Οι 19+2 εκκλησιές της Κέρτεζης και τα 11 κερτεζίτικα αγιονύμια

Οι 19+2 εκκλησιές της Κέρτεζης και τα 11 κερτεζίτικα αγιονύμια

[Επαυξημένη, βελτιωμένη δημοσίευση και με πλήρες φωτογραφικό υλικό]

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Μπορεί νάναι απίστευτο, αλλά η παλιά καλαβρυτινή κωμόπολη και σημερινό μεγαλοχώρι Κέρτεζη θα μπορούσε και να κατέχει πανελλήνιο ρεκόρ αριθμού εκκλησιών και αγιονυμίων στη χώρα μας. Σίγουρα πάντως ανήκει στις εξαιρέσεις.

Οι 16 από τις 19 εκκλησιές λειτουργούνται κάθε χρόνο, ενώ 2 ξωκκλήσια έχουν κάμποσα χρόνια να λειτουργηθούν. Παλαιότερα γινόταν και Θεία Λειτουργία στα 2 Παρεκκλήσια του κεντρικού Ναού. Τα τελευταία 15 χρόνια δυστυχώς δεν λειτουργεί και ο περιώνυμος βυζαντινός ναός στο Κοιμητήριο της «Κοίμησης της Θεοτόκου».

Οι οκτώ συν δύο (Παρεκκλήσια του κεντρικού) ναοί βρίσκονται μέσα στα όρια του χωριού και αντιστοιχούσαν σε συνοικίες, όπου στις αρχές του 20ου αιώνα είχαν δικό τους παπά, την οικογένεια του οποίου συντηρούσε το εκκλησίασμα και οι εργασίες του. Οι υπόλοιποι είναι διάσπαρτοι σε όλα τα σημεία του ορίζοντα των 27 τετρ. χιλιομέτρων των ορίων της Κέρτεζης και αποτελούν δωρεές πιστών. Έχουν χτιστεί κάποιοι και πριν από τον 20ο αιώνα, οι περισσότεροι κατά τον 20ο και δύο τον 21ο αιώνα.

Τα περισσότερα αγιονύμια βρίσκονται στο Βορρά και στην Ανατολή του χωριού, ενώ μόνο τρία μέσα στον οικισμό. Για τα περισσότερα εξωκκλήσια και αγιονύμια έχουν κτιστεί ομώνυμα εικονοστάσια (δωρεές πιστών ενοριτών) στα όρια του κεντρικού δρόμου,  ένα στον «Κάτω δρόμο», ένα στον «Επάνω δρόμο» και ένα στο δρόμο που περνά από το «Κιόσι».

Ι) Οι εντός του χωριού Ιεροί Ναοί (κατά πιθανή σειρά παλαιότητας)

Α) Ι. Ναός Κοίμησης της Θεοτόκου (Κοιμητήριο), στην νοτιοανατολική απόληξη του χωριού. Παλαιός Πολιούχος, εξού και το γνωστό πανηγύρι στις 15 Αυγούστου. Αποτελούσε ως το 1870 την κεντρική εκκλησία του χωριού. Η αρχιτεκτονική του δίνει φοβερή ακουστική και η αγιογραφία του εξέχουσα μυσταγωγία. Η αγιογραφία ανανεώθηκε-συντηρήθηκε μεταξύ 1912-1914 από τον κερτεζίτη αγιογράφο Μιλτιάδη Ζωγράφο (+1932), ενώ η απόφαση είχε παρθεί το 1909.

Δυστυχώς το 1910 επί δημάρχου Καλλιφωνίας (έδρα η Κέρτεζη) Σακελλαρόπουλου ή Καρκάτου απεκόπησαν οι ελεύθερες ξυλοδεσιές που ένωναν αντισεισμικά το βόρειο με το νότιο τοίχο, μάλλον για δήθεν λόγους αισθητικής και βαθιάς άγνοιας. Το πρόβλημα εμφανίστηκε πάλι πριν το 1960, όπου ο εφημέριος π. Ανδρέας Δ. Νικολάου είχε άγονες τρεις συνεχείς αναφορές προς  τη Βυζαντινή Εφορία. Με πίεση των ντόπιων μαστόρων Παναγιώτη Σαμαρτζόπουλο-«Γκάβου» και Αρίστου Ροδόπουλου-«Ρόδη» έγινε αντιστοίριξη με σιδερομένες τσιμεντένιες δοκούς και κολώνες εξωτερικά. Ο Ναός σώθηκε μέχρι τους επόμενους σεισμούς.

Από τότε φθείρεται και οι όποιες αποσπασματικές ενέργειες πολλών για συντήρηση έχουν αποβεί άκαρπες. Τελευταία Θεία Λειτουργία πραγματοποιήθηκε περί το 2007, πριν τον σεισμό του 2008 στη Δυτ. Αχαΐα.

Η πολύ παλαιά Εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου από το 1960 φυλάσσεται και προσκυνείται στον νέο πολιούχο, τη Γέννηση της Θεοτόκου. Παλαιότερα λειτουργούσε πολλές φορές, με ονομαστές την εορτή των «Αγίων Πάντων» και τον Πασχάλιο εσπερινό της Αγάπης.

Ο μονόκλιτος αυτός ναός, εσωτερικά τοξοειδής μετά τρούλου, με τρεις Παντοκράτορες και με νεότερη προσθήκη πρόναου, είναι κατάγραφος από αγιογραφίες. Θεωρείται ότι έχει κτιστεί πολύ πριν τον 18ο αιώνα μ. Χ., ενώ υπάρχει και καταγραφή ότι είναι του 11ου αιώνα. Παλαιότερα διέθετε μικρό καμπαναριό σε κοντινό κυπαρίσσι. Μια επιδημία σε πολλά κυπαρίσσια κατέστρεψε κι αυτό. Το 1988 επί εφημ. π. Σωτηρίου Κόσκορη έγινε αντικατάσταση του μικρού καμπαναριού στην νέα σκεπή του Πρόναου, ακριβώς πάνω από την είσοδο, όχι όμως και χωρίς αντιρρήσεις…

Pronaos-Agiogr_I.N.Koim._Kert-Aug2015

Στη φωτογραφία με απογευματινό δυνατό ηλιακό φως τονίζεται η είσοδος στον κυρίως Ναό, μέσω του Πρόναου, που ως γνωστόν έχει προστεθεί τουλάχιστον κατά τον 18ο αι.. Στο δεξιό τοίχο του κλίτους προστέθηκε πιθανά την ίδια περίοδο στενή παράλληλη με το ναό αίθουσα, ίσως «αρχονταρίκι». Δεν έχει εικονοστάσι.

Β) Ι. Ναός Γέννησης της Θεοτόκου, νέος πολιούχος, δεσπόζει επί της κεντρικής πλατείας με καμπαναριό και ρολόι, όπου τον συμπληρώνει υπεραιωνόβιος πλάτανος. Πανηγυρίζει στις 8 Σεπτέμβρη. Πρέπει να έχει κτιστεί τέλος του 19ου αιώνα και να ολοκληρώθηκε αρχές του 20ου. Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι οι περισσότερες κινητές παλαιές του εικόνες έχουν αγιογραφηθεί το 1870. Πολύ αργότερα προστέθηκε το (υπάρχον) ξυλόγλυπτο Δεσποτικό, που αποτελεί δωρεά του 1953 (επιγραφή) από τους (+) Χρίστο και Αλκιβιάδη Κουτσοχέρα. Η αποπεράτωση του Γυναικωνίτη έγινε το 1956, με δωρεά του Αθανασίου Σ. Κούρτη.

Η αρχιτεκτονική του είναι τρίκλιτος Βασιλική με γυναικωνίτη και με τρείς Αγίες Τράπεζες και τρεις μεγάλες κόγχες. Η μεγάλη και κεντρική Αγία Τράπεζα μετά από σχετικό «δημοψήφισμα» έχει αφιερωθεί στη Γέννηση της Θεοτόκου. Η δεξιά Αγία Τράπεζα, που αντιστοιχεί στο δεξιό κλίτος, έχει αφιερωθεί στην Αποκεφάλιση του Τιμίου Προδρόμου και γι’ αυτό εορτάζει και λειτουργεί στις 29 Αυγούστου. Η αριστερή, που αντιστοιχεί στο αριστερό κλίτος, έχει αφιερωθεί στον Απόστολο Πρωτόκλητο Ανδρέα και λειτουργεί στις 30 Νοέμβρη, εξού και το αριστερό εικονοστάσι του εντός του Ναού.

Έτσι και οι τρεις προτάσεις για το νέο Πολιούχο πήραν τη θέση τους. Εάν παρατηρήσει κανείς τις εικόνες του τέμπλου, θα δει εικόνες και για τις τρεις αφιερώσεις. Το παλαιό τέμπλο ήταν ξυλόγλυπτο, ενώ το νεώτερο είναι γύψινο και έγινε το 1957-58 με διακόσμηση των αδελφών Κοντογιώργη από τον γειτονικό Πριόλιθο.

Το εσωτερικό των τριών κογχών με την Πλατυτέρα στην κεντρική και μεγαλύτερη και άλλους αγίους Λειτουργούς, όπως δεξιά και αριστερά του κυρίως Ναού των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, αγιογραφήθηκε το 1971, με δωρεές ενοριτών.

Στην παρακάτω φωτογραφία ο Ι. Ναός και στο βάθος το βουνό «Κοκκινάδι» με τον χαρακτηριστικό κόκκινο βράχο στην κορυφή, πλούσιο σε πουρνάρι και άλλα δέντρα:

Tritrapezos-I.N. Pananassis-Kert-Aug2015

Το καμπαναριό του με τις τρεις καμπάνες του κτίστηκε μετά το Ναό. Ο βασικός κορμός του καμπαναριού έγινε με πελεκιτή πέτρα το 1899 (μαρμάρινη επιγραφή).

Το 1965 προστέθηκε και το γνωστό ρολόι του με δωρητή τον (+) Παναγιώτη Γεωργίου Χαραλαμπόπουλο, μετανάστη στις ΗΠΑ. Η νέα μεταλλική σκεπή του τρούλου του καμπαναριού αποτελεί ανακαίνιση με δωρεά του 2008 των εν Η.Π.Α. κερτεζιτών υιών του (+) Ιωάννη Στεφανόπουλου. Το ρολόι χτυπούσε κάθε μία και μισή ώρα. Πριν λίγα χρόνια μετά από παράπονα γειτόνων δεν χτυπάει τη νύχτα… Δεν έχει εικονοστάσι.

Γ) Ι. Ναός του Αγ. Ιωάννη του Προδρόμου (Αη-Γιάννης) είναι ανοικοδομημένος στο Κεφαλόβρυσο, νοτιοδυτικά του χωριού, κοντά στην πλατεία του, όπου δεσπόζει έτερος υπεραιωνόβιος πλάτανος. Ο Ναός, που έχει αρχιτεκτονική απλής Βασιλικής, είναι κτισμένος τουλάχιστον προς τις αρχές του 19ου αι.. Το 1890 ανακαινίστηκε επί δημαρχίας Γεωργίου Στριφτόμπολα του ευρύτερου Δήμου Καλλιφωνίας με έδρα την Κέρτεζη και με δαπάνες των κατοίκων. Σώζεται στην κεντρική-δυτική είσοδο σχετική μαρμάρινη επιγραφή. Λειτουργεί οπωσδήποτε στο Γενέσσιο του Ιωάννη του Προδρόμου (24 Ιούνη) και την Τρίτη του Πάσχα.

Genesio-I.N.-IwProdromou_Kert-Aug2015

Στις αρχές του 21ου αι. έγινε βελτίωση στον περίγυρο από τον (+) Παναγιώτη Βασ. Λυκάκη και τη σύζυγό του (+) Σοφία (το γένος Σοφ. Αλεξόπουλου), Κερτεζίτες που διέμεναν στο Σύδνεϋ της Αυστραλίας. Το Εκκλ/κό Συμβούλιο έκανε νέα ανακαίνιση του μανδρότοιχου του αύλειου χώρου (2009). Διαθέτει μικρό καμπαναριό. Δεν έχει εικονοστάσι.

Δ) Ι. Ναός της Αγ. Βαρβάρας στα βορειανατολικά του χωριού (η γειτονιά του υποφαινόμενου). Εορτάζει τουλάχιστον της Αγίας Βαρβάρας 4 Δεκέμβρη (εάν ο καιρός το επιτρέπει) και την Τετάρτη του Πάσχα. Έχει ηλικία τουλάχιστον ενός αιώνα. Πιθανότατα στα μέσα του 20ου αιώνα έγινε προσθήκη προς νότο, πράγμα που είναι εμφανές από την αρχιτεκτονική του.

AgiaVarvara-I.N.-Kert-Aug2015

Το 1999 έγινε ανακαίνιση από τους αδελφούς Ροδόπουλους (Κερτεζίτες που διέμεναν στη Βραζιλία). Πριν την προσθήκη είχε αρχιτεκτονική απλής Βασιλικής. Δεν έχει εικονοστάσι.

Ε) Ι. Ναός του Αγίου Τρύφωνα στα βόρεια του χωριού. Κτίστηκε προς το τέλος του 20ου αιώνα, με αρχιτεκτονική σταυροειδούς μετά τρούλου. Ανεγέρθηκε με δαπάνες των κατοίκων, με μεγάλη προσφορά όλων των γειτόνων του «Αη-Τρύφωνα» το 1968 και με πρωτοβουλία των (+) Αρίστου Μαλάμη, (+) Σωτήρη Σπανού και  Ιωάννη Οικονόμου.

AgiosTryfwn-I.N.-Kert-Aug2015

Η τοποθεσία ήταν ομώνυμο αγιονύμιο, με παλαιάς κοπής εικονοστάσι, το παλαιότερο πλέον που σώζεται, αλλά με κάποιες φθορές, παλεύοντας με το χρόνο… Πληροφορίες λένε ότι σύντομα θα αποκατασταθεί. Και όντως μετά τις 12/08/2015 το παλαιό πέτρινο εικονοστάσι αποκαθίσταται. Έτσι σιγά σιγά θα αντικαταστήσει το μικρό μεταλλικό που δημιουργήθηκε από κάποιον Π. Δ. Σ. το 1970!

eikonostasi-palaio-agTryfwn-Kert_Aug2015

Και όντως αποκαταστάθηκε…

Neo-eikonost-AgTryfwna-Kert-Dek2015

Δεσπόζουν μεγάλες πουρνάρες, που συνηθίζονταν για να προσφέρουν ίσκιο στους προσκυνητές. Διαθέτει μικρό εξωτερικό στέγαστρο, αντοιχισμένα καθίσματα και ηλ/ικό μικρό καμπαναριό που προστέθηκαν αργότερα από το εκκλ/ικό Συμβούλιο. Εορτάζει τουλάχιστον του Αγ. Τρύφωνα 1 Φλεβάρη (εάν ο καιρός το επιτρέπει) και την Πέμπτη της Αναλήψεως.

Στ) Ι. Ναός του Αγ. Δημητρίου νοτιοανατολικά του χωριού, στην περιοχή «γύφτικα», με απλή αρχιτεκτονική Βασιλικής. Έχει κτιστεί τουλάχιστον πριν 100 χρόνια. Ασφαλής πληροφορία φέρει να κτίζεται το 2017. Έχουν αποκοπεί τα εναπομείναντα από τα αρκετά ψηλά κυπαρίσια του. Διαθέτει μικρό καμπαναριό και μικρό εξώστη στη δυτική είσοδο κατά την ανακαίνισή του από το Εκκλ/κό Συμβούλιο (2010).

AgiosDhmhtrios-I.N.-Kert-Aug2015

Εορτάζει τουλάχιστον του Αγίου  Δημητρίου 26 Οκτώβρη και μερικές φορές την Πέμπτη του  Πάσχα. Απέναντι από το ναό βρίσκεται μικρό σιδερένιο, αλλά πάντα λειτουργικό, παλαιό σιδερένιο εικονοστάσι.

Eikonostasi-AgDhmhtriou-Kert-Aug2015

Για τη νέα του σημερινή λιτή και όμορφη κατασκευή του δωρήτρια είναι η οικογ. Κώστα Τριπολιτσιώτη.

Ζ) Ι. Ναός του Αγ. Χαραλάμπους, νεότερο παρεκκλήσιο (20ος αι., προς το τέλος της δεκαετίας του ‘70), προσκολλημένο νότια του βυζαντινού ναού της «Κοίμησης της Θεοτόκου» στο Κοιμητήριο, με απλή αρχιτεκτονική Βασιλικής, χωρίς όμως να διαθέτει κόγχη στο ιερό. Πρόκειται για μετατροπή  σε παρεκκλήσιο της παράλληλης με το ναό παλαιάς αίθουσας («αρχονταρίκι»). Η παλαιά εικόνα του Αγίου, που ήταν στον παρακείμενο Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, φυλάσσεται (από το 1960) και αυτή στον νέο Πολιούχο.

Agios-Charalabos-Parekl-Kert-Aug2015

Εορτάζει του Αγ. Χαραλάμπους 10 Φλεβάρη (εάν ο καιρός το επιτρέπει) και όποτε θέλουν οι πιστοί να λειτουργήσουν στο Κοιμητήριο, αφού ο βυζαντινός Ναός πλέον θέλει ειδική συντήρηση για να ξανα-λειτουργήσει. Η μετατροπή του σε Ι. Ναό αποτελεί δωρεά του Γεωργίου Αν. Σπηλιόπουλου (+1986), παλαιού μπακάλη και Γραμματέα της Κοινότητας Κέρτεζης.  Στο εικονοστάσι του Αη-Θανάση έξω από το Κοιμητήριο υπάρχουν και εικόνες του Αγίου Χαραλάμπους.

Η) Ι. Ναός της Παναγίας της Ευαγγελίστριας (Θεοτόκου) ακριβώς βόρεια του Ι. Ναού της Αγ. Βαρβάρας, στα βορειοανατολικά του χωριού. Το οικόπεδο δωρήθηκε το 1927 από τον (+) Γεώργιο Διαμαντόπουλο, και ο Ναός κτίστηκε το 1936 με δαπάνες των ενοριτών υπό την επίβλεψη του Αρχιμ. Μεθωδίου Παπαδημητρίου για να λειτουργούνται όσοι κερτεζίτες έμειναν στο πατρώο (παλαιό) ιουλιανό εορτολόγιο-ημερολόγιο και δεν μνημόνευαν τον οικείο Μητροπολίτη. Εφημέριος της αργότερα υπήρξε ο κερτεζίτης (+) παπα Νικολής Παπαγεωργίου.

Η αρχιτεκτονική του είναι τρίκλιτος Βασιλική χωρίς γυναικωνίτη. Διαθέτει μεγάλο καμπαναριό, που προστέθηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1970. Προς τα μέσα της δεκαετίας του 1960 κόπηκε η μεγάλη καρυδιά που δέσποζε νοτιοανατολικά του αύλειου χώρου και στο χώρο κτίστηκε και ανανεώθηκε αργότερα ειδικό κελί για φιλοξενία ιερέων, κλπ. Δεν έχει εικονοστάσι.

Euagelistria-Panagia-I.N.-Palaiohm-Kert-Aug2015

Όπως έχουμε ήδη σημειώσει, το 1957 σε Σύνοδο-Συνέλευση αποφασίστηκε οι πιστοί με μεγάλη πλειοψηφία να ακολουθήσουν το νέο ημερολόγιο-εορτολόγιο. Η μειοψηφία που απέμεινε κράτησε οριστικά τον Ι. Ναό (ο δωρητής του ήταν στην μειοψηφία) αλλά ξανασφραγίστηκε, μετά από καταγγελία επί Κυβέρνησης Παπάγου. Οι σφραγίσεις ξεκίνησαν από τη δεκαετία του 1930 και η τελευταία έγινε επί χούντας (1967). Άνοιξε οριστικά στη Μεταπολίτευση (1974). Η «παλαιοημερολογίτικη» μειοψηφία ακολούθησε κατά καιρούς διάφορες παλαιοημερολογίτικες ελλαδικές εκκλησίες.

Στη φωτογραφία ο Ναός της Παναγίας της Ευαγγελίστριας της Κέρτεζης από την ανατολική πλευρά. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από το … πατρικό μου σπίτι:

Eyagg-Panagia-Anatol-Kert-Aug2015

Απ’ ό,τι θυμάμαι, μέχρι το 1974 τους παραχωρούνταν από την «κανονική ενορία» ο Ι. Ναός της Αγ. Βαρβάρας, ο Ι. Ναός των Αγ. Θεοδώρων, Αγίου Ιωάννου, της Κάτω Παναγιάς, κλπ, για τις λειτουργικές τους ανάγκες. Πριν λίγα χρόνια μετετράπη σε Μετόχι σε μία από τις διάφορες παλαιοημερολογίτικες ελλαδικές εκκλησίες, ενώ οι κερτεζίτες που το ακολουθούν είναι πλέον πολύ λίγοι.

ΙΙ) Οι εκτός του χωριού Ιεροί Ναοί – εξωκκλήσια (από τα δυτικά προς τα ανατολικά)

Α) Ι. Ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (Χριστού) -«Αγιά Σωτήρω»- στα δυτικά του «απανόκαμπου», κοντά στην «Νερομάννα». Η αρχιτεκτονική του είναι απλή Βασιλική. Πρόκειται για κτίσμα στα τέλη του 19ου αιώνα με δαπάνες του φιλο-κερτεζίτη τσοπάνη (+) «Γερο-Καλύβα», πιθανότατα πάνω στα ερείπια εξωκκλησίου του Ι. Μετοχίου της Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, επ’ ονόματι του Αγ. Νικολάου της Μυσίας. Γι’ αυτό και βρίσκεται περικυκλωμένος από πολλές τεράστιες πουρνάρες.

Μετά από συνάντησή μου με τον Γεώργιο Δημ. Καλύβα, δηλαδή εγγονό του «Γερο-Καλύβα»  Γεωργίου Καλύβα (πρώην Γιαννούλη), την εορτή της του εξξωκκλησιού στις 06-08-2017, η ιστορία της ανέγερσης έχει περιληπτικά ως εξής:

Μετά την εθνικο-απελευθερωρική επανάσταση του 1821 ο ρουμελιώτης Γεώργιος Γιαννούλης κυνηγημένος από τους τούρκους βρήκε καταφύγιο στους ανατολικούς πρόποδες στα κερτεζίτικα ανατολικά βουνά του Ερύμανθου «Γολέμια» και δυτικά της Μάκοβας και έφτιαξε κοπάδι κοντά στην «Βρύση του Γκλενάκη». Πήρε το επώνυμο «Καλύβας» από τους ντόπιους κερτεζίτες, αφού εκεί έκτισε καλοκαιρινή ξύλινη καλύβα, γνωστά και ως «Κονάκια του Καλύβα». Αργότερα έκανε γυναίκα από ένα χωριό της Αμαλιάδας, αφού τον χειμώνα κατέβαζε εκεί τα πρόβατα για ξεχειμώνιασμα.

Τα καλοκαίρια και μετά τον θερισμό των χωραφιών στην σημερινή περιοχή της «Αγιά Σωτήρος», όπου και το Ι. Μετόχι της Αγίας Λαύρας, έφερνε τα πρόβατα για βόσκημα στα καλλιεργημένα χωράφια και έφτιαχνε εκεί και πρόχειρη στάνη και κατάλυμα. Αυτή την έφτιαχνε στο υψωματάκι που είναι κτισμένο το σημερινό ξωκκλήσι. Με την γυναίκα του έκαναν στη σειρά έξι κόρες. Όταν το 1875 το έβδομο παιδί τους ήταν αγόρι, ήλθαν σε συμφωνία με το ηγουμενοσυμβούλιο της Αγίας Λαύρας (που όριζε την περιοχή του Μετοχίου), που ήταν η εξής:

α) Να βαπτιστεί από τον ηγούμενο το αγόρι τους εκεί και να ονομαστεί Δημήτριος (πατέρας του Γεωργίου που μας έδωσε την συνέντευξη).

β) Να ανεγείρει στη θέση του καταλύματος ξωκκλήσι επ’ ονόματι της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος με δικά του έξοδα.

γ) Να πανηγυρίζει το ξωκκλήσι κάθε χρόνο (06 Αυγούστου) για να κοινωνεί όλη η οικογένειά του εν λόγω!

Αργότερα όμως η οικογένεια έφυγε για την Καπρίβαινα, όπου έστησαν πέτρινο σπίτι δίπλα στην πηγή, ενώ τον χειμώνα έμεναν στην Βάρδα. Το πέτρινο καλύβι μετατρεπόταν και σε ερασιτεχνικό χάνι, αφού απο εκεί διερχόταν το μονοπάτι που συνέδε την Κέρτεζη με το Λεχούρι και τους Καμενιάνους. Αυτό σταμάτησε  το 1957 που το εγκατέλλειψε ο γυιός του Δημήτριος. Την περιοχή την πούλησε (1960) στον Καμενιανίτη γιατρό Αλκιβιάδη Καλογερόπουλο, εξού και το σημερινό όνομα της περιποιημένης πηγής ως «Η βρύση του γιατρού»!

Metamorf-Swthros-Exwkkl-Kert-06082015

Πρόσφατα προστέθηκε μικρό καμπαναριό, ημιυπαίθριος πρόναος  στη βόρεια κεντρική είσοδο που λειτουργεί και ως υποτυπώδες αρχονταρίκι, σταθερά πέτρινα καθίσματα γύρω από το Ναό, ανοίχτηκε στη θέση του νότιου παραθύρου βοηθητική πόρτα, όπως και πέτρινες κλιμακωτές προσβάσεις, με προφορές των κατοίκων μέσω του Εκκλ/κού Συμβουλίου (2009).

Πανηγυρίζει σταθερά με μεγάλη προσέλευση προσκυνητών στις 6 Αυγούστου. Η προσέλευση γίνεται με τα πόδια και αυτοκίνητα (παλαιότερα με ζώα). Η ημέρα αυτή στο χωριό αποτελεί μεγάλη παραδοσιακή αργία

Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας τρώγεται εκεί ή στις βρύσες  Νερομάννα και Κυρα-Μαριώ η παραδοσιακή κερτεζίτικη λαδερή μπουγάτσα. Κατά καιρούς προσφέρονται λουκούμια, αναψυκτικά, σταφύλια, τηγανιτός μπακαλιάρος με ή χωρίς άλλες υπαίθριες εκδηλώσεις. Δεν έχει εικονοστάσι.

Β) Ι. Ναός Αγ. Παντελεήμονα. Βρίσκεται βορειο-δυτικά, στην αρχή του «Απανόκαμπου» και πανηγυρίζει στις 27 Ιουλίου.

AgiosPantelehmwn-Exwkkl-Kert-27-07-2015

Πρόκειται για ναΰδριο. Κτίστηκε στις αρχές του 21ου αιώνα και συγκεκριμένα το 2006. Ανεγέρθηκε με δαπάνες και προσωπική εργασία του (+) γέροντα Νικολάου Γεωργ. Τσιρίκου και της συζύγου του (+) Καλλιόπης.

AgPantelehmon-ii_Kert18-082015

Δεν έχει εικονοστάσι ούτε καμπαναριό. Διαθέτει υπαίθριο υποτυπώδες αρχονταρίκι.

Γ) Ι. Ναός Αγίας Τριάδος. Βρίσκεται νοτιο-δυτικά, μέσα στο καστανόδασος στην περιοχή «Καλόγερος», δίπλα σε χείμαρρο που κατεβαίνει από την «Καρβελού».  Πρόκειται για ναΰδριο. Ο Ι. Ναός ανεγέρθηκε το 1998 με δαπάνες και προσωπική εργασία του (+) Χρήστου Νικ. Λυκάκη. Το 2002 κτίστηκε και το παρακείμενο αρχονταρίκι, το δεύτερο μέχρι στιγμής στις εκκλησίες του χωριού.

AgiaTriada-Kastan-exwkkl-Kert-03-08-2015

Πανηγυρίζει την Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος (έγινε πολύ σωστά διόρθωση, αφού τα πρώτα χρόνια λειτουργούσε στις 23 Αυγούστου). Στα βόρεια του ναϋδρίου έχει προστεθεί προσκολλημένο αρχονταρίκι.

Arxontariki-AgTriada-Kert-03082015

Διαθέτει απλό καμπαναριό και βρύση… με νερό πούρχεται από την πηγή της Φροξυλιάς! Δεν έχει εικονοστάσι.

Δ) Ι. Ναός Αγ. Θεοδώρων. Βρίσκεται στα νοτιο-ανατολικά κοντινά χωράφια, νότια του Βουραϊκού ποταμού, στους πρόποδες του καστανόδασους. Έχει κτιστεί πριν τουλάχιστον 100 χρόνια στην περιοχή «Τσιρίκου Μύλος», σε σχετικά κοντινή απόσταση από το χωριό. Πιθανά έχει σχέση με την Ι. Μ. Αγίων Θεοδώρων Αροανίας Καλαβρύτων, η οποία διαθέτει ακόμα μετόχια στην Κέρτεζη. Τώρα είναι ιδιωτική, με την έννοια ότι βρίσκεται εντός ιδιωτικού οικοπέδου.

Agioi-Theodwroi-exwkkl-Kert-Aug2015

Παλαιότερα είχε αρχιτεκτονική απλής Βασιλικής. Μετά από ανακαίνιση (1977) της (+) Ειρήνης συζύγου (+) Λεωνίδα Τσιρίκου, έχει αρχιτεκτονική Βασιλικής μετά τρούλου. Την ίδια περίοδο έγινε και η προσθήκη ημιυπαίθριου πρόναου και εξωτερικών καθισμάτων και τραπεζών. Ανακαινίστηκε επίσης η σκεπή και αγιογραφήθηκε μεγάλη σειρά βυζαντινών εικόνων. Πριν λίγα χρόνια οι Αλκιβιάδης Τσιρίκος και Αλέκος Νικολάου ανακαίνισαν τον περίγυρο του αύλειου χώρου.

Σπάνια λειτουργεί τον Φλεβάρη στις διάφορες εορτές των Αγίων Θεοδώρων, λόγω σφοδρού ψύχους. Τα τελευταία χρόνια λειτουργεί και παννηγυρίζει στις 27 Αυγούστου, του Αγίου Φανουρίου, αφού φέρει και την αντίστοιχη εικόνα του νεοφανούς Αγίου. Διαθέτει μικρό καμπαναριό.

Έχει εικονοστάσι βορειοανατολικά του, στον «Κάτω δρόμο», το οποίο ανεγέρθηκε με δαπάνες  του (+) Π.(αναγιώτη) Δ. Μάλλιαρη στα τέλη του 20ου αι…

Eikonost-AgTheodwrwn-Kert-10082015

Ε) Ι. Ναός Αγ. Γεωργίου. Έχει κτιστεί πριν τουλάχιστον 100 χρόνια στην περιοχή «Αμπέλια», βορειο-ανατολικά του χωριού και σε κοντινή απόσταση απ’ αυτό. Το ναΰδριο είναι δομημένο με αρχιτεκτονική σταυροειδούς μετά τρούλου.  Εορτάζει και πανηγυρίζει του Αγ. Γεωργίου 23 Απρίλη, που συχνά συμπίπτει με την Δευτέρα του Πάσχα. Το 2012 το Εκκλ/κό Συμβούλιο με προσφορές κατοίκων έκανε αναπαλαίωση, μεγέθυνση των δύο πλαϊνών παραθύρων, δημιουργία αύλειων χώρων με πέτρινη τοιχοποιία και βρύση.

Agios-Georgios-Exwkkl-Kert-Aug2015

Έχει πασίγνωστο εικονοστάσι, νότια στον κεντρικό δρόμο, το οποίο ανεγέρθηκε στα μέσα του 20ου αι.. Το καλοκαίρι σπάνια το καντήλι του είναι σβηστό. Αποτελεί την αφετηρία του αγώνα 1 χιλιομ. της πασχαλιάτικης κουλούρας στη γιορτή του Αη Γιώργη…

eikonostasi-AgGeorgiou-Kert-Aug2015

Η περιοχή πήρε το όνομα «Αηγιώργης».

Μετά τη θεία λειτουργία γίνεται αγώνας δρόμου για την «ευλογημένη» πασχαλιάτικη κουλούρα που αρχίζει με το χτύπημα της κεντρικής μεγάλης καμπάνας αφού τελειώσει  η πορεία του εκκλησιάσματος  προς την κεντρική πλατεία. Εκεί καταφθάνουν και οι αθλητές (τελευταία και αθλήτριες), στέφονται όλοι, μοιράζεται η «κουλούρα» σε μικρά τεμάχια, άρχεται ο χορός από τον 1ο νικητή με τη συνοδία «πίπιζας».

Ο υποφαινόμενος την εποχή που ήταν μαθητής  υπήρξε μία φορά νικητής του αγώνα δρόμου, ο οποίος είναι ενός χιλιομέτρου όλος σε ανηφοριά…

AiGiorgis1973-athlites-gia-couloura-etoimoi

Στην φωτογραφία οι «αθλητές» της επόμενης χρονιάς, δηλαδή το 1973. Κατά σειρά στην φωτογραφία ξεκινώντας από αριστερά προς δεξιά και πρώτα από τους όρθιους: Δημήτριος Αν. Τζένος, Τάκης Αν. Λεχουρίτης, Θαν. Γ. Κανελλόπουλος, Παναγιώτης Αντ. Μπούρδαλας, (+) Τάκης Σπ. Κόντης, Δημήτριος Νικ. Στεφανόπουλος, (+2015) Νίκος Αν. Τζένος, Τάκης Αθαν. Τριπολιτσιώτης και Γεώργιος Παναγ. Σαμαρτζόπουλος (ο και νικητής της Κουλούρας του 1973). Στο βάθος οι προσκυνητές μετά το «Δι’ ευχών» κατευθύνονται προς την κεντρική πλατεία για τα υπόλοιπα εορταστικά.

Στ) Ι. Ναός του Σταυρού, χτισμένος πιο ανατολικά του Αγ. Γεωργίου, κοντά στο κεντρικό δρόμο, ταπεινός στο λαιμό του στενόχωρου τόπου του χωριού. Η περιοχή πήρε το όνομα «Σταυρός». Η αρχιτεκτονική του είναι απλή Βασιλική.

Stayros-Exwkkl-Kert-28-07-2015

Σπάνια εορτάζει στις 14 Σεπτέμβρη (της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού), αλλά λειτουργείται στις 21 Μάη, της εορτής Κωνσταντίνου και Ελένης (που βρήκαν τον Τίμιο Σταυρό). Κτίστηκε το 1912 από τον (+) Χρήστο Β. Παπαχρυσάνθου και την σύζυγό του (+) Αγγελική Χ. Παπαχρυσάνθου. Πρόσφατα το Εκκλ/κό Συμβούλιο ανακαίνισε το δάπεδο. Πριν λίγα χρόνια απέκτησε απλό μεταλλικό εικονοστάσι λίγο πιο κάτω, βόρεια στην άκρη του κεντρικού δρόμου.

eikonostasi-sider-Stauros-Kert19082015

Σημείωση: Το μεταλλικό εικονοστάσι στο Σταυρό (δεν είναι βέβαιο ότι έχει κατ’ ευθείαν αναφορά στο εξωκκλήσι) βόρεια του κεντρικού δρόμου στην ομώνυμη περιοχή. Πολύ ταπεινό όπως και ομώνυμο εξωκκλήσι, αλλά ομοίως λειτουργικό!

Ζ) Ι. Ναός Κάτω Παναγιάς, χτισμένος  στο ανατολικό άνοιγμα της στενόχωρης κοιλάδας του χωριού, στους πρόποδες του βουνού «Παναγιά», βόρεια της Ράχης Ρουμάνη, με απομεινάρια του προχριστιανικού κάστρου και δίπλα στην νότια όχθη του Βουραϊκού. Η αρχιτεκτονική του ναϋδρίου είναι απλή Βασιλική. Ανεγέρθηκε με δαπάνες της (+) Διαμαντούλας Σπανού-Πετσίλα πριν τα μέσα του 20ου αι..

Katw-Panagia-Exwkkl-Kert-28-07-2015

Δεν γνωρίζουμε ακόμα σε ποιά εορτή της Παναγίας είναι αφιερωμένο το ναΰδριο. Πιθανά να εορτάζει κι αυτό, ως παλαιότερο, στην Ζωοδόχο Πηγή. Η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου πιθανά να έχει τοποθετηθεί από παλαιοημερολογίτες που μερικές φορές λειτουργούσαν εκεί. Τα τελευταία χρόνια δεν ενθυμούμαι να λειτουργεί.

Το βουνό «Παναγιά» αποτελεί παλαιότερο αγιονύμιο. Κάτω από το μεγάλο βράχο του βουνού πιθανολογείται παλαιοχριστιανική σκήτη. Χωρικοί αναφέρουν σε κοίλωμα ξύλινη εικόνα της Παναγίας μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Έτσι η περιοχή είχε ήδη πάρει το όνομα «Παναγιά».

Έχει εικονοστάσι ακριβώς βόρεια στον  κεντρικό δρόμο, το οποίο ανεγέρθηκε με δαπάνες  του (+) Γ. Ευ. Κωνστ/λου (επιγραφή) στα μέσα του 20ου αι.

Eikonostasi-Panagias-Kert-Ioul2015

Η) Ι. Ναός της Ζωοδόχου Πηγής. Χτίστηκε την δεκαετία του 1960 και πρωτολειτούργησε την Παρασκευή του Πάσχα, της Ζωοδόχου Πηγής, το 1967. Το ναΰδριο έχει αρχιτεκτονική σταυροειδούς μετά τρούλου.

Οι εργασίες ξεκίνησαν από τον εν ΗΠΑ Κερτεζίτη (+) Γεώργιο Σπανό το 1957. Τα υλικά ανέβαιναν με ζώα από το νότιο μέρος, δηλ. στη Ράχη Ρουμάνη. Η πρώτη Θεία Λειτουργία έγινε της Ζωοδόχου Πηγής, δηλ. την Παρασκευή του Πάσχα, το 1967. Λειτούργησε μάλλον άλλη μία φορά και η επόμενη ήταν το …2010 στις 23 Αυγούστου, στην Απόδοση της Κοίμησης της Παναγιάς μας.

Η φωτογραφία που αναρτώ τραβήχτηκε με σχετικό ζουμ, από την βρύση της Αγίας Μαρίνας, δηλαδή πολύ ανατολικά του ναϋδρίου…

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Το ναΰδριο δεσπόζει στην κορυφή του βράχου Παναγιά σε όλα τα γύρω χωριά και φυσικά οράται από τον δημόσιο δρόμο Καλαβρύτων-Κλειτορίας-Τριπόλεως.

Panagia-despozousa-Kert-27072015

Τα τελευταία χρόνια πανηγυρίζει και με την συμμετοχή του «Συλλόγου των εν Αθήναις Κερτεζιτών» στις 23 Αυγούστου, «Απόδοση της Κοίμησης της Θεοτόκου».

Τα τελευταία χρόνια ο εν λόγω Σύλλογος τον φωτίζει τα βράδια με προβολείς που προσφέρουν φως μέσω φωτοβολταϊκών. Το ανηφορικό μονοπάτι μέσα από τις καστανιές και τα πουρνάρια καθαρίζεται κάθε χρόνο, οπότε είναι πρόσφορο για προσκυνητές και τη νεολαία. Διαθέτει μικρό καμπαναριό που τοποθετήθηκε κατά το 2010, δωρεά του Συλλόγου των Εν Αθήναις Κερτεζιτών. Είναι η χρονιά που πρωτολειτούργησε μετά από 40 χρόνοα το εν λόγω ναΰδριο!!!!

Θ) Ι. Ναός  του Χριστού. Χτίστηκε βορειανατολικά του χωριού, σε ένα πλάτωμα πάνω από την πλαγιά «Σενά», στο ίδιο σχεδόν οριζόντιο επίπεδο με την «Ζωοδόχο Πηγή», στο τέλος του 20ου αιώνα. Σπάνια λειτουργεί το εν λόγω ναΰδριο, λόγω της δύσβατης οδού, ακόμα και για ζώα πλέον. Πριν το 2000 λειτουργούσε στη γιορτή του Αη-Λιά (Προφήτη Ηλιού) μιας και βρίσκεται σε ύψωμα με τον τότε εφημέριο π. Ασημάκη Κατσιαμέτη, όπου η οικογένεια Διαμαντόπουλου έκανε και μικρό πανηγύρι.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ανεγέρθηκε με δαπάνες της οικογένειας Πάνου Δουκλιά και  της συζύγου του (Κερτεζίτες στη Γερμανία) Ακριβής Διαμαντόπουλου.

XC_Exwter-ABar_2015

Στα μέρη εκείνα σώζονται ακόμα απομεινάρια από τα «γαλάρια» (γιδίσια κυρίως) της οικογένειας του (+) γερο Γιώργη Διαμαντόπουλου και των γιών του (+) Αγγελή Γεωργ. Διαμαντόπουλου και (+) Τάκη Διαμαντόπουλου. Δεν έχει καμπαναριό και εικονοστάσι χαμηλά, έχει όμως εικονοστάσι εκεί. Δείτε σχετική φωτογραφία που μου στάλθηκε από κερτεζίτη περιηγητή.

Xristos-Kert-palaia

Ι) Ι. Ναός του Αγίου Νικολάου του εν Βουνένοις, κατά τις εκτιμήσεις πολλών παλαιών. Είναι χτισμένος νότια από την περιοχή «Αλώνια της Κέρτεζης» και κοντά στην βόρεια όχθη του Βουραϊκού. Έχει ηλικία περίπου 100 ετών. Η περιοχή πήρε το όνομα «Αη-Νικόλας». Η αρχιτεκτονική του είναι απλή Βασιλική. Διαθέτει απλό καμπαναριό. Εορτάζει σταθερά στις 9 Μάη, του Αγίου Νικολάου του εν Βουνένοις. Κατά το 2005 έγινε ανακαίνιση από το Εκκλ/κό Συμβούλιο, ενώ το 2014 απέκτησε και μικρό καμπαναριό με δωρεά της Βασιλικής Νικολάου.

Agios-Nikolaos-Myr-Exwkkl-Kert-Aug2015

Έχει νεόκτιστο (σε αντικατάσταση παλαιότερου) εικονοστάσι βορειοδυτικά του εξωκκλησιού, στη διασταύρωση του κεντρικού δρόμου με το δρόμο για Καλλιφώνιο μέσω «Χαλιάδων», το οποίο ανεγέρθηκε προς τις αρχές του 20ου αι. Είναι το πρώτο καινούριο σε πέτρινη αρχιτεκτονική.

eikonostasi-AgNikolVoynenois-Alwnia-Kert28072015

ΙΑ) Ο Ι. Ναός του Προφήτη Ηλία -Αηλιά-, βρίσκεται στην ομώνυμη κορυφή, βορειοανατολικά του «Χριστού». Η αρχιτεκτονική του είναι απλή Βασιλική. Παρότι ο εν λόγω Ναός λειτουργείται μέχρι και πρόσφατα κυρίως από τους «Κουτελιώτες» στις 20 Ιούλη, αφού είναι χτισμένος μέσα στα δικά τους όρια, μπορούμε να θεωρήσουμε όμως ότι έχει και μια «κερτεζίτικη» χροιά για τρεις λόγους:

ι) Γιατί πολλοί παλιοί κερτεζίτες σιταράδες, όπως και τσοπάνηδες που είχαν τα «γαλάρια» τους εκεί κοντά προσέφευγαν και πανηγύριζαν κι αυτοί του Αη-Λιά.

ιι) Γιατί δεσπόζει στον «κερτεζίτικο κάμπο» και

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

ιιι) Γιατί η νότια περιοχή «Αη-Λιάς» είναι κερτεζίτικη…

ΙΙΙ) Τα εντός του χωριού  αγιονύμια (από τα δυτικά προς τα ανατολικά)

Τα αγιονύμια αποτελούν περιοχές όπου πολύ παλαιότερα λειτουργούσαν ιεροί ναοί, σκήτες ή μοναστήρια και τα οποία έχουν καταστραφεί στο διάβα της ιστορίας…

Α) Άγιος Μόδεστος, βορειδυτικά του κεντρικού ναού, στην περιοχή «Παναγουρέϊκα», ανατολικά και χαμηλότερα του Αγίου Μάμα. Άγνωστο εάν υπήρχε εκεί Ναός ή σκήτη.

AgiosModestos-Panagoureika-Kert06082015

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σχετικό εικονοστάσι.

Β) Αγία Θεοδοσία, λίγα μέτρα ανατολικά του κεντρικού Ναού. Σε ειδικό χώρο δεσπόζει βόρεια του κεντρικού δρόμου παλαιό εικονοστάσι. Αποτελεί δωρεά όλων των ενοριτών. Τον Σταυρό του έκανε δωρεά ο (+) Π. Κοσμόπουλος (επιγραφή στο Σταυρό). Θεωρείται ότι κατά τον 18ο ή και το 17ο αι. υπήρχε εκεί ομώνυμος Ναός. Το 2009 έγινε όμορφη πέτρινη περίφραξη από τον «γείτονα» Μιχάλη Δημ. Ανδριόπουλο.

Eikonostasi-AgiaTheodosia-Kert-Aug2015

Γ) Άγιος Αθανάσιος -Αη-Θανάσης- στα βορειοανατολικά όρια του χωριού, κοντά και βορειοδυτικά στην περιοχή «Κυπαρίσσι». Πριν μερικές δεκαετίες χτίστηκε δίπλα στη βρύση του Κοιμητηρίου εικονοστάσι, το οποίο ανεγέρθηκε αρχές της δεκαετίας του 1960. Έτσι η ονομασία «Αη-Θανάσης» οριοθετείτει πλέον μέχρι το εν λόγω εικονοστάσι. Θεωρείται κάπου εκεί ότι υπήρχε παλαιός κατεστραμένος Ι. Ναός του εν λόγω Αγίου.

Δεν αποκλείεται πάντως το εικονοστάσι να αντιστοιχεί και στον Άγιο Χαράλαμπο που βρίσκεται στη νότια πλευράς της Κοίμησης (εικόνες μέσα). Πάντως το εικονοστάσι το έχει αφιερώσει ο κερτεζίτης ιερεύς Ιωάν. (νης) Πρινόπουλος (+) επιγραφή).

Eikonostasi-AgAthan-agChralab-Kert-27-07-2015

ΙV) Τα δύο παλαιά Ιερά Μετόχια (από τα δυτικά προς τα ανατολικά)

Α) Άγιος Νικόλαος της Μυσίας, στην περιοχή «Νερομάννα». Το εν λόγω θεωρείται Ι. Μετόχι που καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1585. Το εξωκκλήσι της «Μεταμορφώσεως του Σωτήρος» που βρίσκεται λίγο ψηλότερα πολύ πιθανά να χτίστηκε πάνω σε ερείπια εξωκκλησίου του Μετοχίου. Στο χώρο δεσπόζουν μεγάλες πουρνάρες.

Η πρώτη φωτογραφία τραβήχτηκε νοτιοδυτικα των ερειπίων, από τα οποία διακρίνεται σωρός από πέτρες των τοίχων του Ι. Μετοχίου που κατέρρευσε.

Xalasm-IerMet-AgNikolMyr-Metam-Kert-18082015

Ακολουθούν δύο νεώτερες φωτογραφίες (που προστέθηκαν στις 12-4-2016) οι οποίες δείχνουν πλέον από κοντά σωζόμενο τοίχο κια τα συνολικά ερρείπια:

Apomeinaria-I.Metoxiou-Neromanna_K;ertezi-Apr2016

Τα χαλάσματα στα έλατα της Κερτεζης του Ι. Μετοχίου της Αγ. Λαύρας βλέποντας προς τα βορειοδυτικά. Δεξιά ο ποταμίσκος που κουβαλά τα νερά της Νερομάνας. Αυτή ειναι 300 μέτρα πιο πάνω.

Στο βάθος τα έλατα μπροστά από το Μονοδέντρι, ενώ στις ρίζες των κοντινών ελάτων (βορειοανατολικά) πηγάζει η Νερομάννα. Ακριβώς δεξιά από τα χαλάσματα (ανατολικά) περνά το νερό της νερομμάνας και οδηγείται στο Λίθο. Αριστερά (νοτιοδυτικά) των χαλασμάτων δεν φαίνονται οι τεράστιες πουρνάρες που αγκαλιάζουν το ξανακτισμένο ξωκκλήσι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Φυσικά στην ίδια κατέυθυνση και στα 10 μέτρα έχει κτιστεί το εικονοστάσι του Αγ. Νικολάου Μύρων.

Toixeio-petrino-gkrem-IMetox-AgLauras_neromanna-Kertezi_Apr2016

Ο σωζόμενος τοίχος. Δεξιά (ανατολικά) περνά το νερό της Νερομάννας. Βλέπουμε βορειοδυτικά τον Απρίλιο του 2016.

Η επόμενη φωτογραφία έχει βγει από ξωκκλήσι της Μεταμόρφωσης τον Αύγουστο του 2015, βλέποντας προς τα βορειοανατολικά:

Palio-IerMetoxi-AgNikolaou-Myr-Metam-Kert-06082015

Έχει απλό σιδερένιο εικονοστάσι τοποθετημένο από τους τσοπάνηδες που «σταλίζουν» τα πρόβατά τους στον ιδωτικό τους πλέον χώρο… Το εικονοστάσι αυτό τοποθετήθηκε από κάποιον Δουκλιά το 1968.

Eikonostasi-sid-AgNikolaosMyrwn-Metam-Kert-Aug2015

Βλέπουμε βόρεια τον Αύγουστο του 2015.

Αργότερα, και πριν μια δεκαετία (λίγο μετά το 2000 μ.Χ.), επί ηγουμενίας της Αγίας Λαύρας του (+2011) γέροντα Φιλαρέτου Κωνσταντακόπουλου, κτίστηκε πέτρινο εικονοστάσι 10-15 μέτρα νοτιοδυτικά των χαλασμάτων και μπροστά από αιωνόβια πουρνάρα (βελανιδιά).

petr-eikon-agNikolaouMyrwn_Imetoxi-agLauras_Neromanna-Keertezi-Apr2016

Γράφει στην πινακίδα ότι το Μετόχι καταστράφηκε από τους τούρκους το 1585 μ. Χ. Ακριβώς πίσω του άλλο μικρό σιεδρένιας κατασκευής εικονοστάσι από τον ιδιοκτήτη του χωραφιού πλέον…. Βλέπουμε δυτικά τον Απρίλιο του 2016.

ΥΓ: Νέες πληροφορίες -μετά τις 12/08/2015- αναφέρουν ως πολύ πιθανή την καταστροφή του Μετοχίου το 16ο αι. από τη δημιουργία φυσικής λίμνης που το έπνιξε, μετά από κατολισθήσεις στο όντως κατολισθήσιμο στενό στο «Λίθο». Στη φωτογραφία φαίνονται 2 εναπομείναντες μεγάλοι λίθοι που παραμένως στην κοίτη του χειμάρου που μαζεύει τα νερά από τα έλατα και τις δυο βρύσες της περιοχής (Νερομάνα και Κυρά Μαριώ).

Li8os-fragma-apanokabos-limni-Kert18082015

Ο μεγάλος βράχος που φράζει στα στενά στην εποχή μας εν μέρει τον παραπόταμο Λίθο. Βλέπουμε νότια τον Αύγουστο του 2015.

Β) Το πρώην Ιερό Μετόχι των Αγίων Θεοδώρων στα νοτιοανατολικά του οικισμού της Κέρτεζης:

Προς τα μέσα του 1ου μισού του 18ου αι. στην περιοχή που ονομάζεται «Καλογερικός μύλος» προσαρτήθηκε στο παλαιό καλαβρυτινό Μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων που είναι κτισμένο βόρεια από το πρώην μεγαλοχώρι «Αροανία» ή Σοποτό και ανακαινίστηκε πέρνοντας νέα πνοή το 124 από τον ηγούμνεο Συμεών.

Στην εποχή μας το ιερό Μετόχι δεν συνεχίστηκε και τόσο η οικία, όσο και ο μύλος του πέρασαν σε ιδιωτικά χέρια. Έμεινε όμως το προσωνύμιο. Η οικία αυτή σήμερα ανήκει στους κληρονόμους του (+) Γεωργίου Κωνστ. Αλεξόπουλου / «Κορομπίλη» και αλλάξει και μορφή.

Η οικία του Ι. Μετοχίου που έμενα οι μοναχές πριν την τελευταία ανακαίνιση. Βλέπουμε βόρεια από την αυλή του μύλου τον Ιούλιο του 2016. Μπροτά διακρίνεται η θέση του κήπου του.

Ο μύλος έχει περάσει μέσω της ιδιοκτησίας των κληρονόμων Γεωργ. Μπίκου και (+2016) Ιωάννου Κωνστ. Οικονόμου στο «Σύλλογο των εν Αθήναις κερτεζιτών» ο οποίος και τον ανακαίνισε. Προσωρινά ο μ’υλος δεν λειτουργεί (ενώ μπορεί) και στεγάζει πρόχειρα το λαογραφικό μουσείο, έως να μεταφρθεί σε ασφαλές και προσβάσιμο χώρο…

Ο ανακαινισμένος «Καλογερικός μύλος». Βλέπουμε δυτικά τον Ιούλιο του 2016.

Από το βιβλίο της Ζωής Μουρούτη – Γκενάκου «Η προσφορά στην Πατρίδα της Μονής Αγίων Θεοδώρων Καλαβρύτων» (έκδ. Ι. Μητρόπολης Καλαβρύτων & Αιγιαλείας, Αίγιον 2017) και στη σελ. 31 διαβάζουμε:

«…Λίγα χρόνια αργότερα (εννοεί το 1724) η μοναχή Ευγενία προσφέρει στην Μονή των Αγίων Θεοδώρων το δεύτερο μετόχι στην Κέρτεζη (Κώδιξ της Μονής συγκεντρωτικός) του δήμου Καλλιφωνίας: «Αφιέρωσεων η καλογραία από την Κέρτεζη ονομαζομένη Ευγενία το μετόχι με όλην του την περιοχήν, κήπους, συκαμίας και δύο κομμάτια αμπέλι, εις το Μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων».

Το μετόχι αυτόσυνέχισε να είναι γυναικείο, βρίσκουμε δε στο μοναχολόγιο της Μονής των Αγίων Θεοδώρων τα ονόματα δύο μοναχών που έζησαν και απεβίωσαν εκεί. Η Πελαγία Ρελλοπούλου από την Κέρτεζη, που εκάρη το 1878 και απεβίωσε το 1911 στο μετόχι και η Ελισάβετ Αναστασίου από το Καρνέσι, που εκάρη το 1884 και απεβίωσε το 1896...».

Στο ίδιο βιβλίο και στη σελ. 231 αναφέρεται από το μοναχολόγιο της ι. Μονής κατά την περίοδο 1815-1941ότι η κερτεζίτισσα μοναχή Πελαγία (Ρελλοπούλου) εκάρη σε ηλικία 35 ετών το 1878, ενώ το 1879 εκάρη στο ίδιο το Μοναστήρι ο κερτεζίτης μοναχός Θεωνάς (Σωτηρόπουλος) σε ηλικία 65 ετών.

V) Τα εκτός του χωριού  παλαιά αγιονύμια με ή χωρίς εικονοστάσια (από τα δυτικά προς τα ανατολικά)

Α) Αγία Αναστασία πολύ πιο μακριά από τον απανόκαμπο και πιο δυτικά ακόμα απ’ το Μονοδέντρι, στο δρόμο προς το βουνό Γολέμι. Πρόκειται για κοίλωμα σε βράχο. Πιθανά να αποτελούσε σκήτη του Ι. Μετοχίου του Αγ. Νικολάου της Αγ. Λαύρας που βρισκόταν στους πρόποδες του Μονοδενδρίου, στην «Νερομάννα».

AgiaAnastasia-Va8os-Metswt-Kert-06082015

Στη φωτογραφία, πίσω από τη νοητή τομή των δυό βουνογραμμών βρίσκεται  το σχετικό αγιονύμιο της Αγίας Αναστασίας, στα δυτικότερα δηλαδή όρια της Κέρτεζης. Στον χείμαρρο που δημιουργείται πηγάζει κρύο νερό στην περιοχή Μάκοβα. Δεν έχει εικονοστάσι.

Β) Άγιος Μάμας ή Αη-Μάμας, στους πρόποδες του όρους «Τρεις Γυναίκες» (Καλλιφώνια Όρη), βορειοδυτικά της Κέρτεζης. Παραμένει το αγιονύμιο ως προσωνύμιο της περιοχής. Πιθανή σκήτη του προηγούμενου Ι. Μετοχίου, αφού βρίσκεται στα βορειανατολικά και σε μεγαλύτερο υψόμετρο. Η τοποθεσία είναι κοντά στα «γαλάρια» του (+) Μιχάλη Βορύλλα (Μπαλαλά). Η φωτογραφία βγήκε από τους πρόποδες:

AgiosMamas-Kert-06082015

Σώζεται απλό εικονοστάσι. Η φωτογράφησή του αναμένεται…

Γ) Άγιοι Σαράντα -Αη-Σαράντα- βόρεια της Κέρτεζης, δυτικά του παλαιού δρόμου Κέρτεζης – Κούτελης, ανατολικά και στο ίδιο υψόμετρο του Αγίου Μόδεστου. Εκεί μέσα, ωσάν σε σπήλαιο, λίγο πιο πάνω από τους πρόποδες του βουνού «Παξιμαδάς» σώζεται κοίλωμα.

AgioiSaranta-Kert-07082015

Πιθανά να αποτελούσε σκήτη. Παραμένει το αγιονύμιο ως προσωνύμιο της περιοχής. Δεν έχει εικονοστάσι.

Δ) Αη Θόδωρος, ακριβώς πάνω στο διάσελο μετά τους Αγίους Σαράντα, βόρεια της Κέρτεζης, πάνω στον παλαιό δρόμο Κέρτεζης – Κούτελης.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Σώζεται εκεί μικρό σιδερένιο εικονοστάσι. Η φωτογράαφησή του αναμένεται… Δεν υπάρχουν άλλες πληροφορίες.

Ε) Αγία Μαρίνα, ανατολικά της περιοχής «Εγγρέμενος», βόρεια του κάμπου και του κεντρικού δρόμου. Στην περιοχή υπάρχει διπλή πηγή. Ανατολικά της Αγίας Μαρίνας, στην περιοχή «Εξάμπελα», θεωρείται ότι υπήρχε αρχαία πόλη. Έχει περίβλεπτο ανακαινισμένο εικονοστάσι, το δεύτερο πέτρινο κατά χρονική σειρά, ακριβώς βόρεια του κεντρικού δρόμου, το οποίο ανεγέρθηκε με δαπάνες  της οικογένειας Βασιλείου Βορύλλα (Μπαλαλά).

Eikonostasi-AgMarinas-Kert-29-07-2015

Στ) Αγία Άννα ή Αη-Νάνα, κοντά στην ειδικής κατασκευής πηγή «Κιόσι». Εκεί δεσπόζει το παλαιό εικονοστάσι της Αγίας, δίπλα στον παλαιό δρόμο Κέρτεζης – Πριολίθου. Βρίσκεται στους πρόποδες του βουνού Ντεσμένα, νοτιοανατολικά του ανοικτού κάμπου της Κέρτεζης, ακριβώς πιο κάτω απο το ενετικό της Κάστρο.

Eikonostsi-Agia-Anna-Kiosi-Kert-29-07-2015

Σημείωση, 20-07-2016:  Το περιποιημένο εικονοστάσι της Αγίας Άννας που δεσπόζει λίγο πιό πέρα από την πηγή το ΚΙόσι, έκτισε -το πρώτο απ’ όλα τα εικονοστάσια του χωριού- ο (+) Αρίστος Ροδόπουλος – «Ρόδης» με δωρεά του δάσκαλου Γιαννικόπουλου, παλαιού ιδιοκτήτη του νέου καφεστιατόριου nama του Γιώργη Νικολάου απέναντι από την κεντρική πλατεία. Ο Χρήστος Δημ. Αντωνόπουλος – «Νταραλέξης» θυμάται ότι κτίστηκε αρχές της δεκαετίας του 1950.

Ζ) Αγιοι Ανάργυροι, στην περιοχή «Γραμματικού το σπίτι», βορειοανατολικά του μεγάλου κάμπου της Κέρτεζης. Το αγιονύμιο έχει παύσει να αποτελεί και προσωνύμιο της περιοχής, ίσως λόγω της διαμονής στο κατεδαφισμένο σπίτι του «Γραμματικού» της εποχής. Πάντως ακριβώς στην άκρη του κεντρικού δρόμου υπάρχει σχετικό εικονοστάσι, έξω από το γκρεμισμένο αγροτόσπιτο της οικογ. Μιχ. Ανδριόπουλου, όπου σώζεται μόνο ο μεγάλος πλάτανος.

Eikonostasi-AgioiAnargyroi-Kamar-Kert-Aug2015

) Τα εκτός του χωριού  νέα εικονοστάσια (από τα δυτικά προς τα ανατολικά)

Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται το φαινόμενο να τοποθετούνται εικοστάσια σε περιοχές που δεν έχουν εκκλησιαστικό παραδοσιακό ενδιαφέρον. Θα παρουσιάσουμε (ελλειπή προς το παρό) στοιχεία για δύο τέτοια εικονάστια (με σιδεροκατασκευή).

Α) Το εικονοστάσι του Αγίου Φανουρίου στο διάσελο της Καπρίβαινας, ανατολικά της πηγής (αναζητείται φωτοηγραφία του). Το σιδερένιο αυτό εικονοστάσι ανεγέρθηκε πρόσφατα, το 2008 από τον Γεώργιο Δημ. Καλύβα (γεννηθέντα το 1932) εγγονό του ρουμελιώτη μετανάστη Γεωργίου Γιαννούλη και αργότερα Καλύβα.

Μετά από μετακίνηση στην περιοχή του καταστραφένος Μετοχίου της Αγίας Λαύρας, όπου έκτισε και τον ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, κατέληξε ο γιός του Δημήτριος Γεωργ. Καλύβας στο διάσελο της Καπρίβαινας, όπου υπάρχει πηγή (σήμερα η λεγόμενη «βρύση του γιατρού») και έκτισε πέτρινη καλύβα. Μία από τις τελευταίες επιθυμίες του πατέρα του, που έμεινε ανεπλήρωτη ήταν η κατασκευή στην Καπρίβαινα εικονοστασίου στο όνομα του Αγίου Φανουρίου. Ο πατέρας του ερχόταν στην Καπρίβαινα μέχρι το 1957, ενώ πέθανε το 1961.

Η αφορμή ήταν ένα πρόβατό του που χανόταν συχνά και το εύρικε επικαλούμενος τον Άγιο Φανούριο. Έτσι έταξε στον άγιο εικονοστάσι που τελικά το κατασκέυασε ο γιός του Γεώργιος το 2008! Την ιστορία αυτή μας διηγήθηκε ο ίδιος την ημέρα της εορτής της Μεταμορφώσεως στην Κέρτεζη (06-08-2017).

 Β) Το εικονοστάσι του Αγίου Δημητρίου στα νοτιοδυτικά της περιοχής «Αχλαδίτσες», λίγο πριν αρχίσουμε να ανεβαίνουμε τον αγροτοδασικό δρόμο στο Λίθο. Από την κεντρική του εικόνα φαίνεται ότι είναι κατασκευασμένο επ’ ονόματο αυτού του Αγίου. Αναζητούνται περισσότερες πληροφορίες.

Βλέπουμε βόρεια προς τις Τρείς Γυναίκες στις 10-09-2017.

 

VΙΙ) Οι Εφημέριοι της Κέρτεζης

Για πριν το 1900 έχουμε τον ιερέα (+) π. Παναγιώτη Μαραγκόπουλο (Νοε. 1830-Μάρτ. 1893), για τον οποίο υπάρχει τάφος στο Κοιμητήριο της Κέρτεζης.

Κατά το 2008 υπήρχαν τρεις εφημέριοι στους οποίους αντιστοιχούσαν από 1/3 των ενοριτών (η Κέρτεζη έχει σχήμα Υ). Ένας απ’ αυτούς ήταν ο (+) π. Σπύρος Οικονόμου (1840 έως 15-03-1827 ) (τάφος στο Κοιμητήριο).

Το 1908 (και ανελλιπώς έως το 1953) μετατέθηκε ο κερτεζίτης ιερέας (+) π. Δημήτριος Α. Νικολάου – παπα Μήτσος (απεβίωσε 15-04-1954) από τους κοντινούς Κραστικούς, όπου είχε πρωτοτοποθετηθεί το 1904. Η απόφαση του τότε Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας αναφέρει ως λόγω την υπερπολυτεκνία του (είχε 8 παιδιά) και αναλαμβάνει έτσι έκαστος ιερέας από το ¼ των ενοριτών.

meta8et-Ier-Dhm-Nikolaou-seKertezi_19011908

Ο παπα-Μήτσος παραμένει τελικά, ως νεώτερος, ο μόνος εφημέριος της κεντρικής Εκκλησίας. Είχε πάντα αναφορά στο οικείο Μητροπολίτη και μετά την αλλαγή τους ημερολογίου-εορτολογίου το 1923 στην υπόλοιπη Ελλάδα, λειτουργόντας όμως με το παλαιό (πρότυπο Αγίου Όρους). Να σημειωθεί πως μία σοβαρή ομάδα με το παπα Νικολή Παπαγεωργίου δεν είχε τέτοια αναφορά και η οποία κακοπάθησε κατά περιόδους από την επίσημη Πολιτεία.

Το 1953 γίνεται εφημέριος ο υιός του (+) π. Ανδρέας Δ. Νικολάου (απεβίωσε ενεργός στις 13-02-1987). Το 1957 και μετά από ετήσιες συζητήσεις και Συνέλευση το 90% των 1500 ενοριτών αποφασίζει να ακολουθήσει το νέο-Γρηγοριανό ημερολόγιο-εορτολόγιο. Το υπολοιπο 10% είτε συνεχίζει μέχρι σήμερα να μην αναφέρεται στην επίσημη Ιεραρχία, είτε σιγά σιγά οι απόγονοί τους εντάχθησαν στην κανονική Εκκλησία.

Το 1988 έγινε εφημέριος ο π. Σωτήριος Κόσκορης από το Καλλιφώνιο, ενώ το 1989 και μέχρι το 2001 εφημέριος ήταν ο π. Ασημάκης Κατσιαμέτης από τα Κρινόφυτα. Από το 2001 και μέχρι σήμερα εφημερεύει ο π. Ανδρέας Ρηγόπουλος από το Πλανητέρο. Όλοι με διαμονή στην Κέρτεζη.

 VΙΙΙ) Επί-μετρο παρατηρήσεων

Θα μπορούσε κανείς να διερωτηθεί πως εξηγείται τόσος μεγάλος αριθμός Εκκλησιών και Εικονοστασίων; Πρόκειται για μια εξαιρετική θρησκευτικότητα ή κρύβονται άλλες πλευρές που κάποιες μπορούν να να θεωρηθούν ότι αγγίζουν και τη … «θεομπαιξία»; Θα προσπαθήσω να σημειώσω κάποιες παρατηρήσεις:

α) Εάν εξαιρέσουμε τον Ιερό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου, παλιό Πολιούχο στο Κοιμητήριο και τον Αη-Γιάννη, ένας ναός μόνο χτίστηκε το 19ο αι.. Σε μια περίοδο δηλαδή βαθιάς φτώχειας, φορολογικής απομίζησης και εξουθένωσης ο Αη-Γιάννης ανακαινίστηκε το 1870 για να εξυπηρετήσει τους «πανωμερήσιους» του Κεφαλοβρύσου. Είναι η περίοδος με τρεις απανωτές χρεωκοπίες (1824, 1843, 1893). Η κεντρική εκκλησία της Γεννήσεως της Θεοτόκου ξεκίνησε λίγο πριν το 1870 αλλά η αποπεράτωσή του τέλειωσε μετά τον εμφύλιο.

β) Όλοι οι υπόλοιποι ναοί με δυο εξαιρέσεις (ανέγερση αρχές του 21ου) ανεγέρθηκαν στον 20 αι.. Οι ναοί εντός του χωριού εξυπηρετούσαν συνοικίες, μιας και το χωριό ήταν πυκνοκατοικημένο και σε μεγάλες αποστάσεις μεταξύ τους. Εξάλλου οι ιερείς τότε ζούσαν από συνεισφορές των ενοριτών τους και από την όποια χειρωνακτική εργασία τους.

γ) Τα εξωκκλήσια φαίνεται ότι κτίστηκαν ή ανακαινίστηκαν κυρίως από τους πιο εύπορους ενορίτες εντός του χωριού ή από κερτεζίτες που είχαν δημιουργήσει καλύτερο πουγγί στα ξένα (ΗΠΑ, Γερμανία, Βραζιλία, Αυστραλία) ή στην Αθήνα. Η κίνηση αυτή μπορεί να εκφράζει άλλοτε μια θεοσέβεια, άλλοτε επιστροφή της υπεραξίας, ίσως όμως σε κάποιες περιπτώσεις να εκφράζει και ενοχές λόγω έμμεσης ή και άμεσης κοινωνικής κλοπής εργαζομένων.

δ) Πρέπει να σημειώσουμε όμως ότι πάνω από τον απανόκαμπο λειτουργούσε πριν το 1585 το Μετόχι της Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων με πολλές σκήτες στη γύρω περιοχή. Επίσης  η Κέρτεζη μπορεί να θεωρηθεί και το κέντρο ενός νοητού πολυγώνου ανάμεσα και στα μοναστήρια των Αγίων Θεοδώρων Αροανίας νοτιδυτικά, του Αγίου Νικολάου Βλασσίας βορειοδυτικά, της Μακελαριάς στους Μποντιάδες Καλαβρύτων βόρεια, του Μεγάλου Σπηλαίου ανατολικά. Επομένως η θεολογική επιρροή είναι δεδομένη ακόμη μέχρι σήμερα. Εξού τα «καλογερικά» κτήματα, μύλοι, αλλά και το παλαιοημερολογητικό ζήτημα που μας ταλάνισε σχεδόν 100 χρόνια.

ε) Η Κέρτεζη πάντως ανέπτυξε ένα, θεολογικού τ’υπου, σύστημα αλληλεγγύης που ξεπερνά την «καλβινική φιλανθρωπία». Το σύστημα αυτό ονομάστηκε «ξέλαση» και εκφράζει μια βαθιά και γόνιμη κοινωνική θρησκευτικότητα. Η ονομασία ορμάται από το αρχαίο ρήμα «εξελαύνω» που σημαίνει οδηγούμαι με φόρα και στοχοπροσήλωση σε κάποιο στόχο. Εδώ ο στόχος ήταν η ομαδική στήριξη χειμαζομένων κατοίκων (από θεομηνία, βαριές ασθένειες, ξαφνικούς θανάτους, κλπ) σε ζητήματα καλλιέργειας, συγκομιδής, φύλαξης κοπαδιών, κτίσημο αποθηκών ή οικιών, κλπ πάντα μετά από Θεία Λειτουργία, Κυριακή ή άλλη εκκλησιαστική αργία. Για το θέμα αυτό έχει γράψει την Άνοιξη του 1980 ειδικό άρθρο-ανοικτή επιστολή προς τον Ανδρέα Παπανδρέου ο (+) κερτεζίτης Αρεοπαγίτης Αλέξανδρος Δημ. Τζένος στην Ελευθεροτυπία.

στ) Με μια τέτοια παράδοση είναι λογικό το θέμα αυτό να πάρει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις και επομένως να πάμε σε μια υπερ-συσσώρευση Ναών, ναϋδρίων και εικονοστασίων. Οι ντόπιοι ιερείς ήταν αρκετοί, ψάλτες πάρα πολλοί και η θέση του επιτρόπου πάντα αξιοζήλευτη. Αν και σήμερα οι μεν ανάγκες έχουν μετατοπιστεί, ο δε πληθυσμός έχει πέσει κοντά στο 20% των κατοίκων του πρώτου μισού του 20ου αι. (πάνω από 1500), η οικειότητα με το θρησκευτικό στοιχείο είναι πλέον μια πραγματικότητα στο χωριό. Το ζήτημα είναι όμως να ειδωθεί μέσα στα νέα δεδομένα σε νέα ισορροπία.

 VΙΙΙ) Σημειώσεις

Α) Τα στοιχεία τα έχω συλλέξει ο ίδιος, έχω όμως βοηθηθεί από παλαιούς κερτεζίτες, αλλά και από το βιβλίο «Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΕΡΤΕΖΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ» της συναδέλφου Γιούλας. Γ. Κωνσταντοπούλου, έκδ. 1999. Επί πλέον προστέθηκαν στοιχεία και από το βιβλίο της κ. Ζωής Μουρούτη – Γκενάκου (τ. Επίκουρης Καθηγήτριας Πανεπιστημίου Κρήτης) «Η προσφορά στην Πατρίδα της Μονής Αγίων Θεοδώρων Καλαβρύτων» (έκδ. Ι. Μητρόπολης Καλαβρύτων & Αιγιαλείας, Αίγιον 2017).

Ειδική βοήθεια μου προσέφεραν ο τωρινός εφημέριος π. Ανδρέας Ρηγόπουλος, ο ιεροψάλτης Μίμης Ανδρ. Νικολάου, ο επίτροπος Κώστας Τριπολιτσιώτης και ο Γεώργιος Δημ. Καλύβας (06-08-2017).

Β) Το εν λόγω άρθρο το αφιερώνω τόσο στον αγαπημένο μου πατέρα Αντώνη, που εκδήμησε ειρηνικά και πλήρης ημερών στις 11-07-2015, όσο και στην πολυαγαπημένη μου μητέρα Γαρουφαλιά, που εκδήμησε στις 01-07-1975 και η οποία με έμαθε να σχετίζομαι λειτουργικά με τα «ιερά».

* Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι πτυχ. Θεολογίας και εργάζεται ως φυσικός στην β/βάθμια εκπ/ση. Είναι συμμέτοχος σε συνδικαλιστικές και πολιτισμικές συλλογικότητες. e-mail: pmkas2004@yahoo.gr.

Κέρτεζη, 26-07-2015.

Οι φωτογραφίες επαναρτήθηκαν στις 30-12-2015 λόγω τεχνικού προβλήματος.

Συμπλήρωση για το Ι. Μετόχι της Αγίας Λαύρας, επ’ ονόματι του Αγίου Νικολάου Μύρων, έγινε στις 12-Απριλίου του 2016 με επί πλέον υλικό.

Συμπλήρωση για την ιστορία ανέγερσης του σημερινού εξωκκλησιού τςη Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στα έλατα, του εικονοστασίου των Αγίου Φανουρίου στην Καπρίβαινα και του Αγίου Δημητρίου στις ΝΔ Αχλαδίτσες έγινε στις 12 Σεπτεμβρίου του 2017.

Συμπλήρωση για την ιστορία του Ι. Μετοχίου των Αγίων Θεοδώρων στον «Καλογερικό μύλο» και αναδιάταξη ενοτήτων έγινε στις 15 Σεπτεμβρίου του 2017.

2 σχόλια στο Οι 19+2 εκκλησιές της Κέρτεζης και τα 11 κερτεζίτικα αγιονύμια