Από τη διάχυτη κοινωνική βία στην Ήρεμη Δύναμη

Το σχολείο ως κοινότητα συνεργασίας και πρόληψης της βίας – Ομιλία σε σχολείο

Του Αλέξανδρου Σταθακιού*

   Αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι,

   Ως εκπρόσωπος του Κέντρου Πρόληψης, θα ήθελα να ξεκινήσω με ένα ερώτημα: πώς μπορεί το σχολείο μας να μεταφέρει καθημερινά το μήνυμα «εδώ η βία δεν περνά»; Πώς θα το καταλαβαίνει ένα παιδί που φοβάται ή που προκαλεί, ένας εκπαιδευτικός που δυσκολεύεται, ένας γονιός που ανησυχεί;

Οι εκπαιδευτικοί συχνά ακούν τι πρέπει να κάνουν και σπανιότερα ερωτώνται τι χρειάζονται. «Να βάζετε όρια». «Να έχετε υπομονή». Σωστά. Μόνο που η υπομονή δεν είναι ανεξάντλητη και η φροντίδα χρειάζεται χρόνο και στήριξη. Εμείς, ως Κέντρο Πρόληψης, προτείνουμε να καλλιεργήσουμε σταδιακά, αλλά σταθερά, μια στάση που συνδυάζει την ηγεσία με τη μη βία.

Τι κουβαλάμε στην τάξη

   Μια εκπαιδευτικός φτάνει στο σχολείο με τους λογαριασμούς και τις εκκρεμότητές της στο μυαλό. Ταυτόχρονα κάποιες φορές φτάνει με την ανασφάλεια αν θα τα καταφέρει σήμερα με τα παιδιά. Ένα παιδί μπαίνει στην τάξη μετά από μια προσβολή στην αυλή. «Δεν με προσέχεις!», λέει εκείνη. Το παιδί δεν απαντά, αλλά γυρίζει αλλού το βλέμμα και συνεχίζει, σαν να λέει «άσε με τώρα». Η φωνή ανεβαίνει και η συζήτηση ξεφεύγει. Η αφηρημάδα ήταν η αφορμή. Η ένταση είχε αρχίσει νωρίτερα. Ούτε το παιδί, ούτε ο δάσκαλος μπαίνουν χωρίς συναισθηματικές αποσκευές στην τάξη. Ο ενήλικας όμως μπορεί να έχει μεγαλύτερη επίγνωση αυτής της συνθήκης.

   Η φροντίδα στο σχολείο δυσκολεύει όταν λείπουν άνθρωποι, χρόνος και υποστήριξη. Το φιλότιμο δεν φτάνει για όλα. Κάθε εκπαιδευτικός μπορεί, ωστόσο, να βάλει μια σειρά στην καθημερινότητα, να κρατήσει επαφή με τα παιδιά και να συνεργαστεί με τους συναδέλφους του. Αυτά στηρίζουν και τη δική του εμπιστοσύνη στη δουλειά του. Δεν μπορεί να λύσει τα πάντα· μπορεί να κάνει όσα του αναλογούν και να ζητά βοήθεια όπου τη χρειάζεται.

Να αναγνωρίζουμε τη βία χωρίς να χάνουμε τις διακρίσεις

   Η βία στο σχολείο δεν γεννιέται σε κοινωνικό κενό. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου συναντούν την επιβολή, την ταπείνωση και τον αποκλεισμό στην καθημερινότητα, στις οθόνες και στον δημόσιο λόγο των ενηλίκων. Μπορεί να φέρνουν στην τάξη φόβο, στερήσεις, προσβολές και την ιδέα ότι ο δυνατός επιβάλλεται, παρά τις προσπάθειες γονέων και εκπαιδευτικών να τα προστατεύσουν.

   Στη δημόσια συζήτηση χρειάζεται να προσέξουμε αυτό που η κοινωνιολογία ονομάζει «ηθικό πανικό»: τη διαδικασία με την οποία πραγματικά περιστατικά διογκώνονται, αποσπώνται από το κοινωνικό τους πλαίσιο και παρουσιάζονται ως απόδειξη ότι μια ολόκληρη γενιά αποτελεί απειλή (Cohen, 1972/2002). Όταν τα ΜΜΕ ανακυκλώνουν αδιάκοπα τις ίδιες εικόνες και οι προχείρως ψυχολογούντες, ηθικολογούντες και δημοσιολογούντες αποφαίνονται για «ανεξέλεγκτα παιδιά» και «αποτυχημένους γονείς», η αναζήτηση εξηγήσεων δίνει τη θέση της στην κατασκευή ενόχων.

   Η κριτική στον ηθικό πανικό δεν αμφισβητεί την πραγματικότητα της βίας ούτε υποτιμά τον πόνο των παιδιών. Αναδεικνύει πώς η δημόσια αντίδραση μπορεί να μετατρέπει συγκεκριμένα περιστατικά σε γενικευμένο φόβο, να στιγματίζει κοινωνικές ομάδες και να νομιμοποιεί περισσότερη τιμωρία. Έτσι μένουν στο περιθώριο ουσιαστικά ερωτήματα: ποιος ζήτησε βοήθεια και δεν ακούστηκε, ποιες σχέσεις εξουσίας υπάρχουν στην ομάδα, τι υποστήριξη διαθέτει το σχολείο και ποιες υπηρεσίες λείπουν από την κοινότητα. Η διάγνωση από απόσταση και η εύκολη νουθεσία δεν απαντούν σε αυτά.

   Κι όταν ζητάμε από μια εξαντλημένη οικογένεια απλώς να «βάλει όρια», χωρίς χρόνο, υπηρεσίες και υλική στήριξη, φορτώνουμε στις πλάτες της μια ευρύτερη κοινωνική ευθύνη. Η πρόληψη χρειάζεται να αλλάζει τις συνθήκες που ευνοούν την επιβολή και τον αποκλεισμό. Παράλληλα, οφείλουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε βίαιη πράξη και να ζητάμε ανάληψη ευθύνης, χωρίς να εγκλωβίζουμε το παιδί σε μια μόνιμη ετικέτα.

   Συχνά ζητάμε από τον δάσκαλο να αντιμετωπίσει προβλήματα που ξεπερνούν το σχολείο. Δεν ευθύνεται για όλα. Ούτε μπορεί να τα λύσει όλα. Μπορεί όμως να ακούσει, να προστατεύσει το παιδί που πληγώνεται, να βάλει όρια και να ζητήσει συνεργασία.

   Να πει: «Θέλω να καταλάβω τι σου συμβαίνει. Αυτό όμως που κάνεις πληγώνει και πρέπει να σταματήσει».

   Αυτή η στάση έχει αξία, ακόμη κι όταν δεν αρκεί για όλα. Ο εκπαιδευτικός δεν χρειάζεται να γίνει σωτήρας ούτε να φορτώνεται ενοχές για όσα ξεπερνούν τις δυνάμεις του.

Η Ήρεμη Δύναμη στην πράξη

   Η Ήρεμη Δύναμη στηρίζεται στην παρουσία, στην υποστήριξη, στον αυτοέλεγχο, στη διαφάνεια και στον σεβασμό της ανεξαρτησίας του άλλου. Δοκιμάζεται όταν η ψυχραιμία λιγοστεύει και αισθανόμαστε τα βλέμματα της τάξης πάνω μας.

   Ένας μαθητής μιλά προσβλητικά. «Αν δεν απαντήσω τώρα, θα χάσω το κύρος μου», σκέφτεται ο εκπαιδευτικός. Παίρνει λίγο χρόνο: «Αυτός ο τρόπος μάς δυσκολεύει να συνεχίσουμε. Σταματάμε εδώ την αντιπαράθεση και θα μιλήσουμε αργότερα». «Περίμενε να κρυώσει το σίδερο, για να το πιάσεις». Μέσα στον θυμό, μια ακόμη κουβέντα μπορεί να φουντώσει την αντιπαράθεση. Όταν ηρεμήσουμε, επιστρέφουμε: «Θέλω να ακούσω τι έγινε και να βρούμε πώς θα συνεχίσουμε». «Δε χρειάζεται να νικήσεις, αρκεί απλώς να επιμείνεις». Αυτό είναι το κεντρικό σημείο που συμπυκνώνει την πρότασή μας.

Η άμεση συμμόρφωση δεν είναι εγγυημένη. Η άρνηση του μαθητή δεν αποτελεί από μόνη της προσωπική αποτυχία του εκπαιδευτικού.

   Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται αντίστοιχα να ξέρει ότι μπορεί να πει «δυσκολεύομαι» χωρίς φόβο απαξίωσης και να βρει στήριξη: έναν άνθρωπο να τον ακούσει και συναδέλφους με τους οποίους θα αναζητήσει άλλους τρόπους παρέμβασης.

Τα τρία καλάθια και οι προτεραιότητές μας

   Για να επιμένουμε στα ουσιαστικά, χρειάζεται να ιεραρχούμε. Το εργαλείο των τριών καλαθιών μάς βοηθά να μη δίνουμε σε κάθε δυσκολία το ίδιο βάρος. Τα παραδείγματα εδώ αφορούν τη σχολική καθημερινότητα.

   Ξεκινάμε από το μικρό καλάθι, εκείνο που δεν μπορούμε να αφήσουμε: τις λίγες, σαφείς και αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες ασφάλειας και αξιοπρέπειας. Χτυπήματα, σοβαρές απειλές, εκφοβισμός, συστηματικός εξευτελισμός.

   Συμφωνούμε ποιες συγκεκριμένες συμπεριφορές θα αντιμετωπίσουμε πρώτα και οργανώνουμε κοινή στάση.

Το μικρό καλάθι κρατά την παρέμβασή μας εστιασμένη.

   Στο μεσαίο καλάθι βάζουμε ζητήματα που χρειάζονται δουλειά και επιδέχονται διάλογο: πώς οργανώνεται μια εργασία, πώς μοιράζονται οι ρόλοι, ποιες υπενθυμίσεις βοηθούν. Συζητάμε λύσεις, δοκιμάζουμε συμφωνίες και επανερχόμαστε χωρίς να απαιτούμε να αλλάξουν όλα αμέσως.

   Στο μεγάλο καλάθι αφήνουμε μικρότερες διαφορές και προτιμήσεις που δεν βλάπτουν άμεσα κανέναν, ούτε εμποδίζουν ουσιαστικά τη μάθηση. Έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης των πραγμάτων, μια συνήθεια που απλώς μας ενοχλεί. Δίνουμε χώρο στην αυτονομία και εξοικονομούμε δυνάμεις για όσα προέχουν. Η λεγόμενη «μηδενική ανοχή» είναι το αντίθετο της «ήρεμης δύναμης».

   Στα καλάθια βάζουμε συμπεριφορές, όχι παιδιά. Και τις προτεραιότητες τις συζητά ο σύλλογος, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τις ανάγκες και τις συνθήκες. Έτσι το σχολείο αποκτά συνέπεια χωρίς να γίνεται άκαμπτο.

Διαφάνεια και συνεργασία μεταξύ εκπαιδευτικών

   Το «τα εν οίκω μη εν δήμω» δεν μπορεί να καθορίζει την αντιμετώπιση της βίας. Διαφάνεια σημαίνει ότι τα περιστατικά δεν κρύβονται, ενώ προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα των παιδιών. Ξέρουμε σε ποιον να μιλήσουμε, ποιος αναλαμβάνει να βοηθήσει και πότε θα ελέγξουμε αν η κατάσταση βελτιώθηκε. Γονείς, φορείς της κοινότητας και ειδικοί μπορούν να γίνουν συνεργάτες σε αυτή την προσπάθεια.

   Ένας εκπαιδευτικός λέει «σήμερα έχασα την ψυχραιμία μου». Αν συναντήσει απαξίωση, ίσως την επόμενη φορά σωπάσει. Αν ακούσει «ας δούμε τι συνέβη και τι βοήθεια χρειάζεσαι», ανοίγει δρόμος.

   Δεν είναι κακό να διαφέρουμε ηλικιακά, πολιτισμικά ή ιδεολογικά. Κάποιος γνωρίζει καλύτερα τις δυνατότητες και τις προσδοκίες της κοινότητας. Κάποια άλλη βρίσκει έναν τρόπο επικοινωνίας που δεν είχαμε σκεφτεί. Οι διαφορές μπορούν να γίνουν περισσότερα εργαλεία στη διάθεσή μας. Αυτό απαιτεί επίμονη, συχνά επίπονη δουλειά: να ακούμε, να διαφωνούμε χωρίς απαξίωση και να μοιραζόμαστε τις δύσκολες ευθύνες.

   Μια διαταγή μπορεί να σταματήσει προσωρινά μια αντιπαράθεση. Η δυσκολία που μένει άλυτη μπορεί να επιστρέψει σε μια εφημερία ή σε μια συνάντηση με γονείς. Η διεύθυνση χρειάζεται να εξασφαλίζει χώρο συνεργασίας, δίκαιη κατανομή ευθυνών και έγκαιρη υποστήριξη.

Η κοινότητα ως δίκτυο στήριξης

   Οι γονείς χρειάζεται να συμμετέχουν πριν από την κρίση και να ενημερώνονται με γεγονότα, χωρίς χαρακτηρισμούς. Τα παιδιά μπορούν να υποδεικνύουν πού νιώθουν ανασφάλεια και να συμμετέχουν στους κανόνες. Η ευθύνη προστασίας παραμένει στους ενηλίκους.

   Το Κέντρο Πρόληψης μπορεί να στηρίξει τη δουλειά με την ομάδα των εκπαιδευτικών και τη σύνδεση με δομές της κοινότητας. Είμαστε εδώ για υποστήριξη, συζήτηση και βιωματική εκπαίδευση στην Ήρεμη Δύναμη. Αυτή η συνεργασία χρειάζεται να στηρίζεται σε δημόσιες, δωρεάν και σταθερές υπηρεσίες, με προσωπικό και συνέχεια. Χρειάζεται επίσης χώρους όπου τα παιδιά μπορούν να συναντιούνται, να εκφράζονται και να συμμετέχουν χωρίς αποκλεισμούς. Εκεί οφείλουμε να επενδύσουμε: στην έγκαιρη βοήθεια και στις κοινωνικές συνθήκες που κάνουν εφικτή τη συνύπαρξη και την αλλαγή.

   Το μήνυμα «στο σχολείο μας η βία δεν περνά» αποκτά βάρος όταν το παιδί βρίσκει προστασία και ο εκπαιδευτικός συνεργάτες. Όταν κρατάμε σταθερά όσα αφορούν την ασφάλεια και την αξιοπρέπεια και αφήνουμε χώρο για διάλογο και διαφορά. Αυτή τη συλλογική επιμονή χρειάζεται να δουλεύουμε καθημερινά.

   Σας ευχαριστώ.

Βιβλιογραφία και υλικό αναφοράς

   Cohen, S. (2002). Folk devils and moral panics: The creation of the Mods and Rockers (3rd ed.). Routledge. (Original work published 1972).

   Omer, H. (2004). Non-violent resistance: A new approach to violent and self-destructive children. CambridgeUniversityPress.

   Νικολαΐδης, Γ., & Θάνου, Ε. (2025, 19 Ιουνίου). Ανάμεσα στην εθνική στρατηγική για τη βία και την παραβατικότητα των ανηλίκων και στη χαμένη τους εφηβεία.

   902.gr. https://www.902.gr/eidisi/neolaia-paideia/395935/anamesa-stin-ethniki-stratigiki-gia-ti-kai-tin-paravatikotita-ton.

 * Ο Αλέξανδρος Σταθακιός είναι κοινωνιολόγος, υποψ. Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, θεολόγος και στέλεχος πρόληψης.

Οδοντωτός και ΚΤΕΛ: Σκέψεις μαζί με αναμνήσεις…

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΑΦΟΡΜΕΣ

   Πολλές είναι οι αφορμές για να συζητάμε το ζήτημα των συγκοινωνιών και στο οροπέδιο του Βουραϊκού, αλλά και σε όλη την πάλαι ποτέ ορεινή επαρχία των Καλαβρύτων. Από τη μια η προμελετημένη (για μένα) τραγωδία του Οδοντωτού και από την άλλη η κατακόρυφη συρρίκνωση του ΚΤΕΛ στην περιοχή. Και οι δύο ορατές και με γυμνό μάτι.

   Η πρώτη και σημαντικότερη είναι η μακρόσυρτη, αλλά κατακόρυφη μείωση των δρομολογίων των ΚΤΕΛ. Γιατί το ΚΤΕΛ, αν και ιδιωτική εταιρεία, με στοιχεία συνεταιριστικά, αποτέλεσε πολλές δεκαετίες πριν μια τεχνολογική επανάσταση. Τέτοια ήταν, ώστε η περιοχή μας και τα Καλάβρυτα κατ’ εξοχήν, να αποτελούν κεντρικό πόλο συγκοινωνίας στην Αχαΐα! Αυτή η τεχνολογική επανάσταση, μαζί και με άλλες ακόμα βεβαίως αιτίες, έστειλε στ’ αζήτητα, όπως φαίνεται, τα ταξίδια με τα φορτηγά ζώα, τους αγωγιάτες και τα χάνια…

   Η δεύτερη, επιταχυνόμενη αλλά και με ηχηρή αφορμή, αποτέλεσε το δήθεν προσωρινό σταμάτημα του Οδοντωτού. Για έναν αιώνα αποτέλεσε βασική διέξοδο ανθρώπων και εμπορευμάτων από και προς τα βόρεια παράλια της Πελοποννήσου με ανταποκρίσεις με την σιδηροδρομική αρτηρία (της μιας γραμμής) Αθηνών – Πατρών – κλπ.

Συνέχεια →

ΚΕΡΤΕΖΗ: προς Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.  …ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Η ΑΦΟΡΜΗ

   Το φετινό καλοκαίρι αναστέναξε πάλι και πάλι ο γερο Πλάτανος στην κεντρική πλατεία της Κέρτεζης. Οι συζητήσεις κάθε επιπέδου και θέματος δεν έλειπαν καθόλου. Κάποια μέρα με πλησίασε επιστήμονας της Κέρτεζης και μου παραπονέθηκε. Δεν ξέρω αν το έκανε και σε άλλους. Δεν ρώτησα. Με άγγιξε πολύ και το πήρα προσωπικά. Δεν το ανέθεσα το ερώτημα, το πρόβλημα και τον αναστεναγμό σε θεσμικό όργανο. Αποφάσισα να το πάρω στην πλάτη μου.

   Μια μέρα πηγαίνοντας στα Καλάβρυτα μπήκα στο Κέντρο Πληροφόρησης της «Μονάδας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού και Προστατευόμενων  Περιοχών Βόρειας Πελοποννήσου»  του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α του Υ.Π.ΕΝ. Πρόκειται για τον πρώην «Φορέα Διαχείρισης  Εθνικού Πάρκου ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ».

   Ο χώρος αυτός είναι στεγασμένος στα ΒΔ της κεντρικής πλατείας των Καλαβρύτων (παλαιό «Τουριστικό Περίπτερο»). Εκεί με καλοδέχτηκαν, όπως και όλους τους επισκέπτες. Πήρα ένα πλήθος από πολλά και διαφορετικά φυλλάδια και χάρτες. Τα μελέτησα κατόπιν στο σπίτι μου, στην Κέρτεζη… Και τότε με έπιασε διανοητικό «εγκεφαλικό». Η Κέρτεζη σχεδόν απουσίαζε από του χάρτες, τις αναφορές, τα στοιχεία, το κάλεσμα για επίσκεψη…[1]

Συνέχεια →

Απηχήσεις ενός παλιού βιβλίου

Του Γιώργου – Νεκτάριου Παναγιωτίδη*

   Το 1987 μοιάζει, η αλήθεια είναι, κάπως μακρινό. Όσοι γεννήθηκαν τότε περίπου, όπως κάποιοι από εμάς, ανήκουν στη Γενιά Υ ή τους “millenials” (millenium=χιλιετία), τα παιδιά της νέας χιλιετίας. Τότε ήταν που βγήκε σε κυκλοφορία το βιβλίο του μεγάλου θεολόγου Νικόλαου Θ. Μπουγάτσου με τίτλο “Ορθοδοξία και σεξουαλικό πρόβλημα”. Το βιβλίο έτυχε επιμέλειας και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Μήνυμα!

Συνέχεια →

Σκέψεις για την κατάσταση του εκπαιδευτικού μας συστήματος,

με αφορμή την προσπάθεια κατάργησης του Άρθρου 16

του Συντάγματος

Του Αντώνη Ναξάκη*

   Είναι γνωστό πως το καπιταλιστικό σύστημα την δεκαετία του 1970 μπήκε σε βαθιά κρίση. Με αφορμή την πετρελαϊκή κρίση του 1973 βγήκε στην επιφάνεια ολόκληρη η συστημική κρίση που εκφράστηκε στην οικονομία, στην κοινωνία και στην γεωστρατηγική ηγεμονία των κυρίαρχων δυτικών δυνάμεων (ήττα των ΗΠΑ στην Ινδοκίνα).

   Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 οι κυρίαρχες καπιταλιστικές δυνάμεις απάντησαν στην πολύπλευρη κρίση τους με το νεοφιλελεύθερο μοντέλο καπιταλιστικής ανάπτυξης. Η Θάτσερ υλοποίησε τις ιδέες της σχολής της Αυστρίας (Χάγεκ, κλπ.) Τη σκυτάλη πήρε ο Ρέιγκαν και οι Μπους του Σικάγο (Φρίντμαν, κλπ.).

   Η γενική ιδέα της σχολής του νεοφιλελευθερισμού ήταν και είναι η καταστροφή κάθε συλλογικής έκφρασης των ανθρώπων. Στην κοινωνία, στην εργασία, στην οικογένεια, στην συλλογική αντίληψη για την ανθρωπότητα (ανθρωπινότητα), στην κατανάλωση, ακόμα και στα όνειρα ο άνθρωπος πρέπει να είναι και να αισθάνεται μόνος του και ο θεός για όλους.

ΜΙΜΗΣ Α. ΝΙΚΟΛΑΟΥ: Από τη ζωή μου στην Κέρτεζη

(«Όσα είδα, όσα άκουσα, όσα έμαθα»: Βιβλιοπαρουσίαση)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Η Κέρτεζη έζησε φέτος το Καλοκαίρι άλλη μία ευχάριστη συγγραφική έκπληξη! Ένα νέο βιβλίο μπήκε στη ζωή μας κι ένας νέος συγγραφέας εμφανίστηκε στα δημόσια πράγματα. Και προστίθεται σε αρκετούς παλαιότερους συγγραφείς, άνδρες και γυναίκες.

   Ο Δημήτριος (Μίμης) Α. Νικολάου, ο νέος μας Κερτεζίτης συγγραφέας, γεννήθηκε (1940) και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Γόνος ιερατικής οικογένειας, πολυμελούς, όπως πολλές στην επαρχία τα χρόνια εκείνα.

   Εδώ και αρκετά χρόνια είναι συνταξιούχος δάσκαλος και σχολικός σύμβουλος. Επί πλέον είναι και πτυχιούχος του τμ. Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου (Αθήνα), αλλά και σημαντικός γνώστης της επιστημονικής Βυζαντινής μουσικής με πάρα πολλές δεκαετίες πάνω στο αναλόγιο (στην Κέρτεζη από μικρό παιδί και ακόμα είναι δυναμικά ενεργός).

Κέρτεζη: οι εξορμήσεις στα ξωκκλήσια

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Όπως πολλά χωριά στον ορεινό όγκο της χώρας μας, έτσι και στην Κέρτεζη έχουν κτιστεί πολλά παρεκκλήσια και ξωκκλήσια. Τα περισσότερα ξωκκλήσια, απ’ αυτά που είναι όρθια, κτίστηκαν τον 20^ο αι., κάποια λίγα αρχές του 21^ου και ένα τον 19^ο αι. Αντίθετα τα παρεκκλήσια (εντός του οικισμού) καταγράφονται στον 20^ο αι., ενώ τα περισσότερα έρχονται από την εποχή της τουρκοκρατίας. Κάποια παλαιά ανακαινίστηκαν με την πάροδο του χρόνου.

   Τα παρεκκλήσια μπορούν να λειτουργήσουν και την φθινοπωρινή περίοδο όταν εορτάζουν (Αη Δημήτρης), ενώ σε άλλα εγκαταλείφθηκε η αντίστοιχη λειτουργία τους στη χειμερινή περίοδο (Αγία Βαρβάρα, Άγιος Χαράλαμπος, Άγιοι Θεόδωροι, Αη Τρύφωνας). Κατά κανόνα βρίσκεται άλλη αφορμή για να λειτουργήσουν.

  Με τον ερχομό του Πάσχα την άνοιξη και το καλοκαίρι σχεδόν όλα τα παρεκκλήσια και ξωκκλήσια λειτουργούν μέχρι και τις ημέρες μας. Μόνο ο παλαιός κεντρικός Ναός της Κοιμησης της Θεοτόκου, που δεν έχει ακόμα μπει σε πρόγραμμα αποκατάστασης, και το ξωκκλήσι της Κάτω Παναγιάς έχουν δεκαετίες να λειτουργηθούν.

   Στο άρθρο αυτό θα καταγράψουμε με χρονολογική σειρά τις λειτουργικές εξορμήσεις μόνο στα ξωκκλήσια, ένα θα αναφέρουμε συνοπτικά λίγα στοιχεία για την ανέγερσή τους και στα ιερά Πρόσωπα στα οποία αναφέρονται.

Δημόσια παιδεία και δημόσιοι λειτουργοί μετά τα μνημόνια

• 

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Γνωρίζουμε οι ευρύτερα Καλαβρυτινές μάνες και γιαγιάδες, αλλά και οι Καλαβρυτινοί πατεράδες και παππούδες, με πόσους κόπους σπούδασαν στα Πανεπιστήμια από την περιοχή εκατοντάδες παιδιά (ειδικά μετά τη δεκαετία του 1950), χθεσινοί και σημερινοί επιστήμονες.

   Τα Πανεπιστήμια δεν είχαν δίδακτρα, τα βιβλία ήταν δωρεάν, υπήρχαν κουπόνια σίτισης σε σχετικά άπορους και δεν υπήρχε η σπάθη της διαγραφής των εργαζόμενων φοιτητών (πλην της απόπειρας του 1978 με το Ν. 815, που βρέθηκε για δεκαετίες στα σκουπίδια της ιστορίας)… Ανάμεσα σ’ αυτούς και ο γράφων, που προέρχεται από μια φτωχή αγροτική οικογένεια της Κέρτεζης, αλλά και πολλοί από σας….

  Πέρασαν κάποιες δεκαετίες με ιδιοτελείς και μονομερείς πολιτικές αρκετές φορές. Όμως, με το μηχανισμό των μνημονίων και της στενής επιτήρησης για δέκα ολόκληρα χρόνια (2010-2019) από τους «ετέρους» οδήγησαν το λαό στην απέλπιδα προσπάθεια ν’ αλλάξει καμιά δεκαριά κυβερνήσεις. Όμως οι 1000 περίπου νόμοι των μνημονίων έμειναν αλώβητοι. Κοντά σ’ αυτούς και μια βαθιά απογοήτευση που έστειλε πολλούς στην αποχή από τις εκλογικές διαδικασίες, έτσι που το 40% να είναι ένα μόνο 20%, και ν’ αντιστοιχεί στη μερίδα όσων περνούν ακόμα μια χαρά…

Φαράγγι, Βουραϊκός, Οδοντωτός

Του Παναγιώτης Α. Μπούρδαλα*

Ι. ΟΙ ΠΛΗΜΥΡΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΟΜΟ ΦΡΕΝΑΡΙΣΜΑ ΤΟΥ ΟΔΟΝΤΩΤΟΥ

   Τη χρονιά που πέρασε τέσσερα γεγονότα μεγάλης εμβέλειας συζητήθηκαν τόσο στα καφενεία, όσο και σε θεσμικό επίπεδο στην περιοχή μας.

   Τα συμβάντα εντός και εκτός ΟΠΕΚΕΠΕ και οι παραπλήσιες κινητοποιήσεις αγροτών, κτηνοτρόφων και μελισσοκόμων.

   Η πλημμύρα από τις φράουλες και μάλιστα σχετικά δίπλα στον Βουραϊκό, αλλά σίγουρα στο κλειστό οροπέδιό του.

   Οι πραγματικές πλημμύρες από τις συνεχόμενες βροχοπτώσεις, που εν τέλει γέμισαν με νερά τους υδροφόρους ορίζοντες, παρά τις πλημμύρες σε κομμάτια του αναδασμού.

   Και τέλος, το αργό στην αρχή, αλλά και το απότομο φρενάρισμα του ιστορικού οδοντωτού, που πλήττει εδώ κι ένα χρόνο εν μέρει και καίρια από τα μέσα Μαρτίου την τουριστική κίνηση στην πολίχνη των Καλαβρύτων.

Τρία Καλαβρυτινά μοναστήρια στην καρδιά του 1821

(Η εκτενής εισήγησή μου στις 21 Μαρτίου στα Καλάβρυτα)

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

   Στα όρια του οροπεδίου του Βουραϊκού υπήρχαν ακριβώς μετά την επανάσταση του 1821 12 μοναστήρια. Από την επίθεση στα μοναστήρια που έκανε η Αντιβασιλεία στις 7.10.1833 (ανδρικά), 9.3.1934 (γυναικεία) και 8.5.1934 (απαγόρευση δωρεών), έμειναν τα επτά ανδρικά.^[1] Ανάμεσά τους έμειναν ισχυρά τρία μεγάλα, όχι το ίδιο ξακουστά και τα τρία.

   Τα τρία μοναστήρια δημιουργούν στο χάρτη ένα νοητό ευθύγραμμο τμήμα, όπου ανάμεσά τους είναι τα Καλάβρυτα, από ΒΔ προς ΝΔ: Μ. Σπ. – Καλ/τα – Αγ. Λαύρα. – Αγ. Θεόδωροι. Οι δρόμοι πρόσβασης μέχρι το 1900 περίπου δεν είχαν καμία άμεση σχέση με τους σημερινούς. Ήταν αρχαίοι που απέφευγαν βάλτους, απότομα ανεβάσματα, ενώ διάλεγαν πρόποδες βουνών και διάσελα, όσο γίνονται πιο χαμηλά

ΙΙ. ΤΕΣΣΕΡΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΤΟΥΣ

Συνέχεια →