Αρχείο ετικέτας Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας

Στο θεολόγο Σωκράτη Νίκα, αντί επικήδειου

Στο θεολόγο Σωκράτη Νίκα, αντί επικήδειου

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Έφυγε χθες 23 Νοέμβρη 2020 σε βαθιά γεράματα ένας φίλος των νιάτων μου στην Πάτρα, ένας βαθύς δημοκράτης, ένας αγωνιστής συνάδελφος, ένας αληθινός ορθόδοξος θεολόγος, ένας γλυκύς άνθρωπος.

Με την γυναίκα του Ευτυχία απέκτησαν και μεγάλωσαν τρία παιδιά: Την Ευαγγελία τον Μιλτιάδη (Μίλτο) και τον Στέφανο. Μια πολύ δεμένη οικογένεια. Το σπιτικό τους βρίσκεται στην Εγλυκάδα Πατρών, το οποίο γνώρισα με μια φοιτητική παρέα περί το 1980. Εκεί ένοιωσα και την οικογενειακή ζεστασιά ενός αγαπημένου ζευγαριού.

Τον γνώρισα λοιπόν τη δεκαετία του 1970 ως φοιτητής φυσικής, αλλά για τα μεγάλα ζητήματα χριστιανισμού και σοσιαλισμού. Προς το τέλος της δεκαετίας μας βοήθησε ως νεανική παρέα όταν προσπαθήσαμε να έχουμε ενοριακή στήριξη τόσο στον Ι. Ν. της  Αγίας Βαρβάρας Πατρών όσο και στον Ι. Ν. της Μεταμορφώσεως Σκαγιοπουλείου στην Πάτρα. Στον πόλεμο από τρις θρησκευτικές οργανώσεις αντέξαμε, στον οποίο αυτός διακριτικά μας στήριξε με τον τρόπο του.

Αργότερα τον συνάντησα ως συνάδελφο και σχολικό σύμβουλο θεολόγων, αυτός στα τελευταία της επαγγελματικής καριέρας του κι εγώ στις αρχές. Δεν προλάβαμε για συναδελφικές ωσμώσεις. Τον παρακολουθούσα με διάκριση στις πάμπολλες ομιλίες του με κάθε ευκαιρία στην Πάτρα, τις οποίες πραγματοποιούσε κάθε φορά που τον καλούσαν μέχρι τα βαθιά του γεράματα.

Αμέτρητες είναι ομιλίες του σε εκπαιδευτικό, συνδικαλιστικό, κοινωνικό και εκκλησιαστικό επίπεδο. «…Ήταν ένας ανεξάντλητος θεολόγος που μέχρι την τελευταία του στιγμή δεν έπαψε να διαβάζει και να γράφει ατέλειωτες ώρες καθημερινά. Μάλιστα  αυτή την περίοδο ολοκλήρωνε ένα βιβλίο με σειρά ομιλιών του για θεολογικά θέματα. Όπως ο ίδιος έλεγε, είχε κάνει πάνω από 3.000 ομιλίες…», γράφει σήμερα η εφημερίδα Πελοπόννησος της Πάτρας. Δεν έλειψαν όμως και τα γραπτά του. Τα πιο γνωστά του είναι: ο «Γάμος», η «Βάπτιση», η «Θεία ευχαριστία, το «Παιδικό συναξάρι», το Λεξικό «Από την Αγάπη στην Ωραιότητα» και τα πολλά βοηθήματα για τα Θρησκευτικά του Γυμνασίου.

Δυστυχώς λόγω covid – 19 και των πολιτικών μέτρων δεν τα κατάφερα να παρευρεθώ στην νεκρώσιμη ακολουθία του, που έγινε σήμερα στις 3.00μμ σε κλειστό κύκλο στον Ι. Ν. Αγίου Ανδρέα Εγλυκάδας Πατρών. Η ταφή πραγματοποιήθηκε στο Κοιμητήριο της Εγλυκάδας.

Έγραψαν πολλά στα κοινωνικά δίκτυα γι’ αυτόν πριν συμπληρωθεί καν μία ημέρα από την εκδημία του. Ανάμεσα απ’ αυτά σταχυολογώ αρκετά.

Ως δάσκαλος:

1. «…Ξεχώριζε για το ήθος του, τον λόγο του που σε καθήλωνε να παρακολουθήσεις το μάθημά του, σε μια τάξη που αμφισβητούσε κάθε έτοιμη γραφή… Ο καθηγητής μας έφυγε με την πλήρη αποσκευή των αξιών της ζωής και με την αγάπη μας που την κατέκτησε με αξιοπρέπεια από τα μαθητικά μας χρόνια. Κέρδισε δίκαια την αναγνώριση της κοινωνίας, γιατί ήταν αληθινός, ήταν σεμνός και όχι αυτάρεσκος, ήταν πολίτης που πρόσθεσε στην μικρή μας κοινωνία χωρίς να αφαιρέσει τίποτα…», (Χαράλαμπος Μπονάνος, αντιπεριφερειάρχης αιρετής Περιφέρειας Δυτ. Ελλάδας, Πάτρα, φ/β, 23.11.2020).

2. «Εμπνευσμένος δάσκαλος! Σημάδεψε τις εφηβικές μας αναζητήσεις στο «Τρίτο»…», (Γιάννης Μαντάς, Δημοσιογράφος και μαθηματικός, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 23.11.2020).

3. «Παναγιώτη, τον είχα καθηγητή στο Πρότυπο, πω πω φοβερός ομιλητής και άνθρωπος», (Δέσποινα Παναγοπούλου, καθηγήτρια οικονομολόγος, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 23.11.2020).

4. «Τον είχα καθηγητή στην τελευταία τάξη του Λυκείου. Ήταν από αυτούς που ξεχώριζε για την ευγένειά του, την ευστοχία του του λόγου του και στου οποίου το μάθημα  συζητούσαμε ελεύθερα τους εφηβικούς προβληματισμούς. Αιωνία του η μνήμη», (Διονύσης Σαμπαζιώτης καθηγητής φυσικής και μουσικής, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 23.11.2020).

5. «Τον είχα δάσκαλο όλα τα χρόνια στο 3ο αρρένων που πήγαινα… Ήταν δροσιά στην ψυχή, γλυκύτητα και γνώση! Στην μαυρίλα των τότε οργανώσεων που τον πολεμούσαν… Καλό ταξίδι δάσκαλε…», (Σπύρος Φαναριώτης, Γραμματέας στη Σχολή Χημικών Μηχανικών του Παν. Πατρών, μαθηματικός, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

6. «Έφυγε ένας δάσκαλος! Σωκράτης Νίκας! Άνθρωπος, Επιστήμονας, Παιδαγωγός. Χριστός Ανέστη Δάσκαλε: Σ΄ ευχαριστώ!», (Θεοχάρης Μασσαράς, καθηγητής θεολόγος, πρώην αντιδήμαρχος Δήμου Πατρέων, Πάτρα, σύντομη ανάρτησή του στο φ/β, 23.11.2020).

Ως εκπαιδευτικός:

1. «Παναγιώτη, ενεργό μέλος της Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας, παρών και ομιλητής σε κάθε συνέλευση, απεργός, εξέφραζε το ριζοσπαστικό ΠΑΣΟΚ, κάναμε κόντρες επιπέδου, θέλω να πιστεύω, κυρίως γόνιμες, με ήθος και διέξοδο. Μέλος της επιτροπής του πρώτου εκπαιδευτικού συνεδρίου στην Ελλάδα με θέμα “Παιδεία και Οικονομία», που συνδιοργανώσαμε στην Πάτρα ως ΕΛΜΕ Αχαΐας υπό την αιγίδα τότε του ΔΣ της ΟΛΜΕ. Μαζί με το Θόδωρο τον Μυλωνά εξέφραζαν  ένα σχετικό αιρετικό θεολογικό ρεύμα», (Αλέξανδρος Αναγνωστάκης, φυσικός, αρθρογράφος, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, πρώην συνδικαλιστής, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

2. «Ήταν επιμορφωτής στην σύντομη εισαγωγική επιμόρφωση νεοδιορισμένων εκπαιδευτικών το 1987. Γοητεύτηκα κυριολεκτικά από την κριτική προσέγγισή του στα κοινωνικά και εκπαιδευτικά πράγματα.  Τακτικός και δυναμικός στις παρεμβάσεις του στις Γενικές Συνελεύσεις της ΕΛΜΕ… Θεωρώ εξαιρετική τύχη που γνώρισα έναν από τους σημαντικούς εκπροσώπους (εκείνης της εποχής) του χώρου μας. Αιωνία η μνήμη του», (Δημήτρης Καλτσάς, Κοινωνιολόγος, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

3. «Καθηγητής μου στο Πρότυπο. Εξαιρετικός σαν άνθρωπος και πάνω από όλα σαν εκπαιδευτικός. Λυπάμαι πραγματικά», (Θεόδωρος Λυρής, αντιπρόεδρος Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας και Δ/ντης στο Ειδικό Επαγγελματικό Σχολείο της Πάτρας, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

4 «Αιωνία του η μνήμη. Παναγιώτη τα είπες όλα. Τον συνάντησα για πρώτη φορά στην Πύλο πρωτοδιόριστη ως σύμβουλος που ήλθε και μας επισκέφτηκε. Λυπάμαι πολύ.», (Ελλένη Τσακλίδου, εκπαιδευτικός θεολόγος, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 23.11.2020).

Ως θεολόγος:

1. «Ενθουσιώδης και έντιμος Θεολόγος. Συνεργαστήκαμε κάποτε σε κάποια θέματα. Ανήκει στο ζωντανό, ζωηφόρο ρεύμα των Θεολόγων της μεταπολίτευσης.  Στη μνήμη μου θα μείνει μαζί με Αγουρίδη, Ματσούκα, Στογιάνο,  Νησιώτη, Φαράντο, Παπαπέτρου, Θεοδώρου», (Στυλιανός Αραβαντινός, θεολόγος, συνταξιούχος εκπαιδευτικός, Αθήνα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

2. «Αιωνία η μνήμη αυτού. Υπηρέτησε τίμια  τα θεολογικά και εκπαιδευτικά μας πράγματα», (Εύη Βουλγαράκη, καθηγήτρια ΕΔΙΠ στη Θεολογική Σχολή της Αθήνας, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

3. «Έχω, ακόμα, στη βιβλιοθήκη μου ένα βοήθημα που είχε γράψει και εκδώσει το 1993 για τα θρησκευτικά της β γυμνασίου. Εξαιρετική δουλειά. Καλή ανάπαυση να έχει», (Μαρία Μίλκα, καθηγήτρια θεολόγος, Ηράκλειο Κρήτης, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

Ως ομιλητής:

1. «…Και τι χαρισματικός ομιλητής… Μέλι η λαλιά του», (Σπύρος Φαναριώτης, Γραμματέας στη Σχολή Χημικών Μηχανικών του Παν. Πατρών, μαθηματικός, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

2. «Παναγιώτη τον παρακολουθούσα τις Κυριακές στους Αγ. Αναργύρους στη Γούναρη. Πριν σας γνωρίσω! Εξαιρετικός!! Ο Θεός να τον αναπαύσει», (Γεωργία Τζαβάρα, Δημοτικός Υπάλληλος στο Δήμο Ναυπλίου, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

3. «Ένας πολύ συμπαθής άνθρωπος, αξιαγάπητος θα έλεγα. Η μορφή του προσέδιδε γλυκύτητα και πραότητα, το ίδιο και ο λόγος του. Καλό Παράδεισο», (Γεώργιος Πλούμης, καθηγητής χημικός, Πάτρα, σχόλιο σε σύντομη ανάρτησή μου στο φ/β, 24.11.2020).

Ως άνθρωπος:

«…Υπήρξε μία υπέροχη προσωπικότητα με τρομερή αγάπη στον άνθρωπο και με ανεξάντλητη διθάθεση προσφοράς καθώς, πέραν των άλλων, είχε αναπτύξει και πλούσιο φιλανθρωπικό έργο.

“Ήταν μια ανοικτή αγκαλιά για όλους. Όποιος ζητούσε βοήθεια ανταποκρινόταν άμεσα. Ήταν παρών να στηρίξει όλη την Πάτρα. Και ποιόν δεν έχει βοηθήσει. Ένας θαυμάσιος άνθρωπος. Ένας φιλόσοφος της πίστης. Σπάνια περίπτωση ανθρώπου, που αυτά που δίδασκε εφάρμοζε πρώτα ο ίδιος στο 100%” μας περιέγραψε άνθρωπος τους περιβάλλοντός του», (ρεπορτάζ εφημερίδας Πελοπόννησος της Πάτρας, 24.11.2020).

* Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας είναι υπό σύνταξη εκπαιδευτικός (φυσικός), πτ. θεολογίας, συνδικαλιστής και συγγραφέας.

24.11.2020

Η Κέρτεζη 1940-1944: Κάποια σημαντικά ιστορικά στοιχεία

Η Κέρτεζη 1940-1944: Κάποια σημαντικά ιστορικά στοιχεία

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Πριν λίγες ημέρες έδωσα μια μελέτη με τα σημαντικότερα ιστορικά στοιχεία που αφορούν την περιοχή περί την Κέρτεζη, από την αρχαία Κύναιθα μέχρι και τις ημέρες μας. Η μελέτη έχει γραφεί για τον Γ΄ τόμο της σειρά των μελετών μου, ενώ η έρευνα για τον οποίο βεβαίως συνεχίζεται. Τα στοιχεία αυτά δια του προέδρου της Κοινότητας Παναγιώτη Χρ. Κούρτη προορίζονται για τουριστικούς λόγους και θα προωθηθούν διαδικτυακά από το Δήμο Καλαβρύτων μαζί με πλούσιο φωτογραφικό υλικό.

Η παρουσίαση σήμερα γίνεται προς τιμήν όσων αγωνίστηκαν σ’ αυτή την περίοδο εκφράζοντας το πολλαπλό ΟΧΙ του ελληνικού λαού.

……………………….

Δ. Ελληνοϊταλικός πόλεμος 1940 – 1941

“…Στο μέτωπο της Αλβανίας, που κράτησε από τις 28 Οκτωβρίου 1940 μέχρι τα μέσα Απριλίου του 1941, έπεσαν οι παρακάτω Κερτεζίτες.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Αποστάξεις σε καιρούς δυστοπίας του Παναγ. Α. Μπούρδαλα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Αποστάξεις σε καιρούς δυστοπίας

Του Νίκου Προσκεφαλά*

Ζούμε, δίχως αμφιβολία, σε καιρούς δυστοπίας. Η καταναλωτική ευωχία που μας υποσχέθηκε με τυμπανοκρουσίες ο θαυμαστός νέος κόσμος της αγοράς και του χρήματος, από τη μεταπολίτευση τουλάχιστον και μετά, εξαφανίζεται σταδιακά από μπροστά μας, καθώς υπήρξε μάλλον το δόλωμα για μια νέα μορφή υποδούλωσης της ανθρώπινης ύπαρξης, ο παραμορφωτικός καθρέφτης στου οποίου πάνω τα συντρίμμια απομείναμε μόνοι, γυμνοί και ρακένδυτοι, να αναζητάμε διακαώς το χαμένο νόημα και να φλερτάρουμε με το μηδέν. Σπουδάζουμε πια τη δυστυχία, στο οικονομικό, στο κοινωνικό, στο υπαρξιακό, στο γεωπολιτικό επίπεδο, στην ίδια μας τελικά την αυτοσυνειδησία ως όντα σκεπτόμενα και σχετιζόμενα.

Η Μαύρη Μόρια, του Π.Α.Μ.

Η Μαύρη Μόρια

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Προδημοσίευση του ποιήματος που κλείνει την ποιητική συλλογή που έρχεται: «Αποστάξεις σε καιρούς δυστοπίας», 77 νύξεις άλλης βιωτής και πολιτείας.

Ευρωπαίοι και νατοϊκοί

με συνθήκες τα σύνορα σφραγίσαν,

προς τα βάθη Αλβιώνας της γηραιάς.

Υπέγραψαν των μνημονίων υποτακτικοί.

****

Το τριακονταετές χρονικό για τη σωτηρία του διατηρητέου Ι. Ν. Κοίμησης της Θεοτόκου και οι τελευταίες ενέργειες χρηματοδότησης

Το τριακονταετές χρονικό για τη σωτηρία του διατηρητέου Ι. Ν. Κοίμησης της Θεοτόκου και οι τελευταίες ενέργειες χρηματοδότησης

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Φτάσαμε κοντά στην πηγή, αλλά θα πιεί νερό ο τραυματισμένος και σπάνιος νεοβυζαντινός ναός της 7Κοίμησης της Θεοτόκου στο Κοιμητήριο της Κέρτεζης; Πρόκειται για αρχιτεκτονική  μονόκλιτης, μονόκογχης βασιλικής μετά τρούλου. Είναι κατάγραφος από νεοβυζαντινές εικόνες. Αυτές και η αρχιτεκτονική τον χρονολογούν με βεβαιότητα πριν τον 18ο αι. μ.Χ. Υπάρχουν όμως και προσεγγίσεις που φτάνουν μέχρι τον 12ο αι.

Έχουν δημοσιευτεί πριν μία εικοσαετία αφενός λεπτομέρειες[1], αλλά και πρόσφατη συλλογή δημοσιευμένων αναφορών[2].  Παράλληλα έχει γίνει πριν τον σεισμό της 8ης Ιουνίου του 2008 πλήρης φωτογράφιση υπερυψηλής ανάλυσης, η οποία έχει αποθηκευτεί ηλεκτρονικά[3]! Δυστυχώς, παρά μια σειρά ενεργειών την τελευταία τριακονταετία, κανένας θεσμός δεν κατάφερε να φέρει εις πέρας την δυνατότητα πλήρους συντήρησης, ώστε να είναι κραταιός, επισκέψιμος και λειτουργήσιμος. Η τελευταία μαχαιριά έπεσε πάνω του με το σεισμό της 8ης Ιουνίου του 2008…

Ο Ι. Ν. της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Κοιμητήριο της Κέρτεζης, που αποτελούσε τον κεντρικό ναό της ενορίας μέχρι τις αρχές του 19ου αι., αποτελεί ταυτόχρονα το κόσμημα, αλλά εδώ και έναν αιώνα αποτελεί και ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Από το 2018 ξεκίνησε μια νέα προσπάθεια και τώρα είμαστε ένα βήμα πριν την χρηματοδότηση, αρχικά για «Αναλυτική τεχνική έκθεση από μηχανικό για άμεσα μέτρα προστασίας και μελέτη συντήρησης των τοιχογραφιών του ναού» και κατόπιν για την εκτέλεση των έργων με την ορθή σειρά.

Στο άρθρο αυτό θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τις ενέργειες της τελευταίας τριακονταετίας που έχουν γίνει με το αντίστοιχο αποτέλεσμά τους και φυσικά τις πρόσφατες ενέργειες εντός του Αυγούστου του 2020…

ΙΙ. Ιστορικό ενεργειών τελευταίας τριακονταετίας

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α. Εισαγωγικά

Πριν ενάμισυ χρόνο πάρθηκε η αρχική απόφαση από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Κλειτορίας-Ακράτας για ένταξη και της Κέρτεζης στα βιωματικά εκπαιδευτικά και εν γένει περιβαλλοντικά μαθήματα. Πρόσφατα (9 Ιούνη 2020) είχαμε και την επίσκεψη και των τεσσάρων στελεχών του κέντρου στην Κέρτεζη, όπου και τους ξεναγήσαμε σε τρεις διαδρομές γύρω από τις απαρχές του κερτεζίτικου Βουραϊκού περνώντας και από πολλά φυσικά και τεχνικά μνημεία.

Παράλληλα ο Σύλλογος Κερτεζιτών Αθήνας με έχει παρακαλέσει να σχεδιάσω μερικές διαδρομές. Έτσι αποφάσισα να τις σχεδιάσω, εμπλουτίσω με φωτογραφικό οδοιπορικό και φυσικά συγκεκριμένα σχόλια. Σε κάποια σημεία θα κάνω ειδικές παρατηρήσεις για διευκόλυνση των περιπατητών και οδοιπόρων. Όλες οι διαδρομές θα έχουν αφετηρία και τέρμα την κεντρική μας πλατεία, όπου ο Πλάτανος και η πέτρινη εκκλησία της Παντάνασσας (Γέννηση της Θεοτόκου).

Θα ξεκινήσουμε με την πιο μικρή διαδρομή που μπορούν να κάνουν και μικρά παιδιά του νηπιαγωγείου ή των πρώτων τάξεων του δημοτικού, είτε με τους γονείς τους, είτε μέσω του περιβαλλοντικού Κέντρου και των νηπιαγωγών ή δασκάλων τους. Θα την ονομάσω «η μικρή οικιστική διαδρομή» για χάρη της συνεννόησης. Όλες οι νότιες διαδρομές θα περνούν από τον Πύργο του Φραντζή/«Λιάρου», θα εφάπτονται του πεσμένου νερόμυλου και νεροτριβής Λαφογιάννη/«Λιάρου», το Κεφαλόβρυσο, τον Αη Γιάννη, τις τρεις πέτρινες γέφυρες και τις παρυφές του καστανόδασους.

Για καλύτερη εικόνα θα υπάρχουν δύο σχέδια των διαδρομών. Ένα πάνω σε κοντινή φωτογραφία και ένα σε απόσπασμα του παγκόσμιου χάρτη (google map). Θα συμπληρώνονται με πλήθος φωτογραφιών κατά τη διαδρομή, νοητές στάσεις και σχόλια. Κάποια σχόλια θα αναρτηθούν σε δεύτερη φάση. Πατώντας δεξί κλικ σε κάθε φωτογραφία βγαίνει πολύ μεγαλύτερη και φυσικά καθαρή «σε νέα καρτέλα».

Β. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ξεκινάμε από τη θέση 1 (κεντρικός πλάτανος και Παντάνασσα με το πέτρινο επιβλητικό καμπαναριό), περνάμε στη θέση 2 ( στην προέκταση του μεγάλου αλλά σκεπασμένου πέτρινου γεφυριού στο παραπόταμο Λίθο που έρχεται από τα έλατα. Κατόπιν θα πάρουμε ένα μέρος ενός παλιού στενού δρόμου του οικισμού με στάση στη θέση 3, όπου και το πέτρινο ορατό γεφύρι του «Γιαγουδή»/»Πλιάκα» πάνω από την κοίτη του ποταμίσκου των κεντρικών νερών από το Κεφαλόβρυσο.

Παραδοσιακό ψωμί Κέρτεζης με προζύμι στην πόλη

Παραδοσιακό ψωμί Κέρτεζης με προζύμι στην πόλη

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Η περίοδος του δίμηνου εγκλεισμού λόγω κορονοϊού και πολιτικής της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη, μου έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάσω την διαδικασία ζυμώματος ψωμιού με το παραδοσιακό προζύμι. Αυτό έγινε βεβαίως σε μικρή ποσότητα. Η μοναδική διαφορά ήταν η χρήση ηλεκτρικής κουζίνας αντί παραδοσιακού οικογενειακού ξυλόφουρνου.

Η πλήρης και αναλυτική περιγραφή της οικιακής παρασκευής του παραδοσιακού χωριάτικου ψωμιού έχει γραφτεί στο υπό έκδοση νέο βιβλίο μας (Β΄ τόμος) με τίτλο: «Η οικονομία στα βουνά και η Κέρτεζη», που προγραμματίζεται να εκδοθεί από τις εκδόσεις Αρμός τον επόμενο χρόνο. Εδώ θα παρουσιάσουμε με συντομία και με σχετικές διαδικασίες την Παρασκευή για ένα σύγχρονο σπίτι με 1,7 κιλά αλεύρι.

Ι) Υλικά

προζύμι 100 γραμμαρίων, αλεύρι ολικής άλεσης 1 κιλό, αλεύρι κίτρινο 700 γραμμάρια, μία κουταλιά της σούπας ξύδι, μία με δύο πρέζες ψιλό αλάτι, μία πρέζα (μαύρη) ζάχαρη, λάδι για άλειμμα των ταψιών, χλιαρό νερό όσο πάρει.

ΙΙ) Ανάχρεια (εργαλεία)

Αναμνήσεις από τις μακρινές ημέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη

Αναμνήσεις από τις μακρινές ημέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη

Σχόλια για την φωτογραφία του Παναγιώτη Σπανού στο τέλος

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Οι μέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη είχαν έναν εορταστικό ανάμικτο τρόπο ανάδειξης, λαμβάνοντας υπόψιν τόσο τις εργασίες των κατοίκων (κυρίως μικροαγροτών και τσοπάνηδων), όσο και επιρροές του μοναστηριακού τυπικού! Φυσικά και συμμετείχαν και πολλά γνωστά λαογραφικά στοιχεία, όπως τα λεγόμενα κάλαντα. Το εκκλησιαστικό και λαογραφικό τυπικό με αργίες ημερών και ωρών ξεκινούσε από το Σάββατο του Λαζάρου και τελείωνε την Κυριακή του Θωμά! Πολλά στοιχεία απ’ αυτά διατηρούνται ακόμα.

Το πρωινό του Λαζάρου στον μεν ναό γιορταζόταν η προσδοκία της «κοινής Ανάστασης», ενώ στα σπίτια τα παιδιά έψαλλαν: «Ήλθε ο Λάζαρος, ήλθαν τα βάγια,/ ήλθε κι ο Υιός της Παναγίας./ Κάπου λάλησε πουλί κι αηδόνι/ κι απλοήθηκε το χελιδόνι./ Έβγα Λάζαρε δος μου λεμόνι,/ να το φύτευα στο περιβόλι…». Από την προηγούμενη τα παιδιά είχαν στολίσει με άγρια πορτοκαλί άνθη τα καλαθάκια και πρωί-πρωί περνούσαμε από τα σπίτια. Στο ψάλσιμο οι κυράδες μας φίλευαν κυρίως φρέσκα αυγά και σπάνια κουλούρια. Τα λαμπροκούλουρα φτιαχνόντουσαν την ίδια μέρα, αλλά μετά το σχόλασμα της εκκλησίας. Ήταν δύο ειδών: Τα αρτύσιμα με αυγά και γάλα και τα λαδερά με προζύμι.

Η επόμενη ημέρα, Κυριακή των βαΐων, ήταν εορταστική με τα βάγια ως ευλογία και το μεσημεριανό με μπακαλιάρο τηγανιτό και σκορδαλιά από πουρέ πατάτας.

Τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής στην Κέρτεζη

Τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής στην Κέρτεζη

Επιμέλεια Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Από το απόγευμα της Μεγάλης Πέμπτης τα νεαρά αγόρια (συνήθως) ξαμολιόμαστε στα γύρω βουνά να μαζέψουμε τα ακάνθινα κλαδιά από το φυτό «Αλπομηλιά» (ένας όμορφος ακανθώδης θάμνος με κόκκινους καρπούς) και άγριες ανθισμένες βιολέτες (χρώματος μωβ). Τα κλαδιά της Αλπομηλιάς τα πλέκαμε στο καλαμένιο καλαθάκι μας. Τα άνθη της Αγριοβιολέτας τα βάζαμε ανάμεσά τους και στη βάση του καλαθιού (για να μη σπάνε τα αυγά, που μας δώριζαν οι κυράδες του χωριού.

Βγαίναμε πρωί – πρωί ένας-ένας ή δύο-δύο με το πένθιμο κτύπημα της καμπάνας της κεντρικής εκκλησιάς, που ως γνωστόν ξεκινούσε τις Μεγάλες ώρες στις 14.00 το μεσημέρι, ενώ η Αποκαθήλωση τελείωνε στις 17.00. Το ξεκίνημα γινόταν από το Μαχαλά (γειτονιά) της κάθε παρέας και ακολουθούσε κάποια σχεδιασμένη διαδρομή. Λέγοντας σχεδόν οι περισσότεροι όλα τα κάλαντα (από 14 στροφές) φιλεβόμασταν κυρίως αναστάσιμα κουλούρια ή αυγά φρέσκα (άβαφα). Τα παλαιότερα χρόνια μερικοί τα πουλούσαν στα μπακάλικα… Αργότερα άρχισαν να δίνουν και κέρματα.

****

Σήμερα μαύρος ουρανός,
σήμερα μαύρη μέρα.
Σήμερα όλοι θλίβονται
και τα βουνά λυπούνται.

Ερωτηματικά και σχόλια στην 3η απόφαση της ΔΙΣ της Εκκλησίας της Ελλάδας

Ερωτηματικά και σχόλια στην 3η απόφαση της ΔΙΣ της Εκκλησίας της Ελλάδας

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Με πολλή περίσκεψη, χαρά, αγωνία, αλλά και γενικότερο φόβο, διάβασα τα 9 σημεία της 3ης απόφασης της Δ.Ι.Σ. της Εκκλησίας της Ελλάδας (01.04.2020 [3]). Σας καταθέτω σχολιασμούς, παρατηρήσεις και ερωτήματα. «Ήρεμα ρωτώ»…

Ένα γενικό ερώτημα: Τελικά λειτουργικά και ευχαριστιακά έχει κάποιο θεολογικό νόημα να τελείται η Θεία Λειτουργία «κεκλεισμένων των θυρών» χωρίς να διακονούνται ευχαριστιακά οι πιστοί στα εγκλωβισμένα σπίτια τους; Αποτελεί απάντηση η τηλεοπτική ή διαδικτυακή ανα-μετάδοση;

Α). Στα σημεία 1), 2), 3) και 4) ευθυγραμμίζεται σχεδόν πλήρως με τις αποφάσεις της κυβέρνησης (Κυριάκου Μητσοτάκη), αλλά διαφοροποιείται από τις δύο προηγούμενες αποφάσεις της (09.03.2020 [1] και 16.03.2020 [2]). Να σημειώσουμε ότι η σύνθεση είναι η ίδια και έγινε με τηλεδιάσκεψη των μελών. Αυτό από μόνο του ούτε μεμπτό είναι, ούτε επαινετό, αφού το πολιτικό πλαίσιο έχει αλλάξει, όπως και το «άδειασμα» του Πρωθυπουργού αμέσως μετά την 2η, σαφώς σοφότερη κατά την ταπεινή μου γνώμη, ανακοίνωσή της. Δεν προτρέπει όμως την κυβέρνηση να διαθέσει όσα αναγκαία ποσά χρειάζονται και ζητούν θεσμικά οι γιατροί. Αν το έκανε, θα ήταν βεβαίως μια υπέρβαση, αλλά λυτρωτική στον τρόπο σχέση της με την Πολιτεία. Δεν τόλμησε ή δεν γνώριζε.