Αρχείο κατηγορίας Καλαβρυτινά και Κερτεζίτικα

Το τριακονταετές χρονικό για τη σωτηρία του διατηρητέου Ι. Ν. Κοίμησης της Θεοτόκου και οι τελευταίες ενέργειες χρηματοδότησης

Το τριακονταετές χρονικό για τη σωτηρία του διατηρητέου Ι. Ν. Κοίμησης της Θεοτόκου και οι τελευταίες ενέργειες χρηματοδότησης

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Εισαγωγικά

Φτάσαμε κοντά στην πηγή, αλλά θα πιεί νερό ο τραυματισμένος και σπάνιος νεοβυζαντινός ναός της 7Κοίμησης της Θεοτόκου στο Κοιμητήριο της Κέρτεζης; Πρόκειται για αρχιτεκτονική  μονόκλιτης, μονόκογχης βασιλικής μετά τρούλου. Είναι κατάγραφος από νεοβυζαντινές εικόνες. Αυτές και η αρχιτεκτονική τον χρονολογούν με βεβαιότητα πριν τον 18ο αι. μ.Χ. Υπάρχουν όμως και προσεγγίσεις που φτάνουν μέχρι τον 12ο αι.

Έχουν δημοσιευτεί πριν μία εικοσαετία αφενός λεπτομέρειες[1], αλλά και πρόσφατη συλλογή δημοσιευμένων αναφορών[2].  Παράλληλα έχει γίνει πριν τον σεισμό της 8ης Ιουνίου του 2008 πλήρης φωτογράφιση υπερυψηλής ανάλυσης, η οποία έχει αποθηκευτεί ηλεκτρονικά[3]! Δυστυχώς, παρά μια σειρά ενεργειών την τελευταία τριακονταετία, κανένας θεσμός δεν κατάφερε να φέρει εις πέρας την δυνατότητα πλήρους συντήρησης, ώστε να είναι κραταιός, επισκέψιμος και λειτουργήσιμος. Η τελευταία μαχαιριά έπεσε πάνω του με το σεισμό της 8ης Ιουνίου του 2008…

Ο Ι. Ν. της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Κοιμητήριο της Κέρτεζης, που αποτελούσε τον κεντρικό ναό της ενορίας μέχρι τις αρχές του 19ου αι., αποτελεί ταυτόχρονα το κόσμημα, αλλά εδώ και έναν αιώνα αποτελεί και ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα. Από το 2018 ξεκίνησε μια νέα προσπάθεια και τώρα είμαστε ένα βήμα πριν την χρηματοδότηση, αρχικά για «Αναλυτική τεχνική έκθεση από μηχανικό για άμεσα μέτρα προστασίας και μελέτη συντήρησης των τοιχογραφιών του ναού» και κατόπιν για την εκτέλεση των έργων με την ορθή σειρά.

Στο άρθρο αυτό θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τις ενέργειες της τελευταίας τριακονταετίας που έχουν γίνει με το αντίστοιχο αποτέλεσμά τους και φυσικά τις πρόσφατες ενέργειες εντός του Αυγούστου του 2020…

ΙΙ. Ιστορικό ενεργειών τελευταίας τριακονταετίας

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ποικίλες κλειστές διαδρομές στην Κέρτεζη των νερών και του πράσινου – Ι. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α. Εισαγωγικά

Πριν ενάμισυ χρόνο πάρθηκε η αρχική απόφαση από το Περιβαλλοντικό Κέντρο Κλειτορίας-Ακράτας για ένταξη και της Κέρτεζης στα βιωματικά εκπαιδευτικά και εν γένει περιβαλλοντικά μαθήματα. Πρόσφατα (9 Ιούνη 2020) είχαμε και την επίσκεψη και των τεσσάρων στελεχών του κέντρου στην Κέρτεζη, όπου και τους ξεναγήσαμε σε τρεις διαδρομές γύρω από τις απαρχές του κερτεζίτικου Βουραϊκού περνώντας και από πολλά φυσικά και τεχνικά μνημεία.

Παράλληλα ο Σύλλογος Κερτεζιτών Αθήνας με έχει παρακαλέσει να σχεδιάσω μερικές διαδρομές. Έτσι αποφάσισα να τις σχεδιάσω, εμπλουτίσω με φωτογραφικό οδοιπορικό και φυσικά συγκεκριμένα σχόλια. Σε κάποια σημεία θα κάνω ειδικές παρατηρήσεις για διευκόλυνση των περιπατητών και οδοιπόρων. Όλες οι διαδρομές θα έχουν αφετηρία και τέρμα την κεντρική μας πλατεία, όπου ο Πλάτανος και η πέτρινη εκκλησία της Παντάνασσας (Γέννηση της Θεοτόκου).

Θα ξεκινήσουμε με την πιο μικρή διαδρομή που μπορούν να κάνουν και μικρά παιδιά του νηπιαγωγείου ή των πρώτων τάξεων του δημοτικού, είτε με τους γονείς τους, είτε μέσω του περιβαλλοντικού Κέντρου και των νηπιαγωγών ή δασκάλων τους. Θα την ονομάσω «η μικρή οικιστική διαδρομή» για χάρη της συνεννόησης. Όλες οι νότιες διαδρομές θα περνούν από τον Πύργο του Φραντζή/«Λιάρου», θα εφάπτονται του πεσμένου νερόμυλου και νεροτριβής Λαφογιάννη/«Λιάρου», το Κεφαλόβρυσο, τον Αη Γιάννη, τις τρεις πέτρινες γέφυρες και τις παρυφές του καστανόδασους.

Για καλύτερη εικόνα θα υπάρχουν δύο σχέδια των διαδρομών. Ένα πάνω σε κοντινή φωτογραφία και ένα σε απόσπασμα του παγκόσμιου χάρτη (google map). Θα συμπληρώνονται με πλήθος φωτογραφιών κατά τη διαδρομή, νοητές στάσεις και σχόλια. Κάποια σχόλια θα αναρτηθούν σε δεύτερη φάση. Πατώντας δεξί κλικ σε κάθε φωτογραφία βγαίνει πολύ μεγαλύτερη και φυσικά καθαρή «σε νέα καρτέλα».

Β. Η μικρή οικιστική διαδρομή

Ξεκινάμε από τη θέση 1 (κεντρικός πλάτανος και Παντάνασσα με το πέτρινο επιβλητικό καμπαναριό), περνάμε στη θέση 2 ( στην προέκταση του μεγάλου αλλά σκεπασμένου πέτρινου γεφυριού στο παραπόταμο Λίθο που έρχεται από τα έλατα. Κατόπιν θα πάρουμε ένα μέρος ενός παλιού στενού δρόμου του οικισμού με στάση στη θέση 3, όπου και το πέτρινο ορατό γεφύρι του «Γιαγουδή»/»Πλιάκα» πάνω από την κοίτη του ποταμίσκου των κεντρικών νερών από το Κεφαλόβρυσο.

Παραδοσιακό ψωμί Κέρτεζης με προζύμι στην πόλη

Παραδοσιακό ψωμί Κέρτεζης με προζύμι στην πόλη

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Η περίοδος του δίμηνου εγκλεισμού λόγω κορονοϊού και πολιτικής της κυβέρνησης Κυριάκου Μητσοτάκη, μου έδωσε την ευκαιρία να δοκιμάσω την διαδικασία ζυμώματος ψωμιού με το παραδοσιακό προζύμι. Αυτό έγινε βεβαίως σε μικρή ποσότητα. Η μοναδική διαφορά ήταν η χρήση ηλεκτρικής κουζίνας αντί παραδοσιακού οικογενειακού ξυλόφουρνου.

Η πλήρης και αναλυτική περιγραφή της οικιακής παρασκευής του παραδοσιακού χωριάτικου ψωμιού έχει γραφτεί στο υπό έκδοση νέο βιβλίο μας (Β΄ τόμος) με τίτλο: «Η οικονομία στα βουνά και η Κέρτεζη», που προγραμματίζεται να εκδοθεί από τις εκδόσεις Αρμός τον επόμενο χρόνο. Εδώ θα παρουσιάσουμε με συντομία και με σχετικές διαδικασίες την Παρασκευή για ένα σύγχρονο σπίτι με 1,7 κιλά αλεύρι.

Ι) Υλικά

προζύμι 100 γραμμαρίων, αλεύρι ολικής άλεσης 1 κιλό, αλεύρι κίτρινο 700 γραμμάρια, μία κουταλιά της σούπας ξύδι, μία με δύο πρέζες ψιλό αλάτι, μία πρέζα (μαύρη) ζάχαρη, λάδι για άλειμμα των ταψιών, χλιαρό νερό όσο πάρει.

ΙΙ) Ανάχρεια (εργαλεία)

Απάντηση του Φορέα Διαχείρισης Χελμού – Βουραϊκού σε δημοσιεύματα περί κατάργησής του

Απάντηση του Φορέα Διαχείρισης Χελμού – Βουραϊκού σε δημοσιεύματα περί κατάργησής του

Με αφορμή διάφορα δημοσιεύματα στον Τύπο περί κατάργησης του Φορέα Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού σε συνέχεια του νέου Νόμου 4685/2020 «Εκσυγχρονισμός Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας, ενσωμάτωση στην Ελληνική Νομοθεσία των Οδηγιών 2018/844 και 2019/692 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και λοιπές διατάξεις», θα θέλαμε να ενημερώσουμε τα εξής:

Ο Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού συνεχίζει να λειτουργεί ως έχει (με τον ίδιο Πρόεδρο και τα ίδια μέλη του Δ.Σ., καθώς και με το υφιστάμενο προσωπικό του). Σύμφωνα με τις Μεταβατικές διατάξεις του άρθρου 43, παρ. 2 του ανωτέρω Νόμου, μέχρι την έκδοση διαπιστωτικής Απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος & Ενέργειας για την έναρξη άσκησης των αρμοδιοτήτων του ΟΦΥΠΕΚΑ (Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής), τα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου «Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών» εξακολουθούν να ασκούν τις αρμοδιότητες του Νόμου 4519/2018 (Α΄25). Στη συνέχεια, ο ΟΦΥΠΕΚΑ καθίσταται καθοδικός διάδοχος των Φορέων Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών και ο Φορέας Διαχείρισης Χελμού Βουραϊκού συστήνεται σε Μονάδα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού & Προστατευόμενων Περιοχών Βόρειας Πελοποννήσου, με τις αρμοδιότητες και τη χωρική έκταση που ορίζεται στον ανωτέρω νόμο.

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΦΔ ΧΕΛΜΟΥ-ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ ΣΤΑ 12 ΧΡΟΝΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ

Αναμνήσεις από τις μακρινές ημέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη

Αναμνήσεις από τις μακρινές ημέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη

Σχόλια για την φωτογραφία του Παναγιώτη Σπανού στο τέλος

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Οι μέρες του Πάσχα στην Κέρτεζη είχαν έναν εορταστικό ανάμικτο τρόπο ανάδειξης, λαμβάνοντας υπόψιν τόσο τις εργασίες των κατοίκων (κυρίως μικροαγροτών και τσοπάνηδων), όσο και επιρροές του μοναστηριακού τυπικού! Φυσικά και συμμετείχαν και πολλά γνωστά λαογραφικά στοιχεία, όπως τα λεγόμενα κάλαντα. Το εκκλησιαστικό και λαογραφικό τυπικό με αργίες ημερών και ωρών ξεκινούσε από το Σάββατο του Λαζάρου και τελείωνε την Κυριακή του Θωμά! Πολλά στοιχεία απ’ αυτά διατηρούνται ακόμα.

Το πρωινό του Λαζάρου στον μεν ναό γιορταζόταν η προσδοκία της «κοινής Ανάστασης», ενώ στα σπίτια τα παιδιά έψαλλαν: «Ήλθε ο Λάζαρος, ήλθαν τα βάγια,/ ήλθε κι ο Υιός της Παναγίας./ Κάπου λάλησε πουλί κι αηδόνι/ κι απλοήθηκε το χελιδόνι./ Έβγα Λάζαρε δος μου λεμόνι,/ να το φύτευα στο περιβόλι…». Από την προηγούμενη τα παιδιά είχαν στολίσει με άγρια πορτοκαλί άνθη τα καλαθάκια και πρωί-πρωί περνούσαμε από τα σπίτια. Στο ψάλσιμο οι κυράδες μας φίλευαν κυρίως φρέσκα αυγά και σπάνια κουλούρια. Τα λαμπροκούλουρα φτιαχνόντουσαν την ίδια μέρα, αλλά μετά το σχόλασμα της εκκλησίας. Ήταν δύο ειδών: Τα αρτύσιμα με αυγά και γάλα και τα λαδερά με προζύμι.

Η επόμενη ημέρα, Κυριακή των βαΐων, ήταν εορταστική με τα βάγια ως ευλογία και το μεσημεριανό με μπακαλιάρο τηγανιτό και σκορδαλιά από πουρέ πατάτας.

Από το βράδυ της Κυριακής των Βαΐων ξεκινούσε με το σκοτάδι (η ώρα ήταν η κανονική) ο ερχομός του Νυμφίου Χριστού. Οι όρθροι αυτοί, που έφταναν μέχρι και την Μ. Πέμπτη, ονομάζονταν «ολονυκτίες». Συνήθως κρατούσαν 1,5 μέχρι 2 ώρες, πλην της Μ. Πέμπτης που κρατούσε μια ώρα ακόμα. Την Μ. Πέμπτη στα καφενεία «κρεμιόταν ο βαλές», δηλαδή σταματούσε η απλή χαρτοπαιξία (δηλωτή και ξερή) και φυσικά το τάβλι μέχρι την Δευτέρα του Πάσχα!

Στην Κέρτεζη το Ευχέλαιο της Μ. Τετάρτης και το «μύρωμα» με το λάδι γινόταν το πρωί, αφού μέχρι και την ημέρα αυτή οι εργασίες γίνονταν κανονικά. Την Μ. Πέμπτη η Θεία Λειτουργία του Μυστικού Δείπνου με τον εσπερινό της Μ. Παρασκευής γινόταν στις 14.00 το μεσημέρι, ώστε να προλάβουν και οι τσοπάνηδες να έλθουν. Στο τραπέζι υπήρχε λαδερό φαγητό και κρασί. Με την ακολουθία αυτή σταματούσαν οι μη αναγκαίες εργασίες μέχρι και την Λαμπροτρίτη.

Οι ακολουθίες των Μεγάλων Ωρών της Μεγάλης Παρασκευής ξεκινούσαν πάλι στις 14.00 και ο εσπερινός του Μ. Σαββάτου με την Αποκαθήλωση τελείωνε στις 17.00, (μοναστηριακό τυπικό που ταυτόχρονα ευνοούσε και τους τσοπάνηδες). Το πρωί της Μ. Παρασκευής τραγουδιόντουσαν τα «κάλαντα» στα σπίτια.  Από το απόγευμα της Μεγάλης Πέμπτης τα νεαρά αγόρια (συνήθως) ξαμολιόμαστε στα γύρω βουνά να μαζέψουμε τα ακάνθινα κλαδιά από το φυτό «Αλπομηλιά» (ένας όμορφος ακανθώδης θάμνος με κόκκινους καρπούς) και άγριες ανθισμένες βιολέτες (χρώματος μώβ). Τα κλαδιά της Αλπομηλιάς τα πλέκαμε στο καλαμένιο καλαθάκι μας. Τα άνθη της Αγριοβιολέτας τα βάζαμε ανάμεσά τους και στη βάση του καλαθιού (για να μη σπάνε τα αυγά, που μας δώριζαν οι κυράδες του χωριού): «Σήμερα μαύρος ουρανός, /σήμερα μαύρη μέρα. /Σήμερα όλοι θλίβονται /και τα βουνά λυπούνται… …Όποιος το ακούει σώζεται, / κι όποιος το λέει αγιάζει, / και όποιος το καλοφουγκραστεί /Παράδεισο θα λάβει. /Παράδεισο και λίβανο/από τον Άγιο Τάφο. /Και του χρόνου».

Βγαίναμε πρωί – πρωί ένας-ένας ή δύο-δύο με το πένθιμο κτύπημα της καμπάνας της κεντρικής εκκλησιάς. Το ξεκίνημα γινόταν από το Μαχαλά (γειτονιά) της κάθε παρέας και ακολουθούσε κάποια σχεδιασμένη διαδρομή. Λέγοντας σχεδόν οι περισσότεροι όλα τα κάλαντα (από 14 στροφές) φιλευόμασταν κυρίως αναστάσιμα κουλούρια ή αυγά φρέσκα (άβαφα).  Τα παλαιότερα χρόνια μερικοί τα πουλούσαν στα μπακάλικα…  Τα κουλούρια τα περνούσαμε με μία κλωστή, όπως οι χάντρες ενός κομπολογιού, τα κρεμάγαμε σε μια πρόκα στη «μισάντρα» και τα είχαμε για τις πασχαλιάτικες ημέρες για την παιδική «λιγούρα», πέραν αυτών που «δικαιούμασταν» από την οικογένεια….

Λίγο αργότερα, κατά τις 10.00 ξεκινούσε ο στολισμός του Επιταφίου από νέες και νέους του χωριού. Λίγο πριν τελειώσει, οι επίτροποι αγόραζαν ελιές από τα μπακάλικα και με πρόσφορα, που είχαν μείνει από την Μ. Πέμπτη, μας έδιναν κολατσιό «για να στανιάρουμε»! Όπως είπαμε, οι Μεγάλες Ώρες και ο Εσπερινός του Μεγάλου Σαββάτου ξεκινούσε στις 14.00, ενώ ο επιτάφιος με τα ήμερα και άγρια άνθη του χωριού ήταν ήδη έτοιμος!

Ο όρθρος του Μ. Σαββάτου μέχρι το 1967 ξεκινούσε στις 2.00 τα μεσάνυχτα (δυστυχώς η τότε χούντα κατάργησε αυτό το ωράριο και δεν ξαναεπανήλθε). Όλοι οι πιστοί και πιστές κρατούσαμε στα χέρια μας σε μορφή κλειστής χούφτας αναμμένα κεριά. Κάθε φορά που ένας μικρός άνεμος τα έσβηνε τα ξανανάβαμε από κάποιο διπλανό. Η περιφορά του Επιταφίου έφτανε μέχρι την παλιά κεντρική Εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Κοιμητήριο,

έμπαινε από τη μεγάλη δυτική κεντρική πόρτα και γινόταν κυκλική αριστερόστροφη περιφορά γύρω από τον νεοβυζαντινό διατηρητέο ναό (σήμερα δεν γίνεται η περιστροφή) και ξαναέφτανε στην νέα κεντρική εκκλησία της Παντάνασσας, όπου κι εκεί γινόταν η ίδια περιστροφή.

Κάθε τόσο και γύρω από τους ναούς γινόντουσαν οι ειδικές δεήσεις. Δέηση γινόταν στο μέσο της διαδρομής, έξω από το ναό του Αγίου Δημητρίου. Οι ψάλτες έψαλλαν το ασματικό «Τον ήλιο κρύψαντα τας ιδίας ακτίνας…» αργόσυρτα, ενώ προηγούνταν δεκάδες φανοί και εξαπτέρυγα από τα πολλά παπαδάκια. Αυτά, μαζί με πολλά άλλα παιδιά, φώναζαν πολύ δυνατά συνεχώς και σε όλη τη διαδρομή το «Κύριε ελέησον, Κύριε ελέησον»! Ακολουθούσε ο επιτάφιος μέσα στο μεγάλο στολισμένο, αλλά και βαρύ, ξύλινο κουβούκλιο, που μετέφεραν εναλλάξ πολλά παλληκάρια! Με την επιστροφή γινόταν η απόλυση. Όσοι και όσες άντεχαν έμεναν στο Ναό, γιατί ακολουθούσε κατά τις 5.00π.μ η 1η ανάσταση με τον εσπερινό της Κυριακής του Πάσχα (σήμερα γίνεται κατά τις 8.00π.μ.).

Να σημειώσουμε ότι, ως προς την περιφορά του Επιτάφιου, η μικρή ενορία των παλαιοημερολογητών («Γ.Ο.Χ.») ξεκίναγε από το ναό τους (Παναγία η Ευαγγελίστρια) που βρίσκεται στα βορειοανατολικά του χωριού, ακριβώς πάνω από την Αγία Βαρβάρα. Κατέβαινε το δρόμο της Ευαγγελίστριας μέχρι τον Άγιο Δημήτριο, έστριβε ανατολικά προς το Κοιμητήριο, έκανε την περιστροφή, και επέστρεφε κυκλικά από το δρόμου δίπλα στου Σαρδούνη το λαγκάδι. Περνούσε από τα «Σακαρακέϊκα» και έφτανε πάλι στο Ναό.

Την ημέρα του Μ. Σαββάτου γίνονταν όλες οι προετοιμασίες για το λαμπριάτικο τραπέζι. Πολλοί έσφαζαν αρνάκια που μεγάλωναν για το Πάσχα, ενώ άλλοι αγόραζαν από τα κρεοπωλεία του χωριού. Τα τομάρια μαζευόντουσαν από τους επιτρόπους ως προσφορά και πουλιόντουσαν για οικονομική βοήθεια του ναού.  Ανάμεσα στα φαγητά διακρίνουμε την μαγειρίτσα με αντεράκια και εντόσθια με πολύ μάραθο, φρέσκο κρεμμύδι και μαρούλια, που τρώγονταν αυγοκομμένη κατά τις 2.00πμ μετά την Θεία Λειτουργία. Οι βιαστικοί έφευγαν νωρίτερα… Το φαγητό της επόμενης μέρας είχε ψητό στο φούρνο ή σούβλα, με συνοδεία φρέσκου ψωμιού, αυγών, τυριού και κάποιας σαλάτας.

Το απόγευμα του Πάσχα κατά τις 18.00 γινόταν πολύ εορταστικά, κατανυκτικά και λαμπρά ο Εσπερινός της Αγάπης στην Κοίμηση της Θεοτόκου (Κοιμητήριο). Τα απόστιχα «Η ανάστασίς σου, Χριστέ σωτήρ, άπασαν εφώτισεν την οικουμένην…» κλπ ψάλλονταν έξω από τον Πρόναο και άντρες, γυναίκες και παιδιά σε μία τεράστια σειρά ασπάζονταν κάθε ένας όλους και όλες. Έτσι αγαπημένοι και μη φιλιώνονταν εξ αρχής. Σπάνιο ήταν το φαινόμενο κάποιος να «κρατά κακία».

Οι επόμενες ημέρες της εβδομάδας της Διακαινησίμου, που ως γνωστόν εκκλησιαστικά αποτελούν μία ημέρα, ήταν όλες εορταστικές. Γι αυτό εξάλλου οι Αναστάσιοι, Αναστασίες, Λάμπροι και Λαμπρινές εόρταζαν την Δευτέρα του Πάσχα, ώστε η Κυριακή να ανήκει στις γενικότερες εορταστικές εκδηλώσεις και στον Εσπερινό της Αγάπης! Αν μέχρι την Κυριακή του Πάσχα είχαμε φτάσει ή περάσει τις 23 Απρίλη, η Δευτέρα του Πάσχα εορταζόταν στ’ αμπέλια, στον Αη Γιώργη, διπλά. Ταυτόχρονα υπήρχε προσφορά πολυστολισμένης λαμπροκουλούρας για την οποία έτρεχαν περί το 1 χλμ (από το εικονοστάσι του Αη Γιώργη συνήθως) οι νέοι.

Ξεκινούσαν στις 11.00 πμ με το συνθηματικό κτύπημα της κεντρικής καμπάνας.

Μεταξύ 10.00πμ και 11.00πμ ο λειτουργημένος λαός περπατώντας έφτανε συνοδεία ταβουλιών και πίπιζας μέχρι την κεντρική πλατεία (κεντρική εκκλησία). Εκεί αναμένονταν οι νικητές, που θα ξεκίναγαν τον χορό της λαμπροκουλούρας γύρω από τον κεντρικό πλάτανο, ενώ θα μοιράζονταν κατόπιν σε όλες και όλους τους παρευρισκόμενους αντίδωρο απ’ αυτήν. Εάν η 23 Απρίλη δεν είχε έλθει ακόμη, όπως φέτος που πέφτει την Πέμπτη του Πάσχα, η εορτή αυτή γινόταν στις 23, ενώ η Θεία Λειτουργία της Δευτέρας του Πάσχα γινόταν πανηγυρικά στην κεντρική Εκκλησία της Γέννησης της Θεοτόκου (Παντάνασσας).

Όμως και όλες οι επόμενες ημέρες της Διακαινησίμου ήταν εορταστικές με Θείες Λειτουργίες σε όλες τις άλλες μικρές εκκλησιές του χωριού κατά σειρά αρχαιότητας. Μετά από την απόλυση μπορούσαν να ξεκινήσουν και οι μη αναγκαστικές εργασίες (π.χ. αγροτικές, οικοδομικές, κλπ). Η Τρίτη του Πάσχα ήταν και είναι αφιερωμένη στο Γενέθλιο του Αη Γιάννη (Μαλλιαρέϊκα, Κεφαλόβρυσο, νοτιοδυτικά του χωριού),

η Τετάρτη του Πάσχα στην Αγία Βαρβάρα (Μπουρδαλέϊκα),

η Πέμπτη του Πάσχα στον Αη Δημήτρη (Τριπολιτσοτέϊκα, ανατολικά και κεντρικά).

Για πολύ λίγα χρόνια (1η φορά το 1967) την Παρασκευή του Πάσχα και εορτή της Ζωοδόχου Πηγής εορταζόταν το ξωκκλήσι πάνω στο βράχο της Παναγιάς, αλλά λόγω δυσκολιών εγκαταλείφθηκε.

Πλέον στα χρόνια μας εορτάζει στα εννιάμερα της Παναγίας (23 Αυγούστου). Έτσι ξεκίνησε ο εορτασμός στο παρεκκλήσιο του Κοιμητηρίου (Άγιος Χαράλαμπος), οπότε και διαβάζεται τρισάγιο για όλους τους κεκοιμημένους!

Για το Σάββατο του Πάσχα δεν ενθυμούμαι Θεία Λειτουργία. Έτσι ο κύκλος των οκτώ ημέρων κλείνει πάλι στην νέα κεντρική Εκκλησία της Γέννησης της Θεοτόκου στο κέντρο του χωριού με την Θεία Λειτουργία του Αντίπασχα (Κυριακή του Θωμά).

Στη σημερινή εποχή έχει διατηρηθεί μεγάλο μέρος των εορτασμών. Μοναδική εξαίρεση, που μπορεί όμως να καλυφθεί, είναι η Πέμπτη του Πάσχα στον Αη Δημήτρη, εκτός και αν πέφτει του Αη Γιώργη! Και αυτό βεβαίως πιστώνεται, εκτός των ιερέων, ψαλτών και επιτρόπων και στους χριστιανούς του χωριού που συμμετέχουν αρκετά ενεργά, κυρίως ανά μαχαλά! Το πλούσιο αυτό ρεπερτόριο συχνά πλούτιζε και με τις αναγκαίες (ε)ξελάσεις για δωρεάν εργασίες σε ανήμπορους ή ευρισκόμενους σε ξαφνικές δυσκολίες κατοίκους.

Σημείωση από τΜτΒ: Η φωτογραφία του επιτάφιου αλιεύτηκε στα kalavrytanews.gr. Στάλθηκε από τον κερτεζίτη Παναγιώτη Σπανό. Αφορά το 1968, που έγινε βράδυ. Πρέπει να αφορά την επιστροφή από το Κοιμητήριο και μόλις έχουμε προσπεράσει τον Αη Δημήτρη. Διακρίνεται ο παπα Ανδρέας Νικολάου, δίπλα του ο θείος του Μήτσος Παπαδόπουλος, οι ψάλτες Μίμης Νικολάου και Δημήτριος Νικολακόπουλος, ο μετέπειτα πρόεδρος Αναστάσιος Τζένος, ο χωροφύλακας Σπύρος, ο νεαρός Άγγελος Νικολάου, κλπ. Προσθέστε κι άλλους.

Πάτρα, 21.04.2020

* Ο Παναγιώτης Α. Μπούρδαλας γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κέρτεζη (Καλαβρύτων). Διδάσκει ως φυσικός σε σχολεία της Αχαΐας. Είναι πτ. θεολογίας, συνδικαλιστής και συγγραφέας.

Συμπλήρωση φωτογραφιών: Παρασκευή του Πάσχα, της Ζωοδόχου Πηγής, 24.04.2020.

Τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής στην Κέρτεζη

Τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής στην Κέρτεζη

Επιμέλεια Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Από το απόγευμα της Μεγάλης Πέμπτης τα νεαρά αγόρια (συνήθως) ξαμολιόμαστε στα γύρω βουνά να μαζέψουμε τα ακάνθινα κλαδιά από το φυτό «Αλπομηλιά» (ένας όμορφος ακανθώδης θάμνος με κόκκινους καρπούς) και άγριες ανθισμένες βιολέτες (χρώματος μωβ). Τα κλαδιά της Αλπομηλιάς τα πλέκαμε στο καλαμένιο καλαθάκι μας. Τα άνθη της Αγριοβιολέτας τα βάζαμε ανάμεσά τους και στη βάση του καλαθιού (για να μη σπάνε τα αυγά, που μας δώριζαν οι κυράδες του χωριού.

Βγαίναμε πρωί – πρωί ένας-ένας ή δύο-δύο με το πένθιμο κτύπημα της καμπάνας της κεντρικής εκκλησιάς, που ως γνωστόν ξεκινούσε τις Μεγάλες ώρες στις 14.00 το μεσημέρι, ενώ η Αποκαθήλωση τελείωνε στις 17.00. Το ξεκίνημα γινόταν από το Μαχαλά (γειτονιά) της κάθε παρέας και ακολουθούσε κάποια σχεδιασμένη διαδρομή. Λέγοντας σχεδόν οι περισσότεροι όλα τα κάλαντα (από 14 στροφές) φιλεβόμασταν κυρίως αναστάσιμα κουλούρια ή αυγά φρέσκα (άβαφα). Τα παλαιότερα χρόνια μερικοί τα πουλούσαν στα μπακάλικα… Αργότερα άρχισαν να δίνουν και κέρματα.

****

Σήμερα μαύρος ουρανός,
σήμερα μαύρη μέρα.
Σήμερα όλοι θλίβονται
και τα βουνά λυπούνται.

Πώς ο Καποδίστριας έκλεισε τις εκκλησίες και νίκησε την επιδημία το 1828

Πώς ο Καποδίστριας έκλεισε τις εκκλησίες και νίκησε την επιδημία

Του Αριστείδη Χατζή*

Απέναντι σε μια επιδημία πανώλης, στην αρχή μάλιστα της διακυβέρνησής του, ο Κυβερνήτης θεωρούσε ότι τα πρώτα δύο μέτρα που έπρεπε να λάβει αμέσως, είναι ο υποχρεωτικός εγκλεισμός στις οικίες όλων των κατοίκων και το κλείσιμο των εκκλησιών. Ιδού πώς το επέβαλε.

Είναι γνωστό ότι ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν πολύ πιστός Χριστιανός. Ορισμένοι τον χαρακτηρίζουν ακόμα και θρησκόληπτο. Πολλές από τις πράξεις του μπορούν να εξηγηθούν μόνο μέσα από αυτό το πρίσμα. Θεωρούσε τον εαυτό του υπερασπιστή της Ορθοδοξίας και ήρθε σε σύγκρουση με όποιον θεωρούσε ότι την απειλούσε. Ομως ο Καποδίστριας ήταν επίσης ένας υπεύθυνος ηγέτης που ήταν έτοιμος να λάβει δύσκολες αποφάσεις και μάλιστα από την πρώτη στιγμή που έφτασε στην Ελλάδα. Τους πρώτους μήνες της διακυβέρνησής του εμφανίστηκε επιδημία πανώλης στα νησιά του Αργοσαρωνικού, στην Υδρα πρώτα και μετά στις Σπέτσες. Μια από τις πρώτες αποφάσεις που έλαβε ήταν να κλείσει τον Απρίλιο του 1828 τις εκκλησίες στις περιοχές που είχαν εμφανιστεί κρούσματα ή ήταν πιθανόν να εμφανιστούν (π.χ. στην Αίγινα όπου είχε και ο ίδιος εγκατασταθεί). Οι εκκλησίες έκλεισαν για αόριστο χρονικό διάστημα και οι αντιδράσεις ήταν ελάχιστες. Οι Ελληνες τον σέβονταν, τον θαύμαζαν και κυρίως τον εμπιστεύονταν. Διότι ο Καποδίστριας ήταν επίσης και ένας πολύ καλός γιατρός και μάλιστα με αξιόλογη πρακτική πείρα που απέκτησε πολύ πριν ασχοληθεί πλήρως με την πολιτική. Ηξερε, λοιπόν, πολύ καλά τι έκανε – δεν ήταν μια βεβιασμένη απόφαση της στιγμής. Το αντίθετο μάλιστα.

Η μονή των αδελφών της Λαύρας του όρους Βελιά

Η μονή των αδελφών της Λαύρας του όρους Βελιά

Του Γιώργου Β. Μάρκου*

Πρόκειται για το μοναστήρι της Αγίας Λαύρας και η Βελιά είναι η γνωστή σε όλους μας βουνοκορφή που «σκεπάζει» τα Καλάβρυτα.

Οι διαφορετικές διατυπώσεις των ονομάτων είναι προφανές ότι οφείλονται αφ’ ενός στην απόσταση των 200 χρόνων από τη συγγραφή του κειμένου και αφ’ ετέρου στην εθνικότητα του συγγραφέα.

Αυτά τα δύο όμως χαρακτηριστικά του κειμένου είναι και εκείνα που του δίνουν τη μέγιστη εθνικού βάρους ιστορική σημασία του.

Για τον ύστερο βυζαντινό Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κέρτεζης ως διατηρητέου μνημείου

Για τον ύστερο βυζαντινό Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κέρτεζης ως διατηρητέου μνημείου

Προλογικό και επιμέλεια Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Ι. Προλογικό

Ως γνωστόν, από τον προηγούμενο Αύγουστο συστήθηκε επιτροπή πρωτοβουλίας για την σωτηρία από την φθορά και εν τέλει την κατάρρευση του λατρευτού μας αυτού Ι. Ναού. [Περισσότερα εδώ]. Μ’ αυτόν ακόμα μας συνδέουν όχι μόνο συναισθήματα, αλλά και αναμνήσεις λατρευτικών συνάξεων βαθιάς κατάνυξης, όπως και λαμπρότητας.

Συλλέχθηκαν άνω των 210 υπογραφών, ενημερώθηκε το εκκλησιαστικό συμβούλιο, αλλά και το κοινοτικό συμβούλιο. Συλλέχθηκαν κάμποσα ιστορικά στοιχεία ως βοηθητικά. Η τετραμελής επιτροπή με προσοχή και σχέδιο κινείται από τότε. Μέχρι σήμερα έδρασε γρήγορα και ορθά το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο. Απέστειλε έγγραφο πρόσκλησης της αρχαιολογικής υπηρεσίας του Νομού για να πραγματοποιήσει έκθεση και κατόπιν να πάρει σχετική απόφαση.

Να ευχαριστήσουμε δημόσια τους ανθρώπους της αρχαιολογικής υπηρεσίας που έβαλαν σύντομα στο σχεδιασμό τους το ενδιαφέρον τους. Αρχαιολόγος και μηχανικός της υπηρεσίας επισκέφτηκαν αρχές Νοέμβρη το Ναό παρουσία του Ιερέα και του προέδρου. Όλοι τους σε αγαστή συνεργασία με μέλη της επιτροπής πρωτοβουλίας.

10+1 πράγματα που μπορείς να κάνεις με τη στάχτη

10+1 πράγματα που μπορείς να κάνεις με τη στάχτη

Από τον Fun*

Αν κάθε φορά που ανάβατε το τζάκι σας, στο τέλος της ημέρας πετάγατε τη στάχτη γιατί την θεωρούσατε άχρηστη ή ένα επιπλέον σκουπίδι, αναθεωρείστε!

Εμείς σας ενημερώνουμε πως καθόλου άχρηστη δεν είναι και σας λέμε και τους τρόπους που μπορείτε να την αξιοποιήσετε με μεγάλη επιτυχία. Το έκαναν οι παλαιότεροι ας το κάνουμε και εμείς οι νεότεροι. Σίγουρα κάτι παραπάνω θα ήξεραν!

Tι μπορείτε να κάνετε με τη στάχτη: