Αρχείο κατηγορίας πορεία στη Γνώση

Μια μέθοδος υπολογισμού δεκαδικών ψηφίων του π=3,14 …, μέσω του DNA

Μια μέθοδος υπολογισμού δεκαδικών ψηφίων του π=3,14 …, μέσω του DNA

Του Μαρίνου Σπηλιόπουλου*

   Αν πεις ότι μπορεί να συνδέεται το π (πηλίκο της περιφέρειας ενός κύκλου προς τη διάμετρό του) με το DNA (γενετικό υλικό), όλοι θα πουν ότι δεν γίνεται, είναι ασύνδετα πράγματα, κάποιοι θα το χαρακτηρίσουν και πιο «βαριά» ότι είναι ασυναρτησία και ανοησία. Δηλαδή κάτι ανάλογο, σαν να θες να συνδέσεις το μήκος της σκιάς ενός ανθρώπου, με τα χρήματα που έχει στο παντελόνι του. Σε κάποιους αν επιμένεις, μπορεί να πάει το μυαλό τους στην διπλή έλικα του DNA και τη σχέση της με τον κύκλο. Εξάλλου έχει βρεθεί και κυκλικό DNA στους οργανισμούς.

   Πριν αναλύσουμε το θέμα της παρούσης εργασίας, ας πούμε λίγα λόγια για την εμφάνιση του π στην επιστήμη των μαθηματικών και της φυσικής. Στα μαθηματικά περιληπτικά το π, εμφανίζεται στη γεωμετρία: κύκλο, εμβαδό και όγκους δισδιάστατων (σχήματα με κύκλους, ημικύκλια κ.λπ.) και τρισδιάστατων (σφαίρα, κώνος, κύλινδρος κ.λπ.) σχημάτων. Σε άλλους μαθηματικούς κλάδους: στην κανονική κατανομή Γκάους (κωνοειδή καμπύλη), στις κωνικές τομές, στη θεωρία πιθανοτήτων (ειδικές περιπτώσεις), στις απειροσειρές, στις σειρές τόξου εφαπτομένη του Όιλερ και όχι μόνο. Στις «τρελές» εξισώσεις του αυτοδίδακτου Ινδού μαθηματικού Σρινιβάσα Ραμανουτζάν κ.λπ. Στη φυσική πάλι περιληπτικά: στην περίοδο εκκρεμούς, στην αρμονική ταλάντωση, στο κύκλωμα Τόμσον, δυνάμεις Κουλόμπ μεταξύ ηλεκτρικών φορτίων, κατανομή Μάξγουελ – Μπόλτσμαν, ενέργεια Φέρμι, Αρχή αβεβαιότητας (ή απροσδιοριστίας) του Χάιζεμπεργκ. Επίσης: στην κρίσιμη πυκνότητα του Σύμπαντος, την κοσμολογική σταθερά, στην εξίσωση του Στίβεν Χόκινγκ που περιγράφει το ρυθμό εξάτμισης μιας μαύρης τρύπας του Σύμπαντος κ.λπ. Βλέπουμε το π να μετέχει στους μαθηματικούς τύπους που διέπουν διάφορα φυσικά φαινόμενα του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου, από την συμπεριφορά του ηλεκτρονίου μέχρι την περιοδικότητα των ηχητικών και θαλασσίων κυμάτων, τους τυφώνες, τους σπειροειδείς γαλαξίες, τις μαύρες τρύπες του σύμπαντος κ.λπ. Θα ήταν παράλογο ή καλύτερα αφύσικο, να μην μετέχει και στο DNA το βασικό χημικό μόριο της ζωντανής ύλης, που περικλείει όλες τις πληροφορίες με βάση το γενετικό κώδικα για τη δομή και τις λειτουργίες των κυττάρων και κατ’ επέκταση των ζωντανών οργανισμών. Πολλοί λένε ότι η ζωή και η εξέλιξή της, καθώς και η ιστορία του κόσμου, των πραγμάτων και της ανθρωπότητας, έχει σπειροειδή μορφή. Κάτι σαν την μορφή του DNA.

   Ένα άλλο ζήτημα που πρέπει να ξεκαθαριστεί, είναι γιατί να μας ενδιαφέρει ο υπολογισμός δεκαδικών ψηφίων του π με το DNA, αφού με διάφορους τρόπους οι μαθηματικοί (απειροσειρές, εξισώσεις Ραμανουτζάν, διαφορές τόξου εφαπτομένης, κάποιες άλλες συνδυαστικές εξισώσεις κ.λπ.) και με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών (Η/Υ), έχουν υπολογίσει τρισεκατομμύρια δεκαδικά ψηφία του π. Ελβετοί ερευνητές το 2021 υπολόγισαν 62,8 τρισεκατομμύρια, χρησιμοποιώντας έναν υπερυπολογιστή. Έσπασαν το προηγούμενο ρεκόρ των Γιαπωνέζων. Το ρεκόρ αυτό θα σπάσει σύντομα είτε από τους ίδιους ή κάποιους άλλους και το θέμα δεν θα τελειώσει ποτέ, γιατί τα ψηφία του π είναι άπειρα. Η απάντηση είναι η εξής: ο υπολογισμός έχει αξία γιατί γίνεται με το DNA, το βασικό χημικό μόριο της ζωής. Το DNA έχει από μόνο του «γοητεία», περικλείει απεριόριστη αξία και θαυμασμό, που τα εκφράζει όλα αυτά με διάφορους τρόπους και η σχέση του με το π μπορεί να μην έχει άμεσα πρακτική χρησιμότητα για τα μαθηματικά, δηλώνει όμως κάτι βαθύτερο, μια σοφία, τις πολλές δυνατότητες που έχει η ζωή να λύνει προβλήματα σε διάφορα πεδία κ.λπ. Εξάλλου άλλο να υπολογίζεις κάτι από μια «άψυχη» εξίσωση και άλλο από κάτι ζωντανό. Αυτό από μόνο του έχει αξία και είναι άξιο προσοχής. Εδώ ταιριάζει και κάτι άλλο, που μου αρέσει και είναι αυτονόητο για κάθε μαθηματικό: «οι μαθηματικοί σε ό,τι κάνουν δεν το κάνουν επειδή χρειάζεται και κανείς δεν γνωρίζει από πριν αν κάτι χρειαστεί ή όχι». Ποιος ξέρει, αυτή η ιδιότητα του DNA (να υπολογίζονται δεκαδικά ψηφία του π), να έχει και  «πρακτική αξία» άμεσα ή μελλοντικά, με το να κατανοήσουμε και κάποιες άλλες πτυχές της εξέλιξης της ζωντανής ύλης και των ζωντανών οργανισμών, να κάνουμε ίσως και άλλους μαθηματικούς υπολογισμούς ή να ψάξουμε και για άλλες «γωνίες» των δυνατοτήτων αυτού του σημαντικού χημικού μορίου της ζωής. Παλαιότερα είχε ακουστεί, εκτός από κβαντικούς υπολογιστές, μελλοντικά να έχουμε και υπολογιστές DNA. Σκεφτείτε την σύνδεση τέτοιων υπολογιστών στο μέλλον με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Με το π ως γνωστό ελέγχεται η αξιοπιστία και οι δυνατότητες των υπολογιστών (Η/Υ). Τέλος σ’ αυτά τα προλογικά να προσθέσουμε και τα εξής: Κάποιοι έχουν πει, ότι δεν θα εμπλουτιστεί μόνο η βιολογία από τα μαθηματικά, αλλά και η βιολογία θα εμπλουτίσει τα μαθηματικά.

   Με τη λήξη του κάπως μακρόσυρτου, αλλά ταυτόχρονα και πολύ σημαντικού προλόγου, ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά: Οι δομικοί λίθοι του DNA ονομάζονται νουκλεοτίδια και έχουν συγκεκριμένη χημική δομή. Ανάλογα με την αζωτούχα βάση που περιέχουν διακρίνονται σε νουκλεοτίδια της Αδενίνης (Α), της Θυμίνης (Τ), της Γουανίνης (G) και της Κυτοσίνης (C). Τα μοριακά τους βάρη αντίστοιχα είναι 331, 322, 347 και 307. Στην εργασία αυτή δεν μας ενδιαφέρει η χημική σύσταση ή άλλες ιδιότητες των νουκλεοτιδίων, παρά μόνο οι αντίστοιχες καθαρές αριθμητικές τιμές των μοριακών τους βαρών. Οι αριθμοί 331, 347, 307 είναι πρώτοι (διαιρούνται μόνο με τον εαυτό τους και την μονάδα), ενώ ο 322 είναι σύνθετος (όχι πρώτος). Με τα σύμβολα A, T, G, C θα συμβολίζουμε ταυτόχρονα τα αντίστοιχα νουκλεοτίδια, τις αντίστοιχες αζωτούχες βάσεις, τα μοριακά τους βάρη, τους αντίστοιχους αριθμούς και τις πράξεις μεταξύ τους κ.λπ. Εύκολα μπορούμε να δούμε από αθροίσματα, διαφορές ή γινόμενα μεταξύ τους, τα εξής: A+T+G+C=1307, A+T=653, AT-GC=53, όλοι πρώτοι αριθμοί. Επίσης μια μαθηματική σχέση που συνδέει αυτούς τους αριθμούς είναι:

G = Α∙Τ +10C/9+C

   Δεν την αναλύουμε περισσότερο, γιατί δεν έχει άμεση σχέση με το θέμα του π που μας ενδιαφέρει. Ίσως ενδιαφέρει ειδικούς της θεωρίας αριθμών, γιατί αν στον παραπάνω μαθηματικό τύπο θέσουμε (κατ’ αναλογία των νουκλεοτιδίων) στη θέση του C και G κάποιο πρώτο αριθμό, υπολογίζουμε το γινόμενο Α·Τ. Αν θέσουμε στον Α (πάλι κατ’ αναλογία) έναν πρώτο αριθμό και στον Τ έναν σύνθετο που εκφράζει το γινόμενό τους, το άθροισμα των αριθμών όπως και στο DNA είναι πολύ συχνά πρώτος αριθμός. Όχι πάντα αλλά πολύ συχνά. Παράδειγμα: C=3, G=11, βρίσκουμε ΑΤ=102. Θέτουμε Α=2 (ο μόνος άρτιος πρώτος αριθμός) και επομένως Τ=51 (σύνθετος). Το άθροισμα 3+11+2+51=67 (πρώτος αριθμός) κ.λπ. Ο παραπάνω μαθηματικός τύπος λειτουργεί πολλές φορές σαν μια μικρή  «μηχανή» παραγωγής πρώτων αριθμών.

   Μια άλλη μαθηματική σχέση, η πιο σημαντική για το θέμα της εργασίας είναι:

(G+T) ‒ (A+C)=31 (πρώτος αριθμός και αυτός). Εδώ το σημαντικό δεν είναι η συγκεκριμένη ιδιότητα του αριθμού 31, αλλά ότι με τον αριθμό αυτό μπαίνουμε στα «αχαρτογράφητα νερά» του π σε σχέση με το DNA. Το 31 είναι το π με ένα δεκαδικό ψηφίο, πολλαπλασιασμένο επί δέκα. Και δεν είναι μόνο αυτό. Εύκολα βλέπουμε να ισχύει:

G + T ‒ A ‒ C = 31

14G + 6T ‒ 14A ‒ 6C = 314

141G + 59T ‒ 141A ‒ 59C = 3141

1415G + 585T ‒ 1415A ‒ 585C = 31415

14159G + 5841T ‒ 14159A ‒ 5841C = 314159 κ.λπ.

Πίνακας 1

   Παράδειγμα: στη πέμπτη σειρά έχουμε

14159 · 347 + 5841 · 322 ‒ 14159 · 331 ‒ 5841 · 307 = 314159

Το ίδιο ισχύει και συνεχίζεται για κάθε σειρά. Γιατί η σχέση κάθε σειράς μας δίνει το π=3,14159… με ένα, δύο, τρία κ.λπ. δεκαδικά ψηφία, πολλαπλασιασμένο αντίστοιχα με 10, 100, 1000 κ.λπ. Επίσης το άθροισμα των συντελεστών των G και Τ, αντίστοιχα και των Α και C σε κάθε σειρά, είναι διαδοχικά 2, 20, 200, 2000, 20000 κ.λπ. Μια εκπληκτική σύνδεση του DNA με το π. Με διάθεση να αστειευτώ και φυσικά τηρουμένων των αναλογιών, όλα τα ανωτέρω ίσως θυμίζουν σε κάποιους την προσέγγιση του π από τον Αρχιμήδη. Εκεί είχαμε πλευρές εγγεγραμμένων πολυγώνων, εδώ κατ’ αναλογία νουκλεοτίδια.

Συνεχίζοντας, θα προσπαθήσουμε να «μαθηματικοποιήσουμε» διάφορες διαδικασίες, για να καταλήξουμε εκεί που είναι ο τελικός στόχος της εργασίας. Έστω δύο διαδοχικές σειρές π.χ. η v και η v+1. Οι συντελεστές των G και Τ (ανάλογα για το Α και Τ) της νιοστής σειράς είναι φ και x αντίστοιχα και το συνολικό αποτέλεσμα Ζ1. Ανάλογα οι συντελεστές και το αποτέλεσμα της v+1 σειράς είναι y, ω και Ζ2. Συγκεκριμένα:

φG + xT – φA – xC = Z1 (1)

yG + ωT – yA – ωC = Z2 (2)

   Παράδειγμα: για την τρίτη σειρά (v=3) έχουμε φ=141, x=59 και z1=3141. Για την επόμενη τέταρτη σειρά (v+1=4) έχουμε y=1415, ω=585 και Z2=31415 (βλέπε πίνακα 1) κ.λπ. Επίσης έχουμε φ+x=2· 10v-1 (3) και y+ω=2·10v (4). Παράδειγμα: για v=2 φ+x=20 και y+ω=200 (βλέπε επίσης πίνακα 1) κ.λπ. Από τις σχέσεις (1) και (2) και τις αριθμητικές τιμές των G, T, A, C αν κάνουμε μαθηματική ανάλυση, μπορούμε να καταλήξουμε σε διάφορες μαθηματικές σχέσεις και τύπους, που όμως δεν μας βοηθούν στον υπολογισμό των δεκαδικών ψηφίων του π. Μπορούμε να αναφέρουμε κάποιες από αυτές (χωρίς απόδειξη ή παραδείγματα):

Ζ2χ−Ζ1ω/Ζ1y−Ζ2φ = 16/15.

      Επίσης αν α είναι το ψηφίο των μονάδων του Z2, μεταξύ των φ, x, y, ω και α, ισχύουν διάφορες σχέσεις όπως: y – ω = 10 (φ-x) + 2α, y = 10ν + 5 (φ-x) + α, xy – φω = 2· 10v-1 ·α κ.λπ. Τις παρουσιάζουμε περιληπτικά αυτές τις σχέσεις (αν και δεν μας βοηθούν στο στόχο της εργασίας), αφ’ ενός για να δούμε μαθηματικές «ομορφιές» που συναντούμε στο DNA, αφ’ ετέρου μήπως κάποιοι άλλοι ερευνητές τις αξιοποιήσουν καλύτερα ή και γιατί όχι, να βρουν και άλλες πιο σημαντικές με θεωρητικό ή και πρακτικό αποτύπωμα. Όμως για να πετύχουμε τον τελικό στόχο της εργασίας συνεχίζουμε με το εξής: είδαμε στον πίνακα 1 (στις διάφορες σειρές), τους αριθμητικούς συντελεστές των νουκλεοτιδίων και τις σχέσεις που αναπτύσσουν μεταξύ τους. Αν πάρουμε τα πηλίκα (λόγους), των συντελεστών αυτών κάθε σειράς (βλέπε πίνακα 2), παρατηρούμε:

1/1 =1

14/6 = 2,333333333 …

141/59 = 2,389830508 …

1415/585 = 2,418803419 …

14159/5841 = 2,424071221 …

141592/58408 = 2,424188467 …

……… …….. ………………….

                            2,42422678468 …

Πίνακας 2

   Με τη βοήθεια Η/Υ και για μεγάλο αριθμό διαιρέσεων (ο υπολογιστής μου «άντεξε» μέχρι το 307 ψηφίο του π), ο λόγος των συντελεστών (π.χ. κ και λ) μετά από το 12ο ψηφίο, τείνει σταθερά σ’ έναν πολύ συγκεκριμένο αριθμό, τον 2,42422678468 … Με μια πρώτη ματιά ο αριθμός αυτός φαίνεται τυχαίος. Δεν είναι όμως έτσι. Ο αριθμός αυτός προσεγγίζει σε μεγάλο βαθμό τα 3/2 του αριθμού Φ = 1,618033988 … (χρυσή τομή). Δηλαδή 3/2 .Φ = 2,427050983 …

   Επίσης είναι γνωστός στους μαθηματικούς ο προσεγγιστικός μαθηματικός τύπος πΦ= 6/5 Φ2 μεταξύ του π και του Φ. Στη συνέχεια κάνοντας λογοπαίγνιο και χαριτολογώντας για τα πιο πάνω, ας χρησιμοποιήσουμε μια φράση της καθομιλουμένης όταν θέλουμε να δηλώσουμε κάτι που γίνεται αμέσως ή στο άψε-σβήσε: μελέτη της διπλής έλικας του DNA στο «πει και φει». Ας φιλοσοφήσουμε όμως και λίγο. Μετά από όλα αυτά, τι θα μπορούσαμε να υποθέσουμε; Απώτερος σκοπός της φύσης είναι η επίτευξη του τέλειου κύκλου ή της τέλειας σπείρας; Γνωρίζουμε ότι η λογαριθμική σπείρα συνδέεται με το Φ. Πιθανόν όταν αυτό επιτυγχάνεται (περίπτωση σχηματισμού του DNA), δημιουργείται ζωή. Η ζωή με την μορφή του DNA αγαπάει τον τέλειο κύκλο, την τέλεια σπείρα, αγαπάει όπως είδαμε και πιο πάνω τους πρώτους αριθμούς που είναι η βάση του μαθηματικού συστήματος και δεν απορρίπτει την χρυσή τομή των πραγμάτων. Μεταλλάξεις που συμβαίνουν συνεχώς και σε πολύ μεγάλο αριθμό και που οδηγούν σε απομάκρυνση της στερεοχημικής δομής του DNA (της λειτουργικότητας και της πληροφορίας που περιέχει) από την τελειότητα του κύκλου, η ίδια η φύση τις απορρίπτει. Επιτρέπει να επιβιώσουν μόνο εκείνες που τηρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις (διατήρηση αρτιότητας σχήματος, λειτουργικότητας και πληροφορίας), και οι οποίες κατά κανόνα είναι θεμιτές και μπορούν να υποστηρίξουν τη ζωή.

   Τελειώνοντας, ας δώσουμε ένα παράδειγμα βιο-υπολογισμού (με το DNA), δεκαδικών ψηφίων του π: Υποθέτουμε ότι θέλουμε να υπολογίσουμε το έβδομο δεκαδικό ψηφίο του π. Με έξι δεκαδικά ψηφία έχουμε π = 3,141592 … Το έβδομο δεκαδικό ψηφίο θα είναι κάποιο ψηφίο από τη δεκάδα 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9. Στην έβδομη σειρά με βάση τα πιο πάνω, ισχύει φ + x = 2·106. Αν το έβδομο ψηφίο είναι π.χ. μηδέν (0), τότε φ = 1415920 και x = 584080. Επομένως φ/x = 2,424188467 … Αν το έβδομο ψηφίο είναι 1, τότε φ = 1415921 και x=584079, επομένως φ/x = 2,42419433 … Παρόμοια εργαζόμενοι για το ψηφίο 2 έχουμε φ/x = 2,424200192 … Για το ψηφίο 3 αντίστοιχα έχουμε 2,424206055… για το 4 → 2,424211918 …, για το 5 → 2,42421778 …, για το 6 → 2,424223643 …, για το 7 → 2,424229506 …, για το 8 → 2,424235368 … και για το 9 → 2,424241231 … Βλέπουμε ότι το ψηφίο 6 είναι πιο κοντά στον αριθμό 2,42422678468 … που έχουμε βρει στον πίνακα 2 της εργασίας. Άρα το έβδομο δεκαδικό ψηφίο του π είναι το 6. Δηλαδή π =3,1415926 … (το π με επτά δεκαδικά ψηφία) κ.τλ.

   Με τη βοήθεια Η/Υ ή συνεργασία Η/Υ, μπορούμε να υπολογίσουμε όσα δεκαδικά ψηφία του π θέλουμε.

* Ο Μαρίνος Σπηλιόπουλος είναι: Βιολόγος – Βιομαθηματικός – Ερευνητής. E-mail: marinosspl@gmail.com.

Σημείωση από τΜτΒ: Ευχαριστώ το φίλο και συνάδελφο για την αποστολή της μελέτης του προς δημοσίευση.

Από την κοιλάδα του Βουραϊκού στο Πανεπιστήμιο;

Από την κοιλάδα του Βουραϊκού στο Πανεπιστήμιο;

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Έχει ανοίξει πάλι η συζήτηση (σε κυβέρνηση Ν.Δ.), για τα λεγόμενα μη κρατικά πανεπιστήμια, αν και δεν υπάρχουν κρατικά και μη κρατικά, αλλά δημόσια και ιδιωτικά. Αυτή τη φορά δεν οδηγείται σε προσπάθεια αναθεώρησης του συντάγματος και του άρθρου 16 (και άλλων), αλλά για παράκαμψη του άρθρου 16! Θεωρεί ότι μπορεί να πάει με το άρθρο 28. Αυτό «αναφέρει ότι οι διακρατικές συμφωνίες υπερισχύουν του κοινού νόμου αλλά δεν υπερισχύουν του Συντάγματος (βλ. άποψη Ακρίτα Καϊδατζή, αναπληρωτή καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου του ΑΠΘ[1]).

   Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που το τελευταίο διάστημα γινόμαστε μάρτυρες μιας νέας προσέγγισης από την πλευρά της κυβέρνησης, με αναφορά στην «ανάγνωση» του Άρθρου 16. Είναι πράγματι απορίας άξιο πώς μπορεί να «αναγνωστεί» το Άρθρο 16, ειδικά οι παράγραφοι 5 και 6 που αναφέρουν: «…5. H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση…

6. Οι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι δημόσιοι λειτουργοί. Το υπόλοιπο διδακτικό προσωπικό τους επιτελεί επίσης δημόσιο λειτούργημα, με τις προϋποθέσεις που νόμος ορίζει…».[2]

ΙΙ. ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΕ;

   Σε όλες σχεδόν τις χώρες στα δημόσια Πανεπιστήμια η φοίτηση είναι πάνω από το 83%, το οποίο αποτελεί και το μικρότερο όριο. «Στην Ελλάδα, το Λουξεμβούργο, τη Δανία, την Ιρλανδία και την Ολλανδία, το ποσοστό αυτό ανέρχεται ή αγγίζει το 100%. Επίσης, σε χώρες όπως η Μάλτα, η Βουλγαρία, η Εσθονία (την τελευταία 5ετία), η Γαλλία, η Κροατία, η Λιθουανία, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Σουηδία, τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 85- 93%. Στον αντίποδα βρίσκονται η Λετονία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου το 100% φοιτούν, σύμφωνα με τη Eurostat, σε ιδιωτικά πανεπιστήμια.

   Πρέπει ωστόσο να τονιστεί πως τα πανεπιστήμια στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι κατά βάση δημόσια (μόλις 10 ή λιγότερα ιδιωτικά δίνουν πανεπιστημιακά πτυχία) αλλά είναι ανεξάρτητοι οργανισμοί και για το λόγο αυτό η Eurostat τα κατατάσσει στην κατηγορία των ιδιωτικών αλλά, με ελάχιστες εξαιρέσεις, χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους μέσω της επιδότησης των διδάκτρων και όχι μόνο, όπως αναφέρεται παρακάτω. Το ίδιο ισχύει και για τη Λετονία, στην οποία λειτουργούν δημόσια και ιδιωτικά πανεπιστήμια. Επίσης, σε ιδιωτικά πανεπιστήμια φοιτούν περίπου το 60-65% των φοιτητών σε Βέλγιο, Κύπρο και Φινλανδία…».[3]

ΙΙΙ. Η ΣΥΓΚΛΗΤΟΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

   «Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης εν όψει της κατάθεσης για διαβούλευση του ν/σ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δημοσιοποιεί κάποια στοιχεία που αφορούν στο πανεπιστήμιο και καταδεικνύουν ανάγλυφα την κατάσταση που επικρατεί στο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο.

   Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά η κρατική χρηματοδότηση για λειτουργικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς έχει περικοπεί κατά 58,62% σε σχέση με το 2009, τα μέλη ΔΕΠ έχουν μειωθεί κατά 8,76%, οι άλλες κατηγορίες προσωπικού (ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ, ΕΕΠ, διοικητικοί υπάλληλοι) κατά 22,71%, ενώ την ίδια περίοδο ο αριθμός των εγγεγραμμένων φοιτητών αυξήθηκε κατά 39,78%…». Δείτε αναλυτικά τον πίνακα…

   «… Το συμπέρασμα που προκύπτει αβίαστα από την παράθεση των παραπάνω στοιχείων, είναι ότι το Πανεπιστήμιο Κρήτης, και το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο γενικότερα, χρήζει άμεσης γενναίας ενίσχυσης από την ελληνική Πολιτεία τόσο όσον αφορά στον προϋπολογισμό του όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό για να μπορέσει να συνεχίσει να επιτελεί απρόσκοπτα το έργο του, να στηρίζει την ελληνική κοινωνία και να τιμά τη χώρα μας διεθνώς. Η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, εκτός του ότι παρακάμπτει το άρθρο 16 του Συντάγματος, δεν αναμένεται να λύσει κανένα από τα παραπάνω προβλήματα.

   Πέραν τούτου, το δημόσιο πανεπιστήμιο διασφαλίζει την ποιότητα της έρευνας και της εκπαίδευσης, προασπίζει την ελευθερία της σκέψης και προσφέρει ίσες ευκαιρίες σε όλους τους Έλληνες πολίτες για πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Η ενίσχυσή του λοιπόν πρέπει να αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα της ελληνικής Πολιτείας».[4]

IV. ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ;

   Αυτή τη φορά η κυβέρνηση, όπως και στην προηγούμενη θητεία της, δεν θεσμοθέτησε απλά τη «βάση του 10», αλλά την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής (Ε.Β.Ε.). Ως γνωστόν, τα θέματα (στατιστικά) που μπαίνουν στις εισαγωγικές εξετάσεις για τα δημόσια Πανεπιστήμια στην Ελλάδα, βρίσκονται πολύ πάνω από το επίπεδο των σχολικών βιβλίων και των ασκήσεων. Κάποιες φορές περνούν και το διπλάσιο του επιπέδου τους, ειδικά σε μαθήματα, όπως η Φυσική, τα Μαθηματικά κλπ. Συχνά συμβαίνει και στην Έκθεση και την Ιστορία με πολύ εξεζητημένα θέματα. Και το λέω αυτό όχι μόνο θεωρητικά, αλλά και εμπειρικά, αφού ήμουν περίπου 25 χρόνια βαθμολογητής στο μάθημα της φυσικής της Γ΄ Λυκείου. Φυσικά ο πρώτος σκοπός ήταν η αναγκαστική στήριξη των ιδιωτικών φροντιστηρίων.

   Έτσι πριν μια περίπου εικοσαετία θεσμοθετήθηκε η «βάση του 10». Το «10» όμως είναι πολύ σχετικό. Έχει να κάνει με το είδος κλιμάκωσης των θεμάτων, το βαθμό δυσκολίας, την ποσότητα των ερωτήσεων και απαντήσεων, την απόκλιση από το μέσο επίπεδο των μαθητών στα σχολεία της χώρας, που δεν είναι όλα σε περιοχές όπου οι οικογένειες κουβαλούν μεγάλο «μορφωτικό κεφάλαιο». Η βάση αυτή δεν άντεξε και καταργήθηκε.

   Τώρα επανήλθε μια άλλη βάση, η οποία συχνά ανεβαίνει πολύ πάνω από «δέκα» και ταυτόχρονα μειώνει τον όποιο αριθμό πρωτοετών φοιτητών έχει εξαγγείλει αρχικά το Υπ. Παιδείας. Αυτό γίνεται με ειδικούς συντελεστές που έχουν επιβληθεί στα κατά τόπους Πανεπιστήμια, με ό,τι σημαίνει αυτό τόσο για την ουσία τους, όσο και για την αυτονομία τους.

   Δεν φθάνει αυτό, αλλά η Ε.Β.Ε. πέρασε και στα ΕΠΑΛ (Επαγγελματικά Λύκεια), στα οποία λόγω των κακοδαιμονιών του ελληνικού συστήματος, φοιτούν μαθητές που σπάνια θα περνούσαν την «βάση του 10», πόσο μάλλον την Ε.Β.Ε.. Ταυτόχρονα έχουν εισαχθεί, μέσω της υποχρεωτικής «τράπεζας θεμάτων» ένα είδος πανελλαδικών από την Α΄ Λυκείου. Κατανοούμε λοιπόν ότι με τη μέθοδο αυτή θα περισσεύει τεράστιο ποσοστό υποψηφίων μετά την Γ΄ Λυκείου. Αυτούς τώρα τους αναμένουν τα ιδιωτικά κολέγια και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια…

V. ΤΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΘΑ ΕΧΟΥΝ ΔΙΔΑΚΤΡΑ;

   Ήδη σε πάρα πολλά πανεπιστήμια, λόγω της τεράστιας υποχρηματοδότησης από το κράτος και την σχεδόν παντελή πρόσληψη καινούριων επιστημόνων, λόγω συνταξιοδοτήσεων και θανάτων, έχουν εισαχθεί δίδακτρα στα μεταπτυχιακά, όπως και στο «Ανοικτό Πανεπιστήμιο» της Πάτρας.

   Από την άλλη, η πλειοψηφία των διδακτορικών φοιτητών εγκλωβίζονται από τα πανεπιστήμια έμμεσα, ώστε να προσφέρουν εργασία με ελάχιστη αμοιβή, μέχρι επιτέλους να πάρουν το διδακτορικό τους. Επομένως και στα Πανεπιστήμια έχει αλωθεί μέρος της συλλογικής συνείδηση είτε «εξ ανάγκης» απ’ αυτά είτε και εκ «πλεονεξίας» από τα τμήματα…

   Με τα λεγόμενα «μνημόνια» στηρίζονται εκ του πλαγίου, η ιδιωτική παιδεία, η ιδιωτική υγεία και οι ιδιωτικές τράπεζες, ενώ το χρέος μετατρέπεται σε δημόσιο και το κουβαλά στις πλάτες του ο ελληνικός λαός. Στο πλαίσιο αυτό (νεοφιλελευθερισμός) ετοιμάζεται και η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, δηλαδή επιχειρηματικών. Εκεί θα σπουδάζουν όσοι διαθέτουν «τούβλα» ή όσοι θα χρεώνονται για να τους μοιάσουν, όπως λέγαμε στο τέλος της δεκαετίας του 1980!

   Επομένως έχουμε διπλό κτύπημα στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση… Το ένα, λοιπόν, είναι το σχέδιο δημιουργίας επιχειρηματικών πανεπιστημίων, με δίδακτρα φυσικά, σε σχολές χωρίς εργαστήρια και αμφιβόλου επιπέδου. Και λέω σε σχολές χωρίς εργαστήρια, αφού αυτές συμφέρουν στους επιχειρηματίες.

   Το άλλο είναι το πλαγιοκόπημα των δημοσίων πανεπιστημίων με αποστέρηση πόρων, προσωπικού και επομένως και αριθμού φοιτητών. Έτσι δημιουργείται αφενός περίσσευμα υποψηφίων και αφετέρου οι πλούσιοι αντί να πληρώνουν για φοίτηση των παιδιών τους στο εξωτερικό, να (θα) πληρώνουν κοντά στο σπίτι τους. Ποιοι χάνουν; Φυσικά τα λαϊκά στρώματα προδήλως. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμα…

VIΙ. Η ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ

   «Αν διαχωριστεί η γνώση από την κριτική σκέψη τότε ο άνθρωπος κινδυνεύει να γίνει δούλος των τεχνικών δημιουργημάτων του» έλεγε η φιλόσοφος Χάνα Άρεντ. Η θέση αυτή είναι κρίσιμη την εποχή της Τεχνικής Νοημοσύνης. Και γι’ αυτό, η ολιστική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης Μητσοτάκη στην  εκπαίδευση και η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων αποκτά τεράστια σημασία για την προοπτική της ελληνικής κοινωνίας.

   «Η όλη φιλοσοφία της κυβέρνησης είναι η σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς. Αλλά από τη στιγμή που το κριτήριο της γνώσης θα είναι συνδεδεμένο μόνο με την αγορά, τότε θα αποκτήσει χρησιμοθηρικό χαρακτήρα και θα απωλέσει το κριτικό της στοιχείο. Γιατί τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν θα είναι «Μη Κερδοσκοπικά» όπως διατείνεται η κυβέρνηση. Οι επιχειρηματίες που θα εμπλακούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση θα την αντιμετωπίσουν ως καπιταλιστικό εμπόρευμα με σκοπό την επίτευξη κέρδους.

   Οι επιπτώσεις της νέας κατάστασης (είναι) η κάθετη πτώση του επιπέδου σπουδών για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι: ποιος ενδιαφέρεται σήμερα για την παιδεία και συγκεκριμένα για την ανώτατη παιδεία; Όσο αναφορά την τελευταία η άποψη που επικρατεί είναι «όσα ήταν να μάθουμε τα μάθαμε, τώρα το ζητούμενο είναι οι εφαρμογές των γνώσεων που έχουν ήδη αποκτηθεί». Και ο δεύτερος λόγος είναι: οι ιδιώτες δεν θα ιδρύσουν ιατρικές σχολές, ούτε πολυτεχνεία λόγω του μεγάλου κόστους που απαιτούν…».[5] Εμείς οι απλοί, αλλά σκεπτόμενοι, πολίτες απλά μπορούμε να προσεγγίσουμε νοερά πολλές συνέπειες…

VIΙΙ. ΤΕΛΙΚΑ ΘΑ ΣΠΟΥΔΑΖΟΥΜΕ ΟΙ ΚΑΛΑΒΡΥΤΙΝΟΙ;

   Μετά το 1950 και περίπου μέχρι τις ημέρες μας και παρά όλα τα προβλήματα που ακροθιγώς μόνο θίξαμε, πολλοί «από τα βουνά» καταφέραμε να εισαχθούμε στα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας και να σπουδάσουμε. Στους/στις περισσότερους -και «μέχρι τα μνημόνια»- οι σπουδές μας έπιασαν τόπο και τις είχαμε όπλο στην επαγγελματική μας πορεία.

   Γνωρίζουμε επίσης ότι «μέσα στα μνημόνια» εκατοντάδες χιλιάδες από τα παιδιά μας και τους μαθητές μας, αφού σπούδασαν στα δημόσια πανεπιστήμια, εργάζονται στο εξωτερικό.   Η χώρα μας όντως είναι Κρόνος που «τρώει τα παιδιά» της. Παραμένουν όμως πολλοί περισσότεροι πτυχιούχοι, μεταπτυχιακοί και διδακτορικοί νέοι και νέες μας στη χώρα και παλεύουν εδώ σκληρά να επιβιώσουν, να στήσουν οικογένεια, να έχουν κάποιο μέλλον.

   Τι θα γίνει όμως αν στηθούν και τα επιχειρηματικά πανεπιστήμια; Τότε θ’ ανοίξει ακόμη περισσότερο η ψαλίδα. Τα παιδιά του 20% της χώρας (που διαθέτει «τούβλα») θα συνεχίζουν να σπουδάζουν πλέον στα επιχειρηματικά πανεπιστήμια στη χώρα μας, χωρίς να τα πιάνει η «βάση του δέκα», ούτε η Ε.Β.Ε. Μαζί τους και κάποιοι που θα «κάνουν το σκ….. τους παξιμάδι». Την ίδια ώρα οι ακριβές σχολές θα μείνουν στο δημόσιο με υποχρηματοδότηση και η πλειοψηφία των νέων παιδιών μας θα κάνει ότι οι γυναίκες πριν την δεκαετία του 1960. Απλά δεν θα σπουδάζουν και θα έχουν μικρό μορφωτικό κεφάλαιο, ακόμη κι αν εργάζονται στην κοιλάδα του Βουραϊκού ή σε οποιαδήποτε άλλη κοιλάδα, νησί ή πόλη, ώστε να έχουμε οι υπόλοιποι τροφή για να επιβιώνουμε και διακοπές για να ξεσπάμε.

   Θα τους αφήσουμε;

Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι συντονιστής των συνταξιούχων εκπαιδευτικών Αχαΐας, φυσικός, πτ. θεολογίας, συγγραφέας και ειδικός ερευνητής της Κέρτεζης. 

Σημείωση: Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην ΩΡΑ των ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ, φ. 73, ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2024, στη στήλη ΒΟΥΡΑΪΚΕΣ ΝΥΞΕΙΣ, σελ. 28-29.

Παραπομπές

[1] Ζαφειρόπουλος, Κ. και Κωνσταντόπουλος, Μ.Α. (21/12/2023). Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια προ των πυλών με παράκαμψη του Συντάγματος. ΕΦΣΥΝ. https://www.efsyn.gr/ellada/ekpaideysi/416112_ta-idiotika-panepistimia-pro-ton-pylon-me-parakampsi-toy-syntagmatos.

[2] Περί της ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα Δ. Δαμίγος, Καθηγητής ΕΜΠ / Κοσμήτορας Σχολής Μεταλλειολόγων-Μεταλλουργών Μηχανικών, 23.01.2024, ειδική μελέτη, που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο: peri_idrisis_idiwtikwn-aei_23-1-2024.pdf, σελ. 1.

[3] Δ. Δαμίγος, ό. π., σελ. 2-3.

[4] Θάνος Καμήλαλης, φ/β, 19.01.2024.

[5] Απόσπασμα: https://elocus.lib.uoc.gr//dlib/a/2/6/attached-metadata-dlib-1332141083-192842-30033/Elocus2013_20120209_Mpormpoudaki_Evaggelia_Mc.PDF.

Ανεπίδοτη επιστολή …στην επιστολή της Νίκης Κεραμέως στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς!

Ανεπίδοτη επιστολή …στην επιστολή της Νίκης Κεραμέως στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς!

Του Χρήστου Κάτσικα*

Είναι η δεύτερη χρονιά που η Νίκη Κεραμέως στέλνει Επιστολή στους εκπαιδευτικούς που συνταξιοδιοτήθηκαν με την οποία εκφράζει τη «βαθιά ευγνωμοσύνη» της ιδίας και του υπουργείου για την προσφορά τους.

Η υπουργός Παιδείας ευχαριστεί τους εκπαιδευτικούς για την ενεργό συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και για τη συμβολή τους στην υλοποίηση «σημαντικών αλλαγών», ενώ εύχεται στους βετεράνους εκπαιδευτικούς «το καλύτερο στον νέο κύκλο της ζωής τους».

Συνέχεια

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΔΙΩΦΕΛΕΙΑΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ: Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΔΙΩΦΕΛΕΙΑΣ

Του Χάρη Ναξάκη*

    Ο διευθυντής ενός κέντρου αιμοδοσίας, με σπουδές στα οικονομικά, θέλοντας να αυξήσει τα αποθέματά του σκέφτηκε μια μέρα να προσφέρει στους αιμοδότες μια αμοιβή. Προς μεγάλη του έκπληξη το αποτέλεσμα ήταν αντίθετο του αναμενόμενου. Ο αριθμός των αιμοδοτών μειώθηκε και ο λόγος δεν είναι τόσο μυστηριώδης. Οι δότες ενίοτε επιδεικνύουν αλτρουισμό, γενναιοδωρία. Η συμπεριφορά τους έχει και ηθικό χαρακτήρα, υπαγορεύεται από το ενδιαφέρον για τον άλλον. Το να τους πληρώσεις μπορεί να αλλάξει τα πάντα. Η οικονομική όμως επιστήμη και η διοίκηση επιχειρήσεων που σπούδασε ο διευθυντής τον έχει εφοδιάσει με ένα ακαταμάχητο εργαλείο. Η οικονομική επιστήμη θεωρεί ότι η μοναδική ορθολογική κινητήρια δύναμη των ανθρώπινων συμπεριφορών είναι το εγωιστικό συμφέρον, το καλώς εννοούμενο συμφέρον. Ο ορθολογικός εγωιστικός υπολογισμός είναι αυτός που εξοπλίζει το άτομο με τα αναγκαία επιχειρήματα και τις απαραίτητες αποφάσεις για να μεγιστοποιήσει την ωφέλειά του. Αυτός ο άνθρωπος είναι ο οικονομικός άνθρωπος, ο homo ecomomicus. Έτσι ο διευθυντής για να πετύχει τον στόχο του να αυξήσει τα αποθέματα αυξάνει την αμοιβή, προκειμένου να παρακινήσει τους αιμοδότες να προσέλθουν έτσι κι αλλιώς παρακάμπτοντας τις ηθικές τους αναστολές. Ο σημερινός κόσμος έτσι λειτουργεί, ο homo economicus έχει καταλάβει τον κόσμο κι όταν αυτός εισέρχεται στη σκηνή ο ηθικός άνθρωπος αποχωρεί.

Η σχολική »επιτυχία» των μαθητών στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα

Η σχολική »επιτυχία» των μαθητών στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα

Οι θεωρητικές προσεγγίσεις του L. Althusser και του P. Bourdieu στο ζήτημα της κοινωνικής αναπαραγωγής στο θεσμό του σχολείου

Του Βαγγέλη Τσούκα*

Οι ανισότητες στην κατανομή των εκπαιδευτικών ευκαιριών και ιδιαίτερα ως προς τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά είναι ένα θέμα που διερευνάται με ένα συστηματικό τρόπο εδώ και αρκετές δεκαετίες. Ο ΟΟΣΑ, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 είχε διοργανώσει διεθνείς συσκέψεις αναδεικνύοντας το ζήτημα αυτό και αναγνωρίζοντας το ταξικό πρόσημο των ανισοτήτων στην εκπαίδευση, αλλά και τις προεκτάσεις που έχει αυτό στην εκπαιδευτική πολιτική σε επίπεδο κάθε χώρας. Άλλωστε, από εκείνη την περίοδο ήταν έντονη η απαίτηση από μέρους της κοινωνίας και γενικευμένο το αίτημα για εξίσωση των εκπαιδευτικών ευκαιριών.

Η ΓΝΩΣΗ ΩΣ ΔΥΝΑΜΗ

Η ΓΝΩΣΗ  ΩΣ  ΔΥΝΑΜΗ

Του Χρήστου Τσουκαλά*

Knowledge is power    …scientia potentia est.

    Η πιο πάνω διάσημη  φράση, που πολλοί κατά παράδοση  αποδίδουν στον Φράνσις Μπέικον, συνομήλικο του Γαλιλαίου, σηματοδοτεί θεμελιακή μεταστροφή στις σχέσεις φιλοσοφίας- επιστήμης –τεχνολογίας. Η αντίληψη αυτή χαρακτηρίζει τη νεότερη εποχή και αποτελεί κορυφαίο προωθητικό συντελεστή της ήδη εξελισσόμενης επιστημονικής επανάστασης. Καθώς μάλιστα αυτή είναι συστατικό στοιχείο της κυρίαρχης ιδεολογίας,  είτε επειδή  εκπορεύεται από την άρχουσα τάξη είτε επειδή  αποτελεί βασικό κριτήριο ανάδειξής της. Επίσης ως νέα αντίληψη, ως  νέα φιλοσοφία,  αντιστοιχεί σε κοινωνία στην οποία η ταξική σύνθεση και  πάλη  διαφοροποιείται.

     Καθώς η κοινωνία αλλάζει ευνοείται η αλλαγή ιδεολογίας, η αλλαγή κοσμοθεωρίας, η οποία με τη σειρά της ευνοεί αυτές τις  κοινωνικές αλλαγές. Είναι άλλωστε γνωστό πως: » δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που καθορίζει το «Είναι» τους  μα αντίθετα  το κοινωνικό »Είναι» τους καθορίζει τη συνείδησή τους».  Η τελευταία βέβαια καθορίζει τη συμπεριφορά τους.

Πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων

Πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων

Του Νικήτα Χιωτίνη*

Τις τελευταίες ημέρες γίνεται πολύς λόγος για «Πανεπιστήμια δύο ταχυτήτων», με αναφορά στα πρώην ΤΕΙ και νυν Πανεπιστήμια και με αφορμή τις μετεγγραφές φοιτητών πρώην Τμημάτων ΤΕΙ, που δεν βρίσκουν αντίστοιχα Πανεπιστημιακά Τμήματα. Ας δούμε όμως καλλίτερα το ζήτημα αυτό και ας δούμε ποιά Πανεπιστημιακά Τμήματα συντηρούν την ύπαρξη πανεπιστημιακής εκπαίδευσης  «μειωμένης ταχύτητος».

Αρχικώς διαπιστώνουμε, από τον τρόπο που ασκούνται σήμερα τα επαγγέλματα και λειτουργεί η κοινωνία,  πως η επιχειρηματολογία περί «επαγγελματικών δικαιωμάτων» που δήθεν δίδουν οι Σχολές, είναι εν πολλοίς έωλη, σε πολύ λίγο χρόνο θα είναι απολύτως έωλη.  Τα όποια «επαγγελματικά δικαιώματα», τα δίνει πρωτίστως η αγορά, δηλαδή οι ανάγκες της κοινωνίας και δευτερευόντως τα επιστημονικά και επαγγελματικά Επιμελητήρια. Τα οποία Επιμελητήρια προσαρμόζονται και αυτά, ίσως με λίγη καθυστέρηση –ιδιαιτέρως στην Ελλάδα- με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.   

Εκσυγχρονισμός και συντηρητισμός στο λύκειο

Εκσυγχρονισμός και συντηρητισμός στο λύκειο

Του Κώστα Θεριανού*

Ένα μέρος του τίτλου του παρόντος άρθρου είναι δανεισμένο από το βιβλίο του Αμερικανού παιδαγωγού Mάικλ Aπλ. Ο Aπλ στο βιβλίο του «Εκσυγχρονισμός και συντηρητισμός στην εκπαίδευση» (μτφρ.: Μαρία Δεληγιάννη, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2001) ανέλυε συστηματικά τη μεταρρύθμιση στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Αυτή ήταν η στροφή προς ένα αμάλγαμα τεχνικών και φαινομενικά ουδέτερων γνώσεων (έμφαση στις νέες τεχνολογίες) σε συνδυασμό με τη στροφή στη «γεγονοτολογική» παραδοσιακή εκδοχή της Ιστορίας και την περιθωριοποίηση των κοινωνικών και πολιτικών επιστημών από το σχολικό πρόγραμμα.

Η «Αναβάθμιση του Σχολείου» και… η περιπέτεια της Κοινωνιολογίας

Η «Αναβάθμιση του Σχολείου» και… η περιπέτεια της Κοινωνιολογίας

Του Δημήτρη Καλτσά*

Κάθε κυβέρνηση (αν όχι κάθε υπουργός) που έρχεται στην εξουσία, έχει τη φιλοδοξία (ή την ματαιοδοξία) να κάνει τη δική της/του μεταρρύθμιση. Οι εκπαιδευτικές «μεταρρυθμίσεις» διαδέχονται η μία την άλλη (Τρίτσης, Κακλαμάνης, Σουφλιάς, Αρσένης, Γιαννάκου, Διαμαντοπούλου, Γαβρόγλου) έως την Κεραμέως και «Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις».

Ταχύτατες κοινωνικές και τεχνολογικές αλλαγές, η γρήγορη απαξίωση της γνώσης, τα νέα επιστημονικά δεδομένα, οι νέες παιδαγωγικές αντιλήψεις απαιτούν δραστικές παρεμβάσεις για την αποκατάσταση ατελειών, διόρθωση λαθών, εξάλειψη μειονεκτημάτων ή αναδιοργάνωση βασικών ή επικουρικών δομών της εκπαίδευσης, αλλά σε κάθε περίπτωση έπειτα από μελέτη και έρευνα των κοινωνικών και εκπαιδευτικών συνθηκών από ειδικούς επιστημονικούς φορείς.

Το υπουργείο, εν μέσω πανδημίας, που έχουν «παγώσει» δημοκρατικά δικαιώματα και η δυνατότητα συλλογικής αντίδρασης, οργάνωσε μια επικοινωνιακού χαρακτήρα τηλεδιάσκεψη όπου παρουσίασε τις αποφάσεις της, περιφρονώντας τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές και την κοινωνία. Αυτό καταστρατηγεί κάθε έννοια κοινωνικού διαλόγου, που αποτελεί προϋπόθεση και λειτουργία κάθε σύγχρονης δημοκρατικής πολιτείας.

Με το νέο νομοσχέδιο, με τον γενικό και αόριστο τίτλο η «Αναβάθμιση του Σχολείου και άλλες διατάξεις», γίνεται μια συντηρητική παιδαγωγική στροφή (εξετάσεις, ποινές, αριστεία, σχολεία δύο ταχυτήτων).

Βασικός άξονας και το μεγάλο στοίχημα, είναι η αξιολόγηση (εκπαιδευτικών μονάδων και εκπαιδευτικών).

Ένα θέμα με αρνητικό πρόσημο είναι η αντικατάσταση της Κοινωνιολογίας ως εξεταζόμενου μαθήματος από τα Λατινικά.

Στο πλαίσιο μια στερεοτυπικής και απλουστευμένης αντίληψης για το ρόλο των επιστημών, τα Λατινικά ταυτίστηκαν με το «Καλό» και η Κοινωνιολογία το «Κακό». Φυσικά ούτε τα Λατινικά εκφράζουν τον αναχρονισμό και τη συντήρηση ούτε η Κοινωνιολογία την πρόοδο και την επανάσταση και κυρίως τον κίνδυνο ανατροπής. Η ποιότητα της παρεχόμενη υπηρεσίας σχετίζεται με τον εκπαιδευτικό και την αξιολογική του ουδετερότητα, την παιδαγωγική του μέθοδο, αλλά κυρίως από το πρόγραμμα σπουδών. Σε ένα τέτοιο πρόγραμμα σπουδών θα μπορούσαν να συνυπάρξουν οι δύο επιστήμες.

Οι πολιτικές σκοπιμότητες (η δημόσια αξιολόγηση του αντιπροέδρου, τότε, της Ν.Δ. και για τον κίνδυνο που διατρέχουν τα παιδιά να γίνουν αριστερά) ή άλλες παρεμβάσεις που δαιμονοποιούν τις επιστήμες δεν έχουν θέση σε μια σύγχρονη αντίληψη για το σχολείο. Αυτός ο ανόητος και φαιδρός συνειρμός μάς ακολουθεί και μας εμποδίζει να σκεφτούμε τις κοινωνικές και παιδαγωγικές ανάγκες.

Με την κατάργησή της Κοινωνιολογίας, η κατεύθυνση των «Ανθρωπιστικών, Νομικών και Κοινωνικών Επιστημών» μετατρέπεται σε Κατεύθυνση «Ανθρωπιστικών» μόνο. Η παραμονή της Κοινωνιολογίας, ως εξεταζόμενου μαθήματος, κρίνεται αναγκαία και για πολλούς άλλους λόγους.

Σε μια εποχή ηθικής κρίσης, που αποτυπώνεται στην κοινωνία, την οικονομία και την πολιτική, οι πολίτες πρέπει να μάθουν να σκέπτονται και να κρίνουν. Να αξιολογούν και αμφισβητούν. Να προτείνουν και να ανατρέπουν τα κακώς κείμενα. Αποτελεί ουσιαστικά τη βάση των επιστημών της συμπεριφοράς και μπορεί να διαμορφώσει προσωπικότητες με κριτική σκέψη και κοινωνικό προβληματισμό και ολιστική αντίληψη για την κοινωνία. Οι μαθητές εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους και εκφράζονται με πληρότητα στο γραπτό λόγο (Έκθεση).

Αναπτύσσουν κοινωνικές δεξιότητες (συνεργασία, φιλία, αλληλεγγύη) Διαμορφώνουν στάσεις και αντιλήψεις για το σεβασμό του άλλου και την κοινωνική συνύπαρξη. Αναγνωρίζουν καλύτερα την κοινωνική διάρθρωση, τις κοινωνικές ανισότητες και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.

Ευαισθητοποιούνται με τα προβλήματα κοινωνικής παθογένειας και μπορούν ή προσπαθούν να μπουν στην κατάσταση του άλλου (ενσυναίσθηση) και αντιλαμβάνονται ότι η κοινωνική και πολιτική συμμετοχή είναι προαπαιτούμενα για τη διαμόρφωση υπεύθυνων και ενεργών πολιτών.

Όμως, οι επιστήμες δεν έχουν (ή δεν πρέπει να έχουν) ιδεολογικό φορτίο και πολιτικές σκοπιμότητες. Αυτά βρίσκονται στη σκέψη μόνο αυτών που με σημαία τις κλασικές σπουδές πιστεύουν ότι μπορούν να σταματήσουν τη ροή της ιστορίας και της κοινωνίας και αντίθετα άλλων με σημαία την κοινωνική σκέψη μπορούν να καταργήσουν κάθε συντηρητισμό της κοινωνίας μας.

Τέλος, για να παραφράσω τον Καζαντζάκη, θα πω ότι «δεν υπάρχουν… επιστήμες. Υπάρχουν μόνο άνθρωποι που κουβαλούν τις επιστήμες κι αυτές παίρνουν το μπόι του ανθρώπου που τους κουβαλάει»…

* Ο Δημήτρης Καλτσάς είναι κοινωνιολόγος, εκπαιδευτικός στο 5ο ΓΕΛ.

ΠΗΓΗ: 04/05/2020, http://www.pelop.gr/?page=article&DocID=574742&srv=28&fbclid=IwAR3tRDKIAkOe-L4YPnfWst5O2-oIlrVGOrcVHLm7D36Gxi7pm5LUSwt3hxY

Κλειστά σχολεία: τα μαθήματα του ιού (και κάποιες ιδέες για τους γονείς)

Κλειστά σχολεία: τα μαθήματα του ιού (και κάποιες ιδέες για τους γονείς)

Του Philippe Meirieu*

Ο Φιλίπ Μεριέ είναι διαπρεπής γάλλος παιδαγωγός, καθηγητής των Επιστημών της αγωγής στο Πανεπιστήμιο Lumière της Λυών. Χαίρει μεγάλης εκτίμησης στο διεθνή χώρο και η προσωπική του ιστοσελίδα https://www.meirieu.com είναι ένας πραγματικός θησαυρός για τους/τις εκπαιδευτικούς που γνωρίζουν γαλλικά. Η παιδαγωγική ομάδα «το Σκασιαρχείο» έχει την τιμή να συνεργάζεται μαζί του: έχει μεταφράσει κείμενά του και έχει υποτιτλίσει (σε συνεργασία με το Φεστιβάλ κινηματογράφου Ολυμπίας)  4 εξαιρετικές παιδαγωγικές ταινίες μικρού μήκους («Σελεστέν Φρενέ», «Φερνάν Ουρί», «Γιάνους Κόρτσακ», «Αντόν Μακαρένκο») που αξιοποιήθηκαν πολλαπλά. Το (πολύ πρόσφατο) κείμενό του που ακολουθεί  δημοσιεύεται στα ελληνικά με την άδεια του. Γράφτηκε για τη Γαλλία αλλά διατηρεί την αξία του και για τη δική μας πραγματικότητα. Απευθύνεται στους γονείς, τώρα που τα σχολεία δεν λειτουργούν και τα παιδιά βρίσκονται κλεισμένα στα σπίτια τους. Με αφορμή τη σημερινή έκτακτη κατάσταση αναπτύσσει έναν καίριο παιδαγωγικό προβληματισμό και προτείνει ορισμένες γενικές κατευθύνσεις για τη δουλειά στο σπίτι, χρήσιμες για εκπαιδευτικούς και γονείς.

Χ.Π.

******

«Το κλείσιμο των σχολείων και των πανεπιστημίων για ένα απροσδιόριστο χρονικό διάστημα επιβάλλεται για λόγους δημόσιας υγείας. Το Υπουργείο Παιδείας λέει ότι είχε προνοήσει γι’ αυτή την κατάσταση, αλλά τα προβλήματα είναι σίγουρα πολλά. Οι εκπαιδευτικοί της Β΄/βαθμιας εκπαίδευσης κλήθηκαν να οργανώσουν όσο γίνεται καλύτερα με τα διαθέσιμα ψηφιακά εργαλεία τα μαθήματα εξ αποστάσεως και την παρακολούθηση των μαθητών/μαθητριών τους.

Τα  πράγματα θα είναι πιο μπερδεμένα για το δημοτικό ενώ για το νηπιαγωγείο φαίνεται πολύ δύσκολο να εξασφαλιστεί με τη βοήθεια των ψηφιακών μέσων  η «παιδαγωγική συνέχεια» για την οποία μας μιλούν…