Αρχείο κατηγορίας Νερό και ύδατα

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α. Εισαγωγικά

Πριν ενάμισυ χρόνο πάρθηκε η αρχική απόφαση από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Κλειτορίας-Ακράτας για ένταξη και της Κέρτεζης στα βιωματικά εκπαιδευτικά και εν γένει περιβαλλοντικά μαθήματα. Πρόσφατα (9 Ιούνη 2020) είχαμε και την επίσκεψη και των τεσσάρων στελεχών του κέντρου στην Κέρτεζη, όπου και τους ξεναγήσαμε σε τρεις διαδρομές γύρω από τις απαρχές του κερτεζίτικου Βουραϊκού περνώντας και από πολλά φυσικά και τεχνικά μνημεία.

Παράλληλα ο Σύλλογος Κερτεζιτών Αθήνας με έχει παρακαλέσει να σχεδιάσω μερικές διαδρομές. Έτσι αποφάσισα να τις σχεδιάσω, εμπλουτίσω με φωτογραφικό οδοιπορικό και φυσικά συγκεκριμένα σχόλια. Σε κάποια σημεία θα κάνω ειδικές παρατηρήσεις για διευκόλυνση των περιπατητών και οδοιπόρων. Όλες οι διαδρομές θα έχουν αφετηρία και τέρμα την κεντρική μας πλατεία, όπου ο Πλάτανος και η πέτρινη εκκλησία της Παντάνασσας (Γέννηση της Θεοτόκου).

Θα ξεκινήσουμε με την πιο μικρή διαδρομή που μπορούν να κάνουν και μικρά παιδιά του νηπιαγωγείου ή των πρώτων τάξεων του δημοτικού, είτε με τους γονείς τους, είτε μέσω του περιβαλλοντικού Κέντρου και των νηπιαγωγών ή δασκάλων τους. Θα την ονομάσω «η μικρή οικιστική διαδρομή» για χάρη της συνεννόησης. Όλες οι νότιες διαδρομές θα περνούν από τον Πύργο του Φραντζή/«Λιάρου», θα εφάπτονται του πεσμένου νερόμυλου και νεροτριβής Λαφογιάννη/«Λιάρου», το Κεφαλόβρυσο, τον Αη Γιάννη, τις τρεις πέτρινες γέφυρες και τις παρυφές του καστανόδασους.

Για καλύτερη εικόνα θα υπάρχουν δύο σχέδια των διαδρομών. Ένα πάνω σε κοντινή φωτογραφία και ένα σε απόσπασμα του παγκόσμιου χάρτη (google map). Θα συμπληρώνονται με πλήθος φωτογραφιών κατά τη διαδρομή, νοητές στάσεις και σχόλια. Κάποια σχόλια θα αναρτηθούν σε δεύτερη φάση. Πατώντας δεξί κλικ σε κάθε φωτογραφία βγαίνει πολύ μεγαλύτερη και φυσικά καθαρή «σε νέα καρτέλα».

Β. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ξεκινάμε από τη θέση 1 (κεντρικός πλάτανος και Παντάνασσα με το πέτρινο επιβλητικό καμπαναριό), περνάμε στη θέση 2 ( στην προέκταση του μεγάλου αλλά σκεπασμένου πέτρινου γεφυριού στο παραπόταμο Λίθο που έρχεται από τα έλατα. Κατόπιν θα πάρουμε ένα μέρος ενός παλιού στενού δρόμου του οικισμού με στάση στη θέση 3, όπου και το πέτρινο ορατό γεφύρι του «Γιαγουδή»/»Πλιάκα» πάνω από την κοίτη του ποταμίσκου των κεντρικών νερών από το Κεφαλόβρυσο.

Στη θέση 4 θα φανταστούμε τον πολύ παλαιό (από την τουρκοκρατία) νερόμυλο και νεροτριβή που δούλευε μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1960. Στα είκοσι μέτρα συνδέονται ο παραπόταμος Λίθος με τα κεντρικά νερά του Κεφαλόβρυσου και στα τριάντα με τον χείμαρρο Ελα. Είμαστε λοιπόν δίπλα στις απαρχές του Βουραϊκού.

Στη θέση 5 θα πλησιάσουμε από κοντά και την είσοδο του μισού πλέον πύργου του πρώην πρωθυπουργού της Κωνσταντινούπολης Φραντζή με τις πολεμίστρες του και δίπλα το μισοπεσμένο σπίτι των Φραντζαίων.

Θα συνεχίσουμε παράλληλα με το μυλαύλακο μέχρι την πλατεία «Ομόνοιας» στην θέση 6 (και 11), που λειτουργεί ως πολλαπλό πέρασμα και μικρό πάρκινγκ, όπου και ο τριπλός διαχωρισμός των νερών του κεφαλόβρυσου. Θα φτάσουμε και θα σταθούμε αρκετά μέχρι την διπλή πλατεία του Κεφαλόβρυσου (θέση 7) με τις δύο μεγάλες του πηγές, τον πλάτανο, τα δύο έλατα και τον πρώτο τριπλό διαχωρισμό των νερών του για άρδευση των κήπων.

Στη θέση 8 θα συναντηθούμε με το ναό που τιμάται το Γενέθλιο του Ιωάννη του Προδρόμου (Αη Γιάννης), δεύτερος αρχαιότερος σωζόμενος στην Κέρτεζη. Θα ακολουθήσουμε ένα δεύτερο στενό οικιστικό δρομίσκο και θα φτάσουμε στο πέτρινο σκεπασμένο γεφύρι στα Ρηγέϊκα (θέση 9), πάνω στον χείμαρρο Ελά, που διαπερνά το νοτιοδυτικό καστανόδασος. Εκεί έχουμε φτάσει και στις παρυφές του καστανόδασους όπου και θα το «ακουμπήσουμε» οπτικά.

Στη θέση 10 θα δούμε το κρυφό νεραύλακο που άρδευε του κήπους στα νοτιοδυτικά του χωριού και κάτω από τον Αη Γιάννη, πορευόμενοι σε νέο δρομίσκο που αντικατέστησε στα μέσα του 20ου αι. τον δρομίσκο του «Γιαγουδή». Θα φτάσουμε πάλι στην πλατεία Ομόνοιας (θέση 11), αλλά θα πορευτούμε από τον αυτοκινητόδρομο, που ένα μέρος του αποτελεί σκέπασμα του κεντρικού ποταμίσκου με τα νερά του Καφαλόβρυσου.

Στη θέση 12 θα δούμε από τα βόρεια τον μισό σωζόμενο πύργο του Φραντζή/«Λιάρου» και το σπίτι του… Στη θέση 13 ξαναπερνάμε τον παραπόταμο Λίθο και τερματίζουμε στην κεντρική πλατεία 14. Είναι η ώρα να πιούμε ή να φάμε σε ένα από τα πολλά καφεστιατόρια…

Δείτε τη διαδρομή στον παγκόσμιο χάρτη βλέποντας προς τον βορρά:

Γ. Πλούσιο φωτογραφικό υλικό και σχόλια

Το οικόπεδο της πλατείας οι πληροφορίες λένε ότι δωρήθηκε από την οικογένεια Τσιρίκου ή Τζιρίκου τέλος του 18ου αι με αρχές του 19ου. Τότε φυτεύτηκε και ο πλάτανος.

Μετά την Επανάσταση και κατά τα έτη 1829-1831 (το ελληνικό σχολείο της Κέρτεζης βρήκε τη 2η προσωρινή στέγη και) λειτούργησε πάλι με 81 μαθητές και 1 μαθήτρια (66 ντόπιοι και 16 από τα γύρω χωριά) στο παλιό γυναικωνίτη της Παντάνασσας (πλατεία). Χρηματοδοτήθηκε από 46 οικογένειες της Κέρτεζης με 1057 γρόσια. Συνεχίστηκε η λειτουργία του, αλλά με διακοπές [Γιούλα Γ. Κωνσταντοπούλου, «Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ, Διδακτορική διατριβή, 2009, σελ. 139 κ. εξής].

Το αρμολόι του εξωτερικού του τοίχου πραγματοποιήθηκε το Φθινόπωρο του 2018 και στέφεται από επιτυχία. Σοφατίστηκε κατά κάποιες πληροφορίες το 1962. Τότε δεν υπήρχε η σύγχρονη προσθήκη αρμολογήματος. Το σοφάτισμα είχε χαρακτήρα ασφάλειας των τοίχων, που είχαν κτιστεί πολύ πριν το 1870 με αργιλώδη λάσπη της περιοχής κι άχυρο. Περισσότερα στο βιβλίο «ΣΤΑ ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑ, εκδ. Αρμός 2019, σελ. 248-250.

Επιλέχθηκε και μεταφέρθηκε (αισθητικά σωστά) το μεγαλύτερο μέρος τους αριστερά της νέας κεντρικής πόρτας, εις βάρος όμως της ιστορίας του ναού. Ευτυχώς παρέμεινε  ένα μέρος τους, που φανερώνει τα δεξιά όριά της και διασώζεται μέρος της ιστορίας του ναού. Επομένως ο παλιός γυναικωνίτης, όπου και το προσωρινό ελληνικό σχολείο το 1828-1831 ήταν αρκετά πιο μπροστά από τον σύγχρονο.

Το 1965 προστέθηκε και το γνωστό ρολόι του με δωρητή τον (+) Παναγιώτη Γεωργίου Χαραλαμπόπουλο, μετανάστη στις ΗΠΑ. Η νέα μεταλλική σκεπή του τρούλου του καμπαναριού αποτελεί ανακαίνιση με δωρεά του 2008 των εν Η.Π.Α. κερτεζιτών υιών του (+) Ιωάννη Στεφανόπουλου.

Η κεντρική πλατεία τον κρύο χειμώνα είναι ορφανή και ο πλάτανος γυμνός… Στο βάθος φαίνεται η πέτρινη βρύση που κτίστηκε κατά την τελευταία ανακαίνιση αρχές δεκαετίας του 2000.

Ι. Ναός Γέννησης της Θεοτόκου, νέος πολιούχος, δεσπόζει επί της κεντρικής πλατείας με καμπαναριό και ρολόι, όπου τον συμπληρώνει υπεραιωνόβιος Πλάτανος. Πανηγυρίζει στις 8 Σεπτέμβρη. Κατά τον λαογράφο και ιστοριοδίφη κερτεζίτη Ανδρέα Χρυσάνθου Βορύλλα / «Κεκέ», πρέπει το οικόπεδο να δωρήθηκε από Τσιρικέους περί το 1800. Άρχισε να κτίζεται σταδιακά. Ολοκληρώθηκε η φάση λειτουργίας του πριν τον 20ο αι.  Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι οι περισσότερες κινητές παλαιές του εικόνες έχουν αγιογραφηθεί το 1870. Πολύ αργότερα προστέθηκε το (υπάρχον) ξυλόγλυπτο Δεσποτικό, που αποτελεί δωρεά του 1953 (επιγραφή) από τους (+) Χρίστο και Αλκιβιάδη Κουτσοχέρα. Η αποπεράτωση του Γυναικωνίτη έγινε το 1956, με δωρεά του Αθανασίου Σ. Κούρτη. Το νέο τέμπλο έγινε ομοίως το 1956. Οι βόρεια και ανατολική πόρτα (βημόθυρα) που είχε από τον 19ο αι. με τους αρχαγγέλους Γαβριήλ και Μιχαήλ φυλάσσονται στην Αγία Βαρβάρα.

Η αρχιτεκτονική του είναι τρίκλιτος Βασιλική με γυναικωνίτη και με τρείς Αγίες Τράπεζες και τρεις μεγάλες κόγχες. Η μεγάλη και κεντρική Αγία Τράπεζα μετά από σχετικό «δημοψήφισμα» έχει αφιερωθεί στη Γέννηση της Θεοτόκου. Η δεξιά Αγία Τράπεζα, που αντιστοιχεί στο δεξιό κλίτος, έχει αφιερωθεί στην Αποκεφάλιση του Τιμίου Προδρόμου και γι’ αυτό εορτάζει και λειτουργεί στις 29 Αυγούστου. Η αριστερή, που αντιστοιχεί στο αριστερό κλίτος, έχει αφιερωθεί στον Απόστολο Πρωτόκλητο Ανδρέα και λειτουργεί στις 30 Νοέμβρη, εξού και το αριστερό εικονοστάσι του εντός του Ναού.

Έτσι και οι τρεις προτάσεις για το νέο Πολιούχο πήραν τη θέση τους. Εάν παρατηρήσει κανείς τις εικόνες του τέμπλου, θα δει εικόνες και για τις τρεις αφιερώσεις. Το παλαιό τέμπλο ήταν ξυλόγλυπτο, ενώ το νεώτερο είναι γύψινο και έγινε το 1957-58 με διακόσμηση των αδελφών Κοντογιώργη από τον γειτονικό Πριόλιθο.

Το εσωτερικό των τριών κογχών με την Πλατυτέρα στην κεντρική και μεγαλύτερη και άλλους αγίους Λειτουργούς, όπως δεξιά και αριστερά του κυρίως Ναού των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, αγιογραφήθηκε το 1971, με δωρεές ενοριτών.

Το οικόπεδο επί του οποίου κτίστηκε ο νέος κεντρικός ναός οι πληροφορίες λένε ότι δωρήθηκε από την οικογένεια Γιαννόπουλου τέλος του 18ου αι με αρχές του 19ου. Ο ναός όμως τελείωνε λίγα μέτρα ανατολικότερα. Κατά το αρμολόι του 2018 φάνηκε η θέση που ήταν η κεντρική είσοδος.

Η βρύση στη διασταύρωση των δρόμων του Υ του χωριού, στο κέντρο. Πρόκειται για βρύση που σήμερα είναι στο χώρο στάθμευσης, κοντά στα κλειστά πλέον «ουρητήρια». Παλαιότερα ήταν λίγο πιό δυτικά. Διευκόλυνε την γύρω γειτονιά και είχαν πρόσβαση σ’ αυτήν τα βόρεια σπίτια στα «Παναγουρέϊκα», τα νότια μέχρι του «Γιαγουδή», αλλά και μερικά πιο κοντινά σπίτια, όπως μερικά από τα «Τσιρικέϊκα». Περισσότερα για τις Βρύσες εντός του οικισμού στο βιβλίο «ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΚΕΦ. Α΄, σελ. 15-38.

Η ξεθεμελιωμένη πέτρινη και πλήρως τοξωτή γέφυρα στα «Τσιρικέϊκα». Πρόκειται για πέτρινη και πλήρως τοξωτή γέφυρα που ένωνε, στο κέντρο της Κωμόπολης, τον βόρειο κερτεζίτικο μαχαλά με την περιοχή περί το Κεφαλόβρυσο. Ήταν η βασική και μοναδική εκεί μέχρι το 1930. Η γέφυρα άρχισε να παραμελείται και να ξηλώνεται. Το Καλοκαίρι του 1972 ξεθεμελιώθηκαν οριστικά οι βάσεις της –πάλι επί στρατιωτικής χούντας- μετά την τσιμεντένια επέκταση της νέας και δημιουργίας πάρκινγκ. Διηγούνται πως πολλοί συνέχιζαν να περνούν από εκεί τα ζώα τους (κατσίκες, άλογα, μουλάρια, βόδια, κλπ). Το φωτογραφικό σχεδίασμα είναι από το βιβλίο του Ανδρέα Χρυσ. Βορύλλα – «Κεκέ»: «Κέρτεζη: Ευρήματα-μνημεία κλπ», ΑΘΗΝΑ 2003. Περισσότερα για τις Βρύσες εντός του οικισμού στο βιβλίο «ΤΑ ΝΕΡΑ ΤΩΝ ΒΟΥΝΩΝ ΚΑΙ Η ΚΕΡΤΕΖΗ», ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Α. ΜΠΟΥΡΔΑΛΑΣ, ΚΕΦ. Γ΄, σελ. 81-116.

Η πορεία του παραπόταμου Λίθου με τα νερά της νερομάννας Χειμώνα και άνοιξη και το λιώσιμο του χιονιού στον ανατολικό Ερύμανθο (Καλλιφώνια όρη) και δυτικά του οικισμού. Βρισκόμαστε πάνω από την καλυμμένη πέτρινη γέφυρα στου «Σμπίγου».

Η πέτρινη γέφυρα στου «Σμπίγου», στο κέντρο του χωριού. Πρόκειται για μία από τις παλαιές πέτρινες γέφυρες του χωριού (κατασκευής 1933-1936). Ενώνει 100 μέτρα δυτικά της κεντρικής πλατείας το βόρειο χωριό με όλους τους μαχαλάδες περί το Κεφαλόβρυσο. Η πέτρινη βάση της γέφυρας είναι ορατή μόνο από τα ανατολικά, αλλά η πρόσβαση στην κοίτη του παραπόταμου μπορεί να γίνει με δυσκολία από την αυλή της οικίας του Παναγιώτη Σπ. Χασαπόπουλου/«Σμπίγου». Διακρίνεται στα βόρεια η περίεργη τεχνική απόκρυψης μεγάλου μέρους της λαξευτής παλαιάς γέφυρας. Φαίνεται στο βάθος η διαπλάτυνσή της (Ιούλιος του 2016).

Ο εναπομείνας παλαιός δρόμος πριν του «Γιαγουδή» μετά τον παραπόταμο Λίθο και τα Τσιρικεϊκα (σημερινό πάρκιγκ) που οδηγούσε μέχρι τα Ρηγεϊκα. Περνούσε ανατολικά του Πύργου και από τον παλαιό μύλο των Λαφογιάννη/Λιάρου. Ένα κομμάτι μετά τον μύλο έχει χαθεί.

Η λαξευτή μικρή πέτρινη ξυλογέφυρα στου «Γιαγουδή». Πρόκειται για πέρασμα από  τον κεντρικό αύλακα του Κεφαλόβρυσου προς το παραπόταμο Λίθο, πενήντα μέτρα πριν την ένωσή του με τον Καρβελοχείμαρρο, στην τομή του «Υ» της Κέρτεζης.

Ο δρομίσκος του «Γιαγουδή» έχει ανάγκη κάθε άνοιξη καθάρισμα από τα χόρτα αφού πλέον δεν χρησιμοποιείται καθημερινά. Είναι όμως χρήσιμος για εκπαιδευτικούς και περιπατητικούς σκοπούς.

Η ιδιόμορφη και μοναδική μικρή γέφυρα στο μυλαύλακο του «Λιάρου». Ως γνωστό, στην πλατεία «Ομόνοιας», μεταξύ των Αγγελοπουλέϊκων σπιτιών, το νερό του Κεφαλόβρυσου μοιράζεται στα τρία. Το νότιο αυλάκι σταθερά λειτουργεί και ως μυλαύλακο. Κοντά στον μύλο και πάνω του στέκεται αγέρωχη η εν λόγω γέφυρα. Ενώνει τον δρομίσκο που οδηγεί βόρεια από τον μαχαλά στου «Τσάκαλη» προς το μύλο του «Λιάρου» κι απο εκεί μέσω «Γιαγουδή» στο κέντρο, περνώντας πάνω από το μυλαύλακο με νερά του Κεφαλοβρύσου. 

Το μυλαύλακο που οδηγεί το νερό πρώτα στην νεροτριβή των Λαφογιάννη/Λιάρου (δύο περίπου μ. αριστερά/βόρεια της στροφής βρίσκεται στα ανατολικά σε βάθος τριών μέτρων η στέρνα της. Κατόπιν το μυλαύλακο οδηγούσε στο μύλο. Στην ευθεία τα νερά του μυλαύλακου μπορούν να παρακάμψουν νεροτριβή και μύλο με το άνοιγμα της σιδερένιας κόφτρας.

Το εν λόγω μυλαύλακο με λίγα νερά και φόντο τον Πύργο και τις άγκυρες του πρώην δύτη Ανδρέα Κ. Χασαπόπουλου/ «Λιάρου»

Η κλειστή βρύση με τον παραδοσιακό τσιμεντένιο σχηματισμό (κατασκευής 1929) στην πλατεία Ομονοίας – Αγγελοπουλαίων, μπροστά στην οικία Ρουμελιώτη. Κάτω ο κλασσικός κούτουλας που χρησίμευε και για να πίνουν νερό τα διερχόμενα ζώα.  Βλέπουμε βορειοδυτικά τον Αύγουστο του 2015.

* Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη. Είναι απερχόμενος εκπαιδευτικός φυσικής, πτ. θεολογίας και συγγραφέας.

Και πλάι απ’ το νερό που στάζει συλλαβίζοντας … το μέλλον μας έχει πολλή ξηρασία

Και πλάι απ’ το νερό που στάζει συλλαβίζοντας … το μέλλον μας έχει πολλή ξηρασία

Του Παναγιώτη Σωτηρόπουλου*

Επιτρέψτε μου, ποιητική αδεία, την αυθαίρετη σύνθεση των στίχων του τίτλου. Μπορεί ο λόγος τους να φαντάζει αδύναμος ως ανάχωμα στην επέλαση που μεθοδικά προετοιμάζουν οι οιηματίες της εξουσίας, αλλά διατηρεί την εσωτερική δύναμη που επίμονα χαράζει το βράχο κι ανοίγει μυστικές διαδρομές. Μοιάζει με την Ομηρική μισγάγκεια, το αντάμωμα από ρυάκια που σμίγουν για να γίνουν ορμητικός ποταμός. Κρύβει το θαύμα της ζωής που δυναμικά ανανεώνεται ως ευλογία εξ ουρανού με τις πρώτες σταγόνες της βροχής. Την άφατη στιγμή που ο διψασμένος νομάδας φέρνει με την παλάμη του νερό στα χείλη για να νοτισθούν. Όταν νιώθει τη λυτρωτική επίδραση μέσα του πως μαζί με τη δίψα φεύγουν κι όσα ανομήματα κουβαλούσε: ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ. Αμφίδρομη στην ανάγνωση της η καρκινική γραφή, δίσημη κι η ερμηνεία της, ένα παράδοξο: «Του σκοτωμένου το παγούρι έχει νερὸ και φως ακόμα». Τα ορμητικά νερά του Αχέροντα έπρεπε να διασχίσει ο ψυχοπομπός Ερμής, για να παραδώσει τις ψυχές στον Άδη. Πόσοι νοιάζονται άραγε σήμερα για τη την παράλειψη που συνοψίζει τα ουσιώδη του ανθρωπισμού; ‘’εδίψησα, και ουκ εποτίσατέ με’’.

Φυσική …παρουσίαση για «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη» στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αιγίου

Φυσική …παρουσίαση για «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη» στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αιγίου (15.04.2019)

Του Γιώργου Ζησιμόπουλου*

Κυρίες και Κύριοι,

Αγαπητέ φίλε Τάκη,

συμφοιτητή και συνοδοιπόρε στην εκπαίδευση

στην πρώτη παρουσίαση του βιβλίου σου στα παράλια της Αχαΐας: «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη» που έγινε στην Πάτρα, με συγκίνησε το έκδηλο πάθος, ο σεβασμός και ο γνήσιος-πηγαίος λόγος σου, με τον οποίο περιέγραψες τον τόπο σου.

Ήταν διάχυτη η συγκίνηση του Ανθρώπου που τρέφει σεβασμό στην ιδιαίτερη πατρίδα του, στον τόπο που γεννήθηκε και έμαθε τα πρώτα γράμματα. Στον τόπο που μόχθησε βοηθώντας τους γονείς του στις σκληρές αγροτικές εργασίες, όπως εξάλλου συνέβη με όλα τα παιδιά της δεκαετίας του 60 που είχαν γονείς αγρότες μικρού κλήρου.

Φεύγοντας πήρα το βιβλίο σου με την σχετική αφιέρωση και αφού το διάβασα, ενθουσιάστηκα κάνοντάς σου την πρόταση να μας ξεναγήσεις βήμα-βήμα στην Κέρτεζη, σύμφωνα με τις αναφορές του βιβλίου. Ήταν ένα πρώτο είδος εφαρμογής μιας εκ των προτάσεων του Παναγιώτη σχετικής με περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Κυρίες και Κύριοι

Συνέχεια

Στο Αίγιο η 5η παρουσίαση του βιβλίου «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη»

 Οι εκδόσεις «ΑΡΜΟΣ» και ο «Σύλλογος των εν Αθήναις κερτεζιτών» έχουν την τιμή και τη χαρά να σας παρουσιάσουν το πρώτο βιβλίο του εκπαιδευτικού Παναγιώτη Μπούρδαλα, με τίτλο:

«Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη»

Περιβαλλοντική και λαογραφική μελέτη για το Μεγαλοχώρι των Καλαβρύτων, Α΄ τόμος, εκδόσεις ΑΡΜΟΣ 2018.

Αίγιο-5η παρουσίαση: Δευτέρα 15 Απρίλη 2019 και ώρα 7.30 μ.μ. και στην αίθουσα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Αιγίου «Γεώργιος Παναγόπουλος», Β. Κωνσταντίνου 76.

Συνέχεια

Παρουσίαση στην Κέρτεζη του βιβλίου «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη», 1η

Παρουσίαση στην Κέρτεζη του βιβλίου «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη», 1η

Του Αντώνη Γ. Μάλλιαρη*

Φίλες και φίλοι,

Με ιδιαίτερη χαρά καλωσορίζω τον ερχομό του πρώτου βιβλίου του αγαπητού φίλου και πατριώτη Παναγιώτη Μπούρδαλα, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Αρμός». Τίτλος του βιβλίου, «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη».

Κυρίαρχο στοιχείο, λοιπόν, το νερό, πηγή και σύμβολο ζωής, πηγή δύναμης και δημιουργίας. Είναι το ζων ύδωρ ή το αθάνατο νερό της παγκόσμιας κοσμολογίας. Η συγγραφή του βιβλίου αυτού, δεν αποτελεί μια απλή λαογραφική προσπάθεια, όπως ο ίδιος ο συγγραφέας μας ενημερώνει, αλλά μια προσπάθεια να αναδείξει ένα υπόδειγμα ζωής σε μια ορεινή επαρχία, που μοχλός ανάπτυξης είναι το νερό. Ο λευκός χρυσός, όπως χαρακτηριστικά το αποκαλεί. Αυτό είναι που κάνει το βιβλίο ενδιαφέρον και στους αναγνώστες αυτούς που δεν έχουν κανένα δεσμό με τον τόπο.

Συνέχεια

Φιλολογική και όχι μόνο παρουσίαση του βιβλίου «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη»

Φιλολογική και όχι μόνο παρουσίαση του βιβλίου «Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη» 

Του Ηλία Παπαχατζή*

Ο Ηλίας Παπαχατζής δεξιά και αριστερά του ο Χρήστος Κόντης (Πρόεδρος των «Εν Αθήναις κερτεζιτών»)

Παρακολουθώντας εδώ και αρκετό καιρό την ενασχόληση του φίλου Παναγιώτη Μπούρδαλα με τη φύση και τις επενέργειές της στη ζωή της ιδιαίτερης πατρίδας του μέσω του διαδικτύου, όπου δημοσίευε φωτογραφίες και σχόλια, είχα εντυπωσιαστεί.

Με ιδιαίτερη χαρά έμαθα ότι σκεπτόταν να εκδώσει κάποιες απ’ τις μελέτες του και με ακόμη μεγαλύτερη δέχτηκα την πρότασή του να παρουσιάσω το πρώτο του βιβλίο!

Συνέχεια

Οι νεροκολοκύθες του Παναγιώτη Χαλούλου

Οι νεροκολοκύθες του Παναγιώτη Χαλούλου

Της Παναγιώτας Π. Λάμπρη*

Ως παιδί θυμάμαι κρεβατίνες, όπου έθαλλαν κληματαριές, αλλά και δέντρα σε αυλές σπιτιών, να κοσμούνται με νεροκολοκύθες διαφόρων μεγεθών, αφού άλλοτε στρουμπουλές, με ίσιο ή περίτεχνα στρεβλό λαιμό, κι άλλοτε κυλινδρικές και μακριές σαν παχουλά φίδια έδιναν τον τόνο της αισθητικής των ενοίκων. Κάποιες εξ αυτών έμεναν στη θέση τους μέχρι που έπεφταν τα φύλλα των κληματαριών και των δέντρων, αλλάζοντας χρώμα και γενόμενες χαριτωμένα αθύρματα των ανέμων, ενώ άλλες συλλέγονταν και μεταβάλλονταν σε χρηστικά αντικείμενα, όπως φλασκιά για τη μεταφορά νερού, ποικίλα σκεύη φαγητού, ανθοδοχεία, …

Συνέχεια

Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη: το φωτογραφικό υλικό του βιβλίου έγχρωμο

 Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας

Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη: το φωτογραφικό υλικό του βιβλίου έγχρωμο

Εκδόσεις ΑΡΜΟΣ: Τα νερά των βουνών και η Κέρτεζη

Συνοπτικά τα περιεχόμενα:

Συνέχεια

Η «Μορφή του Νερού»: Το σινεμά ως εργοστάσιο (υπέροχων) παραμυθιών

Η «Μορφή του Νερού»: Το σινεμά ως εργοστάσιο (υπέροχων) παραμυθιών

Επιστροφή στην παιδικότητα

Του Παναγιώτη Τσερόλα*

Ένα κινηματογραφικό παραμύθι για έναν αλλόκοτο και παράξενο έρωτα και ταυτόχρονα μια όμορφη πλην σκοτεινή εξερεύνηση για την επιθυμία και την ετερότητα. Ότι όμως και αν είναι η «Μορφή του Νερού», προσφέρει απλόχερα αγάπη για το σινεμά και την φαντασία.

Επιστροφή στην παιδικότητα

Συνέχεια

O «λευκός χρυσός» των βουνών της Κέρτεζης

O «λευκός χρυσός» των βουνών της Κέρτεζης

(Προδημοσιευμένο απόσπασμα από το υπό έκδοση σχετικό βιβλίο)

Ο νοτιοανατολικός οικισμός της Κέρτεζης, όπως φαίνεται από τη νότια πλαγιά στο «Κοκκινάδι». Φωτογραφία του Τάκη Δ. Τζένου, μέσα Σεπτέμβρη του 2017.

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α΄Το νερό και οι πολιτισμοί

Σίγουρα το νερό αποτελούσε και αποτελεί τον «λευκό χρυσό». Μάλιστα θεωρείται από πολλούς ειδικούς ότι στην επόμενη ιστορική περίοδο –και μετά τον «μαύρο χρυσό»- θα είναι η αιτία μεγάλων γεωπολιτικών ανακατάξεων.

Σύμφωνα με την προχριστιανική θεωρεία των τεσσάρων στοιχείων όλες οι ουσίες στη γη συντάσσονται από βασικά στοιχεία, τα εξής τέσσερα: τη φωτιά, το νερό, τον αέρα και τη γη. Ανεξάρτητα όμως από την απλοποιημένη και παλαιά αυτή θεωρία, είναι αλήθεια πως η βιολογική ζωή συντίθεται με την αλληλογονιμοποίηση αυτών των τεσσάρων υλικών ουσιών. Σε κάθε μάλιστα ζωϊκό ή φυτικό σώμα το νερό περιέχεται σε μεγάλο ποσοστό.

Συνέχεια