Αρχείο κατηγορίας Ολιστική αρχιτεκτονική

Ολιστική αρχιτεκτονική (και η γειτονιά στο κέντρο)

Στα μαθηματικά υπάρχει Θεός…

Στα μαθηματικά υπάρχει Θεός…

Αποδείχθηκε η αυτοσυνέπεια τών 5 αξιωμάτων

Του Χάρη Βάρβογλη*

Ευρωπαίοι μαθηματικοί απέδειξαν έπειτα από 40 χρόνια τη θεωρία περί της ύπαρξης του Θεού του Γκέντελ με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή.

(Σημείωση ΟΟΔΕ: Για την ακρίβεια, όπως θα διαβάσετε παρακάτω, αυτό που αποδείχθηκε είναι η αυτοσυνέπεια τών 5 αξιωμάτων τού Γκέντελ, καθώς ο Θεός δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί με φυσικό τρόπο, ως διάφορος από κάθε φυσικό μέγεθος).

Στα μαθηματικά υπάρχει Θεός

Υπάρχει Θεός; Το ερώτημα αυτό απασχολεί τους φιλοσόφους και τους θεολόγους εδώ και δεκάδες αιώνες. Ξαφνικά πριν από λίγους μήνες εμφανίστηκε η είδηση ότι δύο ευρωπαίοι μαθηματικοί, χρησιμοποιώντας έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και τη σχετική θεωρία του αυστριακού μαθηματικού Κουρτ Γκέντελ, κατάφεραν να αποδείξουν μαθηματικά την ύπαρξη του Θεού! Το τι ακριβώς απέδειξαν και με ποιον τρόπο σχετίζεται άμεσα με την κατανόηση της Μαθηματικής Λογικής και των κανόνων που τη διέπουν.

Το θεώρημα του Θεού

Συνέχεια

Το άτομο ως «ομφάλιος λώρος» των εφαρμοστικών νόμων στο δημόσιο

Το άτομο ως «ομφάλιος λώρος»  των εφαρμοστικών νόμων στο δημόσιο

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Είναι καιρός να δούμε και πίσω «από την κουρτίνα» μισθών και συντάξεων των νέων εφαρμοστικών νόμων, με αφορμή και το 3ο «μνημόνιο» στην περίοδο της βαθιάς κρίσης του καπιταλισμού. Αυτή τη φορά μας δίνεται η ευκαιρία να υπογραμμίσουμε κάποιες τομές που κάνει η κυβέρνηση Αλ. Τσίπρα, ειδικά η 2η, και να τις αποτιμήσουμε με βάση τον «ποιό τύπο ανθρώπου» ευνοεί και προωθεί ακόμη πιο βαθύτερα και πλατύτερα.

α) Στο λεγόμενο σχέδιο «Γ. Κατρούγκαλου», που είναι η αφορμή να ξεδιπλωθεί ένα ιδιόμορφο κίνημα γεμάτο και με αντιφάσεις, δεν έχουμε μόνο το κτύπημα των μικρομεσαίων στρωμμάτων, ούτε μόνο τη »δημοσιονομική» πλευρά, οποία επιφέρει νέες μεγάλες μειώσεις. Έχουμε μια γενικευμένη εξάπλωση του ανταποδοτικού τρόπου υπολογισμού των συντάξεων. Με το νόμο Λομβέρδου-Κουτρουμάνη του 2010 γνωρίζαμε την πρόνοιά του ότι από την 1/1/2016 θα εφαρμοζόταν ο »αναλογικός» τρόπος υπολογισμού των συντάξεων και με πρόβλεψη να έχει  αναδρομική εφαρμογή από 1/1/2011. Κρατά μάλιστα τη βάση μιας προνοιακής σύνταξης τύπου ΟΓΑ μετά την ηλικία των 67 ετών και τη μισή νωρίτερα σε περίπτωση αναπηρίας, για λόγους «ανθρωπισμού».

Συνέχεια

Ενιαίο σχολείο, ενιαία γνώση, ενιαία θρησκευτικά: 12 Σημεία

Ενιαίο σχολείο, ενιαία γνώση, ενιαία θρησκευτικά: 12 Σημεία

Adam-Eya-ofis_Andr.Vit.

Κοινή Παρέμβαση επτά στελεχών των Παρεμβάσεων–Συσπειρώσεων Δ.Ε.*

α) Απέναντι στην πρόσδεση του σχολείου (δημόσιου και ιδιωτικού) με την εξελισσόμενη νεοελληνική ιδεολογία και τις διαδοχικές αφηγήσεις της αστικής τάξης, που ηγεμονεύει ακατάπαυστα από την ίδρυσή του, αναπτύχθηκε παράλληλα και ένα ριζοσπαστικό εκπαιδευτικό κίνημα που προσπάθησε να κάνει τομές, σε σχέση με την ιστορική και πολιτική συγκυρία και σε αντιστοιχία με τη στράτευση των ενεργών διανοητών και δασκάλων της χώρας. Επιτομή αυτής της ριζοσπαστικής διεκδίκησης ήταν το «όλη η γνώση, ενιαία και κριτική, για όλα τα παιδιά». Στην πράξη το κίνημα αυτό ακολούθησε μια δαιδαλώδη διαδρομή, ωστόσο κάποιες φορές συνδέθηκε και με τη ζώσα παράδοση του τόπου.

Συνέχεια

Η Αριστερή μυθολογία και η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση: ΣΥΡΙΖΑ και Podemos

Η Αριστερή μυθολογία και η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση: ΣΥΡΙΖΑ και Podemos*

Του Τάκη Φωτόπουλου**

Περίληψη

Ο σκοπός αυτού του άρθρου είναι να δείξει γιατί οποιαδήποτε έξοδος από την παρούσα οικονομική και κοινωνική καταστροφή στην Ελλάδα (και από μια παρόμοια, αν και μικρότερης κλίμακας, οικονομική κρίση στην Ισπανία) είναι αδύνατη, παρά μόνο εάν οι δύο χώρες σπάσουν τα δεσμά τους με τη Νέα Διεθνή Τάξη της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, όπως εκφράζεται στον ευρωπαϊκό χώρο από την ΕΕ και την Ευρωζώνη. Η Αριστερά, και στις δύο χώρες, όπως εκφράζεται από την πιθανή άνοδο στην εξουσία του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα και του Podemos στην Ισπανία, είναι εντελώς ανεπαρκής για να οδηγήσει τα θύματα της παγκοσμιοποίησης των χωρών αυτών (δηλ. τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού) σε ένα δρόμο για την ανάκτηση της ελάχιστης οικονομικής και εθνικής κυριαρχίας, που απαιτείται, εφόσον ούτε καν αμφισβητούν την ΕΕ, αφήνοντας την εθνικιστική αντί-ΕΕ Δεξιά να προσελκύσει τους παραδοσιακούς υποστηρικτές τους στην εργατική τάξη, όπως και στην υπόλοιπη Ευρώπη Η ανάγκη, επομένως, για Λαϊκά Μέτωπα «από τα κάτω», με στόχο την κοινωνική και εθνική απελευθέρωση γίνεται επιτακτική.

Συνέχεια

Δημοκρατικός πολιτικός μετασχηματισμός εκ θεμελίων

Δημοκρατικός πολιτικός μετασχηματισμός εκ θεμελίων

 

Του Νίκου Ηλιόπουλου


Αρχή πρώτη: βάση οι καταχτημένες ελευθερίες

 

Η Ελλάδα έχει Σύνταγμα και νόμους που κατοχυρώνουν την υπεράσπιση και το σεβασμό των ατομικών και συλλογικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Όλα όσα προτείνονται, θεμελιώνονται στην πρώτη αυτή αρχή.

 

Διαπίστωση γενική: το πολιτικό κενό διακυβέρνησης

Η απαξίωση των πολιτικών κομμάτων και της καθεστωτικής πολιτικής είναι το κύριο χαρακτηριστικό της σημερινής ελληνικής κοινωνίας στο πολιτικό επίπεδο. Η πρώτη και κύρια μεταρρύθμιση που χρειάζεται είναι ο δημοκρατικός μετασχηματισμός εκ θεμελίων του πολιτικού καθεστώτος.

Κάθε άλλη διαδικασία, ακόμα και αυτή των εκλογών που εμφανίζεται ως δημοκρατική, θα αναπαράγει το ίδιο αποτέλεσμα: οι επαγγελματίες πολιτικοί όποιας απόχρωσης στην κυβέρνηση ή την αντιπολίτευση, και η μεγάλη, η συντριπτική, πλειοψηφία των πολιτών στο περιθώριο.

Τίποτα και καμιά λογική αντιπροσώπευσης δεν πρόκειται να αποκαταστήσουν την οριστική περιφρόνηση των πολιτών προς το υπάρχον πολιτικό καθεστώς και την πλήρη απώλεια εμπιστοσύνης στα πολιτικά κόμματα.

 

Θεμελιώδης αρχή: καταργείται μια για πάντα το επάγγελμα του πολιτικού

 

Οι πολίτες γίνονται αυτοί που αποφασίζουν τη δημιουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας.

Η δημιουργία αυτή δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μιας ημέρας, είναι όμως δυνατό να τεθεί από τώρα ο θεμέλιος λίθος της. Είναι η εξής απλή αρχή : καταργείται μια για πάντα το επάγγελμα του πολιτικού. Οποιοσδήποτε ορίζεται με κλήρωση ή εκλέγεται ή ορίζεται με το σύστημα της εναλλαγής σε οποιαδήποτε θέση, είναι όχι μόνο ανακλητός κάθε στιγμή, αλλά δεν έχει το δικαίωμα δεύτερης θητείας. Ό,τι είναι να δώσει ή να κάνει, θα είναι για μία και μόνο φορά μη ανανεώσιμη εφ' όρου ζωής.

Συνέπεια, η έναρξη της κατάργησης της σημερινής κάστας των επαγγελματιών της πολιτικής και η απόλυση όλων των μελών της συντεχνίας που θρέφει όλες τις συντεχνίες. Έστω … με αποζημίωση!

Το πιο δύσκολο πρόβλημα αυτής της πορείας προς ένα δημοκρατικό σχήμα διακυβέρνησης μιας σύγχρονης κοινωνίας είναι η φάση της μετάβασης. Η κοινωνία οφείλει να λειτουργεί σε όλα της τα επίπεδα και οι υπάρχοντες νόμοι της να εφαρμόζονται. Και κυρίως να διαφυλάσσονται ως κόρη οφθαλμού όλα τα καταχτημένα δημοκρατικά δικαιώματα και να χαίρουν απόλυτου σεβασμού κυρίως οι γνώμες, τα δικαιώματα, και όλα όσα αφορούν τις οποιεσδήποτε μειοψηφίες ή μικρές ομάδες, μέχρι τον ένα και μοναδικό πολίτη. Ελευθερία και δημοκρατία είναι η δυνατότητα ενός και μόνου να πει τη γνώμη του και να διεκδικήσει τα δικαιώματά του. Ελευθερία και δημοκρατία είναι η υποχρέωση όλων να σεβαστούν τον ένα και μόνο, τη γνώμη του και τα δικαιώματά του. Τονίζω αυτή την αρχή, για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η εμπειρία. Ο δεύτερος είναι για να μην αντιταχτεί εύκολα το επιχείρημα ότι μια δημοκρατική μορφή, όπως αυτή που προτείνεται, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αντιδημοκρατικές πράξεις.

Αρχίζουν άμεσα οι διαδικασίες διερεύνησης της πιο άμεμπτης λύσης για τον ορισμό της κυβέρνησης που θα μπορούσε να εγγυηθεί την πορεία προς τη δημοκρατία: οι πολίτες γίνονται αυτοί που αποφασίζουν τη δημιουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας.

Καλούνται, καταρχήν, οι πολίτες να προτείνουν λύσεις.

Αν αναφέρουμε την παραδοσιακή λύση που ονομάζεται υπηρεσιακή κυβέρνηση, τίθεται το ερώτημα ποιος θα την ορίσει και από ποιους θα αποτελείται. Η κλήρωση, και σε αυτό το πρώτο στάδιο, επιβάλλεται. Το ερώτημα είναι επίσης: πώς θα εξασφαλιστεί το αδιάβλητο της διαδικασίας;

Εμπειρία διοργάνωσης εκλογών, η χώρα έχει. Άν ήταν κάθε φορά αδιάβλητες, είναι μεγάλη συζήτηση. Ας υποθέσουμε καλοπροαίρετα ότι έχουμε τη δυνατότητα να διοργανώσουμε τουλάχιστον μια πανελλήνια δημοκρατική διαδικασία επιλογής αυτών που θέλουν να αποτελέσουν τη βουλή που θα διοργανώσει και μόνο την πορεία προς ένα δημοκρατικό σύνταγμα. Μιλώ για την εκλογή σε πρώτη φάση μιας «υπηρεσιακής κυβέρνησης», θα μπορούσαμε να την αποκαλέσουμε προπαρασκευαστική. Προτείνω μόνο ενδεικτικά, έτοιμος να δεχτώ οποιαδήποτε άλλη πρόταση.

Σε κάθε εκλογική περιφέρεια όλοι οι πολίτες ψηφίζουν με βάση κατάλογο διαμορφωμένο ελεύθερα και στον οποίο συμμετέχουν όσοι επιθυμούν με μόνη εξαίρεση τους επαγγελματίες πολιτικούς. Ο όρος δεν είναι καθόλου αόριστος. Οποιοσδήποτε έχει βουλευτικό, δημοτικό ή άλλο αξίωμα δεν μπορεί να συμμετέχει στη δημιουργία της προπαρασκευαστικής κυβέρνησης. Σε κάθε εκλογική περιφέρεια εκλέγεται ένας αριθμός πολιτών δεκαπλάσιος από τον υπάρχοντα αριθμό. Έτσι δημιουργείται ένα σώμα 3 000 πολιτών. Από το σώμα αυτό θα προέλθει με κλήρωση τώρα πια η βουλή τριακοσίων μελών και η προπαρασκευαστική κυβέρνηση. Είναι φανερό ότι οι 3 000 θα συνεδριάσουν πριν την κλήρωση, και αυτοί που θέλουν να συμμετάσχουν στην κλήρωση θα το δηλώσουν.

Το σώμα των 3 000, η βουλή των 300 και η προπαρασκευαστική κυβέρνηση θα ανοίξουν τις διαδικασίες και θα εγγυηθούν τον αδιάβλητο χαρακτήρα της πορείας προς τη δημοκρατία. Η θητεία τους λήγει όταν θα ψηφιστεί από όλους τους πολίτες το νέο σύνταγμα. Κανένας από αυτούς δεν έχει το δικαίωμα να διεκδικήσει οποιοδήποτε πόστο στο μέλλον.

Η βουλή λαμβάνει όλα τα σχέδια συντάγματος. Τα θέτει σε δημόσια συζήτηση ετήσιας διάρκειας. Διοργανώνει όλες τις διαδικασίες πιθανών συνθέσεων, και μελετά με όλους τους πολίτες τον καλύτερο τρόπο μιας τελικής ψήφισης. Παραδείγματος χάριν, τίθενται σε τελική ψήφιση σε όλο το εκλογικό σώμα 2 ή 3 ή 4 σχέδια συντάγματος. (Ελπίζω να μην αρχίσουν πάλι εδώ οι κραυγές περί ουτοπικών διαδικασιών και χρονοβόρων. Αν μια κοινωνία θέλει να συζητήσει το παρόν και το μέλλον της δημοκρατικά, οφείλει να αφιερώσει κόπο και χρόνο.)

Πώς θα ορίζονται στο εξής απο το δημοκρατικό σύνταγμα οι κυβερνήσεις και τα μέλη τους, τα μέλη όλων των νομοθετικών σωμάτων, δεν είναι η ώρα να το προσδιορίσουμε. Η γνώμη μου παραμένει σταθερή: θα είμαι πάντα υπέρ της κλήρωσης, της συνεχούς ανακλητότητας, της απαγόρευσης δεύτερης θητείας. Λένε μερικοί ότι οι πολίτες είναι απαθείς και αδιάφοροι. Το αντίθετο ακριβώς ισχύει. Σε εκλογικό σώμα 10 εκατομμυρίων πολιτών (στρογγυλεύω τους αριθμούς), είναι ζήτημα αν υπερβαίνει το 1 εκατοστό, δηλαδή 100 χιλιάδες, ο αριθμός αυτών που νέμονται τα πόστα και παίρνουν τις αποφάσεις. (Μπορεί να λέγω και πολύ μεγάλο αριθμό.) Όλοι οι άλλοι, θέλουν δεν θέλουν, μένουν στο σπίτι τους. Και είναι 9 900 000 ! Έτσι, είναι απολύτως σίγουρο, ότι ανάμεσα σε όλους αυτούς τους πολίτες, μπορούμε να αναδεικνύουμε κάθε χρόνο 3 000 που θα έχουν την ευθύνη να χειρίζονται υπεύθυνα ορισμένα και προσδιορισμένα εκ των προτέρων θέματα. Μπορούμε να το επαναλαμβάνουμε αυτό περίπου για … 3 000 χρόνια !

Οι κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις θα παίρνονται σε τακτά χρονικά διαστήματα ή και έκτακτα, από γενικές συνελεύσεις όλων των πολιτών, οι οποίες μπορούν κάλλιστα να διοργανώνονται με βάση τους υπάρχοντες εκλογικούς καταλόγους, αφού ενημερωθούν και εξυγιανθούν πλήρως, και οι οποίες μπορούν κάλλιστα και ρεαλιστικότατα να γίνονται στους χώρους των υπαρχόντων εκλογικών τμημάτων. Δεν είναι η ώρα να μπλέξουμε πάλι τους αρχαίους Αθηναίους στη συζήτησή μας, αλλά ας πούμε ότι και το χρόνο είχαν βρει και το χώρο είχαν φτιάξει για συνελεύσεις 6 000 πολιτών. Από όσο ξέρω, ο αριθμός των ψηφοφόρων στα σημερινά εκλογικά τμήματα κυμαίνεται ανάμεσα σε 500 και 600.

Μια τεράστια εργασία πρέπει να γίνεται κάθε φορά για τη σύνθεση των συζητήσεων μιας πολυφωνικής κοινωνίας, και τη διαμόρφωση των τελικών προτάσεων προς ψήφιση από όλους, σε γενικές δημοψηφισματικές διαδικασίες. Αυτή είναι η τιμή της δημοκρατίας, το τίμημά της, η δόξα της, η φιλοτιμία της.

Είναι η ανάληψη της συλλογικής ευθύνης, και της διακινδύνευσης όμως, για μια καλύτερη ζωή σε μια καλύτερη και πιο ελεύθερη κοινωνία. Θα ήταν πουκάμισο αδειανό και άφωνο κοχύλι η δημοκρατία, αν δεν την συνδέσουμε με τη ζωή μας και την ουσία της μέσα στην κοινωνία. Όπως δεν είναι καθόλου τυχαίο το σημερινό πολιτικό καθεστώς των επαγγελματιών της υπόσχεσης και η σημερινή κοινωνία δίχως νόημα που του πάει. Αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση, η ελεύθερη συζήτηση δημοκρατικών πολιτών που έχει ήδη αρχίσει και θα συνεχιστεί.    

        Νίκος Ηλιόπουλος

Παρίσι, 17 Ιουνίου 2013

ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ιστορικό τέλος ή ριζοσπαστική πολιτική διέξοδος;

 

Του Τριαντάφυλλου Σερμέτη*

 

Η μισή θεραπεία μιας αρρώστιας οφείλεται στη σωστή διάγνωση. Η άλλη μισή οφείλεται στην ανασύσταση της προσωπικής υπαρξιακής ελευθερίας. Το 1887 ο Νίτσε είχε προβλέψει ότι οι επόμενοι δύο αιώνες θα είναι οι αιώνες της πλήρους απαξίωσης των πάντων, του απόλυτα αρνητικού μηδενισμού. Τι σημαίνει όμως μηδενισμός; Μηδενισμός υφίσταται όταν οι ύψιστες αξίες  της ανθρωπότητας απαξιώνουν τον εαυτό τους. Δεν υπάρχει το «γιατί», παρά μόνο λειτουργεί το ένστικτο της ατομικής επιβίωσης χωρίς κάποιο στόχο.

Με συμπληρωμένο τον έναν από τους δύο αιώνες, η προφητεία του επιβεβαιώνεται πλήρως. Ο τρόπος που εξασκείται η πολιτική και διαρθρώνεται η οικονομία, καθώς και το κίνητρο για την παραγωγή, μαρτυρούν το αληθές της πρόβλεψης. Κορύφωση της μηδενιστικής αντίληψης επήλθε το 1992, όταν ο νεοφιλελεύθερος διανοητής Φουκουγιάμα είχε γράψει ότι «η ιστορία τελείωσε».

Μέσα σ' αυτήν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της πλανητικής απαξίωσης, η Ελλάδα, ως ένα μεταπρατικό μιμητικό κράτος, ενσωμάτωσε το «παράδειγμα» αυτό κακέκτυπα. Από το 1974 οι πολιτικές της ηγεσίες, μπολιασμένες με τη μηδενιστική ατομική νεοφιλελεύθερη βαρβαρότητα, δημιούργησαν ένα κράτος χωρίς καμιά αξιοκρατία. Οι ποιότητες εκδιώχθηκαν και οι μετριότητες επικράτησαν κάνοντας δόγμα τον αμοραλισμό, με όχημα την κατανάλωση ως τη μόνη αξία με οποιοδήποτε μέσο. Οι πελατειακές σχέσεις  εντάχθηκαν σε αυτό το σχήμα, με αποτέλεσμα η διαφθορά να θεωρείται ως ένα φυσιολογικό φαινόμενο. Με μέσο την εκπαίδευση οι ηγεσίες ποδηγέτησαν το λαό. Η γνώση παράχθηκε ως χρηστικό μέσο και όχι ως αυτοσκοπός αυτοβελτίωσης. Και γέμισε η Ελλάδα γνωστικούς καταρτισμένους αμόρφωτους.

Αυτή η μηδενιστική πνευματική παρακμιακή έκπτωση είναι η αιτία της οικονομικής κρίσης που βιώνουμε σήμερα. Η πολιτική διέξοδος από αυτή τη σκοτεινή εποχή θα προέλθει μόνο όταν συγκροτηθεί μια ριζοσπαστική αξιακή ταυτότητα, σε  μια συλλογική ομάδα ικανή να οδηγήσει τη χώρα στο μεταπαρακμιακό φωτεινό μονοπάτι. Ριζοσπαστισμός σημαίνει η ολοκληρωτική αλλαγή του ανθρώπου από τη ρίζα, η βαθύτερη πρωτογενής υπαρξιακή του αλλαγή. Αξιακή ταυτότητα είναι η απελευθέρωση της ηθικοποίησης των ηθών, νοηματοδοτώντας το βίο. Με βάση αυτούς τους ορισμούς, τα κριτήρια για τη μετάβαση στο μεταπαρακμιακό φωτεινό μονοπάτι προϋποθέτουν ένα νέο συνταγματικό πατριωτισμό κοινών αξιών, που θα εστιάζεται σε μια πραγματικά άμεση δημοκρατία. Αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί με την ολοκληρωτική αναμόρφωση του κράτους. Το σύστημα του κοινοτισμού είναι το πιο πρόσφορο για να αναδομηθεί η άμεση δημοκρατία. Για να υπάρξει άμεση δημοκρατία το κριτήριο είναι η αποκέντρωση σε όλα τα επίπεδα, από το πληθυσμιακό μέχρι το κομματικό. Τα δημοψηφίσματα για όλα τα μεγάλα θέματα αποτελούν προϋπόθεση της πραγματικής δημοκρατίας. Η δυνατότητα της ανακλητότητας των αιρετών συνιστά το βάθεμα της συμμετοχής. Η παραγωγική συγκρότηση στο κοινοτικό σύστημα λαμβάνει άλλα χαρακτηριστικά, σε ένα άλλο μοντέλο, μη καταναλωτικό. Όλα αυτά προϋποθέτουν μια αναγκαιότητα πολιτιστικής αναγέννησης με κέντρο την αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε ανθρωπιστική κατεύθυνση, η οποία θα παράγει ανθρώπους έντιμους και καλλιεργημένους και θα δια-μορφώνει πνευματικά ολοκληρωμένες προσωπικότητες.

Ο  πολιτικός φορέας που θα αναλάβει να πραγματώσει αυτές τις αλλαγές  χρειάζεται να έχει ο ίδιος δημοκρατία στο εσωτερικό του, ώστε να αναδειχθούν τα πρόσωπα εκείνα που θα εμπνεύσουν τις ριζοσπαστικές και αξιακές καταστάσεις στον καθένα ξεχωριστά. Επομένως, προαπαιτείται μια εσωτερική επανάσταση του καθενός. Ο καθένας ξεχωριστά θα συγκροτήσει αμαζοποίητα ένα συλλογικό υποκείμενο, για μια πραγματικά ριζοσπαστική αλλαγή, έτσι ώστε να διαμορφωθεί ένα αυθόρμητα οργανωμένο πολιτικό ρεύμα. Για να οργανωθεί το πολιτικό ρεύμα διεξόδου χρειάζεται υπαρξιακή γνησιότητα προνομιακά εμπνευσμένων ανθρώπων, που με την παρουσία τους θα εμπνεύσουν το εν λόγω  πολιτικό ρεύμα. Η  πολιτική διέξοδος που μπορεί να υπάρξει, για να οδηγηθούμε σε ένα μεταπαρακμιακό φωτεινό μονοπάτι, απαιτεί προνομιακές ψυχές. Αυτή είναι η πραγματική επανάσταση. Υπάρχουν άραγε αυτοί οι άνθρωποι;  

* Ο  Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι Θεολόγος-Φιλόλογος, Πρόεδρος της Α΄ Ε.Λ.Μ.Ε Πέλλας

Αστικό τοπίο – περιδιαβαίνοντας πόλεις

Μια πρώτη, θεωρητική προσέγγιση του κατοικημένου χώρου ή μια «ανάγνωση» τοπίου, ως πεδίου μελέτης στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: Περιδιαβαίνοντας  τις  πόλεις  του  χθες  και  του  σήμερα.

 

Της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη*


 

Κάθε τόπος διαθέτει πλήθος στοιχείων, τα οποία παραπέμπουν  σε πολλές αναγνώσεις και διδακτικές οπτικές. Αναπτύσσει το δικό του λόγο, σε μια διαλεκτική  χώρου, χρόνου και συμπεριφορών  των ανθρώπινων κοινωνιών που τον συγκροτούν  (Στεφάνου, 2004).

Οι «αναγνώσεις» του τοπίου και οι χρήσεις γης του, ως πεδίο μελέτης και  ερευνητικής δραστηριότητας εμπεριέχει πολλαπλά πεδία για μελέτη και έρευνα, αφού αυτό καθεαυτό το τοπίο συναρτάται με συγκεκριμένη  ιστορική, γεωγραφική και γεωφυσική πραγματικότητα. Το τοπίο μιας  μικροπεριοχής (Δουκέλης, Ιστορικά 8, (1988) δίνει δυνατότητες για συστηματική  χαρτογράφησή του. Αναδεικνύει δυνατότητες διεπιστημονικών  διασυνδέσεων στη βάση των διδακτικών αρχών και των προτάσεων των  Α.Π.Σ.

Η  ένταξη  του  περιβάλλοντος  κάθε  μικροπεριοχής  στη  διδακτική  πρακτική  παρέχει  στους  μαθητές  δυνατότητες  κατανόησης  των  πολλαπλών  όψεών  του, της άμεσης διασύνδεσης του φυσικού και ανθρωπογενούς  περιβάλλοντος, του ρόλου του ανθρώπου στη «χρήση γης» της  μικροπεριοχής, της  επίπτωσης  της  συλλογικής  ανθρώπινης  δράσης  την  κοινωνία  και  οικονομία  της.

Στο πλαίσιο αυτής της οπτικής, το τοπίο εκλαμβάνεται ως μέρος του  περιβάλλοντος, φυσικού και ανθρωπογενούς, μέρος των υποκατηγοριών  που  συγκροτούν  τις  δύο  αυτές  διακριτές  κατηγορίες. Η  συμπληρωματική  εξάλλου σχέση του φυσικού  και  ανθρωπογενούς  περιβάλλοντος  αναδεικνύει  τις δυνατότητες της ανθρώπινης παρέμβασης, τις δυνατότητες αξιοποίησής  του.

Το περιβάλλον, ενταγμένο στο corpus των  γνωστικών αντικειμένων αποτελεί  πεδίο  μελέτης    έρευνας  για  την  κατανόηση  του  ρόλου  του, αλλά  και  της  συμπληρωματικής  του  σχέσης  με  τον  άνθρωπο. Το  περιβάλλον, ως  φυσικός  χώρος  (Λεοντσίνης, 1999)  αποτελεί  αντικείμενο  μελέτης   και  της  ιστορίας, υπό  την  έννοια  ότι  αυτό  καθεαυτό  επηρεάζει  την  εξέλιξη  των  γεγονότων  και  συντελεί  στη  διαμόρφωση  του  ιστορικού  γίγνεσθαι.  Επιδέχεται  ποικίλες  «αναγνώσεις»  και  προσφέρει  τη  δυνατότητα  κατανόησης  της  συνεχούς  περιπλοκής  της  ανθρώπινης  δραστηριότητας  (Λεοντσίνης, 1999). Η ανακάλυψη και ανάλυση του περιβαλλοντικού πεδίου  είναι δυνατόν να αποκαλύψει τον τρόπο διαχείρισής του,  αλλά και το βαθμό  της περιβαλλοντικής συνείδησης των κοινωνιών.

Στη διευρυμένη αυτή βάση το τοπίο μιας  μικροπεριοχής για την παρούσα  εργασία  αποτέλεσε  σημείο  αναφοράς – μελέτης. Οι  όψεις  του  αγροτικού, αστικού (Μ. Ρεπούση 2004) και βιομηχανικού τοπίου  αποκαλύπτουν  τις  ανθρώπινες  προθέσεις  και  παρεμβάσεις, την  οργάνωση  γενικότερα  του  ανθρωπογενούς  περιβάλλοντος.

Η  σημασιολογική  στενότητα  του  όρου  τοπίο  διευρύνεται  από  το  19ο  αι.  και  εξής, συμπεριλαμβάνοντας  και  την  έννοια  του  ανθρωπογενούς.  Η  επέκταση  του  σημασιολογικού  αυτού  πλαισίου  παρέχει  δυνατότητες  πολλαπλών «αναγνώσεων» και ερευνητικών εργασιών στο σχολικό  περιβάλλον. Στη σχετική βιβλιογραφία το τοπίο εντάσσεται στις  ιστορικές  πηγές και οργανώνεται σε τέσσερις μεγάλες υποκατηγορίες. Στην πρώτη  εντάσσεται το ίδιο το τοπίο, η τοποθεσία του, οι χρήσεις γης  του, η  οδοποιία, οι καλλιέργειες, τα τοπωνύμια, τα οδωνύμια. Στη δεύτερη  περιλαμβάνονται  τα  κτίρια, τα  κτίσματα  και  τα  ερείπια. Στην  τρίτη  κατηγορία τα μνημεία και οι μνημειακοί τόποι και στην τέταρτη τα μουσεία. Οι υποκατηγορίες αυτές παρά τη διαφορετικότητά τους δεν  υπαγορεύουν απόλυτο διαχωρισμό όσον αφορά τη μεθοδολογική  προσέγγιση, αφού η μία υποκατηγορία υπεισέρχεται στην άλλη και πολλές  φορές  τη  συμπληρώνει   (Μ. Ρεπούση  2004).

Οι  ποικίλες  εξάλλου  μορφές  ανθρώπινης  δραστηριότητας  διαμορφώνουν  την οικιστική, οικονομική και πολιτιστική του ταυτότητα, οικοδομώντας  γενικότερα  και  την  ιστορικότητά  του. Και  όπως  εύστοχα  παρατηρεί ο Δ. Ζήβας «ιστορικό είναι κάθε τι που συνδέεται με την ιστορία μας, την  πολιτική, τη στρατιωτική, τη θρησκευτική, ακόμα κάθε τι που αποτελεί ένα  ιδιαίτερο καλλιτεχνικό ή έστω τεχνικό επίτευγμα, κάθε τι που έχει  σημαδέψει  μια  εποχή»  (Ζήβας, 1997).

Η οικο-ιστορία θέτει ζητήματα επανεξέτασης του παρελθόντος με βάση  καινούργια  ερωτήματα, που  αφορούν  τη  διάδραση  του  ανθρώπου  με  τη  φύση (Λιάκος, 2007). Το οικιστικό τοπίο, ως επιμέρους πεδίο του  περιβάλλοντος, δηλώνει την  ανθρώπινη  παρουσία και δράση, τις προθέσεις  των  κοινωνιών και των ατόμων που το συγκροτούν. Ο χώρος αποτελεί  βασική  διάσταση  του  κόσμου  μέσα  στον  οποίο  ζούμε  και  καθοριστική  παράμετρο για τη διαμόρφωση  των  αντιλήψεών  μας  (Νάκου, 2001).  Κτίρια  και αντικείμενα που βρίσκονται γύρω μας δεν είναι βουβές και  μονοσήμαντες  οντότητες αλλά  συνδέονται με σύνθετες πολιτισμικές  σημασίες και πολλαπλά νοήματα, καθώς οι κοινωνικές ομάδες συνδιαλέγονται μαζί τους (Νάκου, 2001).

Ερευνώντας τη μικροπεριοχή στη μακρά και στη βραχεία διάρκεια του  χρόνου, οι μαθητές οδηγούνται στην κατανόηση της  συνέχειας, της  αλλαγής, αλλά και της εξέλιξης, στην  ανάπτυξη δεξιότητας αναγνώρισης των  κινήτρων  της  ανθρώπινης  δράσης (Λεοντσίνης, 1999), στην  κατανόηση της  συνεχούς  περιπλοκής της ανθρώπινης δραστηριότητας με το φυσικό και ιστορικό χώρο (Λεοντσίνης, 1999).

Η  έννοια  του  τοπίου, είτε  ως  φυσικό  είτε  ως  ανθρωπογενές,  ενυπάρχει  στο  Νέο  Αναλυτικό  Πρόγραμμα  Σπουδών,  ανιχνεύεται  στο  εσωτερικό  της  έννοιας  περιβάλλον  και  παίρνει  συγκεκριμένες  σημασιολογικές  διαστάσεις  στο  πλαίσιο  των  γνωστικών  αντικειμένων.

Στο πλαίσιο του ιστορικού μαθήματος οι μαθητές καλούνται «να  συνειδητοποιήσουν τη σημασία του γεωγραφικού παράγοντα για τη  διαμόρφωση  της  ιστορικής  εξέλιξης ενός τόπου» (Α.Π.Σ., 2002, 230).  Μέσα  από  το  ιστορικό  μάθημα  και  σύμφωνα  με  τις  διδακτικές  αρχές  που  επιβάλλει το συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο  επιχειρείται η  ανάδειξη της διαπλοκής περιβάλλοντος χώρου και ανθρώπινης παρέμβασης. Η  ανάδειξη γενικότερα του ρόλου που διαδραματίζει το φυσικό περιβάλλον στη  διαμόρφωση του ιστορικού γίγνεσθαι. Σ’ αυτό το διδακτικό  περιβάλλον η  διδασκαλία της τοπικής ιστορίας αναδεικνύει τις αλληλεξαρτήσεις του  φυσικού  και  ανθρωπογενούς  περιβάλλοντος  και  συμβάλλει  στην  οικοδόμηση  της  γνώσης  για  την  ιστορία  του  τόπου  μέσα  από  την  εμπειρία  που  κομίζει  η  άμεση  επαφή  με  το  περιβάλλον, φυσικό  και  ανθρωπογενές.

Δίνεται σημασία «στην απόκτηση αισθητικών αξιών σε σχέση με το  περιβάλλον, στη γνώση της οργάνωσης και των διαδικασιών του  περιβάλλοντος (φυσικού και κοινωνικού) και  στην  απόκτηση της  ικανότητας  να συμμετέχει  στις  προσπάθειες για την  επίλυση  κοινωνικών  προβλημάτων  αξιοποιώντας τις γνώσεις και τις δεξιότητες που έχει αποκτήσει, στην  απόκτηση βασικών γνώσεων, εξειδικευμένων πληροφοριών, μεθόδων και  τεχνικών  που  συμβάλλουν  στην  κατανόηση της  δομής  του γεωγραφικού χώρου, στην κατανόηση και ερμηνεία των αλληλεξαρτήσεων και των αλληλεπιδράσεων  γεωφυσικών και κοινωνικών  παραγόντων, καθώς και στην αιτιολόγηση της ανάγκης αρμονικής συνύπαρξης ανθρώπου και  περιβάλλοντος»  (Δ.Ε.Π.Π.Σ., 2002, 521).

Δεδομένου  ότι  το  περιβάλλον  είναι  μια  πολυδιάστατη  και  πολύπλοκη  πραγματικότητα, τα  θεωρητικά  και  ερευνητικά  εργαλεία  των  Φυσικών  επιστημών  δεν  αρκούν  στο  να  έχουμε  μια  ολοκληρωμένη  εικόνα  για  το  περιβάλλον. Προϋπόθεση  για  την  κατανόηση  της  περιβαλλοντικής  πραγματικότητας  είναι  η  διαθεματική  και  διεπιστημονική  προσέγγιση  των  διαστάσεών  της.

Στο πλαίσιο της συνολικής διάστασης του τοπίου (γεωφυσικής και  ιστορικής). Μπορούν να αναζητήσουν  την  κοινωνική  διάσταση  του  θέματος  και  να  επικεντρωθούν  στη  μελέτη  του  χώρου  και  των  ανθρώπων  που  τον  συγκροτούν, στην  καταγραφή  των  αξιών  και  των  στάσεων  της  κοινότητας  απέναντι στο περιβάλλον. Να επεκταθούν στην πολιτική διάσταση  αναζητώντας τις πολιτικές προθέσεις και επιλογές στη διαχείριση του  περιβάλλοντος.

Η έννοια της πόλης συντίθεται από διαφορετικούς τομείς της  ανθρωπογεωγραφίας (αστική, οικονομική, πολιτική, κοινωνική και  πολιτισμική  γεωγραφία) και  η  μελέτη  της  απαιτεί  μία  πολύ-πρισματική  οπτική.  Η  επιλογή  αυτής  της  οπτικής  μπορεί  να  αποτελέσει  συνδετικό  κρίκο  ανάμεσα  σε  διάφορα  γνωστικά  αντικείμενα  που  διδάσκονται  στη  Δευτεροβάθμια  Εκπαίδευση  τα  οποία   έχουν  ως  αφετηριακό  και  καταληκτικό  σημείο  την   πόλη.

Στην σύγχρονη Πολεοδοµία, Χωροταξία και Ανάπτυξη τα  νέα ζητήµατα αιχµής είναι: α) χωρικές επιπτώσεις της οικονοµικής παγκοσµιοποίησης και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, β) χρήση των νέων τεχνολογιών στην ανάλυση και το σχεδιασµό του χώρου (ηλεκτρονική αναπαράσταση του χώρου στη διαδικασία ανάλυσης και ηλεκτρονικός σχεδιασµός), γ) ενίσχυση της σχέσης µεταξύ των µαθηµάτων προγραµµατισµού του χώρου (spatial planning) και των µαθηµάτων φυσικού σχεδιασµού του χώρου (urban planning, urban design) και δ) ενθάρρυνση και ενσωµάτωση στη διδασκαλία των νέων διεθνών σχολών σκέψης και των νέων θεωρητικών και µεθοδολογικών εργαλείων και τρόπων σχεδιασμού.

Το τέλος του 20ου αιώνα σηματοδοτήθηκε από µια σειρά δραµατικών, παγκόσμιων αλλαγών και εξελίξεων που αφορούν την οικονοµία, την κοινωνία και το χώρο: οικονοµική παγκοσμιοποίηση, Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, νέες (µεταβιοµηχανικές) αστικές και περιφερειακές οικονοµίες, νέες τεχνολογίες και κοινωνία της πληροφορίας, περιβαλλοντική συνείδηση και βιώσιµη ανάπτυξη, υψηλή κινητικότητα των ατόµων και το φαινόµενο της συµπίεσης του χώρου-χρόνου (time-space compression), νόµιµη και παράνοµη µετανάστευση, πολυεθνικές, πολυπολιτισµικές Ευρωπαϊκές αστικές κοινωνίες, ‘διαφοροποίηση’ (diversity’) και ‘εξατοµίκευση’ (‘individualization’) των αναφορών του ατόµου στην µεταµοντέρνα κοινωνία. Σ’ αυτό το νέο πλαίσιο, οι σπουδές στην πολεοδοµία, τη χωροταξία και την ανάπτυξη φαίνεται να αντιµετωπίζουν – ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία τους – τόσο σηµαντικές προκλήσεις αλλά και προοπτικές.

Το εκπαιδευτικό πακέτο «Η ΠΟΛΗ» είναι ένα αλληλεπιδραστικό  ψηφιακό  περιβάλλον, που ενσωματώνει εκπαιδευτικά σενάρια, ψηφιακούς χάρτες  και  πρόσθετο διδακτικό υλικό συνδεδεμένα δυναμικά μεταξύ τους για τη  διερεύνηση της έννοιας  της πόλης. Μέσα από την εξέλιξη της πλοκήςτων προτεινόμενων εκπαιδευτικών σεναρίων οι μαθητές ενεργοποιούνται και  αναλαμβάνουν διάφορους ρόλους, ώστε να αναλύσουν και να  συνθέσουν με κριτική ματιά ποικίλες διαθέσιμες πληροφορίες διαμορφώνοντας το δικό  τους κοσμοείδωλο, τη δική τους άποψη για τον κόσμο που πρέπει να  γνωρίσουν και να ζήσουν.

Βιβλιογραφία

Maingain Alain & Dufour Barbara,  (2002), Διδακτικές προσεγγίσεις της  διαθεματικότητας, 137,  Αθήνα: Πατάκη.

Δουκέλης, Π.Ν., (1998), Περί  των  ιστοριών  του  τοπίου, Ιστορικά  8, 85-102.

Ζήβας, Δ.,  (1997), Τα  μνημεία  και  η  πόλη, 43, Libro.

Λεοντσίνης, Γ.Ν., (1999), Ιστορία-περιβάλλον και η διδακτική τους, 77, 80, 81, Αθήνα.

Λιάκος, Α., (2007), Πώς  το  παρελθόν  γίνεται  ιστορία;  119,  Αθήνα.

Νάκου, Ειρ., (2001), Εμείς  τα  πράγματα  και  ο  πολιτισμός,  9, 45, Αθήνα.: νήσος.

Ρεπούση, Μ., (2004), Πηγές  του  τοπίου: Τα  μνημεία  και  οι  μνημειακοί  τόποι  στο: Η  διαθεματικότητα  στο  σύγχρονο  σχολείο  και  η  διδασκαλία  της  Ιστορίας  με  τη  χρήση  των  πηγών, 81-99, Αθήνα: Μεταίχμιο.

Σακκής, Δ.-Τσιλιμένη, Τ., (2007), Ιστορικοί  τόποι  και  περιβάλλον  47-55, Αθήνα: Καστανιώτης.

Στεφάνου Ιωσήφ, Η φυσιογνωμία των τόπων ως πρωταρχική  περιβαλλοντική  αξία, στο Έργα και ιδέες για το περιβάλλον, Πρακτικά 1ου Διεθνούς  συνεδρίου, Σύρος  1-3 Οκτωβρίου 2004, 269-282.

Α. Αράπογλου , υπεύθυνος  ΚΕ.ΠΛΗ.ΝΕ.Τ  Δ/νσης  Δ/θμιας  Εκπ. Ν. Εύβοιας, ΠΕ 19, aarap@ppp.uoa.gr, Β. Αράπογλου, Λέκτορας, Τμήμα  Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, arapov@social.soc.uoc.gr Περιδιαβαίνοντας τις  πόλεις  του χθες και του σήμερα. Μια πολυ-πρισματική προσέγγιση της  έννοιας  της «πόλης» με αξιοποίηση ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού ψηφιακού  περιβάλλοντος.

Ασωνίτης, Σ., Παππάς, Θ. (2006). Τοπική Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου. Βιβλίο Εκπαιδευτικού. Αθήνα: ΟΕΔΒ, σελ. 5-50.

Λεοντίδου, Λ., (2006). Αγεωγράφητος Χώρα: ελληνικά είδωλα και  επιστημολογικές διαδρομές της Ευρωπαϊκής Γεωγραφίας, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Μαλούτας, Θ., (επιμ.) (2000). Κοινωνικός  και  Οικονομικός  Άτλας  της  Ελλάδας. Τόμος  1ος : Οι  πόλεις , ΕΚΚΕ  και  Πανεπιστημιακές  Εκδόσεις  Θεσσαλίας.

Οικονόμου, Δ., Πετράκος, Γ. (επιμ.) (1999). Η  ανάπτυξη  των  ελληνικών  πόλεων. Διεπιστημονικές  προσεγγίσεις  αστικής  ανάλυσης  και  πολιτικής, Gutenberg- Πανεπιστημιακές  εκδόσεις  Θεσσαλίας.

Τερκενλή, Θ., Ιωσηφίδης, Θ., Χωριανόπουλος, Ι. (επιμ.) (2007). Ανθρωπογεωγραφία: Άνθρωπος, Κοινωνία και Χώρος. Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική.

Φράγκου, Ο., Αράπογλου, Α., Παπανικολάου,Κ.(2007) «Πτυχές  Παιδαγωγικής Αξιοποίησης Εκπαιδευτικών Σεναρίων σε Διαδικτυακά  Μαθήματα» στα Πρακτικά του 4ου Διεθνές Συνεδρίου για την Ανοικτή και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση. Αθήνα: Προπομπός.

 

* Η Αμαλία Κ. Ηλιάδη είναι  φιλόλογος-ιστορικός (Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας από το Α.Π.Θ.) /Υπεύθυνη Σχολικής Βιβλιοθήκης  2ου ΕΠΑΛ Τρικάλων, ailiadi@sch.gr, http://users.sch.gr/ailiadi, http://blogs.sch.gr/ailiadi, http://www.matia.gr