DOPING ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

Ντόπινγκ και Πρόληψη

Του Ανδρέα Σαμοθρακίτη

ιατρού, πρόεδρου «Πρότασης» (2005), γραμματέα Κέντρου Πρόληψης Ν. Αχαΐας (2005)

Καλησπέρα σας.

Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω τους εκπροσώπους του Συλλόγου, για την τόσο καλά προετοιμασμένη ενημερωτική αυτή ημερίδα, που γίνεται για το θέμα του ντόπινγκ.

Κυρίες και κύριοι, υπάρχει μια εκδοχή, η οποία προέρχεται από τη Δύση, που λέει ότι το ντοπάρισμα και τα ναρκωτικά δεν απέχουν πολύ μεταξύ τους. Μπορεί κανείς να αναρωτηθεί σε τι άραγε χρησιμεύει η επιχειρούμενη σύγκριση του ντόπινγκ με τα ναρκωτικά, καθώς με αυτό τον τρόπο προσπαθούν να διαχωρίσουν τα πράγματα, ώστε άλλα να τα αθωώσουν εν μέρει. Γιατί έτσι κι αλλιώς τα ναρκωτικά είναι καταδικασμένα στη συνείδηση του κόσμου, ενώ στην πραγματικότητα το ντόπινγκ δεν είναι, ενώ είναι ακριβώς το ίδιο.

Η απάντηση είναι σαφής: η σύγκριση μεταξύ των ναρκωτικών – ντόπινγκ εκθέτει κύρια την μεροληψία της κρατικής καταστολής και της κοινωνικής αντίδρασης. Έμποροι, χρήστες, βλαβερές συνέπειες για την υγεία, εντοπίζονται και στις δύο πλευρές, αφού ακόμα και νομοθετικά οι ποινές είναι ίδιες. Βλέπουμε όμως ότι απέναντι στο ντόπινγκ υπάρχει μια ανεκτικότητα, σε σχέση με εκείνη της χρήστης των ναρκωτικών ουσιών.

Αυτή λοιπόν η επιλεκτικότητα της κρατικής κοινωνικής καταστολής, απέναντι στα δύο φαινόμενα, δεν είναι η ίδια ως προς την αξία ή τους θεσμούς. Απλά η ανταπόκριση αυτή εξυπηρετεί συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα.

Βέβαια το πρόβλημα είναι και αλλού: το μοντέλο των σημερινών Ολυμπιακών Αγώνων θεμελιώνεται πάνω σε μια τρομακτική και άνευ όρων αισιοδοξία, η οποία εξορκίζει το πένθος, δηλαδή δεν πάει ο νους μας στην κακή πλευρά του, που ήταν η πηγή των άθλων στον Πάτροκλο της Ιλιάδας και της Ολυμπίας. Έτσι ο σύγχρονος κόσμος που αναβιώνει, κολυμπάει στα φωτεινά και τα εύκολα, προκαλώντας την τραγωδία που αρνείται να τη δει.

Στα πλαίσια αυτά, το κατ’ εξοχήν ανοιχτό, προς την έκβασή του, αθλητικό θέαμα έχει εξελιχθεί σε μείζον βιομηχανικό και επικοινωνιακό. Γεννιέται έτσι ένας ευρύτατα εθισμός ειδικευμένων επαγγελματιών, οι οποίοι αναπτύσσουν δική τους επιχειρηματική λογική και χρησιμοποιούν την δική τους επιστημονική τεχνική με στόχο να υπηρετούν και να διευρύνουν τα συμφέροντα του αθλητικού τζίρου.

Το ντόπινγκ λοιπόν είναι ένα υπαρκτό φαινόμενο και θα είναι δύσκολη η αντιμετώπισή του. Όμως δεν είναι και ακατόρθωτη η αντιμετώπισή του. Οι διάφορες φωνές διαμαρτυρίας και τα διάφορα ημίμετρα που λαμβάνονται, συνιστούν υποκρισία και φαρισαϊσμό.

 Όλο και περισσότερο οι άνθρωποι οδηγούνται στο να πιστέψουν, ότι είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι οι ίδιοι για την επιβίωσή τους, την προκοπή, την επιτυχία τους. Έτσι, για να μην πέσει ο άνθρωπος στην επώδυνη κατηγορία των χαμένων, πιέζεται από όλες τις πλευρές να αναδειχθεί «πάσει θυσία» νικητής. Έτσι ο πρώτος είναι πρώτος, ο δεύτερος δεν είναι τίποτα. 

Και τη διαφορά ανάμεσά τους δεν την καθορίζουν πλέον το ταλέντο, τα ιδανικά, τα φυσικά προσόντα, η σκληρή δουλειά. Την διαφορά την κάνουν οι ουσίες. Οι ουσίες όπως αυτή της αυξητικής ορμόνης, της ερυθροποιητίνης, της αυξητικής ινσουλίνης, της ναδρολόνης, της τεστοστερόνης και τέλος της γονιδιακής μεθόδου, όπου η ίδια αυτή άρχισε να παράγεται και να εφαρμόζεται. Δίνουν την έννοια του υπεραθλητή, την έννοια του κατασκευασμένου αθλητή.

Η παγκοσμιοποίηση, που παρουσιάζεται στις μέρες μας ως καθοριστικός παράγοντας τρόπου ζωής και σκέψης, έφερε στην επιφάνεια τις παγκόσμιες διαστάσεις φυσικών και κοινωνικών φαινομένων. Ανάμεσά τους και αυτό του ντόπινγκ, την χρήση δηλαδή ουσιών για καλύτερο τελικό αποτέλεσμα στον αθλητισμό. Από την Βαρκελώνη στην Ατλάντα, στο Σίδνεϊ, στην Αθήνα, καθώς και στους ενδιάμεσους πανευρωπαϊκούς, παγκόσμιους και κρατικούς αγώνες, η ευρεία χρήση των ουσιών αυτών είναι γεγονός.

Όσες προσπάθειες καταστολής και να γίνουν, η εξελικτική πορεία τους είναι αδύνατον να σταματήσει την παραγωγή τους, ο τζίρος είναι τεράστιος. Όσες αιτίες και να προσπαθήσουν να εμφανίσουν μέχρι τώρα τα σεμινάρια, οι διοργανώσεις και η κατασκευή των νόμων, δεν μπορούσαν αποτρέψουν το γεγονός της χρήσης. Διότι ποτέ δεν προσπάθησαν να δουν το πρόβλημα στη ρίζα του, δηλαδή δεν προσπάθησαν να αξιοποιήσουν την πρόληψη.

Όλες οι κυβερνήσεις αγνόησαν και αγνοούν την αξία της πρόληψης, γιατί θέλει κόπο, θέλει μακροχρόνια δράση, θέλει εκπαίδευση στελεχών και σαφώς λιγότερο κόστος από την καταστολή και την θεραπεία. Γιατί η πρόληψη είναι πολύ εκτεταμένη έννοια, είναι μια φιλοσοφία.

Είναι στοιχείο νεοουμανιστικής ανθρωποκεντρικής τάσης, είναι λαχτάρα για τη ζωή, είναι η γνήσια αγάπη για τον άνθρωπο, ιδιαίτερα για τον νέο άνθρωπο, είναι προστασία και θωράκιση ολόκληρης της ανθρωπότητας για ειρηνική διαβίωση, δημιουργική και πραγματική καταξίωση, η οποία πηγάζει μέσα από ένα γνήσιο οργανισμό, χωρίς την βοήθεια ουσιών οι οποίες θα τον αλλοιώσουν. Είναι γεγονός ότι στην παρουσίαση του τρίπτυχου των ναρκωτικών την προτάσσουν, δηλαδή βάζουν την πρόληψη πρώτα, την καταστολή και μετά την θεραπεία.

Όμως αργότερα την προσπερνούν γρήγορα και προχωρούν παρακάτω. Και είναι χαρακτηριστικό αυτό. Και είναι και εξηγήσιμο, γιατί μια πικρή αλήθεια προς τούτο το βιαστικό προσπέρασμα κάθε πρόληψης έχει επηρεάσει πολύ βαθιά την αντίστοιχη στάση του ατόμου, σε κάθε ουσία και κατ’ επέκταση σε όλη την ανθρωπότητα. Ολόκληρη η ανθρωπιστική φιλοσοφία της πρόληψης, οι πολιτισμένοι οραματισμοί για την τύχη του ανθρώπου, δεν συγκινούν ιδιαίτερα ούτε το άτομο, αλλά ούτε και την ανθρωπότητα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα θα το αναφέρω ως πρώτη περίπτωση, είναι η εκστρατεία γύρω από τις επικίνδυνες συνέπειες του καπνίσματος. Τόσες προειδοποιήσεις, τόσες εντυπωσιακές αφίσες με την υπόδειξη ότι το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία, από το υπουργείο, τόση συμβουλευτική των γιατρών για τον καρκίνο ή τη στεφανιαία νόσο που προκαλεί, δεν δείχνουν να φέρουν αποτελέσματα. Ο καπνιστής επιμένει. Καμιά φορά χαίρεται κιόλας, για τη δύναμη της αντίστασης την οποία έχει, που ενισχύει την προσωπικότητά του, εντός παρενθέσεως.

Το ίδιο θα μπορούσε να πει κανείς και για τη λεβέντικη άρνηση στη χρήση της ζώνης ασφαλείας στο αυτοκίνητο ή στη χρήση του κράνους. Δηλαδή κανείς δεν την φοράει, και άμα δεν την φοράω, λέει, εμένα δεν με είδανε και την γλυτώνω. Η ευρεία  χρήση λοιπόν του ντόπινγκ στον αθλητισμό είναι γεγονός, όπου μετά το πέρας οι ουσίες εξαντλούν αφάνταστα τον οργανισμό, οργανικά και ψυχικά. Από πλευράς όμως κοινωνικής ψυχολογίας, γίνονται προσπάθειες κάποιας ερμηνείας του φαινομένου της αδιαφορίας του ευρύτερου κοινού σε κοινά φλέγοντα θέματα υγείας.

Μήπως παραδείγματος χάριν, το διαλεκτικό δίδυμο ζωή – θάνατος και εξαιτίας της ανελέητης εποχής μας, επικρατεί η άρνηση, επιζητείται ο θάνατος; Μήπως είναι η υποσυνείδητη τάση αυτοκαταστροφής; Μήπως είναι ο συνεχής βομβαρδισμός ερεθισμάτων, που τελικά αδρανοποιεί το άτομο και το καθιστά ανυπεράσπιστο παρατημένο στην τύχη του;

Σε αυτές τις ασύλληπτες, για τον κοινό νου, διασυνδέσεις, η πρόληψη γίνεται όχι μόνον ο φτωχός συγγενής, μα και ο ανεπιθύμητος, αφού αν κάποια στιγμή γίνει συνείδηση η πρόληψη στον κάθε άνθρωπο, τότε  θα εξαφανίσει τα δελεαστικά κέρδη της επιχείρησης των ουσιών ντόπινγκ, με τις φαντασμαγορικές φιέστες των αγώνων, που διοργανώνονται στο όνομα του «αρχαίο πνεύμα αθάνατο».

Όμως ας πάμε λίγο παρακάτω. Υπάρχουν αιτίες; Υπάρχουν. Και σε ατομικό επίπεδο ποιοι είναι οι παράγοντες; Υπάρχει μια διαφάνεια, την οποία θα σας διαβάσω και μπορείτε να τη βλέπετε, πρώτα απ’ όλα οι βιολογικές διαταραχές. Η χρήση μπορεί να λειτουργήσει καλυπτικά σε ψυχιατρικές διαταραχές, έντονοι και χρόνιοι σωματικοί πόνοι, παραγωγή σε χαμηλό επίπεδο ενδογενών ουσιών στον οργανισμό.

Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας: χαμηλή αυτοεκτίμηση,  υψηλός βαθμός άγχους, κατάθλιψη, ανάγκη για συναισθηματική εξάρτηση, δυσκολία αντοχής στη ματαίωση.

Γενετικά χαρακτηριστικά αίτια: αναφερόμαστε κυρίως τη χρήση αλκοόλ.

Μαθησιακοί παράγοντες: είναι πιθανόν η χρήση να προέρχεται ως αποτέλεσμα μιας μαθησιακής διαδικασίας, στην οποία η ανακούφιση μέσω των ουσιών είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο.

Οικογενειακό επίπεδο: η δυσλειτουργία στην οικογένεια και η λανθασμένη διαπαιδαγώγηση συνδέονται με την ανάπτυξη αντικοινωνικής συμπεριφοράς για τη χρήση των διαφόρων ουσιών και αυτή του ντόπινγκ. Στις οικογένειες των χρηστών και των χρηστών του ντόπινγκ, συναντάμε συχνά γονείς οι οποίοι έχουν ήδη κάνει την χρήση, η οποία γίνεται  με εξαντλητική συμπεριφορά.

 Όταν λέω εξαντλητική συμπεριφορά εννοούμε στο να ωθούν τα άτομα για τον πρωταθλητισμό. Οι οικογένειες χρηστών όμως χαρακτηρίζονται και από την ασάφεια που υπάρχει στα όρια και στην ιεραρχία, στην ακαμψία, στην παράδοξη επικοινωνία, στις τριγωνοποιήσεις στο οικογενειακό σύστημα, συναισθηματική απουσία του ενός εκ των δύο γονέων και στην περιθωριοποίηση του άλλου.

Το κοινωνικό επίπεδο: περιβαλλοντικές επιδράσεις, γρήγορες πολιτισμικές και κοινωνικές μεταβολές, η οικονομική ύφεση, είναι ένας σημαντικός παράγοντας κοινωνικός, η διαθεσιμότητα το πόσο πολύ εύκολα μπορεί κάποιος να βρει τις ουσίες, η απομάκρυνση από τη φυσική ζωή, η κρίση των κοινωνικών ηθικών αξιών και η υπέρμετρη κατανάλωση, δηλαδή  ο υπερκαταναλωτισμός.

Πολιτιστικές επιδράσεις: είναι η αποδοχή κουλτούρας της χρήσης, παραδείγματος χάριν εδώ είναι ένα παράδειγμα που το χρησιμοποιούμε πολλές φορές,  το καρναβάλι δηλαδή με το αλκοόλ. Στην αρχή ποιος έκανε χρήση αλκοόλ στο καρναβάλι, κατά την διάρκεια που έβγαιναν τα γκρουπ; Κανένας. Όμως κάποιος πέταξε μια φορά μια ιδέα και λέει, μωρέ δεν πίνουμε και λίγο για να είμαστε έτσι πιο ζεστοί; Και τότε αυτό άρχισε σιγά-σιγά να γίνεται συνήθεια και να γίνεται αποδεκτό, με αποτέλεσμα να φτάσουμε στα σημερινά επίπεδα.

Το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον: συναναστροφές, ο τρόπος και  η οργάνωση του σχολικού συστήματος, ο ρόλος του ως προς τη διαπαιδαγώγηση των εφήβων, η επίδραση της ομάδας των ομότιμων.

Και τώρα ας μιλήσουμε για τη φιλοσοφία προγραμμάτων ομάδων πρόληψης. Ποια είναι η φιλοσοφία; Οι αιτίες του φαινομένου της εξάρτησης εντοπίζονται στο χρήσιμο μοντέλο ζωής που καλλιεργεί τον ανταγωνισμό, την ανασφάλεια, την μοναξιά, την αποδυνάμωση των ανθρώπινων σχέσεων και αγνοεί τις ανάγκες για ασφάλεια, επικοινωνία, δημιουργία προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη.

Η αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει τη δημιουργία και την προώθηση ενός διαφορετικού τρόπου ζωής, ενός άλλου τρόπου ζωής, μέσα από την ανάλυση της προσωπικής ευθύνης σε ατομικό, αλλά και σε συλλογικό επίπεδο. Δηλαδή, πολλές φορές λέμε ότι γι’ αυτό το γεγονός φταίει το κράτος, λες και το κράτος είναι κάτι το ακαθόριστο, δεν είναι κάτι το συγκεκριμένο. Ποιοι είναι το κράτος;

Πολλές φορές πρέπει να αναρωτηθούμε ότι το κράτος είμαστε εμείς οι ίδιοι. Δηλαδή   για να προλάβουμε κάτι, πρέπει να αλλάξουμε πρώτα εμείς οι ίδιοι και μετά να αρχίσουμε να προχωράμε παραπέρα.

Η αντιμετώπιση τώρα του φαινομένου προϋποθέτει και τη δημιουργία – προώθηση ενός διαφορετικού τρόπου ζωής. Η απαραίτητη όμως προϋπόθεση για την ανάδειξη των διαδικασιών πρόληψης είναι και η εθελοντική συμμετοχή, να μη βγάζουμε δηλαδή «την ουρά μας στην άκρη», ως κοινώς λέγεται. Πρόληψη σημαίνει αλλαγή του σύγχρονου τρόπου ζωής, που ξεκινάει από τη διάθεση για συμμετοχή σε διαδικασίες όπως είπαμε πρώτα προσωπικής αλλαγής.

Δομικό στοιχείο όμως της πρόληψης είναι η ομάδα, όπου τα μέλη και οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους, αξιοποιούνται για την προσωπική τους ανάπτυξη και την αναδιοργάνωση και οργάνωση δράσεων πρόληψης στην κοινότητα, δηλαδή έχουμε μια καλή κοινωνική ανάπτυξη.

Διαπιστώσεις: Πρόληψη είναι μια σύνθετη κοινωνική παιδαγωγική διαδικασία, η οποία είναι αποδεκτή από την ίδια πρώτα την κοινωνία. Συμμετέχουν ευρύτερες κοινωνικές δυνάμεις. Αρχίζει όσο πιο έγκαιρα γίνεται, αρκετό χρόνο πριν το πρόβλημα και στοχεύει στην αλλαγή των συνηθειών, των στάσεων, συμπεριφορών και τρόπου ζωής, με στόχο να μειωθούν ή να εξαλειφθούν καταστάσεις που προκαλούν δυσκολίες και οδηγούν στην ανάπτυξη δυσάρεστων καταστάσεων και επώδυνων εμπειριών στα μέλη της κοινωνίας μας.

 Πρώτον απαντώντας στο πότε αρχίζει η πρόληψη: Χρονικά η πρόληψη πρέπει να αρχίζει μια χρονική περίοδο πριν από κάθε συμβάν. Και μια και βρισκόμαστε στο θέμα του ντόπινγκ, πριν τα παιδιά πάνε στο γυμναστήριο, θα πρέπει ήδη να έχει αρχίσει η πρόληψη από το σχολείο ή από την οικογένεια. Απαντώντας στο που θα γίνει η πρόληψη, ο στόχος είναι τα υποσυστήματα. Ποια είναι τα υποσυστήματα; Είναι η οικογένεια, είναι το σχολείο, είναι η παρέα, το σύστημα της κοινωνίας. Εκεί εκφράζεται πιο άμεσα και έντονα η δυσφορία.

Προτεραιότητα έχουν τα υποσυστήματα, αλλά πολύ γρήγορα η ενασχόληση με τα υποσυστήματα αυτά, δηλαδή  η εμπειρία, μας οδηγεί σε παράλληλες ενέργειες προς το σύστημα το γενικότερο της πρόληψης, γιατί έτσι ενισχύεται η πρόληψη και βέβαια και τα υποσυστήματα αυτά.

Αν απαντήσουμε όμως με ποιο τρόπο θα κάνουμε την πρόληψη. Εδώ είναι η εξής απάντηση: Η μεθοδολογία που έχει αποδειχθεί ότι είναι πλέον αποτελεσματική είναι αυτή της αγωγής υγείας. Η αγωγή υγείας στοχεύει στην ενίσχυση του ατόμου. Έχει αποδειχθεί ότι τα προβλήματα της υγείας που αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως σύστημα, είναι στενά συνδεδεμένα με την ψυχοκοινωνική συμπεριφορά του ατόμου και βέβαια με την προσωπικότητά του. Αυτές καθορίζουν τον τρόπο ζωής που ακολουθεί το άτομο.

 Έτσι τα προγράμματα αγωγής υγείας θέτουν ως στόχους την επιβίωση του εαυτού του ατόμου, του εαυτού του, την ικανότητα λήψης αποφάσεων από το άτομο, την ικανότητα επίλυσης των προβλημάτων του ατόμου, την ενημέρωση για τις ουσίες, την μείωση του στρες και του άγχους. Είναι οι ενδιάμεσες αυτές μεταβλητές που επιδρούν στην μείωση της ζήτησης των ναρκωτικών, του καπνίσματος, του οινοπνεύματος, του ντόπινγκ. Ένα στοιχείο που πιστεύουμε πως μπορεί να κατανοηθεί, ευθύς αμέσως προς την προώθηση της πρωτογενούς πρόληψης του ντόπινγκ, των ναρκωτικών και του καπνίσματος είναι ότι αποτελεί υπόθεση καθολική όλου του πληθυσμού. Όλων των πολιτών της χώρας, της πόλης, του χωριού της κάθε ακόμα γειτονιάς.

 Έτσι,  ας προσδιορίσουμε πρώτα τους παράγοντες που ευθύνονται για την έλλειψη της πρόληψης, καθώς και τους άλλους που μπορούν να βοηθήσουν στην προώθησή της:

1. Ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης.

2. Ικανοποίηση βασικών αναγκών του ατόμου.

3. Ενεργοποίηση του πολίτη.

4. Υπεύθυνη στάση και

5. Ανάλογα αποτελεσματικά μέτρα σε οργάνωση και χρήματα, πρώτα από εμάς τους ίδιους.

Πρώτα οργανωνόμαστε και πρώτα εμείς πληρώνουμε για να ζήσουμε από τους άλλους  και κατά δεύτερο λόγο θα ζητήσουμε από την πολιτεία πράγματα. Συνεργασία βέβαια με επιλεγμένες μη κυβερνητικές οργανώσεις και λοιπά. Κατόπιν προχωρούμε στο στόχο που είναι ένας και μοναδικός. Είναι η διαμόρφωση σταδιακά συγκροτημένης θετικής υπεύθυνης προσωπικότητας του νέου ανθρώπου, που θα έχει αξίες και δύναμη και ο ίδιος θα πει το όχι στις διάφορες ουσίες. Ένα όχι θαρρετό, προς κάθε απειλή για την ίδια του την ζωή.

Έτσι προσεγγίζουμε το πρόβλημα της αγωγής του νέου ανθρώπου. Αγωγή, η οποία γίνεται από όλα τα στοιχεία τα οποία τον περιβάλλουν. Και όπως είπαμε την οικογένεια, την κοινότητα, το σχολείο, την διαβίωση, τον τρόπο κίνησης στους δρόμους, στο ραδιόφωνο, ακόμα και στην τηλεόραση και λοιπά. Το είδος όμως της προσωπικότητας, που ήδη ανέφερα, υποστηρίζουμε πως είναι δυνατό όπλο της κοινωνίας.

Αυτό   διαθέτει το δικό μας «στρατόπεδο», το στρατόπεδο της πρόληψης των απλών ανθρώπων, σε αντιπαράθεση προς το πανίσχυρο οπλοστάσιο των ισχυρών φαρμακοβιομηχανιών και όχι μόνο. Το κύριο αυτό όπλο μας, που πρέπει να το πιστεύουμε σαν πολύ δυνατό, μα και την ίδια ώρα κατορθωτό, δηλαδή ότι μπορούμε να το κάνουμε, αποτελεί μια μακρά, επίπονη διαδικασία διαπαιδαγώγησης του νέου ανθρώπου, του παιδιού μας, του πολίτη.

Έτσι ο στόχος μας είναι εδώ κοντά μας, εδώ που βρίσκεται στο σπίτι μας, στο σχολείο, στη γειτονιά, στους δρόμους. Ο στόχος είναι το απειλούμενο παιδί μας, από το ντόπινγκ και από κάθε ουσία. Αλλά προσοχή μεγάλη χρειάζεται σε αυτού του είδους την αλλαγή, που η επιτυχία της προσδιορίζει πρώτα την δικιά μας, την προσωπική αλλαγή και πάντα όλοι μας θέλουμε να αλλάξουμε τους άλλους, αλλά ποτέ τον εαυτό μας. Αυτό όμως δεν έχει σχέση με την πρόληψη.

Έτσι, όσοι θέλουν να απεγκλωβιστούν από την παθητικότητα της ακρόασης και να αυτενεργήσουν, να νιώσουν την δική τους την προσωπική ευθύνη για ότι συμβαίνει και φιλοδοξούν να κάνουν κάτι, να δώσουν την δική τους ενέργεια για να αλλάξει κάτι προς το καλύτερο, μακριά από εξαρτήσεις. Σε αυτούς τώρα που θέλουν να μη μείνουν μόνο σε διαπιστώσεις, αλλά να εκφραστούν με πράξεις, σε αυτούς που οραματίζονται μια καλή ποιότητα ζωής, για μια καλύτερη κοινωνία, πρέπει να γνωρίζουν τις αρχές που πρέπει να διέπουν ένα καινούργιο ή ένα πρόγραμμα πρόληψης.

Και ξεκινώ με τις βασικές αρχές. Ποιες είναι αυτές οι βασικές αρχές; Πρώτον η πρόληψη δεν επιτυγχάνεται μόνο με μια απλή ενημέρωση. Πρόληψη σημαίνει όραμα. Ένα πρόγραμμα πρόληψης πρέπει να εμπνέει σε δράση, σε αρχές και αξίες, που προτείνει στην θέση αυτών που θέλει να αλλάξει. Ένα πρόγραμμα πρόληψης πρέπει να είναι καταρχήν αποδεκτό από την ίδια την κοινωνία, πρέπει να το δέχεται η ίδια η κοινωνία και όχι να πάμε εμείς να της το επιβάλουμε.

 Με τη συμμετοχή των ευρύτερων κοινωνικών ομάδων και δυνάμεων, να πηγάζει από την τοπική κοινότητα, να στηρίζεται στην τοπική κοινότητα και να εκφράζεται μέσα από εθελοντική συμμετοχή πολιτών, αλλά και από εθελοντική συμμετοχή των φορέων. Απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη διαδικασιών πρόληψης είναι η διάθεση των εμπλεκομένων για προσωπική αλλαγή και εθελοντική συμμετοχή.

Τα προγράμματα πρόληψης πρέπει να εντάσσονται σε ένα γενικότερο πλαίσιο διαπαιδαγώγησης του ατόμου, με στόχο να αποφασίζει και να ενεργεί συνειδητά για θέματα που επηρεάζουν την υγεία του.

Τα προγράμματα πρόληψης για τη χρήση των ουσιών βασίζονται σε εκπαιδευτικά μοντέλα, τα οποία εκπαιδευτικά μοντέλα έχουν ως στόχο:

-Την αύξηση της αντικειμενικής πληροφόρησης για τις επιπτώσεις της χρήσης των ουσιών, σαν και αυτά που ακούσαμε.

-Την ανάδειξη και κατανόηση των αιτιών που οδηγούν τη χρήση.

-Την εκτίμηση των ανθρωπικών αναγκών και αξιών του ατόμου, την εκμάθηση των δεξιοτήτων για την αντίσταση στις κοινωνικές επιρροές και την ενίσχυση των διαπροσωπικών δεξιοτήτων.

Η μεθοδολογία όμως που ακολουθείται, βασίζεται σε συμμετοχικές και όχι σε διδακτικές διαδικασίες. Οποιαδήποτε παρέμβαση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα χαρακτηριστικά της ομάδας τόπου καθώς και τις ανάγκες της ομάδας. Οι παρεμβάσεις πρόληψης πρέπει να στοχεύουν τόσο στο άτομο, όσο στο περιβάλλον στο οποίο ζει. Δομικό στοιχείο της πρόληψης είναι η ομάδα, όπου τα μέλη και οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ τους αξιοποιούνται για την προσωπική τους ανάπτυξη και την οργάνωση δράσεως στην κοινότητα.

Η πρόληψη στην κοινότητα πρέπει να στοχεύει στην κοινωνική ανάπτυξη, ώστε από την αναγνώριση των πραγματικών αναγκών της κοινότητος, της αναζήτησης και της διαπιστώσεις των εννοιών και των επιπτώσεών του προβλήματος, να αναλαμβάνουν τα μέλη ενεργό ρόλο στην πρόληψη. Τα άτομα που συμμετέχουν σε διαδικασίες πρόληψης, πρέπει να βιώσουν την αλλαγή και να εμπνεύσει κι άλλους στην ίδια αυτή αλλαγή.

 Η εκπαίδευση της κοινότητας με συγκεκριμένη μεθοδολογία και στόχους, είναι η μόνη ικανή διεργασία που μπορεί να βοηθήσει να αλλάξουμε, όταν βέβαια αυτό το θέλουμε. Η πρόληψη, η εκπαίδευση, αλλά και η επανεκπαίδευση των στελεχών που ασχολούνται με την πρόληψη, βελτιώνουν την ποιότητα ζωής της τοπικής κοινωνίας. Μεγάλη δε σημασία για την πρόληψη έχουν οι εκπαιδευτικοί μέσα στο σχολείο.

Ευχαριστώ πολύ.

Σημείωση: Η Εισήγηση αυτή έγινε σε εσπερίδα που διοργανώθηκε από τον Σύλλογο Πρόληψης Ενημέρωσης Κατά Εξαρτησιογόνων Ουσιών Μεσσάτιδος Αχαΐας «Παλμός Ζωής» με θέμα: «Φαρμακοδιέγερση (ντόπινγκ): Πρόληψη στις μικρές ηλικίες και στις τοπικές κοινωνίες», την  ΤΕΤΑΡΤΗ 20 Απριλίου 2005, ώρα 18:30,  στο Γυμν. Οβρυάς Μεσσάτιδας.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.