εν μέρει και καίρια από τα μέσα Μαρτίου την τουριστική κίνηση στην πολίχνη των Καλαβρύτων.

   Όλα τα ζητήματα αυτά συμπλέκονται για το ψωμί, όχι μόνο στην πολίχνη, αλλά τουλάχιστον και στα κοντινά μεγαλοχώρια που ακόμα ανασαίνουν (Σκεπαστό, Κέρτεζη, κλπ).

  Στο άρθρο αυτό δεν θα τα αναλύσουμε ούτε όλα, ούτε πλήρως. Θα βγάλουμε όμως κάποιες όψεις του ζητήματος στην επιφάνεια, ώστε οι συζητήσεις μας, οι επιδιώξεις μας, οι αποφάσεις μας και εν τέλει οι κινητοποιήσεις μας να στοχεύσουν σωστά.

  Μάλιστα, εκτός από τις δύο κινητοποιήσεις που έγιναν για το τραινάκι, είχαμε και αξιόλογες εκδηλώσεις από τον νεαρό όμιλο «Φίλοι των Καλαβρύτων» – ΦΙΛΟΙ.ΚΑ. Όλες τις αγκάλιασε ο Δήμος μας, που σ’ αυτόν τον τομέα είναι και ευέλικτος και θετικός.

   Απ’ αυτές, θα σημειώσω ιδιαίτερα για το θέμα μας την εκδήλωση που έγινε αρχές Μαΐου (εσπερίδα, Σάββατο, 9 Μαΐου 2026) στο Πολύκεντρο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου. Θεωρώ αρκετά επιτυχημένη τη συνεργασία με τον παλαιό Ε.Ο.Σ. Καλαβρύτων, παρά το γεγονός ότι οι εισηγήσεις δεν δουλεύτηκαν στον «αργαλειό»…

   Στο άρθρο αυτό θα κάνουμε ένα βήμα σύνθεσης, με στοιχεία γεωλογικά – ιστορικά, θα δώσουμε κάποιες ακόμα ερμηνείες, αλλά θα καταθέσουμε και δυό προτάσεις, με φόντο το κοντινό μέλλον.

ΙΙ. Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΑΓΓΙΟΥ

   Κάποτε όλη η περιοχή, που τώρα αποτελεί το οροπέδιο του Βουραϊκού και τη στενή κοιλάδα του φαραγγιού μέχρις τις «Πόρτες», ήταν λίμνη. Ακόμη πιο παλαιά, όλη η Πελοπόννησος ήταν βυθισμένη στη θάλασσα… Ας δούμε λίγες αναφορές…

   Α. «…Λοιπόν, η Πελοπόννησος ούσα αρχαιότατα βυθός θαλάσσης ανέδυ εκ των κυμάτων περί το τέλος της αζωϊκής ή αρχαιολιθικής περιόδου και πάλιν περί τα μέσα της μεζοζωϊκής περιόδου διαβρωθείσα υπό των υδάτων έπαθε συνίζησιν και κατεβυθίσθη, τέλος δε κατά την τριτογενή περίοδον του καινοζωϊκού αιώνος ανέδυ και πάλιν τμηματικώς και δι’ ανιζήσεων εκ των υδάτων και ένεκα τούτου και πολλαχού των Καλαβρύτων και επί της κορυφής του Χελμού ευρίσκονται θαλασσίων οστράκων κελύφη.

   Κατά δε την αρχήν της τεταρτογενούς περιόδου, καθ’ ήν ενεφανίσθη και ο άνθρωπος, συνετρίβη  και απεσαθρώθη και το κεντρικόν της Πελοποννήσου οροπέδιον και εκ τούτου εγεννήθησαν τα υψίπεδα της Αρκαδίας και των Καλαβρύτων (πεδιάς Τριποτάμων – Παγκρατίου, πεδιάς Σουδενών, Καλαβρύτων , κλπ.) και αι λίμναι και δια των καταρρεόντων υδάτων αι φάραγγες και κοιλάδες.

   Εν τη επαρχία Καλαβρύτων εν μεν τοις όρεσι  και τοις πλείστοις των βουνών τανύν επικρατούσιν τα ασβεστολιθικά πετρώματα (εκ ασβεστολίθου  του Ωλονού ή ασβεστολίθου Τριπόλεως), εν τοις χαμηλοτέροις δ’ απλούνται ψαμμιτικά, κροκαλοπαγή και αργιλικά πετρώματα, προϊόντα αποσαθρώσεως παλαιοτέρων πετρωμάτων.

   Τα κροκαλοπαγή επικρατούσι κυρίως εκατέρωθεν του Ερασίνου και επί των περί το Μ. Σπήλαιον βουνών και περί την πηγήν του Λάδωνος π…».[1]

   Β. «…Οι ποταμοί, ως γνωστόν, και τα στάσιμα ύδατα αποτρώγουσι τα πετρώματα και ευρίσκοντες εμπόδια προς διέξοδον σχηματίζουσιν λίμνας και εν συν τω χρόνω ή κατατρώγουσι το ασθενέστερον και λεπτότερον πέτρωμα,, ίνα εύρωσι διέξοδον, και σχηματίζουσι καταβόθρας, δι’ ων εκφεύγει το ύδωρ υπογείως. Και των μεν καταρρακτών είναι δύο τουλάχιστον παραδείγματα εν τη επαρχία, τα εξής:

   1) Η ποταμία χώρα του Ερασίνου (από Συρμπανίου και Κερτέζης μέχρι της Ζαχλωρούς είχε σχηματισθή αρχικώς εις λίμνην, εν τη οποία εν τη τριτογενή γεωλογική περιόδω δι’ απαύστων προσχώσεων των ποταμών και των ρυάκων εσχηματίσθη νεογενές στρώμα και ενεκλείσθη το στρώμα του λιγνίτου, το εσχάτως αποκαλυφθέν εν τη θέσεις Ξυδιάς έξω και τέταρτον της ώρας προς τα ΝΔ της πολίχνης των Καλαβρύτων…

   Κατόπιν δ’ όμως το ύδωρ διέρρηξε το υπό το Μέγα Σπήλαιον σκληρόν πέτρωμα και σχηματίσαν καταρράκτην εξεχύθη προς τα κάτω και προς Β. της Ζαχλωρούς, εσχημάτισε τον Βουραϊκόν και μετέβαλλε την λίμνην εις την ποταμίαν κοιλάδα του Ερασίνου. 2)….».[2]

ΙΙΙ. ΒΟΥΡΑ, ΒΟΥΡΑΪΚΟΣ, ΟΡΟΠΕΔΙΟ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ

   «…Για να αναζητήσουμε λοιπόν ποιό μπορεί να είναι το οροπέδιο αυτό, καλύτερος οδηγός αποτελεί το γεωλογικό ανάγλυφο και οι αντίστοιχες ιστορικές πηγές. Βοηθητικά θα προσφύγουμε και στον Καλαβρυτινό ιστορικό Γεώργιο Παπανδρέου (1859-1940)…. Ισχυρίζεται λοιπόν ότι ‘’…στην αρχαιότητα ο ποταμός σχεδόν σε όλο του το μήκος, σε όσο δηλαδή βρισκόταν εντός της επικράτειας της Αρκαδικής πόλεως Κύναιθας, ονομαζόταν Ερασίνος, ενώ το κομμάτι του που διέσχιζε την περιοχή της αρχαίας πόλεως Βούρας και μέχρι τη θάλασσα, δηλ. ο κάτω ρους στην περιοχή της Αιγιάλειας, ονομαζόταν Βουραϊκός...’’.

   Να δούμε συμπληρωματικά λίγα στοιχεία για τις αρχαίες πόλεις της Αχαΐας, την «Βούρα» και την «Κύναιθα». Στην Wikipedia (2018) θεωρείται -και αυτή είναι και η ιστορική προφορική πεποίθηση- ότι η ‘’…Βούρα (Βοῦρα) ήταν αρχαία πόλη στην Αχαΐα. Ιδρύθηκε από τους Ίωνες και ήταν μέλος της Ιωνικής Δωδεκάπολης ή Κοινό των Αχαιών και αργότερα της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Απείχε 40 στάδια (7,2 χλμ) από την θάλασσα. Η πόλη πήρε το όνομα της από την Βούρα η οποία ήταν κόρη της Ελίκης και του Ίωνα. Κοντά στην Βούρα και στις όχθες του Βουραϊκού ποταμού υπήρχε, σε σπήλαιο, μαντείο όπου λατρευόταν ο Ηρακλής και υπήρχε και το άγαλμα του...’’.

   Ομοίως κάπου στο οροπέδιο των Καλαβρύτων (αλλά χωρίς συμφωνία για τον ακριβή τόπο της) υπήρξε η αρχαία πόλη Κύναιθα». Στην Wikipedia (2018) διαβάζουμε: ‘’…Η Κύναιθα ή Κυναίθη ήταν αρχαία πόλη – κράτος της Αρκαδίας, που βρισκόταν κοντά στα σημερινά Καλά-βρυτα και σήμερα ανήκει διοικητικά στην Αχαΐα’’…

   Συμπερασματικά καταλήγω στην εξής υπόθεση: Το οροπέδιο των Καλαβρύτων, που εκτείνεται από το στενό άνοιγμα ενός μέτρου στο φαράγγι του Βουραϊκού ανατολικά της Ζαχλωρούς και φθάνει μέχρι τον Πριόλιθο και την Κέρτεζη, ήταν στην προομηρική αρχαιότητα λίμνη λόγω των πολλών νερών της περιοχής πάνω σε ασβεστολιθικά υλικά… Η Κέρτεζη συνεισέφερε λόγω των πολλών μεγάλων και μικρών πηγών της το μεγαλύτερο ποσοστό υδάτων…

   Σε κάποια γεωλογική φάση άνοιξε οπή στο στενό φαράγγι, οπότε δημιουργήθηκε ο αρχικός Βουραϊκός ποταμός, βόρεια του ανοίγματος, αφού έπαιρνε νερά από την καλαβρυτινή «χούφτα» – λίμνη. Έτσι εξηγείται το όνομα που του δόθηκε για το βόρειο τμήμα του κοντά στη θάλασσα και στην αρχαία πόλη Βούρα. Αργότερα το άνοιγμα μεγάλωσε, άδειασε η λίμνη – «χούφτα» και έμειναν κάποιοι βάλτοι – έλη…

   Κατόπιν στην προομηρική αρχαιότητα κτίστηκε σε κατάλληλη πλαγιά του οροπεδίου και η πόλη Κύναιθα…».[3]

ΙV. Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΒΟΥΡΑΪΚΟΣ

   «…Ο Βουραϊκός ποταμός έχει κατεύθυνση προς το βορρά και εκβάλλει δυτικά του Διακοπτού, στα βορειοανατολικά της Αχαΐας. Το μήκος του είναι περίπου 40 χλμ (θάλασσα Διακοπτού έως το κέντρο της Κέρτεζης). Επτά χλμ νοτιοδυτικά των Καλαβρύτων έχουμε τη συνάντηση του πριολιθιώτικου (συρμπανέϊκου) παραπόταμου με τον κερτεζίτικο Βουραϊκό (Ερασίνο). Ο πριολιθιώτικος φέρνει νερά κυρίως τον Χειμώνα, από την περιοχή του Λαγοβουνίου και του Πριόλιθου. Σε ετήσια όμως βάση οι απαρχές του Βουραϊκού βρίσκονται στην Κέρτεζη, βορειοδυτικά της συνάντησης με τον λαγοβουνιώτικο – πριολιθιώτικο παραπόταμο, νότια από τα «Ρεμπίσια» της Κέρτεζης…

   Ο σύγχρονος λοιπόν Βουραϊκός (υπάρχει και ο … αρχαίος), ένα χλμ νότια της εκβολής του, συναντιέται με τον ξακουστό Οδοντωτό (σιδηρόδρομο) και έκτοτε η πορεία τους είναι παράλληλη και πλεκόμενη μέχρι περίπου την στάση του χωριού Κερπινής.

   Από τη στάση στα Νιάματα μάλιστα και μέχρι την Ζαχλωρού (περιοχή Μεγάλου Σπηλαίου),  η παρέα τους σημαδεύεται και από το στενό περίφημο ομώνυμο Φαράγγι με τις παλιές μεταλλικές σιδηροδρομικές γέφυρες και τα τούνελ που άνοιξαν με φουρνέλα, βαριοπούλες και κασμάδες τα εργατικά χέρια στο τέλος του 19^ου αι..

   Το Φαράγγι κάτω από το Μέγα Σπήλαιο ανοίγει, όμως το κοινό ταξίδι Βουραϊκού και Οδοντωτού έχει πολύ κοινό δρόμο ακόμα μέχρι την στάση της Κερπινής. Σήμερα αποτελεί το ξακουστό «Φαράγγι του Βουραϊκού» μήκους 20 χλμ., προστατευόμενο από την Natura 2000 (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ).

   Για την ονομασία και την ιστορία της ονομασίας του ποταμού έχουν γραφεί πολλά κατά καιρούς. Η κοινή όμως συνισταμένη συγκλίνει στην ετυμολογική ονομασία του από την αρχαιοελληνική λέξη «βούρα», δωρικής προέλευσης.

   Κατά το ετυμολογικό λεξικό του «Δημητράκου» «βούρα» σημαίνει «χούφτα», δηλαδή «το κοίλον της παλάμης» (σελ. 316, ΝΕΟΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΛΕΧΙΚΟΝ Δημητρίου Β. Δημητράκου, εκδ. ΓΙΟΒΑΝΗΣ, Γ έκδοση, 1970). Η έννοια αυτή οδηγεί σε προέλευση νερών από κλειστό οροπέδιο με νερά. Πιθανά η λέξη αυτή να έδωσε και την λέξη  «βούρ-κος», δηλαδή βάλτος με στάσιμα λιμνάζοντα νερά (σελ. 201, ΛΕΞΙΚΟ για το σχολείο, Γ. Μπαμπινιώτη, Κέντρο λεξικολογίας, 2004). Παραλλαγές της λέξης «βούρ-κος» είναι τα «βούρ-κα» και τα «βούλ-κα» (σελ. 155, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ, ΤΕΓΟΠΟΥΛΟΣ-ΦΥΤΡΑΚΗΣ, έκδ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 1993)».[4]

   Πλέον και ήδη πριν τα μέσα του 20^ου αι. το Καλαβρυτινό ποτάμι ενιαία ονομάζεται Βουραϊκός και το δικό του όνομα πήρε το οροπέδιο. Έτσι ονομάζεται από τους αυτοδιοικητικούς θεσμούς κι έτσι αναφέρθηκε από τους επιστήμονες στην εσπερίδα στις 9 Μαΐου.

   Μόνο που η αρχαία Κύναιθα είχε μια σχέση με την Βούρα, τουλάχιστον γεωλογικής και αρδευτικής διάστασης, ενώ από το 1896 μέχρι τις μέρες μας, το φαράγγι, ο ενιαίος Βουραϊκός και ο οδοντωτός συνδέουν το Διακοπτό με τα Καλάβρυτα… Το αν αυτή η σχέση θα μείνει ακλόνητη θα το δείξουν οι συλλογικοί αγώνες και η απαραίτητη σοφία…

V. Η ΕΣΠΕΡΙΔΑ ΣΤΙΣ 9 ΜΑΪΟΥ 2026 ΣΤΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ

   Από τις εισηγήσεις και την εκδήλωση κρατώ κάποια στοιχεία στη μνήμη μου: α) Το υψόμετρο στο κυρίως οροπέδιο και ειδικά στην περιοχή του αναδασμού έχει σταθεροποιηθεί κοντά στα 700μ, αλλά και δημιουργεί ακόμα μια μίνι λεκάνη/χούφτα για τα πολλά νερά. Έτσι ο ποταμός δεν έχει τη δυνατότητα, όσο κι αν σκαφτεί, να τα οδηγήσει χωρίς περιφερειακές πλημμύρες μέσα στο φαράγγι, μετά τη στάση Κερπινής.

  Οι Ιτιές και τα Πλατάνια στις άκρες είναι χρήσιμα γιατί, αφενός συγκρατούν τις όχθες του και αφετέρου δεν επιτρέπουν να αναπτυχθούν καλάμια, τα οποία και εμποδίζουν τη ροή του νερού και δεν ξεριζώνονται… Μόνο οι Ιτιές στο μέσον της κοίτης πρέπει να απομακρυνθούν.

   β) Έπεσαν επίσης δυο καλές ακόμα προτάσεις. Η δημιουργία στα δυτικά μικρών φραγμάτων και η δημιουργία στο οροπέδιο μελετημένων πλημμυρικών ζωνών.

   γ) Η συζήτηση για τη ρύπανση από τα λιπάσματα και φυτοφάρμακα της μονοκαλλιέργειας της φράουλας, απλά άνοιξε, αλλά νομίζω πρέπει να αποτελέσει θέμα μιας επόμενης εκδήλωσης σε σχέση με το πρότυπο της πολυκαλλιέργειας που χάθηκε ήδη από τη δεκαετία του 1990.

   δ) Η συζήτηση για την ιστορία, αλλά και το μέλλον του οδοντωτού άνοιξε περισσότερο. Σχετίστηκε λίγο με τις φωτιές στα πρανή, που ήδη αυτό-ανανεώθηκαν από αυτοφυή δεντρύλλια, αλλά και σχετίστηκε με την ιστορία των 130 ετών χωρίς ατυχήματα, αλλά λιγότερο ακούμπησε την αιτία. Και η αιτία έχει να κάνει με το πρότυπο του νεοφιλελευθερισμού, τις αρπαχτές της μεγαλύτερης μερίδας των μεγάλων ιδιοκτητών, με το ρόλο των μνημονίων, αλλά και το πως συμπεριφέρονται μετά τις αρπαχτές οι ιδιώτες ιδιοκτήτες στα δημόσια αγαθά, όπως το τρένο στο δυτικό κόσμο.

   Όσον αφορά τα του Βουραϊκού μέσα στο οροπέδιο, ακούστηκαν από τους ειδικούς καλές αναλύσεις, αλλά την λύση της απαλλοτρίωσης παραποτάμιων ιδιοκτησιών δεν θεωρώ ότι μπορούν να γίνουν άμεσα, αφού έχουν μόνο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

   Θεωρώ πιο βιώσιμες, αν προσεχθεί η πρόταση των ειδικών, η μέθοδος συγκράτησης μεγάλου όγκου νερού από μικρού μεγέθους φράγματα στα σημεία που ξεκινούν οι μεγάλες ποσότητες νερού. Τα φράγματα αυτά, μπορούν να παίξουν και το ρόλο άρδευσης για τις χρονιές ή περιόδους λίγων χιονοπτώσεων ή βροχοπτώσεων και παράλληλα, θα κάνουν άλλες δύο προσφορές.

   α) Θα γεμίζουν τον υδροφόρο ορίζοντα ο οποίος εξαντλείται σε τέτοιες περιόδους λόγω των οργανωμένων γεωτρήσεων.

   β) Θα μπορεί με μια επέκταση της μελέτης να αρδεύονται οι κήποι και να εξοικονομείται νερό ύδρευσης. Το πρότυπο αυτό υπάρχει στην περιοχή Κολυμπαρίου των Χανίων.

   Χωρίς να είμαι ειδικός, μια πρόταση μπορεί να γίνει στη χαράδρα του Λίθου της Κέρτεζης, η οποία την μη αρδεύσιμη περίοδο κουβαλά μεγάλες ποσότητες νερού από τη Νερομάννα. Τη δεκαετία μάλιστα του 1960, νομίζω με απόφαση του δασαρχείου κτίστηκαν δύο αναχώματα τα οποία μείωσαν την ταχύτητα του νερού, αλλά όχι όμως την συγκράτησή του.

VΙ. ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ

   Συνέβησαν δύο γεγονότα που συνεχώς στριφογυρίζουν στο μυαλό μου. Το πρώτο είναι η προφορική διαβεβαίωση του νυν Πθ, που αναπαράχθηκε από τη δημοτική αρχή, αλλά και τοπικά μέσα ενημέρωσης, ότι σχεδιάζεται να φτάσει ο οδοντωτός πρώτα στην Αγία Λαύρα. Και μάλιστα άρχισε να αιωρείται ότι στη συνέχεια θα καταλήξει στη βάση του χιονοδρομικού…

   Ήλθε όμως και το σχετικά αναμενόμενο συλλογικό τραύμα στα Τέμπη με 59 νεκρούς και άλλους τραυματίες, το οποίο όμως δεν το άφησαν οι συγγενείς τους να περάσει στη λήθη, αλλά αντίθετα τρόμαξαν πολλούς εκεί ψηλά.

   Στις συζητήσεις αυτές ποτέ δεν τέθηκε το ιδιοκτησιακό καθεστώς, ποτέ δεν συζητήθηκε η πολιτική στα τρένα στην Ελλάδα, ούτε φυσικά τονίστηκε τότε όσο έπρεπε το ζήτημα της τριπλής συντήρησης για τον κερδοφόρο, αλλά και επιδοτούμενο από τον κρατικό κορβανά οδοντωτό.

   α) Η συντήρηση των βαγονιών, η αγορά και ενός επί πλέον αναπληρωματικού και φυσικά το αναγκαίο εκπαιδευμένο προσωπικό.

   β) Η συντήρηση των γραμμών, οι οποίες κατά κανόνα κουβαλάνε 130 χρόνια λειτουργίας στην πλάτης τους μέσα σε δύσκολες καιρικές συνθήκες.

   γ) Η ασφάλεια στον περιβάλλοντα χώρο, όπως π.χ. την έθεσε ο πρόεδρος του ΤΕΕ στην εσπερίδα.

   Επίσης δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι μπήκε απότομο φρένο με δελτίο τύπου και μάλιστα δυο μέρες μετά τις θεσμικές εκδηλώσεις για τα 130 χρόνια στις 10 Μαρτίου του 2026! Επίσης δεν θεωρώ ότι μετά από τότε έχει εξαφανιστεί ο Περιφερειάρχης από τις κινητοποιήσεις (ήταν όμως τον Νοέμβριο, γιατί μάλλον δεν «ήξερε καλά» τι θα συμβεί…), αλλά και πολλοί εκλεγμένοι στο Δήμο Καλαβρύτων.

    Ευτυχώς για τα Καλάβρυτα η ζωντανή λειτουργία της Επιτροπής Πρωτοβουλίας και κάποιων θεσμικών και μη Καλαβρυτινών δεν θα επιτρέψουν να μείνουμε μόνο σε ανταλλαγές επιστολών…

   Η συζήτηση όμως οφείλει να ανοιχτεί που να αγγίξει ακόμη και το ιδιοκτησιακό καθεστώς, να ερμηνεύσει την ΤΙΝΑ του νεοφιλελευθερισμού και για τα τρένα ως δημόσιο αγαθό και ταυτόχρονα προσεχθεί από τώρα κατά τις συζητήσεις και διεκδικήσεις η όποια εναλλακτική λύση ετοιμάζεται από πολύ ψηλά…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: 1^η Δημοσίευση: ΩΡΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φ. 101, ΜΑΪΟΣ 2026, σελ. 28-29.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1] ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΔΦ, ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΗ ΕΠΕΤΗΡΙΣ 1906, σελ. 322-323.

[2] ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΔΦ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ 1928, σελ. 145.

[3] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, εκδ. Αρμός 2018, σελ. 74-75.

[4] ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ, ό.π., σελ. 73-74.

Ένα τάβλι και λίγος καφές για όλες τις επιστήμες

(βιβλιοπαρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Πλούμη)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Ο Γιώργος Πλούμης τελικά δεν είναι μόνο χημικός και δεν ήταν μόνο συνάδελφος στα σχολεία. Είναι πλέον κι ένας αγαπημένος μου συγγραφέας. Όχι μόνο γιατί η γλώσσα του ρέει όπως τα νερά στα βουνά της κεντρικής Ρούμελης και στο Κρυοβούνι της, όχι μόνο γιατί συνδέει το παλιό με το καινούριο, αλλά και γιατί από τη μια μας διδάσκει με φόντο μεγάλες εικόνες και μικρές λεπτομέρειες, αλλά και από την άλλη με γυρίζει κι εμένα προσωπικά πίσω στα βουνά του βόρειου Μωριά και στην περιοχή των Καλαβρύτων.

   Ο Γιώργος φαίνεται ότι αγαπούσε πολύ τον παππού του Βαγγέλη, τον πατέρα της μητέρας του Βασιλικούλας. Τον βάζει, λοιπόν, στο κέντρο του μυθιστορήματός του. Τον βάζει δίπλα του και λίγο απέναντι. Όχι γιατί τους χωρίζουν δυο γενιές, όχι γιατί είχαν διαφορετική πορεία στη ζωή, αλλά γιατί ανάμεσά τους μπήκε ένα τάβλι.

Συνέχεια →

Οικισμοί: ποιες εκτάσεις θα βρεθούν σε καθεστώς εκτός σχεδίου δόμησης

Της Ουρανίας Β Πάλμου*

   Σαράντα χρόνια μετά το Προεδρικό  διάταγμα του 1985 για την οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων, μετά από αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και μπροστά στην εκπόνηση των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων αποφασίστηκε από την πολιτεία ο επανακαθορισμός των ορίων περίπου δέκα χιλιάδων οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων.

   Αντί αυτό να είναι η αρχή μιας σύγχρονης επιστημονικής διερεύνησης της κατάστασης των οικισμών μας που να συνδεθεί με ένα σχέδιο ανάπτυξης ανάλογα με τα  οικονομικές δραστηριότητες (πχ θερινός και χειμερινός τουρισμός, πρωτογενής τομέας) και τις δυνατότητες αποκέντρωσης, περιβαλλοντικής προστασίας, επεξεργασίας της φυσιογνωμίας και των χαρακτηριστικών του κάθε οικισμού αποφασίζεται  μια νέα οριοθέτηση των οικισμώνμε έναν ισοπεδωτικό γραφειοκρατικό και αδιάφορο για τις ιδιοκτησίες των πολιτών τρόπο.

   Δεδομένα για την οριοθέτηση αεροφωτογραφίες και όρια του 1923 και του 1983. Δηλαδή οριοθετούμε τους οικισμούς με δεδομένα 40 και 102 ετών πίσω μη λαμβάνοντας υπόψη τη σημερινή κατάσταση των οικισμών . Μαζί  με τους άλλους παράγοντες οριοθέτησης που θέτει το ΠΔ και με δεδομένο ότι αγνοούνται τα δεδομένα σαράντα ετών (και η δόμηση που έχει πραγματοποιηθεί αυτά τα χρόνια) τεράστιες  εκτάσεις των οικισμών περνάνε στο καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης. Αυτά τα οικόπεδα είναι μη άρτια και μη οικοδομήσιμα (αγροτεμάχια δηλαδή), οι δε άδειες που έχουν εκδοθεί θα είναι υπό προβληματικό καθεστώς αφού θα έχουν εκδοθεί σε καθεστώς εντός οικισμού και μετά το ΠΔ θα είναι σε καθεστώς  εκτός σχεδίου δόμησης και  σε ένα μη άρτιο και μη οικοδομήσιμο οικόπεδο! Και επειδή αυτό το ΠΔ θα είναι και το εργαλείο της οριοθέτησης για τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια το μεγαλύτερο τμήμα αυτών των ακινήτων θα παραμείνει και εκτός των τοπικών πολεοδομικών σχεδίων! Μηδενίζονται  δηλαδή εργαλεία και δυνατότητες σχεδιασμού που χρόνια τώρα ζητούσαν οι επιστημονικοί φορείς, αφού ο σχεδιασμός δεν θα ανταποκρίνεται στην σημερινή πραγματικότητα!

   Η  περίφημη νομοθετική λύση του υπουργείου είναι επίσης προβληματική για ένα υπουργείο που μόλις πριν λίγα χρόνια κατήργησε τις παρεκκλίσεις των δυο στρεμμάτων στο  εκτός σχεδίου και σήμερα αναζητά μια παρέκκλιση (μια νομοθετική ρύθμιση όπως το ίδιο λέει ) για τις ιδιοκτησίες που  ήταν εντός οικισμού και θα περάσουν στο καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης .

   Στην σημερινή εποχή που η εκτός σχεδίου δόμηση στα νησιά  αλλά και τις παραλιακές περιοχές δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον σχεδιασμό και έχει ήδη επιφέρει σοβαρές αλλοιώσεις του περιβάλλοντος,  θα έπρεπε να σχεδιάζεται κατάργηση της και η  απορρόφηση της από τους  οργανωμένους οικισμούς. Θα έπρεπε να έχει προκληθεί ένας άλλος επιστημονικός διάλογος με βάση την φέρουσα ικανότητα μιας περιοχής, που δεν κρίνεται μόνο από το  δομημένο και μη περιβάλλον αλλά και από τη κατανάλωση σε φυσικούς πόρους και την επάρκεια αυτών , τις συνθήκες του δομημένου περιβάλλοντος , την πυροπροστασία και την ασφάλεια, την προστασία του τοπίου και των παράλιων ζωνών  και κυρίως την κατάσταση των κοινωνιών που διαμένουν σε αυτές και  τις συνθήκες ζωής των κατοίκων !

   Όλοι οι οικισμοί δεν είναι ίδιοι και δεν υπάρχουν οι ίδιες ανάγκες. Το Λεόντιο, δεν είναι ίδιο με το Ακταίο η τον Άγιο Βασίλη και τα Σελιανίτικα δεν είναι ίδια με το Βασιλικό. Ο κάθε οικισμός έχει τα δικά του ιστορικά, γεωγραφικά, χωροταξικά δεδομένα, έχει άλλη διάρθρωση στο χώρο. Γιατί απαιτείται ένας ισοπεδωτικός σχεδιασμός;

   H αλήθεια είναι ότι δεν πρόκειται για σχεδιασμό. Όταν δεν μπορούμε να σχεδιάσουμε πραγματικά εκδίδουμε ένα προεδρικό διάταγμα. Γιατί ο σχεδιασμός απαιτεί την συμμετοχή των κοινωνιών.  Δεν υπάρχει σχεδιασμός που να γίνεται για την κοινωνία χωρίς αυτήν. Το Προεδρικό Διάταγμα αυτό βγήκε ως βασιλικό  διάταγμα χωρίς δημόσιο διάλογο, χωρίς την συμμετοχή του ΤΕΕ, της τοπικής αυτοδιοίκησης, των φορέων και της κοινωνίας.

   Επίσης έχει όλα τα χαρακτηριστικά πρακτικής ενός κράτους που δεν σέβεται τον πολίτη του. Δεν σέβεται αυτόν που αγόρασε, που  έχτισε με νόμιμο τρόπο,  σεβάστηκε τις κρατικές αποφάσεις και πλήρωνε και τον αντίστοιχο φόρο στην αγοραπωλησία η τον ΕΜΦΙΑ. Έχει όλα τα χαρακτηριστικά αυτού του κράτους που ξυπνάς ανασφαλής για ότι μπορεί να σου συμβεί μέσα στην μέρα.

   Τώρα αν αυτές οι εκτάσεις που είναι σε παραλιακές περιοχές και είναι και ακριβές, απαξιωθούν για να  αγοραστούν  από οικονομικά πιο ισχυρούς, που έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν περισσότερα τμήματα, αν η ιδιωτική πολεοδόμηση ενισχυθεί με αυτά τα δεδομένα ή αν δημιουργηθούν και ζώνες υποδοχής τουρισμού που να ανεβάσουν την αξία κάποιων συγκεκριμένων περιοχών αυτό ας μας το απαντήσουν οι αρμόδιοι συντάκτες του διατάγματος .

   Εμείς σαν Τ.Ε.Ε. – Τμήμα Δυτικής Ελλάδας  έχουμε την υποχρέωση να πούμε την αλήθεια στους χιλιάδες πολίτες που σήμερα χάνουν τις περιουσίες τους, να είμαστε στο πλευρό τους, να παρέχουμε κάθε νομική και τεχνική βοήθεια.

   Θα τονίσουμε λοιπόν για άλλη μια φορά  ότι αυτό το ΠΔ δεν ήρθε για να βοηθήσει στο σχεδιασμό, δεν ήρθε για να βάλει τα πράγματα σε τάξη, ήρθε για να ανατρέψει δεδομένα σαράντα ετών, να απαξιώσει περιουσίες συμπολιτών μας και να καθυστερήσει τον ουσιαστικό σχεδιασμό άλλα σαράντα χρόνια! Γιατί η επίλυση προβλημάτων σχεδιασμού έχει πάντα αναφορά την μελέτη της σημερινής πραγματικότητας  και την διαμόρφωση προτάσεων πάνω σε αυτή και όχι σε δεδομένα σαράντα ετών πίσω! Το να αφήσεις χιλιάδες ιδιοκτησίες σε καθεστώς εκτός σχεδίου και εκατοντάδες κτίσματα σε αβεβαιότητα πιο ακριβώς πρόβλημα σχεδιασμού επιλύει;

   Ζητάμε την άμεση απόσυρση του ΠΔ!

   * Η Ουρανία Β. Πάλμου είναι Αντιπρόεδρος ΤΕΕ-Τμήμα Δυτικής Ελλάδας,  Πολιτικός Μηχανικός, Αρχιτέκτων Μηχανικός MSc Περιβαλλοντικού Σχεδιασμού, palmouourania@gmail.com.

   ΠΗΓΗ: 20.05.2025, https://ecopress.gr/oikismoi-poies-ektaseis-tha-vrethoun-se/.

Για τον ιστορικό Αυχένα του Πριολίθου…

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ ΘΕΣΗ

   Στα νοτιοδυτικά της κοιλάδας του Βουραϊκού τα βουνά που συνδέουν τις τελευταίες απολήξεις του Ερύμανθου με τα νότια βουνά του κάμπου των Λουσών βρίσκεται το χαμηλότερο διάσελο, γνωστό ως αυχένας του Πριολίθου.  Ο αυχένας αυτός έχει υψόμετρο 1019 μ., όπως δείχνουν οι ειδικοί υψομετρικοί χάρτες.

   Η σχετικά σύγχρονη εποχή των αυτοκινητόδρομων ξεκίνησε από τις αρχές του 20^ου αι. Από τον αυχένα διέρχεται στην εποχή μας ο αμαξιτός δρόμος, που συνδέει την κοιλάδα του Βουραϊκού με την πολύ χαμηλότερη Κοιλάδα του αρχαίου Κλείτορα (του Αροάνιου ποταμού) στα νοτιοανατολικά του, που τώρα έχει ως κέντρο την Κάτω Κλειτορία. Ταυτόχρονα αποτελεί και διασταύρωση, που συνδέεται και με την περιοχή του Σοποτού, την Ι. Μ. Αγίων Θεοδώρων και φυσικά με το Λιβάρτζι, με την Ψωφίδα, όπως και με τα γύρω χωριά.

   Στα νεολιθικά χρόνια ο αυχένας αποτελούσε το χαμηλότερο υψόμετρο με το οποίο οι αρχαίοι Αρκάδες ατένιζαν στα βορειοανατολικά την τεράστια λίμνη, όπου σήμερα δεσπόζει ο γόνιμος κάμπος του οροπεδίου του Βουραϊκού (Ερασίνου ή Καλαβρυτινού ποταμού).

Συνέχεια →

Για μια τεχνολογία με κέντρο τη ζωή

Ομιλία: Για την περίπτωση παραγωγής και μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας από τη ΔΕΗ. Μία απάντηση των πολιτών-πελατών για τις επιπτώσεις στη ζωή και στη φύση.^[1]

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Αγαπητοί φίλοι,

μ’ αφορμή το ζήτημα της διέλευσης των Πυλώνων Υ. Τ. από την περιοχή μας και τις διαμάχες με την ΔΕΗ για μία 10ετία, έχω την ευκαιρία να μιλήσω σήμερα από τη σκοπιά του συλλόγου πρόληψης απέναντι στις εξαρτησιογόνες ουσίες, κι όχι μόνο. Ο σύλλογός μας, που δημιουργήθηκε πριν τρία χρόνια στη περιοχή του Δήμου Μεσσάτιδας για τις ανάγκες της ζωής, έχει την ονομασία «Παλμός ζωής». Φυσικά, και πολλοί άλλοι μηχανισμοί του πολιτισμού μας είναι αλλότριες δυνάμεις προς την ουσία της ζωής.

Η σύγχρονη τεχνολογία μεταμορφώνεται κι αυτή σε δύναμη πάνω στον άνθρωπο και πάνω στη φύση. Ο πόλεμος των ημερών, δείχνει και τα δύο, με «σοκ και δέος»!!!^[2] Ούτε τη φύση προστατεύει με το απεμπλουτισμένο ουράνιο στις βόμβες, ούτε τους λαούς και τους ανθρώπους απελευθερώνει. Κι αν το πρόβλημα ήταν μόνο για τις πολεμικές εκστρατείες, η ελπίδα θα βρισκόταν μόνο στο τέλος του πολέμου. Όμως ο «ιδεώδης άνθρωπος» του πολιτισμού μας, είναι ο τυποποιημένος άνθρωπος της καθησυχαστικής ζωής, της αγοραίας αντίληψης, του μεταλλαγμένου όντος κι από την σύγχρονη τεχνολογία. Γι’ αυτό, δεν φτάνει σήμερα να μιλήσουμε μόνο στη γλώσσα της επιστήμης και της τεχνικής της, αλλά κυρίως στη γλώσσα της ζωής.

Συνέχεια →

Βουτιά στον Κυπαρισσιακό

Του Δημήτρη Μαγριπλή*

  Κατέβηκα με τα πόδια και μάλιστα ξυπόλυτος. Πάντα μου άρεσε αυτή η διαδρομή. Να νοιώθεις τη γη να σε ζεσταίνει και άλλοτε να δροσίζεσαι πάνω σε πράσινες λωρίδες που επιμένουν να υπάρχουν στην κάψα του καλοκαιριού. Το δύσκολο κομμάτι είναι ο δρόμος με τα χαλίκια. Αναπολώ τις   σαγιονάρες μου   με λαχτάρα. Μετά όμως από κάμποσες δυνατές πιέσεις στα πέλματα, φτάνω στην αμμουδιά. Χαλί. Γίνομαι ένα με την διαρκή κατολίσθηση των μικρών κόκκων. Καίγομαι ως την ακτή , το παίρνω απόφαση και  ξαφνικά βουτώ στο νερό.

  Αρχίζω να κάνω κινήσεις εμπρός με τον ρυθμό της «καρέτα». Ανοίγω τα χέρια  και πιάνω όλη τη θάλασσα. Μετά τη σκίζω με την ώθηση και πάλι και ξανά.

Συνέχεια →

Μανιτάρια Κοκκινίτες Κέρτεζης στιφάδο

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Πρόκειται για τον Λακτάριο το νόστιμο, λατινικά Lactarius deliciosus. Τον συλλέγουμε στους πρόποδες του ελατόδασους της κωμόπολής μας συνήθως σε υψόμετρο περί τα 1000μ (από 950 έως 110μ). Φύεται στο χώμα.

Συνέχεια →

Η καλλίφωνη Καλλιστώ και ο περιπατητικός σύλλογος Κερτέζης

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Στις μέρες μας ήδη ξεκίνησε ένας σύλλογος, κυρίως νεανικός, περιπατητικός και ορειβατικός. Δέχτηκα από μέλος που ξεκίνησε την αρχική πρωτοβουλία μία πρόσκληση – πρόκληση για μια πιθανή πρόταση ονομασίας του. Μια ονομασία που να παραπέμπει σε μια τοπική ιστορία ή μύθο ή θρύλο. Και είπα ναι θα το σκεφτώ. Έτσι το σημερινό άρθρο θα εξηγήσει την πρότασή μου: «Η καλλίφωνη Καλλιστώ – περιπατητικός και ορειβατικός Σύλλογος Κερτέζης».

ΙΙ. Αρχαία ευρήματα στην Κέρτεζη και η Κύναιθα

Ψάχνοντας στο διαδίκτυο βλέπουμε τα εξής συνοπτικά: «Στην Ελληνική Μυθολογία η Καλλιστώ φέρεται ως κόρη του βασιλιά της Αρκαδίας Λυκάονα. Το όνομά της προήλθε από την ελληνική λέξη κάλλος, που σημαίνει ομορφιά, ωραιότητα. Καλλίστη = ωραιοτάτη, η ομορφότερη.

Συνέχεια →

Σάρκα ή σαρκοφάγος;

Πολυμορφία και ιεραποστολική φύση της Εκκλησίας

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Εισήγηση στη συνάντηση εργασίας του Συνδέσμου Ιεροψαλτών Αττικής «Ρωμανός ο Μελωδός & Ιωάννης ο Δαμασκηνός» και της Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Αθήνας, Τετάρτη 24-11-2021, στον χώρο της ΑΕΑΑ.

Επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με την ψηλάφηση τριών ορισμών.

Πρώτον: Τι είναι σάρκα.

Η σάρκα είναι εαυτός μας. Δεν είναι περιτύλιγμα,  δεν είναι τσόφλι, δεν είναι φυλακή. Είναι εαυτός μας. Ασώματος άνθρωπος δεν υπάρχει, και γι’ αυτό δεν θα υπάρξει ασώματη ανάσταση. Κι όταν λέμε ότι ο Χριστός σαρκώθηκε, δεν εννοούμε ότι η θεότητά του φώλιασε μέσα σε ένα σάρκινο περιτύλιγμα, τσόφλι ή φυλακή. Σάρκα του Χριστού έγινε ο πλήρης άνθρωπος. Και πλήρης άνθρωπος σημαίνει και σώμα και ψυχή και νου και πράξη και δημιουργικότητα. Επαναλαμβάνω: Η σάρκα είναι εαυτός μας. Δεν είναι περιτύλιγμα,  δεν είναι τσόφλι, δεν είναι φυλακή.

Δεύτερος ορισμός: Τι είναι σαρκοφάγος.