Αρχείο κατηγορίας Οδεύουμε ποικιλοτρόπως

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α. Εισαγωγικά

Πριν ενάμισυ χρόνο πάρθηκε η αρχική απόφαση από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Κλειτορίας-Ακράτας για ένταξη και της Κέρτεζης στα βιωματικά εκπαιδευτικά και εν γένει περιβαλλοντικά μαθήματα. Πρόσφατα (9 Ιούνη 2020) είχαμε και την επίσκεψη και των τεσσάρων στελεχών του κέντρου στην Κέρτεζη, όπου και τους ξεναγήσαμε σε τρεις διαδρομές γύρω από τις απαρχές του κερτεζίτικου Βουραϊκού περνώντας και από πολλά φυσικά και τεχνικά μνημεία.

Παράλληλα ο Σύλλογος Κερτεζιτών Αθήνας με έχει παρακαλέσει να σχεδιάσω μερικές διαδρομές. Έτσι αποφάσισα να τις σχεδιάσω, εμπλουτίσω με φωτογραφικό οδοιπορικό και φυσικά συγκεκριμένα σχόλια. Σε κάποια σημεία θα κάνω ειδικές παρατηρήσεις για διευκόλυνση των περιπατητών και οδοιπόρων. Όλες οι διαδρομές θα έχουν αφετηρία και τέρμα την κεντρική μας πλατεία, όπου ο Πλάτανος και η πέτρινη εκκλησία της Παντάνασσας (Γέννηση της Θεοτόκου).

Θα ξεκινήσουμε με την πιο μικρή διαδρομή που μπορούν να κάνουν και μικρά παιδιά του νηπιαγωγείου ή των πρώτων τάξεων του δημοτικού, είτε με τους γονείς τους, είτε μέσω του περιβαλλοντικού Κέντρου και των νηπιαγωγών ή δασκάλων τους. Θα την ονομάσω «η μικρή οικιστική διαδρομή» για χάρη της συνεννόησης. Όλες οι νότιες διαδρομές θα περνούν από τον Πύργο του Φραντζή/«Λιάρου», θα εφάπτονται του πεσμένου νερόμυλου και νεροτριβής Λαφογιάννη/«Λιάρου», το Κεφαλόβρυσο, τον Αη Γιάννη, τις τρεις πέτρινες γέφυρες και τις παρυφές του καστανόδασους.

Για καλύτερη εικόνα θα υπάρχουν δύο σχέδια των διαδρομών. Ένα πάνω σε κοντινή φωτογραφία και ένα σε απόσπασμα του παγκόσμιου χάρτη (google map). Θα συμπληρώνονται με πλήθος φωτογραφιών κατά τη διαδρομή, νοητές στάσεις και σχόλια. Κάποια σχόλια θα αναρτηθούν σε δεύτερη φάση. Πατώντας δεξί κλικ σε κάθε φωτογραφία βγαίνει πολύ μεγαλύτερη και φυσικά καθαρή «σε νέα καρτέλα».

Β. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ξεκινάμε από τη θέση 1 (κεντρικός πλάτανος και Παντάνασσα με το πέτρινο επιβλητικό καμπαναριό), περνάμε στη θέση 2 ( στην προέκταση του μεγάλου αλλά σκεπασμένου πέτρινου γεφυριού στο παραπόταμο Λίθο που έρχεται από τα έλατα. Κατόπιν θα πάρουμε ένα μέρος ενός παλιού στενού δρόμου του οικισμού με στάση στη θέση 3, όπου και το πέτρινο ορατό γεφύρι του «Γιαγουδή»/»Πλιάκα» πάνω από την κοίτη του ποταμίσκου των κεντρικών νερών από το Κεφαλόβρυσο.

Στη θέση 4 θα φανταστούμε τον πολύ παλαιό (από την τουρκοκρατία) νερόμυλο και νεροτριβή που δούλευε μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960. Στα είκοσι μέτρα συνδέονται ο παραπόταμος Λίθος με τα κεντρικά νερά του Κεφαλόβρυσου και στα τριάντα με τον χείμαρρο Ελα. Είμαστε λοιπόν δίπλα στις απαρχές του Βουραϊκού.

Στη θέση 5 θα πλησιάσουμε από κοντά και την είσοδο του μισού πλέον πύργου του πρώην πρωθυπουργού της Κωνσταντινούπολης Φραντζή με τις πολεμίστρες του και δίπλα το μισοπεσμένο σπίτι των Φραντζαίων.

Θα συνεχίσουμε παράλληλα με το μυλαύλακο μέχρι την πλατεία «Ομόνοιας» στην θέση 6 (και 11), που λειτουργεί ως πολλαπλό πέρασμα και μικρό πάρκινγκ, όπου και ο τριπλός διαχωρισμός των νερών του κεφαλόβρυσου. Θα φτάσουμε και θα σταθούμε αρκετά μέχρι την διπλή πλατεία του Κεφαλόβρυσου (θέση 7) με τις δύο μεγάλες του πηγές, τον πλάτανο, τα δύο έλατα και τον πρώτο τριπλό διαχωρισμό των νερών του για άρδευση των κήπων.

Στη θέση 8 θα συναντηθούμε με το ναό που τιμάται το Γενέθλιο του Ιωάννη του Προδρόμου (Αη Γιάννης), δεύτερος αρχαιότερος σωζόμενος στην Κέρτεζη. Θα ακολουθήσουμε ένα δεύτερο στενό οικιστικό δρομίσκο και θα φτάσουμε στο πέτρινο σκεπασμένο γεφύρι στα Ρηγέϊκα (θέση 9), πάνω στον χείμαρρο Ελά, που διαπερνά το νοτιοδυτικό καστανόδασος. Εκεί έχουμε φτάσει και στις παρυφές του καστανόδασους όπου και θα το «ακουμπήσουμε» οπτικά.

Στη θέση 10 θα δούμε το κρυφό νεραύλακο που άρδευε του κήπους στα νοτιοδυτικά του χωριού και κάτω από τον Αη Γιάννη, πορευόμενοι σε νέο δρομίσκο που αντικατέστησε στα μέσα του 20ου αι. τον δρομίσκο του «Γιαγουδή». Θα φτάσουμε πάλι στην πλατεία Ομόνοιας (θέση 11), αλλά θα πορευτούμε από τον αυτοκινητόδρομο, που ένα μέρος του αποτελεί σκέπασμα του κεντρικού ποταμίσκου με τα νερά του Καφαλόβρυσου.

Στη θέση 12 θα δούμε από τα βόρεια τον μισό σωζόμενο πύργο του Φραντζή/«Λιάρου» και το σπίτι του… Στη θέση 13 ξαναπερνάμε τον παραπόταμο Λίθο και τερματίζουμε στην κεντρική πλατεία 14. Είναι η ώρα να πιούμε ή να φάμε σε ένα από τα πολλά καφεστιατόρια…

Δείτε τη διαδρομή στον παγκόσμιο χάρτη βλέποντας προς τον βορρά:

Γ. Πλούσιο φωτογραφικό υλικό και σχόλια

Το οικόπεδο της πλατείας οι πληροφορίες λένε ότι δωρήθηκε από την οικογένεια Τσιρίκου ή Τζιρίκου τέλος του 18ου αι με αρχές του 19ου. Τότε φυτεύτηκε και ο πλάτανος.

Μετά την Επανάσταση και κατά τα έτη 1829-1831 (το ελληνικό σχολείο της Κέρτεζης βρήκε τη 2η προσωρινή στέγη και) λειτούργησε πάλι με 81 μαθητές και 1 μαθήτρια (66 ντόπιοι και 16 από τα γύρω χωριά) στο παλιό γυναικωνίτη της Παντάνασσας (πλατεία). Χρηματοδοτήθηκε από 46 οικογένειες της Κέρτεζης με 1057 γρόσια. Συνεχίστηκε η λειτουργία του, αλλά με διακοπές [Γιούλα Γ. Κωνσταντοπούλου, «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ, Διδακτορική διατριβή, 2009, σελ. 139 κ. εξής].

Το αρμολόι του εξωτερικού του τοίχου πραγματοποιήθηκε το Φθινόπωρο του 2018 και στέφεται από επιτυχία. Σοφατίστηκε κατά κάποιες πληροφορίες το 1962. Τότε δεν υπήρχε η σύγχρονη προσθήκη αρμολογήματος. Το σοφάτισμα είχε χαρακτήρα ασφάλειας των τοίχων, που είχαν κτιστεί πολύ πριν το 1870 με αργιλώδη λάσπη της περιοχής κι άχυρο. Περισσότερα στο βιβλίο «ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑ, εκδ. Αρμός 2019, σελ. 248-250.

Επιλέχθηκε και μεταφέρθηκε (αισθητικά σωστά) το μεγαλύτερο μέρος τους αριστερά της νέας κεντρικής πόρτας, εις βάρος όμως της ιστορίας του ναού. Ευτυχώς παρέμεινε  ένα μέρος τους, που φανερώνει τα δεξιά όριά της και διασώζεται μέρος της ιστορίας του ναού. Επομένως ο παλιός γυναικωνίτης, όπου και το προσωρινό ελληνικό σχολείο το 1828-1831 ήταν αρκετά πιο μπροστά από τον σύγχρονο.

Το 1965 προστέθηκε και το γνωστό ρολόι του με δωρητή τον (+) Παναγιώτη Γεωργίου Χαραλαμπόπουλο, μετανάστη στις ΗΠΑ. Η νέα μεταλλική σκεπή του τρούλου του καμπαναριού αποτελεί ανακαίνιση με δωρεά του 2008 των εν Η.Π.Α. κερτεζιτών υιών του (+) Ιωάννη Στεφανόπουλου.

Η κεντρική πλατεία τον κρύο χειμώνα είναι ορφανή και ο πλάτανος γυμνός… Στο βάθος φαίνεται η πέτρινη βρύση που κτίστηκε κατά την τελευταία ανακαίνιση αρχές δεκαετίας του 2000.

Ι. Ναός Γέννησης της Θεοτόκου, νέος πολιούχος, δεσπόζει επί της κεντρικής πλατείας με καμπαναριό και ρολόι, όπου τον συμπληρώνει υπεραιωνόβιος Πλάτανος. Πανηγυρίζει στις 8 Σεπτέμβρη. Κατά τον λαογράφο και ιστοριοδίφη κερτεζίτη Ανδρέα Χρυσάνθου Βορύλλα / «Κεκέ», πρέπει το οικόπεδο να δωρήθηκε από Τσιρικέους περί το 1800. Άρχισε να κτίζεται σταδιακά. Ολοκληρώθηκε η φάση λειτουργίας του πριν τον 20ο αι.  Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι οι περισσότερες κινητές παλαιές του εικόνες έχουν αγιογραφηθεί το 1870. Πολύ αργότερα προστέθηκε το (υπάρχον) ξυλόγλυπτο Δεσποτικό, που αποτελεί δωρεά του 1953 (επιγραφή) από τους (+) Χρίστο και Αλκιβιάδη Κουτσοχέρα. Η αποπεράτωση του Γυναικωνίτη έγινε το 1956, με δωρεά του Αθανασίου Σ. Κούρτη. Το νέο τέμπλο έγινε ομοίως το 1956. Οι βόρεια και ανατολική πόρτα (βημόθυρα) που είχε από τον 19ο αι. με τους αρχαγγέλους Γαβριήλ και Μιχαήλ φυλάσσονται στην Αγία Βαρβάρα.

Η αρχιτεκτονική του είναι τρίκλιτος Βασιλική με γυναικωνίτη και με τρείς Αγίες Τράπεζες και τρεις μεγάλες κόγχες. Η μεγάλη και κεντρική Αγία Τράπεζα μετά από σχετικό «δημοψήφισμα» έχει αφιερωθεί στη Γέννηση της Θεοτόκου. Η δεξιά Αγία Τράπεζα, που αντιστοιχεί στο δεξιό κλίτος, έχει αφιερωθεί στην Αποκεφάλιση του Τιμίου Προδρόμου και γι’ αυτό εορτάζει και λειτουργεί στις 29 Αυγούστου. Η αριστερή, που αντιστοιχεί στο αριστερό κλίτος, έχει αφιερωθεί στον Απόστολο Πρωτόκλητο Ανδρέα και λειτουργεί στις 30 Νοέμβρη, εξού και το αριστερό εικονοστάσι του εντός του Ναού.

Έτσι και οι τρεις προτάσεις για το νέο Πολιούχο πήραν τη θέση τους. Εάν παρατηρήσει κανείς τις εικόνες του τέμπλου, θα δει εικόνες και για τις τρεις αφιερώσεις. Το παλαιό τέμπλο ήταν ξυλόγλυπτο, ενώ το νεώτερο είναι γύψινο και έγινε το 1957-58 με διακόσμηση των αδελφών Κοντογιώργη από τον γειτονικό Πριόλιθο.

Το εσωτερικό των τριών κογχών με την Πλατυτέρα στην κεντρική και μεγαλύτερη και άλλους αγίους Λειτουργούς, όπως δεξιά και αριστερά του κυρίως Ναού των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, αγιογραφήθηκε το 1971, με δωρεές ενοριτών.

Το οικόπεδο επί του οποίου κτίστηκε ο νέος κεντρικός ναός οι πληροφορίες λένε ότι δωρήθηκε από την οικογένεια Γιαννόπουλου τέλος του 18ου αι με αρχές του 19ου. Ο ναός όμως τελείωνε λίγα μέτρα ανατολικότερα. Κατά το αρμολόι του 2018 φάνηκε η θέση που ήταν η κεντρική είσοδος.

Η βρύση στη διασταύρωση των δρόμων του Υ του χωριού, στο κέντρο. Πρόκειται για βρύση που σήμερα είναι στο χώρο στάθμευσης, κοντά στα κλειστά πλέον «ουρητήρια». Παλαιότερα ήταν λίγο πιό δυτικά. Διευκόλυνε την γύρω γειτονιά και είχαν πρόσβαση σ’ αυτήν τα βόρεια σπίτια στα «Παναγουρέϊκα», τα νότια μέχρι του «Γιαγουδή», αλλά και μερικά πιο κοντινά σπίτια, όπως μερικά από τα «Τσιρικέϊκα». Περισσότερα για τις Βρύσες εντός του οικισμού στο βιβλίο «ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΚΕΦ. Α΄, σελ. 15-38.

Η ξεθεμελιωμένη πέτρινη και πλήρως τοξωτή γέφυρα στα «Τσιρικέϊκα». Πρόκειται για πέτρινη και πλήρως τοξωτή γέφυρα που ένωνε, στο κέντρο της Κωμόπολης, τον βόρειο κερτεζίτικο μαχαλά με την περιοχή περί το Κεφαλόβρυσο. Ήταν η βασική και μοναδική εκεί μέχρι το 1930. Η γέφυρα άρχισε να παραμελείται και να ξηλώνεται. Το Καλοκαίρι του 1972 ξεθεμελιώθηκαν οριστικά οι βάσεις της –πάλι επί στρατιωτικής χούντας- μετά την τσιμεντένια επέκταση της νέας και δημιουργίας πάρκινγκ. Διηγούνται πως πολλοί συνέχιζαν να περνούν από εκεί τα ζώα τους (κατσίκες, άλογα, μουλάρια, βόδια, κλπ). Το φωτογραφικό σχεδίασμα είναι από το βιβλίο του Ανδρέα Χρυσ. Βορύλλα – «Κεκέ»: «Κέρτεζη: Ευρήματα-μνημεία κλπ», ΑΘΗΝΑ 2003. Περισσότερα για τις Βρύσες εντός του οικισμού στο βιβλίο «ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΚΕΦ. Γ΄, σελ. 81-116.

Η πορεία του παραπόταμου Λίθου με τα νερά της νερομάννας Χειμώνα και άνοιξη και το λιώσιμο του χιονιού στον ανατολικό Ερύμανθο (Καλλιφώνια όρη) και δυτικά του οικισμού. Βρισκόμαστε πάνω από την καλυμμένη πέτρινη γέφυρα στου «Σμπίγου».

Η πέτρινη γέφυρα στου «Σμπίγου», στο κέντρο του χωριού. Πρόκειται για μία από τις παλαιές πέτρινες γέφυρες του χωριού (κατασκευής 1933-1936). Ενώνει 100 μέτρα δυτικά της κεντρικής πλατείας το βόρειο χωριό με όλους τους μαχαλάδες περί το Κεφαλόβρυσο. Η πέτρινη βάση της γέφυρας είναι ορατή μόνο από τα ανατολικά, αλλά η πρόσβαση στην κοίτη του παραπόταμου μπορεί να γίνει με δυσκολία από την αυλή της οικίας του Παναγιώτη Σπ. Χασαπόπουλου/«Σμπίγου». Διακρίνεται στα βόρεια η περίεργη τεχνική απόκρυψης μεγάλου μέρους της λαξευτής παλαιάς γέφυρας. Φαίνεται στο βάθος η διαπλάτυνσή της (Ιούλιος του 2016).

Ο εναπομείνας παλαιός δρόμος πριν του «Γιαγουδή» μετά τον παραπόταμο Λίθο και τα Τσιρικεϊκα (σημερινό πάρκιγκ) που οδηγούσε μέχρι τα Ρηγεϊκα. Περνούσε ανατολικά του Πύργου και από τον παλαιό μύλο των Λαφογιάννη/Λιάρου. Ένα κομμάτι μετά τον μύλο έχει χαθεί.

Η λαξευτή μικρή πέτρινη ξυλογέφυρα στου «Γιαγουδή». Πρόκειται για πέρασμα από  τον κεντρικό αύλακα του Κεφαλόβρυσου προς το παραπόταμο Λίθο, πενήντα μέτρα πριν την ένωσή του με τον Καρβελοχείμαρρο, στην τομή του «Υ» της Κέρτεζης.

Ο δρομίσκος του «Γιαγουδή» έχει ανάγκη κάθε άνοιξη καθάρισμα από τα χόρτα αφού πλέον δεν χρησιμοποιείται καθημερινά. Είναι όμως χρήσιμος για εκπαιδευτικούς και περιπατητικούς σκοπούς.

Η ιδιόμορφη και μοναδική μικρή γέφυρα στο μυλαύλακο του «Λιάρου». Ως γνωστό, στην πλατεία «Ομόνοιας», μεταξύ των Αγγελοπουλέϊκων σπιτιών, το νερό του Κεφαλόβρυσου μοιράζεται στα τρία. Το νότιο αυλάκι σταθερά λειτουργεί και ως μυλαύλακο. Κοντά στον μύλο και πάνω του στέκεται αγέρωχη η εν λόγω γέφυρα. Ενώνει τον δρομίσκο που οδηγεί βόρεια από τον μαχαλά στου «Τσάκαλη» προς το μύλο του «Λιάρου» κι απο εκεί μέσω «Γιαγουδή» στο κέντρο, περνώντας πάνω από το μυλαύλακο με νερά του Κεφαλοβρύσου. 

Το μυλαύλακο που οδηγεί το νερό πρώτα στην νεροτριβή των Λαφογιάννη/Λιάρου (δύο περίπου μ. αριστερά/βόρεια της στροφής βρίσκεται στα ανατολικά σε βάθος τριών μέτρων η στέρνα της. Κατόπιν το μυλαύλακο οδηγούσε στο μύλο. Στην ευθεία τα νερά του μυλαύλακου μπορούν να παρακάμψουν νεροτριβή και μύλο με το άνοιγμα της σιδερένιας κόφτρας.

Το εν λόγω μυλαύλακο με λίγα νερά και φόντο τον Πύργο και τις άγκυρες του πρώην δύτη Ανδρέα Κ. Χασαπόπουλου/ «Λιάρου»

Η κλειστή βρύση με τον παραδοσιακό τσιμεντένιο σχηματισμό (κατασκευής 1929) στην πλατεία Ομονοίας – Αγγελοπουλαίων, μπροστά στην οικία Ρουμελιώτη. Κάτω ο κλασσικός κούτουλας που χρησίμευε και για να πίνουν νερό τα διερχόμενα ζώα.  Βλέπουμε βορειοδυτικά τον Αύγουστο του 2015.

* Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι απερχόμενος εκπαιδευτικός φυσικής, πτ. θεολογίας και συγγραφέας.

Θεολογία και Παράδοση: το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας

Θεολογία και Παράδοση: το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας

Του Αρχιμ. π. Θεοδόσιου Μαρτζούχου*

“Ιδέες επαναλαμβανόμενες, ή Ζωή παλλόμενη;

Θεία Ευχαριστία

Μικρόβια

Και Ναοί… αντιμικροβιακά καταφύγια

____________________________

Γι’ αυτό σου λέω

Μην κοιμάσαι είναι επικίνδυνο.

Μην ξυπνάς, θα μετανοιώσεις.”

Τ. Λειβαδίτης

Κάθε Κυριακή οι χριστιανοί μαζεύονται εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια και επιτελούν ανάμνηση του θανάτου και της Αναστάσεως του Χριστού με τρόπο που τους έδειξε και τους είπε Εκείνος.

Πήρε το βράδυ του Μυστικού (όχι με την έννοια του κρυφού, αλλά του ασύλληπτου στο νου του ανθρώπου) Δείπνου στα χέρια Του ψωμί και κρασί (συστατικές τροφές της ανθρώπινης ζωής) τα «ανέφερε» στο Θεό και Πατέρα Του τα ευλόγησε και μας είπε ότι αυτά είναι το Σώμα Του και το Αίμα Του. Οι χριστιανοί επειδή Τον αγαπούν και Τον εμπιστεύονται αποδέχονται την διαβεβαίωση Του γι’ αυτό. Ότι δηλαδή είναι Σώμα και Αίμα Του, παρά τα φαινόμενα! Για τα μάτια του σώματος συνεχίζουν να είναι ψωμί και κρασί, στα μάτια όμως της πίστεως είναι Σώμα και Αίμα Του. Άλλωστε και όταν Εκείνος ήταν στη γη ανάμεσά μας, δεν ήταν αντιληπτή στα μάτια μας η θεότητα. Διαρκώς την ανθρώπινη υπόσταση βλέπαμε. Ακόμα περισσότερο όπως λέει και η μεσαιωνική προσευχή «Adoro te devote Latens Deitas…»: «Πάνω στο Σταυρό ήταν κρυμμένη μόνο η θεότητα, εδώ είναι κρυμμένη και η ανθρώπινη ιδιότητα.

Και στις δύο ωστόσο, πιστεύοντας και ομολογούντας τες, ζητώ εκείνο που ζήτησε ο μετανοημένος ληστής: Χωρίς πληγές σαν το Θωμά, να εξετάζω· «Ο Θεός μου» και εγώ να σε ομολογώ. Σ΄ εσένα να έχω την ελπίδα μου· Εσένα ν’ αγαπώ».

ΟΙ 4 ΜΑΣΚΕΣ

ΟΙ 4 ΜΑΣΚΕΣ

Του Χάρη Ναξάκη*

(μια άλλη κριτική ανάγνωση, στην εποχή του κορονοϊού, του βιβλίου του R. TriversΗ μωρία των ανοήτων”, Εκδόσεις Κάτοπτρο)

     Στις 16 Ιουλίου του 1918, ρακένδυτος και με μόνη συντροφιά μια ταμπακιέρα με καπνό, ο παππούς μου ο Αντωνάκης, μικροκαμωμένος, εξ ου και το υποκοριστικό, αλλά γενναίος, επιστρέφει με μια ολιγοήμερη άδεια στο Κολυμπάρι Χανίων. Η ισπανική γρίπη είχε ήδη γίνει πανδημική. Ήταν έξι χρόνια φαντάρος, Πρώτος και Δεύτερος Βαλκανικός πόλεμος, Πρώτος Παγκόσμιος, σίγουρα όχι από επιλογή. Από “συνήθεια” συνέχισε να είναι φαντάρος μέχρι την Μικρασιατική καταστροφή του 1922. Ο θάνατος όμως τον καλωσόρισε στην πόρτα του σπιτιού του. Η 19χρονη γυναίκα του, όμορφη σαν τα κρύα τα νερά, είχε μόλις βάλει το κλειδί στην πόρτα του σπιτιού τους, δεν πρόλαβε να ανοίξει, σωριάστηκε στην είσοδο, πέθανε από την ισπανική γρίπη. Ο παππούς ξαναπαντρεύτηκε, ο όλεθρος του ιού, ο θάνατος της πρώτης γυναίκας του, γέννησε τη ζωή, τον πατέρα μου, τον αδερφό μου κι εμένα.

Αναμπουμπούλα

Αναμπουμπούλα

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ο δρόμος για το μετάξι έκλεισε,

κι οι άμαξες οσφρίστηκαν μηχανοστάσιο.

Με γάντια οι γιατροί και κιάλια είδαν

νέους συναδέλφους, ορεξάτους.

Κι οι νοσοκόμες ομοίως, κορίτσια φρέσκα,

λίγα δέχτηκαν, με κέφι λαμπερό.

 

Ασφάλεια και τάξη έξω από τις πόρτες,

τα μάτια όμως καρφώνονται με τρόμο

στις κόρες διπλανών συνοδοιπόρων.

Ελευθερίες κρυμμένες σε έρμα κινητά,

η Άνοιξη να τρέχει μυρωδάτη,

ψυχές παγωμένες, με φόβο λαξευτό.

 

Οι κορώνες ταξιδεύουν σε δύση κι ανατολή,

σε κίτρινους, άσπρους, μαύρους

κι ερυθρόδερμες γυναίκες.

Υγεία νά‘χουμε, ως τυφλοπόντικες, ακούω,

κι ο εγκλεισμός μας λένε τώρα οι ταγοί

συνάντηση ας γίνει ηλεκτρομαγνητική.

 

Πνεύματος τώρα πείνα με δίψα μόνιμη να γίνει,

κι οι συνευρέσεις των ανθρώπων

αμάρτημα, κι ενοχή και τρόμος.

Μεσ’ την αναμπουμπούλα οι λύκοι

βρήκαν χαρτιά γεμάτες τις κοκκινοσκουφίτσες,

μα η αλληλεγγύη ακόμα να μένει ορφανή.

Πάτρα, 23.03.2020

Για μια Θεολογία της Παρακλήσεως

Για μια Θεολογία της Παρακλήσεως

Του Χριστόφορου Αρβανίτη*

Εισαγωγή στη θεολογία των Κατανυκτικών Εσπερινών

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η ζωή του ανθρώπου είναι μια συνεχής πορεία που έχει ως σκοπό και στόχο το πέρασμα από την κατ΄εικόνα της εικόνας του Θεού δημιουργία στην καθομοιωτική κατά χάριν θέωσή του. Αυτή την πορεία του ανθρώπου προς την κατά χάριν θέωση, η Εκκλησία την χαρακτηρίζει ως πνευματική και την τοποθετεί στο πλαίσιο του κινητού και εορταστικού της κύκλου, καλώντας τους πιστούς σε συμπόρευση με τα ιστορικά της πρόσωπα, την Ιστορία της, η οποία δεν είναι άλλη από τη ζωή των Αγίων της. Ιδιαιτέρως, όμως, υπερτονίζει την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και του Τριωδίου ως το «στάδιο των αρετών», όπου ο πιστός καλείται να προγυμνασθεί σωματικά και πνευματικά με σκοπό να υποδεχθεί τον αναστάντα εκ νεκρών Κύριο, μέσα από ασκήσεις πνευματικές και σωματικές. Αν εντάξουμε αυτή την πορεία στη ροή του ιστορικού χρόνου θα δούμε ότι υπάρχει το στάδιο της προετοιμασίας που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου, ακολουθεί με την Κυριακή του Ασώτου και καταλήγει με τη λεγόμενη Κυριακή της Αποκρέω. Και οι τρεις αυτές εβδομάδες, καλούνται, κατά την εκκλησιαστική γλώσσα «προφωνήσιμες», καθώς προγυμνάζουν τους πιστούς, (κατά τον τρόπο της προετοιμασίας που κάνουν οι αθλητές, το λεγόμενο «ζέσταμα» πριν να μπουν στο στάδιο διεξαγωγής του αγώνα), για να εισέλθουν στο Κατανυκτικό περιβάλλον της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.

Επιχειρώντας να κωδικοποιήσουμε τα βασικά σημεία αυτού του Κατανυκτικού περιβάλλοντος, ώστε να βοηθηθούμε στην κατάδειξη του επιδιωκόμενου στόχου, δίνουμε τέσσερις λέξεις, τις οποίες είναι εύκολα να συγκρατήσουμε στη μνήμη μας: νηστεία, εγκράτεια, αλληλεγγύη και μετάνοια. Πρόκειται για ένα τετραδιάστατο αρχιτεκτονικό πνευματικό σχέδιο με διάφορα επίπεδα, στα οποία ο πιστός καλείται να μεταβεί διαδοχικά, αντιμετωπίζοντας τις δυσκολίες που εμφανίζονται μπροστά του, υπερβαίνοντάς τες και αξιοποιώντας τις ασκήσεις που του προσφέρονται από την Εκκλησία. Σε αυτό το πλαίσιο των προσφερόμενων πνευματικών γυμνασμάτων  εντάσσονται και οι Κατανυκτικοί Εσπερινοί των πέντε Κυριακών της Μ. Τεσσαρακοστής. Με μια προσεκτική ανάλυση των τροπαρίων που συνθέτουν τις εσπερινές αυτές ακολουθίες καταλήγουμε όσον αφορά στο περιεχόμενο και τη στοχοθέτησή τους επιγραμματικά στα εξής χαρακτηριστικά:

1ον Αναμνηστικό

2ον Σωτηριολογικό-Απελευθερωτικό

3ον Παρακλητικό

Ανοικτή επιστολή στο Νίκο Τεμπονέρα 2020

Ανοικτή επιστολή στο Νίκο Τεμπονέρα 2020

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Συνάδελφε Νίκο Τεμπονέρα, αγαπητέ μας Νίκο

Νάμαστε πάλι απόψε εδώ στο χώρο που σημάδεψες πριν τρεις περίπου δεκαετίες, στις 9 Γενάρη 1991, ενώνοντας σχολείο και εκπαιδευτικό κίνημα, καθηγητές και μαθητές σε άλλου είδους μάθημα: Αυτό της κοινωνικής γνώσης στο πεδίο των συλλογικών αγώνων. Δεν ήθελες να γίνεις «λαϊκός ήρωας», αλλά να συνεχίσεις να είσαι εκπαιδευτικός μαζί με το σωματείο σου, την Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας, κι ας μην ήσουν εκλεγμένος στο ΔΣ της. Έτρεξες μαζί με τα περισσότερα μέλη του κι έφτασες άοπλος από το Παράρτημα, την τότε έδρα του σωματείου, μέχρις εδώ να στηρίξεις τους αγωνιζόμενους μαθητές απέναντι σε οργανωμένους τραμπούκους που επιτίθονταν με λοστάρια και όχι μόνο.

Έπεσες νεκρός κτυπημένος με λοστό στο κεφάλι από το στέλεχος της τότε ΟΝΝΕΔ Γ. Καλαμπόκα, μετά από εισβολή ομάδας ροπαλοφόρων τραμπούκων μέσα σ’ αυτό το σχολικό συγκρότημα -τότε 3ου & 7ου Γυμνασίου και Λυκείου Πάτρας-, που τελούσε υπό μαθητική κατάληψη, όπως εκατοντάδες σχολεία στην επικράτεια. Ναι καταλήψεις πολύ μεγάλης κλίμακας και χρόνου, κι όχι «δυσλειτουργίες» όπως προσπαθούν να τις ονομάσουν οι εκσυγχρονιστές των τελευταίων ετών με τις αλλαγές όρων. 

Το όνομά σου Νίκο μας έγινε σύμβολο του λαϊκού κινήματος και ιδιαίτερα των καθηγητών, των μαθητών, των φοιτητών, της σπουδάζουσας νεολαίας. Γιατί εσύ, όχι μόνο στάθηκες στη πρώτη γραμμή του αγώνα συνεπής με τη πολιτική-συνδικαλιστική σου αντίληψη, σταθερός στο συλλογικό σου αξιακό σύστημα, αλλά και άοπλος αιματοβαμμένος μάρτυρας της παιδείας και του ευρύτερου εκπαιδευτικού κινήματος.

Νίκο μας,

Ο 21ος αι., όπως και τα τελευταία χρόνια του 20ου, διαπνέεται από μία παγκόσμια προσπάθεια να καθιερωθεί ένας «νέος τύπος ανθρώπου». Για όσους βλέπουν χωρίς μυωπικά γιαλιά, ο «νέος τύπος ανθρώπου» που προβάλλεται από της δυνάμεις της αγοράς, τους «δυνατούς» της εποχής μας, είναι ο «εξατομικευμένος άνθρωπος». 

Διαδήλωση με αριθμό πρωτοκόλλου

Διαδήλωση με αριθμό πρωτοκόλλου

Της Μαριάννας Τζιαντζή*

Τον αγκαθωτό κορσέ του νόμου και της τάξης επιχειρεί η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας να φορέσει και στις πορείες, να φιμώσει τη δημοκρατική έκφραση των αδικημένων, των αγανακτισμένων, των φτωχών, των απολυμένων, των απλήρωτων, όσων εναντιώνονται στον φασισμό, στον πόλεμο, στις ανισότητες.

Οπως δηλώνουμε τα παιδιά μας στο Ληξιαρχείο, έτσι και οι πορείες πρέπει να δηλώνονται στις αστυνομικές αρχές – και μάλιστα δύο 24ωρα πριν από τη διεξαγωγή τους. Πορείες αδήλωτες, πορείες ορφανές, πορείες χωρίς κηδεμόνα (δηλαδή υπεύθυνο) θεωρούνται παράνομες – άρα δικαιολογημένη η άσκηση βίας για τη διάλυσή τους.

Στα ίχνη του συλλογικού ανθρώπου: ένα πολύεδρο διαμάντι

Στα ίχνη του συλλογικού ανθρώπου: ένα πολύεδρο διαμάντι

Βιβλιοπαρουσιάσεις σε Κόρινθο και Ναύπλιο

Του Λάμπρου Αναστ. Ψωμά*

Εισαγωγή

Στην κωμωδία «Ο κατεργάρης» της Φίνος Φιλμς του 1971, σε σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη, ξεχωρίζει το πρόσωπο της απαρχαίωσης, της στείρας εμμονής σε ξεπερασμένες αρχές, του συντηρητισμού που φθάνει τα όρια όχι μόνο της στεγνής αντίδρασης, αλλά και της βλακείας. Τον ρόλο ενσαρκώνει ο αλησμόνητος Σπύρος Καλογήρου που δημιουργεί συμπάθεια στον θεατή. Αλλά το γεγονός παραμένει: προκειμένου να εγείρει ένα σύμβολο βλακώδους και ανοήτου συντηρητισμού ο μακαρίτης σκηνοθέτης Δαλιανίδης επέλεξε τη μορφή ενός θεολόγου, που, «με κόρη φιλημένη», δεν είχε πρόσωπο για να υποβάλλει τη διατριβή του και να γίνει καθηγητής του Πανεπιστημίου. Η κωμική φιγούρα του θεολόγου, εξέφραζε μια διαμαρτυρία – απόλυτα δικαιολογημένη στην εποχή της – κατά της «Ελλάδος Ελλήνων Χριστιανών» που απομείωνε τη θεολογία σε μια ηθικολογία χωρίς περιεχόμενο και χωρίς νόημα, χωρίς καμιά προσπάθεια να κατανοηθεί η θεία Οικονομία για τη σωτηρία του κόσμου και οι επιπτώσεις της Οικονομίας αυτής για την καθημερινή μας ζωή. Επειδή όμως πέρασαν οι δεκαετίες εκείνες και σήμερα ζούμε σε μια διαφορετική εποχή, θα τολμούσα να ισχυριστώ ότι η γελοία φιγούρα του ανούσια ηθικιστή θεολόγου ήταν τελικά βολική. Ο κόσμος μας δεν θέλει μια θεολογία ζωντανή, ουσιαστική, που να διαλέγεται με τις εξελίξεις στις άλλες επιστήμες, στον πολιτισμό, στην πολιτική, ακόμα και στην οικονομία και στην τεχνολογία· και τούτο γιατί μια τέτοια θεολογία μπορεί να φανερωθεί ενοχλητική, καθώς θα αποκαλύπτει την απανθρωπιά μας.

Περαιτέρω σκέψεις

Το βιβλίο του Παναγιώτη Μπούρδαλα είναι ένα πολύεδρο διαμάντι, ένα διαμάντι που κινείται με άνεση στις επιστήμες της Φυσικής, της Αστρονομίας και των Μαθηματικών, αλλά και της Πολιτικής, της Οικονομίας και, οπωσδήποτε, της Θεολογίας. Η πολυεδρικότητα του διαμαντιού αυτού με καθιστά ανίκανο να το κρίνω ολόπλευρα. Δεν διαθέτω ανάλογη σκευή. Θα το προσεγγίσω, ας μου συγχωρηθεί αυτό, ως θεολόγος μόνο.

Η ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΜΑΣ

Η ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΜΑΣ

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

Η κτηνοτροφία είναι ο δεύτερος κύριος τομέας της πρωτογενούς παραγωγής. Διαχρονικά αυτή διακρινόταν σε αγελική και οικόσιτη. Την πρώτη ασκούσαν κατά επάγγελμα κτηνοτρόφοι, ιδίως στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές. Τη δεύτερη όλοι οι κάτοικοι της υπαίθρου χώρας. Οι κτηνοτρόφοι των ορεινών και ημιορεινών περιοχών ήσαν υποχρεωμένοι κατά τους χειμώνες να μετακινούνται σε πεδινές περιοχές, καθώς οι καιρικές συνθήκες δεν ευνοούσαν την παραμονή τους στους θερινούς τόπους κατοικίας και βοσκοτόπους. Έχουμε μαρτυρίες ότι η μετακίνηση αυτή γινόταν από αρχαιοτάτων χρόνων και συνεχίστηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους, αλλά και κατά την τουρκοκρατία. Μάλιστα κατά την τελευταία περίοδο είχε τόσο πολύ αναπτυχθεί στην Πίνδο από Βλάχους κυρίως κτηνοτρόφους, ώστε να μην επαρκούν οι βοσκότοποι της περιοχής για την εκτροφή του πολύ μεγάλου πλήθους των κοπαδιών. Εξ αυτού πολλοί μεγαλοκτηνοτρόφοι, ακολουθούμενοι από μικρότερους, αναγκάζονταν να αναζητήσουν θερινούς βοσκότοπους σε άλλες περιοχές. Έτσι οι της γρεβενιώτικης Πίνδου έφθαναν μέχρι τα υψίπεδα του Δομοκού και τα άλλα παρά την λίμνη Αχρίδα και κάποιοι τελικά εγκαταστάθηκαν οριστικά εκεί.

Τα ίχνη στις 7 Δεκέμβρη 2019 φτάνουν στο Ναύπλιο!

Πρόσκληση

Τα ίχνη στις 7 Δεκέμβρη 2019 φτάνουν στο Ναύπλιο!

Ο Προοδευτικός Σύλλογος Ναυπλίου «Ο ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ», σε συνεργασία με τον Δ.Ο.Π.Π.Α.Τ. Δήμου Ναυπλιέων, το βιβλιοπωλείο «Nafplia Bookstore» και οι εκδόσεις Αρμός παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα.

«Στα ίχνη του συλλογικού ανθρώπου55 σημαδούρες υπαρκτικής και κοινωνικής θε-ανθρωπολογίας»

Το Σάββατο 7.12.2019 και ώρα 18:30, στην αίθουσα του Βουλευτικού, (Σταϊκοπούλου 2, Ναύπλιο)

Για το βιβλίο θα μιλήσουν: