Αρχείο συντάκτη Το Μανιτάρι του Βουνού

Η Κατάρρευση της Εντιμότητας

Η Κατάρρευση της Εντιμότητας

Του Τριαντάφυλλου Σερμέτη*

Η ανθρωπότητα έχει εισέλθει τα τελευταία χρόνια σε μια περίοδο κατά την οποία όσο οι τιμές των  καταναλωτικών αγαθών αυξάνονται, παγιώνοντας συνθήκες κοινωνικής ανισότητας, τόσο η τιμή της ανθρώπινης ζωής ευτελίζεται. Όλα τούτα οφείλονται, εν πολλοίς, στην κατάρρευση της έννοιας της εντιμότητας. Γιατί, όμως, η ανθρωπότητα έχει περιέλθει σε μια τέτοια κατάσταση; Τι σημαίνει να είναι κάποιος ανέντιμος;

Εντιμότητα συνιστά ο δίκαιος και διαφανής τρόπος συμπεριφοράς τόσο απέναντι στον εαυτό μας όσο και στη σχέση μας με τους άλλους. Ο έντιμος άνθρωπος πάντα απολαμβάνει της εμπιστοσύνης και του σεβασμού των συνανθρώπων του. Το πρώτο παιδί της ανεντιμότητας είναι το ψέμα. Πολλές φορές το ψέμα ειπώνεται λόγω της έλλειψης γνώσης, επιχειρώντας κάποιος να καλύψει το εν λόγω έλλειμμά του. Αρκετές φορές το ψέμα υιοθετείται ως καύχηση για δεξιότητες που δεν υφίστανται. Κατά συνέπεια, η ανεντιμότητα έχει να κάνει περισσότερο με τον ίδιο τον εαυτό του ανέντιμου, που προτιμά πρώτιστα να εξαπατά τον εαυτό του.  Η ανεντιμότητα αποτελεί εμπόδιο στον ίδιο τον άνθρωπο ώστε να πραγματώσει εκείνο που μπορεί και θέλει. Είναι μια ασθένεια, όπως ο καρκίνος, που εξαπλώνεται από το ατομικό στο κοινωνικό επίπεδο. Το δεύτερο παιδί της ανεντιμότητας είναι η υποκρισία. Η επιβολή του μονόδρομου σε μια στερεοτυπική υλιστική ευτυχία έχει εξουθενώσει τους ανθρώπους στην αναζήτησή της. Η προσπάθεια κατάκτησής της, μέσα από διαδρομές που δεν γνωρίζουν ηθικούς φραγμούς, ποτέ δεν έμοιαζε τόσο επιθυμητή από τόσο μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Το ίδιο συμβαίνει στους πολιτικούς, αρκεί να δει κανείς το μόνιμο χαμόγελο στα χείλη, όπως επίσης και μια μόνιμη κατάσταση χαρωπής (sic) εικόνας στις τηλεοπτικές εκπομπές. Οι ειδήσεις και οι ενημερωτικές εκπομπές της τηλεόρασης αποτελούν το μέσο χειραγώγησης των τηλεθεατών. Οι συμμετέχοντες «δημοσιογράφοι» συνεισφέρουν στο ανέντιμο παιχνίδι της χειραγώγησης, υπηρετώντας τα συμφέροντα των εργοδοτών τους.  Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως θεσμός, αποτελεί τον ορισμό της υποκρισίας (μήπως άραγε ήρθε η ώρα να υπάρξει μια έντιμη συζήτηση στην Ελλάδα για τη σχέση μας με την ΕΕ;).

Η επικράτηση της ανεντιμότητας είναι η κόλαση που έχει δημιουργήσει η ανθρωπότητα για τον εαυτό της. Ο Lewis Andrews, ένας σύγχρονος ψυχολόγος, στο βιβλίο του Thine Own Self Be True (1989) εξηγεί στη θεωρία του ότι «η ανέντιμη συμπεριφορά είναι η ρίζα των περισσότερων ψυχολογικών προβλημάτων μας». Με το να είναι κανείς έντιμος διασφαλίζει ότι είναι απαλλαγμένος από όλα τα βάρη της ενοχής και των τύψεων.

 Δεν είναι μόνο οι διεφθαρμένοι πολιτικοί, οι εγκληματίες και οι απατεώνες που είναι ανέντιμοι. Μια κοινωνία αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από συνηθισμένους ανθρώπους, που μοιάζουν να αποδέχονται και να υιοθετούν την ανεντιμότητα ως θεμιτό μέσο επίτευξης της κοινωνικής καταξίωσης. Όσο περισσότερο ανέντιμος είναι ένας άνθρωπος τόσο περισσότερο θρασύς και αγενής γίνεται, λαμβάνοντας χαρακτηριστικά που, με στρεβλό τρόπο, τείνουν να επιδοκιμάζονται στην κοινωνία μας ως απαραίτητα στοιχεία επιβίωσης. Σε αντίθεση όμως με όλα τα παραπάνω, εάν τα μέλη μιας κοινωνίας είναι τίμια, αξιοπρεπή και δίκαια, ολόκληρη η κοινωνία ωφελείται, καθώς αρχίζει να λειτουργεί ο «νόμος της έλξης».

Τις κοινωνίες τις αλλάζουν οι άνθρωποι. Επιστροφή στην αρετή της εντιμότητας είναι η μετάβαση της ανθρωπότητας από τη νηπιώδη ηλικία στην ωρίμανσή της.  Επιστροφή στην εντιμότητα είναι η αθωότητα της φύσης του ανθρώπου. Η εντιμότητα αποτελεί την αξία της ανθρωπινότητας στην απανθρωπία του μέλλοντός μας.

* O Τριαντάφυλλος Σερμέτης είναι Δρ. Φιλοσοφίας.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΩΝΟΣ – Ιωάννη Δ. Παπασημάκη

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΩΝΟΣ – Ιωάννη Δ. Παπασημάκη

Του Αλέξανδρου Σταθακιού*

Καλησπέρα σας,

Θέλω να ευχαριστήσω τον συγγραφέα κο Παπασημάκη και τις εκδόσεις “Απαρσις”, τον Γιώργο, την Κατερίνα και τον Βασίλη, που μου έδωσαν αυτή την ευκαιρία να παρουσιάσω αυτό το βιβλίο. Και αυτό δεν το λέω από τυπική αβρότητα, αλλά γιατί πράγματι ήταν μια σπουδαία ευκαιρία.

Μπόρεσα να ξαναμπώ σε μια προβληματική που είναι υποβόσκουσα ακόμα και σήμερα στην Ελλάδα, αν και έχει κάπως υποχωρήσει σε σχέση με την δεκαετία την περίοδο περίπου του 2000, που εμφανίστηκε με μεγάλη ενάργεια. Η προβληματική αυτή λέει να ακολουθήσουμε ως λαός κυρίως το ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας, τον “Έλληνα Λόγο” και από το δεύτερο, την “Χριστιανική Κοινότητα”, ας κρατήσουμε τα βασικά, γιατί ειδικότερα η Ορθοδοξία, μας εμποδίζει να “εκσυχρονιστούμε”.

Αυτή η προβληματική, με πολλούς τρόπους, εμφανίζεται σε περιόδους κρίσης: “Τι θέλουμε εμείς με τους Δυτικούς; είμαστε άλλο”. Αν ρωτήσετε εκεί έξω, ακόμα και με την τωρινή γεωπολιτική κρίση, θα διαπιστώσετε την Ορθοδοξοκεντρική ταυτότητα, σε ευκρινές κομμάτι του λαού, παρά την προπαγάνδα.
Αν δεν ήταν τα ΜΜΕ, ικανά να ακυρώσουν μέσα από τον παραμορφωτικό φακό τους, διάφορους επικίνδυνους (για το σύστημα) “προφήτες”, θα είχαν εμφανιστεί αρκετοί Παπουλάκοι, άξιοι να δημιουργήσουν θέματα.

Μου έδωσε την ευκαιρία, επίσης, να διαπιστώσω μέσα από την μεθοδική παρουσιάση του έργου του Πλήθωνα από τον κο Παπασημάκη, ότι πολύ πρώιμα, τον καιρό της τελικής διάλυσης αυτού που είχε απομείνει από μια αυτοκρατορία, την Ανατολική Ρωμαϊκή (το τονίζω), ή αλλιώς Βυζαντινή, εμφανίστηκε, “εν σπέρματι” μέσα σε ένα έργο και τις αντιδράσεις που προκάλεσε, αλλά πολύ ξεκάθαρα, η δυναμική που ενώνει ως απαρχή τον Καιρό του Γεωργίου Πλήθωνα Γεμιστού με το σήμερα: Προνεωτερικό, Νεωτερικό, Μετανεωτερικό ή όπως το ξέρουμε ως κίνημα “Μεταμοντέρνο”. Τηρουμένων των αναλογιών, θα μπορούσαμε με βάση το βιβλίο να δούμε τον Πλήθωνα ως έναν “Μοντέρνο” στοχαστή σε ένα “μεταμοντέρνο κόσμο”.

Γνωρίζω ότι μιλώ σε ιστορικούς της Φιλοσοφίας και του Πολιτισμού και δεν διεκδικώ μια ακαδημαϊκή ταξινόμηση. Απλά και ο Πλήθωνας, προσπάθησε να κάνει αυτό που θα κάνουν μετά από αιώνες ο Κοντορσέ, ο Καντ, ο Κοντ, ο Έγελος και τελικά ο Μάρξ, δηλαδή μια συνολική εξήγηση του κόσμου και της κοινωνίας: Kοσμοθεωρία, γνωσιοθεωρία και ανθρωπολογία κατάλληλη για στήριξη επίκαιρων πολιτικών επιλογών. Ανέπτυξε, τελικά, ο Πλήθωνας ένα “ευαγγέλιο” του ανθρώπινου λόγου, που συγκεντρώνει ότι επιστημονικό μπορούσε να ξέρει τότε και ό,τι “μυθικό”, όχι μόνο από την Αρχαία Ελλάδα και τον Ιουδαιοχριστιανισμό, αλλά μέχρι και τον Ζωροαστρισμό σε μια συνολική, αυτόνομη, χειραφετημένη θεωρία.

Η επιτομή του κ. Παπασημάκη είναι ενδεικτική. Θα μπορούσα να κάνω και ένα ευφυολόγημα: Είναι “το αλφαβητάρι του Πληθωνισμού”.

Με αυτή την έννοια είναι πιο νεωτερικός – μοντέρνος από τον μάρτυρα της γνώσης Ιωάννη Χους και τον Γουλιέλμο του Όκαμ με το περίφημο ξυράφι του.
Από την άλλη το Βυζάντιο της Διάλυσης, δεν είναι ο κόσμος της Δύσης, με την εννιαία επιρροή της παπικής Εκκλησίας, παρά τις σχάσεις, και το ενιαίο δόγμα που όφειλαν όλοι να υπηρετούν. Η θυσία του Ιωάννη Χους στην μακρινή από το πολιτιστικό κέντρο Τσεχία, είναι ενδεικτική.

Είναι ένας “θρυματισμένος Κόσμος”, κατά την έκφραση του Καστοριάδη, τέτοιος που επιτρέπει στον ιδιόμορφο, ακόμα και αιρετικό, παρά όλο το ενδεχόμενο ίσως καμουφλάζ, να είναι σύμβουλος του Δεσπότη στο ισχυρότερο Βυζαντινό Φέουδο, τον Μυστρά και να είναι στην σύνοδο Φεράρας -Φλωρεντίας και να υπερασπίζεται το Ορθόδοξο δόγμα, την άλλοτε κρατική Ιδεολογία σε ότι απόμεινε από ένα άλλοτε κραταιό κράτος.

Ήταν και (το τονίζω) και κρατική ιδεολογία το Ορθόδοξο δόγμα; Νομίζω ότι όλοι θα συμφωνήσουμε σε αυτό. Η προσπάθεια του αυτοκρατορικού ημιαρειανού θεολόγου Ευσέβειου να παρουσίασει τον Μ. Κωνσταντίνο σαν pontifex maximus  της Εκκλησίας και η πρακτική μια σειράς αυτοκρατόρων, που έδειξαν να το εννοούν σε όλη την έκτασή του αυτό, νομίζω δεν αφήνει περιθώρια αντίρρησης, παρά μόνο κατηχητικού τύπου απολογητισμούς από θεολόγους. Το χριστολογικό δόγμα της Χαλκηδόνας, το “Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού”, που αποδίδεται στον Ιουστινιανό στους Ναούς.
Το Χριστολογικό Δόγμα της Χαλκηδόνας, ο “Μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού” διατύπωση που αποδίδεται στον Ιουστινιανό, ψάλλεται και σήμερα στους Ναούς.

Ο Σταυρός ήταν το σύμβολο της Αυτοκρατορίας από τον καιρό του “εν τούτω νίκα” του Κωνσταντίνου και μέχρι το τέλος. Έτσι και άλλος αυτοκράτορας, ο Λέων ο Σοφός, έγραψε για την Εκκλησία ειδικά για γιορτή του Σταυρού.

Ναι αυτός που έκανε τέταρτο γάμο, που δεν αναγνωριζόταν από τους κανόνες της Εκκλησίας και άλλαξε τον Πατριάρχη για να τον αναγνωρίσει και να συνεχίσει το συγγραφικό του έργο υπέρ της Εκκλησίας…

Ο Σταυρός ήταν το ιδεολογικό σύμβολο της Αυτοκρατορίας, αλλά όμως εν πολλοίς το λειτουργικό της εργαλείο δεν ήταν η ορθόδοξη πολιτική και κοινωνική φιλοσοφία.

Στα γραπτά των αδελφών από την Καππαδοκία Μεγάλου Βασιλείου και Γρηγορίου του Νύσσης και βέβαια στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, μπορεί να την δει κανείς αυτή ευδιάκριτη. Υπάρχει διάσπαρτα όμως σε όλους τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς. Αν σημειώσουμε τις πάντα υπάρχουσες εξαιρέσεις, τύπου Κλήμη Αλεξανδρέα, η κοινωνική θεωρία των εκπροσώπων της θεολογίας είναι κριτική απέναντι στο υπάρχον σύστημα. Μη επαναστατική ίσως, αλλά πάντως κριτική. Η Πολιτική Φιλοσοφία του Βυζαντίου, ήταν μετεξέλιξη της Ρωμαϊκής.

Ο ιστορικός Ιωάννης Καραγιανόπουλος και ο πολιτικός επιστήμονας Γιώργος Κοντογιώργης, μάλιστα έδειξαν στοιχεία της λειτουργικής επιβίωσης της φιλοσοφίας της Ελληνικής Πόλεως στην Ρωμαϊκή και Βυζαντινή διοίκηση.
Η Ελληνορωμαϊκή Βυζαντινή Κρατική Μηχανική επηρεάστηκε από την Ορθοδοξία, αλλά δεν ταυτίστηκε ποτέ.

Οι πατέρες της Εκκλησίας, ειδικά όσους αναφέρει ο κος Παπασημάκης υποδέχθηκαν με κατάφαση, αλλά και επιφύλαξη την χρησιμοποίηση του λόγου και των Συμβόλων της Εκκλησίας από το Ρωμαϊκό Κράτος.

Το δόγμα της ασύγχυτης αλλά αχώριστης ανθρώπινης πρόσληψης στο Λόγο του Θεού και η θετική σχέση του Χριστιανού με την Ιστορία στην οποία αναζητά σημεία της Παρουσίας του Θεού (πόσο ωραία το περιγράφει ο κος Παπασημάκης), τους έκανε να το δεχτούν με κατάφαση.

Η γνώση όμως και της Ελληνικής Φιλοσοφίας -ειδικότερα εδώ του Αριστοτέλη κυρίως- τους έκανε να είναι ρεαλιστές. Δεν υπάρχει τέλεια Πολιτεία, αλλά σχετικά λειτουργική.

Φαίνεται να ήταν σε ετοιμότητα όταν κινδύνευε να εργαλειοποιηθεί από την Αυτοκρατορία ο Λόγος της Εκκλησίας, να υποταχθεί η εσχατολογική προοπτική του σε σκοπιμότητες επικαιρικές και να απωλέσει τον αποφατικό της χαρκατήρα. Δεν τα ξέρουμε όλα, μόνο τα σημαντικά μπορούμε να αισθανθούμε “δι εσόπτρου και εν αινίγματι”, όπως λέει ο Απόστολος Παύλος.

Αυτός είναι ο αποφατικός χαρακτήρας που δεν αρέσει σε εισηγητές καθεστωτικών ιδεολογικών επινοήσεων, ακριβώς γιατί θέλουν να τα εξηγήσουν όλα με επίκεντρο την εξουσία τους.

Νομίζω ότι πρέπει να διαχωριστεί ο αποφατισμός από τον μυστικισμό, έστω και αν ο δεύτερος είναι συχνά το λίκνο του πρώτου.

Ο μυστικισμός θέλει να ξεπεράσει τα “διεστώτα” με διαφορετικές από τον ορθό λόγο ψυχικές λειτουργίες, οι οποίες συχνά καταλήγουν σε τυποποιημένες πρακτικές. Στο “μεταμοντέρνο” Νew Αge γνωρίζουμε πολλές από αυτές.
Σήμερα γνωρίζουμε και επιστημονικά ότι ο Λόγος δεν είναι το απόλυτα συνεκτικό της εσωτερικής μας λειτουργίας όργανο.

Το μυαλό μας έχει πολλές άλλες λειτουργίες, εκτός του να σκέφτεται.
Πάνω σε αυτό όμως το σωστό, στηρίζονται πολλές πρακτικές που αφαιρούν τελικά την αυτονομία, το «αυτεξούσιον» εκκλησιαστικά του ανθρώπου και τον καθιστούν μηχανικό εκτελεστή τυποποιημένων ψυχικών τεχνικών με σκοπό την ευεξία. Ακόμα και την θρησκειοποιημένη ευεξία. π.χ. «Να μου φύγει το βάρος» μέσω της προσευχής.

(Ειρήσθω εν παρόδω: η Δημιουργία και η Αναδημιουργία μέσω του Χριστού, έγινε, σύμφωνα με αρκετούς πατέρες της Εκκλησίας, για να δημιουργήσει η Πηγή της Ζωής μια θνητή οντότητα που να μπορεί να την αμφισβητήσει και να παλέψει μαζί της. Ακόμα και αν είναι μια αυταπάτη, ακόμα και αν ισχύει ανάποδα σύμφωνα με τον Φόιερμπαχ, είναι μια ευγενής απάτη, χρήσιμη υπαρξιακά σήμερα. Το ξυράφι του Όκαμ το λέει: η απλούστερη εξήγηση είναι αυτή που μάλλον ισχύει).

Ωραία όλα αυτά, αλλά για να μην πολυλογούμε: Εμείς, που κυριαρχούμαστε σήμερα από τα λογής υλικά και ψυχικά “μαντζούνια”, μπορούμε να καταλάβουμε πως αισθάνθηκε ο Πλήθωνας τον καιρό της διάλυσης του υπαρκτού Βυζαντινισμού και την στάση των λογής ομφαλοσκόπων. Εκεί κάνει όμως το λάθος κατά την γνώμη μου, μαζί με τα απόνερα των πρακτικών του μυστικισμού να πετάξει και το μωρό, τον αποφατισμό.

Λέγοντας λάθος, θα πω ότι αυτό έχει να κάνει με μένα σήμερα και τις ανάγκες της εποχής μου – να ένα μεγάλο απόθεμα της ιστορίας του Διαφωτισμού.
Αυτές ανάγκες που με ωθούν να επιλέξω μέσα από μνημεία του παρελθόντος, σύμβολα και στοιχεία απελευθερωτικά για το σήμερα. Και ο αποφατισμός είναι σήμερα απελευθερωτικός.

Για την εποχή του Πλήθωνα όμως, η κατασκευή μιας καθολικής θεωρίας ίσως ήταν το μόνο δυνατό. Εξάλλου το ίδιο κάνουν πριν από αυτόν, μαζί με αυτόν από άλλη σκοπιά, πιο εξουσιοκεντρική, οι Δυτικοί Θεολόγοι. Κατασκευάζουν τον Σχολαστικισμό μια καθολική θεωρία εξήγησης του κόσμου και νομιμοποίησης της πιο ισχυρής εξουσίας της εποχής αυτής, της Παπικής.

Ο Πλήθων, δεν έχει πλέον το προνόμιο να στηρίξει φιλοσοφικά μια Αυτοκρατορία. Έχει όμως τα μικρά απομεινάρια, που μπορεί αν λειτουργήσουν ορθολογικά, να καθιερωθούν ως πόλεις -κράτη, σύμφωνα με το αρχαιοελληνικό παράδειγμα, πράγμα απόλυτα εφικτό.

Σκεφτείτε την Βενετία και την Γένοβα εκείνης της εποχής. Κατασκευάζει λοιπόν μια καθολική θεωρία, ένα εργαλειακό λόγο που στοχεύει να κάνει τους ομφαλοσκόπους, κάτι σαν νέους ελεύθερους ναύτες των τριήρεων του Θεμιστοκλή. Οι Ελεύθεροι στην ζωή, στην ψυχή και το πνεύμα νίκησαν τους πολυάριθμους δούλους των Σατραπών.

Η αντιστοιχία με τους Οθωμανούς Σουλτάνους είναι άμεση. Να η Ελπίδα του Πλήθωνα. (Αυτό το βιβλίο του κου Παπασημάκη μας το δείχνει καθαρά)
Δυστυχώς, όμως ο Θουκιδίδης εκτός από τον Επιτάφιο- “ελεύθερον γαρ το εύψυχον”, περιγράφει και όλες τις δυσλειτουργίες που οδήγησαν εκεί που οδήγησαν. (Σήμερα εμείς ξέρουμε: Στην Ανταλκίδειο Ειρήνη και στην νίκη ουσιαστικά των Περσών που ηττήθηκαν στον Πόλεμο).

Αν τον διάβαζε χωρίς ελπίδα, ίσως να τον καταλάβαινε τον Θουκυδίδη, αλλά ο Γεώργιος – Πλήθωνας μας έχει κληρονομήσει από τον Χριστιανισμό την Ελπίδα.
Και ηττάται στην Φεράρα από μιαν άλλη καθολική θεωρία, η οποία είχε ενδεχομένως περιεχόμενο να νομιμοποιήσει και εκτελεστικό βραχίονα, την Ιερά εξέταση.

Δεν είναι τυχαίος ο λόγος που αντιτάχθηκε στην ένωση των Εκκλησιών, το fillioque, χονδρικά μιλώντας, με βάση το υπό παρουσίαση βιβλίο, του “χάλαγε την αρμονία”. “Αρμονία – Ιερά Εξάταση 0-1” λοιπόν.

Εδώ είναι ο αποφατισμός. Η ουσία του η Ελευθερία του. Μπορεί ο Σοφός να κατασκευάζει θεωρίες λεπτεπίλεπτες, λογικά ακαταμάχητες, αλλά είναι ένα ενδεχόμενο αν θα πετύχουν. Ο αποφατισμός σε βοηθάει να είσαι δημιουργικός υπό συνθήκες ενδεχομενικότητας. Ο λόγος μπορεί να λέει έτσι, αλλά η παράλογη βούληση μαζών μπορεί να κάνει τα πράγματα τελείως διαφορετικά:
Αρμονία – Ιερά Εξέταση 0-1”, “Ανθρωπισμός- Καπιταλισμός 0-1”, επίσης θα μου επιτρέψετε…

Η ενδεχομενικότητα, είναι κάτι που το έχουμε κατακτήσει σήμερα, επιστημονικά. Θεωρώ ότι το χειραφετημένο πεντόσταγμα της Ορθόδοξης Χριστιανικής Θεωρίας των Πατέρων της Εκκλησίας, μπορεί να βοηθήσει θεωρητικά στα αδιέξοδα του μεταμοντέρνου και στην κατάκτηση μιας ανοιχτής νέας κριτικής και ταυτόχρονα τελεολογικής συνεκτικής θεωρίας.
Τελεολογικής και εσχατολογικής με τον τρόπο που το γράφει ο Γρηγόριος Νύσσης : Σαν τον αθλητή που κυνηγάει ένα πρότυπο που ποτέ δεν θα φτάσει και συνέχεια βρίσκεται σε κίνηση.

Αλλά! ακριβώς όπως το γράφω : “χειραφετημένο πεντόσταγμα”. Πεντόσταγμα όπως ο ίδιος ο Μεγάλος Βασίλειος γράφει για την Αρχαία Ελληνική γραμματεία, “σαν την μέλισσα να τσιμπάς νέκταρ” και χειραφετημένο με την έννοια -πιστεύει δεν πιστεύει κανείς- δεν έχει λόγο να δώσει σε καμία εξωτερική και εσωτερική «Ιερά Εξέταση».

Στη σημερινή εποχή ευτυχώς δεν θα τον κάψουν, ούτε μπορούν να τον εξοστρακίσουν από την Κοινότητά του. Αυτός ήταν ο φόβος να καταστεί κάποιος αιρετικός. Σήμερα η Κοινότητα είναι περισσότερο από ποτέ μια διαρκής συνδημιουργία, άρα δύσκολος ο εξοστρακισμός.

Να σημειώσω κάτι επίσης η «Χάρις» του Ορθόδοξου Θεού είναι μπόλικη, γι’ αυτό δεν χρειάζεται να δείχνουμε συνέχεια ότι την έχουμε. Μπορούμε να γίνουμε και λίγο αιρετικοί, να νομίζουν οι άλλοι ότι δεν θα σωθούμε και να γελάμε επειδή εμείς δεν φοβόμαστε τόσο την τελική κρίση.

Πάλι μια χρήσιμη παρέκβαση: Έτσι γινόμαστε, λένε οι Καλβινιστές, τεμπέληδες θρησκευτικά, επειδή έχουμε την χάρη του Θεού μπόλικη. Το ότι φτάσαμε εκεί είναι αποτέλεσμα της επιρροής στον Χριστιανισμό του Ελληνικού Ανθρωπισμού στον καιρό του Βυζαντίου.

Το ότι είμαστε τεμπέληδες Θρησκευτικά είχε και Οικονομικές επιπτώσεις βέβαια σύμφωνα με τον Μαξ Βέμπερ. Είμαστε τελικά άχρηστοι. Δεν συσσωρεύσαμε πλούτο για να κυριαρχήσουμε στον Κόσμο. Τι γνώση είναι αυτή που δεν γίνεται Εξουσία και δεν πηγάζει από την Εξουσία σύμφωνα με τον Φουκώ;
Αφήστε μας να «φιλοκαλομέν γάρ μετ’ ετελείας» και να «φιλοσοφομεν νευ μαλακίας» σύμφωνα με τον Επιτάφιο του Περικλή «και που και που, να ομφαλοσκοπούμε» λέω κι εγώ.

Και εμείς δούλους είχαμε και φιλοσοφούσαμε και εσείς ρημάξατε την Αφρική και δημιουργήσατε την μαγιά όλων των Κεφαλαίων σας με το Διηπειρωτικό σκλαβοπάζαρο. Ας κάνουμε μια σύγκριση Ιμπεριαλισμών (χι, χι). Το ξέρω δεν γίνεται! Έχω όμως μια ταπεινή άποψη ότι είναι «μεταλλαγμένος» ο Έλληνας Λόγος που έφτιαξε την Δύση.

Στο κυρίως θέμα και πάλι: Ο κος Παπασημάκης μας έχει παρουσιάσει στο βιβλίο του και ένα τέτοιο πεντόσταγμα «Ορθόδοξης Χριστιανικής Θεωρίας»
Θαύμασα και εδώ μιλάω ως ειδικός, τον τρόπο που συνθέτει θεολογικές απόψεις, οι οποίες στις απολήξεις τους μπορεί να είναι διαφορετικές σε ένα ενιαίο σύνολο με επίκεντρο το σήμερα. Αν κάποιος επιλέξει την Ορθοδοξία και όχι τον Πλήθωνα, να ξέρει γιατί.

Κλείνοντας θα ήθελα να καταθέσω αυτό. Ο Δάσκαλος μου ο Νίκος Ματσούκας μας έπεισε ότι ο λεγόμενος “Ελληνοχριστιανισμός” δεν υπάρχει, παρά μόνο ως κατασκευή ενός χρήσιμου μύθου για το νεοπαγές Ελληνικό Κράτος. Όχι όμως ότι δεν υπάρχει τίποτα.

Όπως πάλι συχνά έλεγε ο ίδιος, υπάρχει μια ανοιχτή διαλεκτική συνάντηση του Βιβλικού πνεύματος, που δεν είναι ενιαίο πράγμα – πάντα το τόνιζε- και του Έλληνα Λόγου που αυτός δεν είναι ενιαίος. Ο Ματσούκας ήταν Διαλεκτικός, αλλά θιασώτης της Διαλεκτικής του Ηράκλειτου και όχι του Έγελου.

Δηλαδή δεν πίστευε ότι πάντα υπάρχει μια αντίθεση που μετά γίνεται σύνθεση που ως νέα θέση έρχεται κάτι νέο να της επιτεθεί και ούτω καθ’ εξής. Τα πράγματα. Σύμφωνα με την Ηρακλείτεια διαλεκτική πάντα βράζουν.

Συνεχίζουν να βράζουν, όπως κάθε φορά που ανακατεύεις διαφορετικές ουσίες, να βράζουν σαν το “πυρ το αείζωο” και εσύ καλείσαι με βάση το αυτεξούσιο , αλλά έχοντας «δι’ εσόπτρου και εν αινίγματι» την εικόνα του Όντως Αγαθού, ταξιδεύεις ερμηνεύοντας τα κύματα της λάβας.

Μπορείς να αποτύχεις σαφώς, αλλά και ως αποτυχημένος υπάρχει συγ-χώρεση, χωράς δηλαδή στο μέλλον, αν έχεις πάντα ανοιχτά τα μάτια της ψυχής και δεν κλείνεσαι από τον φόβο του Θανάτου.

Μην σχολάζεις όμως σαν τις “μωρές παρθένες”, επαναλαμβάνοντας τα ίδια. Αν δεν είναι αυτό η οντολογική ασφάλεια που ζητούν οι σύγχρονοι διανοητές, όπως ο Γκίντενς, τι είναι;

Ευχαριστώ,
* Ο Αλέξανδρος Σταθακιός είναι Θεολόγος, κοινωνιολόγος

ΠΗΓΗ: 17.06.2022, Εκδόσεις Άπαρσις. Ο Αλέξανδρος Σταθακιός μιλάει για το βιβλίο «Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΩΝΟΣ» του Ιωάννη Δ. Παπασημάκη (aparsis.gr).

Σημείωση από τΜτΒ: Διορθώθηκαν κάποιες αβλεψίες και μορφοποιήθηκε καλύτερα το κείμενο. Ευχαριστώ τον ομιλητή για την αποστολή της βιβλιοκριτικής του.

Μικροαστοί όλων των χωρών ενωθείτε

Μικροαστοί όλων των χωρών ενωθείτε

Του Χάρη Ναξάκη*

    Υπάρχει μια κοινωνική ομάδα που δεν χαίρει καμίας εκτίμησης από τους κοσμοπολίτες φιλελεύθερους ή από μιά ορισμένη εκδοχή της αριστεράς, την θεωρούν σχεδόν ένα μίασμα κι αυτοί είναι οι μικροαστοί. Ο απλός δηλαδή μέσος άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο μικροϊδιοκτήτης, ο καταστηματάρχης, ο μικρός έμπορος, ο βιοτέχνης, που άλλοτε είναι επιφυλακτικός και άλλοτε ευέλικτος στις αλλαγές του κοινωνικού περιβάλλοντος, ολίγον πατριαρχικός, παραδοσιακός και ενίοτε συντηρητικός. Ως προς το τελευταίο χαρακτηριστικό έχω μια παρατήρηση. Αλήθεια γιατί τις τελευταίες δεκαετίες ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνικής και εκλογικής βάσης των ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη είναι και η εργατική τάξη; Η άνοδος του φασισμού και του ναζισμού στην Ιταλία και την Γερμανία στηρίχθηκε μόνο στους μικροαστούς ή ήταν διαταξική; Κανένας άνθρωπος δεν εξαιρείται από την ροπή για συμμετοχή σε ανήθικες πράξεις. Καμιά πράξη δεν καθαγιάζεται στο όνομα μιας ιδεολογίας ή των καλών προθέσεων.

Απ-ανθρωποποίηση;

Απ-ανθρωποποίηση;

Η «μεγάλη επανεκκίνηση» και το παιχνιδιάρικο «απο-»

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Η γλώσσα είναι πράμα ανυπόταχτο. Έχει την κοίτη της, μα ταυτόχρονα έχει και δύναμη να ανοίγει νέες κοίτες προκειμένου να εκφράσει ζωντανά την ολοζώντανη ζωή και να την πηδαλιουχήσει (και τα δύο). Χαρακτηριστικά ανυπόταχτο είναι το «απο-» στην αρχή των λέξεων: άλλοτε εντείνει το νόημα της λέξης της οποίας προτάσσεται (όπως αποξένωση, αποσάθρωση), ενώ άλλοτε το ανατρέπει (όπως απασφάλιση, απάνθρωπος). Κανόνας που να υποχρεώνει το «απο-» να είναι μόνο το ένα ή μόνο το άλλο, δεν υπάρχει. Μοιάζει με την ανοιχτωσιά της ζωής και την πολυσημία των ανθρώπινων επιλογών.

Βασικό εισόδημα ανεξάρτητα από τον χρόνο εργασίας

Βασικό εισόδημα ανεξάρτητα από τον χρόνο εργασίας

Του Χάρη Ναξάκη*

     Σήμερα πραγματοποιείται μια μετάβαση από τον βιομηχανικό καπιταλισμό, το σφυρί και το γράσο, σε έναν τεχνοκόσμο αλγορίθμων, ρομπότ, λογισμικών πακέτων, ψηφιακών δικτύων και γονιδιακού υποστρώματος της ζωής. Η μετάβαση από την φάμπρικα και την μαζική παραγωγή τυποποιημένων προϊόντων στην οικονομία της γνώσης και στην κοινωνία των δικτύων, από τους γερανούς και την γραμμή συναρμολόγησης στα αυτοματοποιημένα παραγωγικά συμπλέγματα, που προσομοιώνουν τις μυϊκές ανθρώπινες ικανότητες, στηρίζεται σε μια βασική αρχή. Όσο μια εργασία είναι απλή και ανειδίκευτη, τόσο περισσότερο υπόκειται στην διαδικασία υποκατάστασης από το κεφάλαιο. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ότι η σημαντικότερη μορφή πάγιου κεφαλαίου είναι η αποθηκευμένη γνώση, είτε ως τμήμα των ευφυών μηχανών είτε ως λογισμικό- σύστημα αυτοματοποιημένων κανόνων επεξεργασίας νοητικών συμβόλων- οδηγεί στο να παράγονται μεγαλύτερες ποσότητες προϊόντων με μικρότερες ποσότητες εργασίας και κεφαλαίου και σε λιγότερο χρόνο.

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης – Ο κεντρικός δρόμος

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης – Γ. Ο κεντρικός δρόμος ως «Υ» – Μέρος ΙΙ

Άμισθη μελέτη του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Συνέχεια από το Μέρος Ι: Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης, Εισαγωγή και Πλατείες | Αποικία Ορεινών Μανιταριών (tomtb.com)

Μετά από τα σχόλια στο f/b, αλλά και την ευμενή αποδοχή σε κατοίκους του χωριού, σκέφτηκα να σπάσει ο μεγάλος κεντρικός δρόμος σε μέρη. Έτσι θα δοθούν και περισσότερα ονόματα, αλλά θα είναι και πιο εύχρηστη.

Ας ξεκινήσουμε νοερά από τα ανατολικά του οικισμού, όπου και εξαπλώνεται με νέες οικίες. Εξάλλου ο αυτοκινητόδρομος πλέον αποτελεί τη μοναδική είσοδο και έξοδο σε αντίθεση με τους επτά παλαιούς δρόμους με τα ζώα. Μια ονομασία οφείλει λοιπόν να δοθεί από την είσοδο μέχρι και το κτήριο του νέου δημοτικού σχολείου, με όριο δλδ του «Σαρδούνη το λαγκάδι».

1) Οδός Κερτεζιτών Αγωνιστών – κόκκινο χρώμα

Πρόλογος για: «Από την Αχαϊκή γη έως του κόσμου τα πέρατα»

Πρόλογος για: «Από την Αχαϊκή γη έως του κόσμου τα πέρατα»

[Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα, εκδόσεις Αρμός 2022]

Του Θανάσης Ν. Παπαθανασίου*

   Διαβάζουμε μερικές φορές σε βιβλιοπαρουσιάσεις και βιβλιοκρισίες, ότι κάποιο συγκεκριμένο βιβλίο συντίθεται από κείμενα «άνισα». «Άνισα», υπό την έννοια ότι έχουν ποικιλία θεμάτων και ποικιλία χαρακτήρα, όπως π.χ. αφηγήσεις μαζί με μελετήματα. Το βιβλίο αυτό του Παναγιώτη Μπούρδαλα σίγουρα αξίζει στο έπακρο αυτόν τον χαρακτηρισμό. Είναι κυριολεκτικά πολυαξονικό.

   Μα τότε, υπάρχει άραγε κάτι που δένει αυτά τα κείμενα;

   Η απάντησή μου είναι πως ναι. Τα κείμενα τα τόσο ποικίλα τα δένει μια πολύτιμη οπτική: Η κατανόηση του τοπικού ως υποστασιοποίησης του οικουμενικού. Δίχως την τοπική, ενσώματη, ιδιαίτερη πραγμάτωση, το οικουμενικό γίνεται φάντασμα. Χωρίς την ανοιχτωσιά στο οικουμενικό, το τοπικό γίνεται φυλακή. Ο τόπος σου λοιπόν και οι άνθρωποί σου αληθεύουν ως ο τρόπος δεξίωσης του πανανθρώπινου. Σπουδαίοι τόποι και σπουδαίοι άνθρωποι είναι εκείνοι, στων οποίων την ταυτότητα οι αεραγωγοί για το πανανθρώπινο είναι δομικά στοιχεία˙ όχι ενδεχόμενες, κατοπινές προσθήκες.

Ἡ περίπτωση ἑνός Ἁγίου: Νικόλαος ὁ ἐν Βουνένοις

Ἡ περίπτωση ἑνός Ἁγίου: Νικόλαος ὁ ἐν Βουνένοις

Της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη*

   Ὁ Ἅγιος Μάρτυς Νικόλαος, καταγόμενος ἀπὸ τὴν Ἀνατολή, ἔζησε περὶ τὰ τέλη τοῦ 9ου καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ 10ου μ.Χ. αἰῶνος. Διακρινόμενος παιδιόθεν γιὰ τὴν μεγάλη εὐσέβειά του, κατετάγη στὸν στρατὸ καί, λόγῳ τῆς σπουδαίας φήμης γιὰ τὴν ἀνδρεία του, 4 σύντομα διορίστηκε ἀπὸ τὸν Αὐτοκράτορα Λέοντα ΣΤ’ τὸν Σοφὸ (886- 912) Διοικητὴς ἀποσπάσματος χιλίων ἀνδρῶν, ποὺ ἀπεστάλη στὴ Θεσσαλία γιὰ τὴν φρούρηση τῆς Λάρισας.

   Τὸν Ἀπρίλιο τοῦ 901, οἱ Ἄραβες, οἱ ὁποῖοι τρομοκρατοῦσαν τὴν ἐποχὴ ἐκείνη τὶς παράκτιες Ἐπαρχίες τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας, κατέλαβαν τὴν πόλη τῆς Δημητριάδος (τοῦ σημερινοῦ Βόλου) καὶ προχώρησαν πρὸς τὸ ἐσωτερικὸ τῆς Θεσσαλίας, ἐν μέσῳ λεηλασιῶν καί ἀφανισμοῦ τοῦ χριστιανικοῦ στοιχείου τῆς Ἐπαρχίας.

Κυριακή κατά της γυναικοκτονίας

Κυριακή κατά της γυναικοκτονίας

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Την δεύτερη Κυριακή μετά την Κυριακή του Πάσχα, μέσα στην αναστάσιμη ακόμα ατμόσφαιρα, περάστε από την εκκλησία. Η προτροπή μου αυτή απευθύνεται σε όλους όσους νοιάζονται: ένθεους και άθεους. Περάστε όσοι νοιάζεστε για τις οδύνες των γυναικών, ώστε να μοιραστούμε μια χαρά: τα τραγούδια μιας απελευθέρωσης που έσκασε μύτη μπροστά σε έναν αδειασμένο τάφο, μιας απελευθέρωσης που μπολιάζει την ιστορία μα και που ταυτόχρονα εκκρεμεί.

Η δεύτερη Κυριακή μετά την Κυριακή του Πάσχα είναι η γιορτή των Μυροφόρων, δηλαδή των γυναικών εκείνων οι οποίες, σύμφωνα με την αφήγηση των ευαγγελίων, πήγαν με αρώματα στον τάφο του Χριστού για να τιμήσουν τον αγαπημένο νεκρό.

Έτσι ειπωμένο, μοιάζει με μια αναμενόμενη, στερεότυπη αφήγηση για παραδοσιακά γυναικείες δουλειές. Έλα όμως που δεν είναι έτσι! Άλλο πράγμα λένε τα ευαγγέλια, καθώς και οι εκκλησιαστικοί ύμνοι. Κάτι ανατρεπτικό, κάτι που δένει την ανάσταση με μια επ-ανάσταση! Αλλά τα ανατρεπτικά δεν αντέχονται. Και γι’ αυτό ξεδοντιάζονται και καταλήγουν να μοιάζουν με άνευρες ιστοριούλες της σειράς…

Ας ψηλαφίσουμε λοιπόν την δυναμική της γιορτής:

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης, Εισαγωγή και Πλατείες

Συνολική πρόταση ονοματοδοσίας δρόμων και πλατειών του οικισμού της Κέρτεζης

Άμισθη μελέτη του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα*

Α. Εισαγωγή

Ο σύγχρονος  οικισμός της Κέρτεζη έχει κατά προσέγγιση σχήμα «Υ». Έτσι ο κεντρικός δρόμος έχει επί της ουσίας τρία μέρη. Το μεγάλου μήκους δρόμο, από τον αρχαίο δρομίσκο εκεί κοντά στον Αη Γιώργη μέχρι λίγο μετά την κεντρική πλατεία. Κατόπιν διακλαδίζεται σε δύο επί μέρους δρόμους. Ένα νοτιοδυτικά προς Κεφαλόβρυσο και έναν που συνεχίζει στη βόρεια όχθη του παραπόταμου Μοναστηριά ή Λίθου. Με τον τρόπο αυτό ήδη χωρίζεται σε τρία μέρη.

Το εσωτερικό του «Υ» αποτελεί τη «δυτική Κέρτεζη». Κι ενώ βόρεια το όριό της είναι ο παραπόταμος Λίθος με τον αντίστοιχο δρόμο, νότιο όριό της αποτελεί ο δρόμος που πηγαίνει προς Κεφαλόβρυσο και ιδιαίτερα ο ποταμίσκος που φέρνει το νερό του Κεφαλόβρυσου προς τον παραπόταμο Λίθο. Έτσι νότια αυτού του ποταμίσκου, δηλαδή η ευρύτερη περιοχή περί το Κεφαλόβρυσο και η περιοχή Τσάκαλη μπορεί να ονομαστεί «νοτιοδυτική Κέρτεζη».