Αρχείο συντάκτη ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Δ. ΣΤΑΘΑΚΙΟΣ

Έθνος, κράτος, «έθνος-κράτος» & Αριστερά

Έθνος, κράτος, «έθνος- κράτος» και Αριστερά

Μια συζήτηση που έχει ήδη ανοίξει από τη ζωή και σπάει αλλοτινές «βεβαιότητες»

 

Του Νίκου Λάιου*

 

Τον τελευταίο καιρό ξυπνάει στο εσωτερικό της Αριστεράς η συζήτηση γύρω απ' το έθνος. Υπάρχει και μια συζήτηση μέσα στη συζήτηση, σύμφωνα με την οποία το ανασκάλεμα αποδίνεται σε διαφορετικούς λόγους: από ψηφοθηρία και συστημική στροφή τμήματος της Αριστεράς, μέχρι σταυροφορία της αστικής προπαγάνδας και συντηρητικοποίηση της κοινωνίας.

Το άρθρο συντάσσεται με την άποψη ότι η συζήτηση για το έθνος ανοίγει για τους ίδιους λόγους που η Αριστερά κερδίζει δύναμη στην ελληνική κοινωνία – κι ένας βασικός λόγος γι' αυτό είναι η αποκάλυψη της πραγματικής εξάρτησης της χώρας απ' τους λογής «εταίρους», «δανειστές» και κάθε άλλης ποικιλίας κεφαλαιοκράτες των μεγάλων ιμπεριαλιστικών κέντρων. Και το πιο σημαντικό μ' αυτό το φανέρωμα είναι ότι δεν έγινε απ' την Αριστερά – όχι όσο και όπως θα έπρεπε – αλλά απ' την ίδια τη ζωή. Πολλοί άνθρωποι συζητούν, πια, στην καθημερινότητά τους για την εξάρτηση της χώρας – σίγουρα με διαφορετικούς τρόπους, σίγουρα με αντιφατικές ιδεολογικές και άλλες καταβολές/αναφορές. Αλλά με το κέντρισμα ερχόμενο απ' το εξόφθαλμο γεγονός ότι οι μεγάλοι καρχαρίες βγαίνουν απ' το βυθό, να κυνηγήσουν στον αφρό, που μέχρι χτες έμοιαζε ασφαλής.

Ο Μάρξ και ο Λένιν για το έθνος

Χώρος για ανάλυση των εννοιών του «έθνους» και του «εθνικού» δεν υπάρχει εδώ. Αλλά και να υπήρχε, δεν θα 'ταν δουλειά για τις δυνάμεις του γράφοντα. Το άρθρο δεν σκοπεύει να λύσει το ζήτημα. Σκοπεύει, όμως, να δείξει ότι η μελέτη του ζητήματος από γωνιά διαφορετική απ' τη δεσπόζουσα, είναι αναγκαία για τη σημερινή ελλαδική Αριστερά. Αναφερόμαστε εδώ σε μια ειλικρινή, ριζοσπαστική Αριστερά που θέλει αληθινά να υπηρετεί τις εργαζόμενες κοινωνικές τάξεις του τόπου, βοηθώντας τις στην απελευθέρωσή τους από τις λογής σκλαβιές, πλέκοντας τις εμπειρίες τους με τις δικές της. Στην επιδίωξη αυτού του σκοπού το άρθρο θα απευθυνθεί στο βιβλίο του Λένιν Κράτος και Επανάσταση για διάφορους λόγους – και κάποιοι θα αναφέρονται στη ροή του γραψίματος.

Το υποκεφάλαιο 4 του κεφαλαίου II του βιβλίου έχει τίτλο «Η οργάνωση της ενότητας του έθνους». Ξεκινά με την παράθεση ενός αποσπάσματος του βιβλίου του Μαρξ Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία. Στο τελευταίο αυτό, ο Μαρξ συμπυκνώνει την πείρα της ένοπλης εργατικής εξέγερσης του 1871, που έμεινε στην ιστορία ως Παρισινή Κομμούνα, και εξάγει συμπεράσματα. Αντιγράφουμε εδώ το απόσπασμα με δική μας υπογράμμιση:

«… Σε ένα σύντομο πρόχειρο σχέδιο για την εθνική οργάνωση, που η Κομμούνα δεν πρόλαβε να το επεξεργαστεί παραπέρα, καθορίζεται ρητά ότι η κομμούνα θα αποτελούσε την πολιτική μορφή ακόμα και του πιο μικρού χωριού… Από τις κομμούνες θα εκλεγόταν και η "Εθνική αντιπροσωπεία" στο Παρίσι.

»…Οι λίγες, μα σπουδαίες λειτουργίες που θα απέμεναν για την κεντρική κυβέρνηση, δεν θα καταργούνταν, όπως σκόπιμα το παραποίησαν, αλλά θα μεταβιβάζονταν στους υπαλλήλους της Κομμούνας, δηλαδή σε αυστηρά υπεύθυνους υπαλλήλους…

»… Η ενότητα του έθνους δεν θα έσπαζε, μα αντίθετα, θα οργανωνόταν με το καθεστώς της Κομμούνας και θα γινόταν πραγματικότητα με την εκμηδένιση της κρατικής εκείνης εξουσίας, που παρουσιαζόταν σαν η ενσάρκωση αυτής της ενότητας, που ήθελε όμως να είναι ανεξάρτητη και ανώτερη από το έθνος. Στην πραγματικότητα, η κρατική εξουσία δεν ήταν παρά ένα παρασιτικό καρκίνωμα στο σώμα του έθνους. Ενώ το ζήτημα ήταν να περικόψουν απλώς τα καταπιεστικά όργανα της παλιάς κυβερνητικής εξουσίας, ν' αποσπάσουν τις δικαιολογημένες λειτουργίες της από μιαν εξουσία που είχε την αξίωση να στέκεται πάνω από την κοινωνία, και να τις ξαναδόσουν στους υπεύθυνους υπηρέτες της κοινωνίας.»

Οι λέξεις, που χρησιμοποιεί ο Μαρξ και ασπάζεται ο Λένιν στην πολεμική του απέναντι στους τοτινούς σοσιαλδημοκράτες (ανάμεσά τους τον Μπέρνσταϊν) και τους τοτινούς αναρχικούς προκαλούν αμηχανία, ίσως, σε πολλούς απ' τους σημερινούς ντόπιους κομμουνιστές και σίγουρα σ' όλους τους σημερινούς πολέμιούς τους (αρκετοί απ' αυτούς, άλλωστε, χτεσινοί κομμουνιστές). Για να χρησιμοποιήσουμε τα επίκαιρα λόγια του ίδιου του Λένιν, ξανά με δική μας υπογράμμιση: «Δεν μπορεί ούτε και να χωρέσει απλώς στο κεφάλι του Μπέρνσταϊν ότι μπορεί να υπάρξει θεληματικός συγκεντρωτισμός, θεληματική συνένωση των κοινοτήτων σε έθνος, θεληματική συγχώνευση των προλεταριακών κοινοτήτων στην υπόθεση της συντριβής της αστικής κυριαρχίας και της αστικής κρατικής μηχανής. Ο Μπέρνσταϊν, όπως και κάθε φιλισταίος, φαντάζεται το συγκεντρωτισμό σαν κάτι που μπορεί να επιβληθεί και να διατηρηθεί μόνο από τα πάνω, μόνο από την υπαλληλοκρατία και τη στρατοκρατία.»

Δυστυχώς, τα σημερινά ύψη συνταιριάσματος θεωρίας/πράξης σε μεγάλα κομμάτια της ελλαδικής Αριστεράς μάς αναγκάζουν να παρατηρήσουμε πως ο Μπέρνσταϊν είχε μάλιστα διαύγεια, φανταζόμενος αυτό. Διότι πολλοί σημερινοί αριστεροί στη χώρα μας είμαστε ικανοποιημένοι κιόλας, βάζοντας στόχο να σπάσει ο «συγκεντρωτισμός γενικά», μάλιστα «από τα πάνω» και, ακόμα χειρότερα, με την κατάληψη κρατικών θέσεων «από αριστερούς», μετά από αστικές εκλογές.

Πιο πίσω κι απ' τον Μπέρνσταϊν, λοιπόν; Και δεν ξεμπερδεύουμε απ' την υποχρέωσή μας ν' απαντήσουμε, λέγοντας ότι «αυτό είναι άσχετο» με τη συζήτηση για το έθνος. Τουλάχιστον για τους Μαρξ και Λένιν δεν ήταν.

Έθνος, κράτος και «έθνος-κράτος»

Οι Μαρξ, Ένγκελς και Λένιν, δυστυχώς για πολλούς απ' τους σημερινούς «υπερ-αριστερούς» και για όλους τους σημερινούς «αντι-αριστερούς», δεν ήταν «πολέμιοι του έθνους» ούτε στόχευαν στην «κατάργησή του». Στόχευαν στην κατάργηση του κράτους. Διότι στο κράτος – και όχι στο έθνος – έβλεπαν μια συμπύκνωση των καταπιεστικών δυνάμεων, που η κάθε φορά κυρίαρχη κοινωνική τάξη, ως μειοψηφία, εξαπολύει ενάντια στην υποτελή κοινωνική πλειοψηφία – τουλάχιστο σ' εκείνες τις κοινωνίες που και είναι εσωτερικά διαιρεμένες σε κοινωνικές τάξεις και οργανώνονται πολιτικά στη βάση κράτους.

Είναι, λοιπόν, η διάλυση κάθε τύπου ταξικής ανισότητας, άρα και κάθε μορφής κράτους, με το μεταβατικό πέρασμα από ένα εργατικό κράτος που «δεν είναι πια κράτος στην καθαυτό έννοιά του» [Ένγκελς, Γράμμα προς τον Μπέμπελ, Μάρτιος 1875], που επιδίωκαν οι τρεις. Και δικαιούμαστε μια γενίκευση: είναι αυτή η πορεία, που δίνει νόημα στο διεθνισμό των εργατικών τάξεων, τον οποίον οι τρεις πρέσβευαν και έκαναν πράξη στη ζωή τους. Και δεν είναι, λοιπόν, η «κατάργηση του έθνους» προϋπόθεση ή στόχος του εργατικού διεθνισμού.

Διεθνισμός χωρίς έθνη είναι αντίφαση στους όρους και οι Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν υπήρξαν πολύ προσεκτικοί στις διατυπώσεις τους, για να θαρρήσουμε πως γλίστρησαν σε αντίφαση, σ' αυτό το κομβικής σημασίας ζήτημα. Ο Μαρξ δείχτηκε μάλιστα περίφημα καυστικός πάνω στο ζήτημα, περιγράφοντας μια διεθνιστική συνάντηση:

«Οι αντιπρόσωποι της "νεαρής Γαλλίας" (όχι εργατικοί) διατύπωσαν την άποψη ότι όλες οι εθνότητες και το ίδιο το έθνος είναι απαρχαιωμένες προλήψεις. Προυντονικός στιρνερισμός… […] Οι Άγγλοι γέλασαν πολύ, όταν άρχισα το λόγο μου λέγοντας ότι ο φίλος μας Λαφάργκ και οι άλλοι που κατάργησαν τις εθνότητες, απευθύνονται σε εμάς στα γαλλικά, δηλαδή σε μια γλώσσα που δεν την καταλαβαίνουν τα 9/10 της συνέλευσης» [Μαρξ, Γράμμα προς τον Ένγκελς, Ιούνιος 1866].

Αυτοί που πραγματικά πέφτουμε σε αντίφαση είμαστε όσοι σημερινοί αριστεροί απέναντι στο νεωτερικό «έθνος-κράτος» (σε κάποιες χώρες του πλανήτη έχει δεν έχει χρόνο ζωής δέκα χρόνων, στο Νότιο Σουδάν σκάρτα δύο) – απέναντι στην ειδική αυτή μορφή κρατικής εξουσίας και καταπίεσης κάνουμε το τριπλό λάθος: Πρώτα, να θεωρούμε ότι τα δύο συστατικά, έθνος και κράτος, είναι όντως ενιαία και αδιάσπαστα. Δηλαδή, να καταπίνουμε αμάσητη την αστική προπαγάνδα, πράξη που δεν έρχεται σε αντίθεση με τη δηλωμένη ετοιμότητά μας να «μην μασήσουμε». Ύστερα, κάνουμε το επόμενο λάθος, να βλέπουμε το έθνος ως όργανο καταπίεσης – το ίδιο ή και περισσότερο απ' το κράτος. Συνδέοντας, τέλος, το έθνος μ' ένα σύγχρονο φαινόμενο νομιμοποίησης της εξουσίας της αστικής τάξης πάνω στην υπόλοιπη κοινωνία (μέσω του «έθνους-κράτους» της) – με το φαινόμενο του εθνικισμού.

Για να γίνει αυτό περισσότερο κατανοητό, χρειάζεται μια βαθειά ιστορικοπολιτισμική μελέτη της έννοιας του έθνους, την οποία κατά τη γνώμη μας δεν καλύπτει ούτε το έργο του Eric Hobsbawm ούτε το έργο του Benedict Anderson – των πιο δημοφιλών για τη σημερινή Αριστερά, πάνω στο θέμα. Αλλά αυτό δεν είναι στις δυνάμεις αυτού του άρθρου. Ενδεικτικά μόνο και για προβληματισμό, παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, που θεωρείται πως γράφτηκε μεταξύ 60μ.Χ. και 110μ.Χ., δηλαδή σε μια περίοδο γιγάντωσης και σκλήρυνσης των γραφειοκρατικών μηχανισμών του ρωμαϊκού κράτους, για χάρη της αυτοκρατορικής κυριαρχίας πάνω στους υποτελείς λαούς. Η λέξη «έθνος» αναφέρεται σ' αυτό 10 φορές σε διάφορες πτώσεις και στους δυο αριθμούς. Η δε άποψη ότι με τον όρο «έθνη» στην Καινή Διαθήκη εννοούνται όλοι μαζί «οι ειδωλολάτρες», και δεν ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις και δεν απαντά ούτως ή άλλως στο ερώτημα γιατί όλοι μαζί «οι ειδωλολάτρες» να αποτελούσαν «έθνη» και όχι «έθνος». Παραθέτουμε, λοιπόν, το απόσπασμα ακουμπώντας νοερά στο τέλος ένα θαυμαστικό, με την έννοια της ομοιότητας των θέσεων των Μαρξ, Ένγκελς, Λένιν και των Ιησού, Ματθαίου, παρά τους 17 αιώνες που τούς χωρίζουν, ως προς το θέμα τού ποιος καταπιέζει ποιον: το έθνος ή το κράτος;

Ματθ. 20, 25. Ο δε Ιησούς προσκαλεσάμενος αυτούς είπεν οίδατε ότι οι άρχοντες των εθνών κατακυριεύουσιν αυτών και οι μεγάλοι κατεξουσιάζουσιν αυτών. [Αλλά ο Ιησούς τούς προσκάλεσε και τούς είπε: «Ξέρετε ότι οι άρχοντες των εθνών ασκούν απόλυτη κυριαρχία πάνω στα έθνη κι εκείνοι με τα μεγάλα αξιώματα εξουσιάζουν τα έθνη, σαν να 'ναι υποζύγιά τους»].

Ανακεφαλαίωση

Είπαμε πως το άρθρο δεν αποβλέπει κι ούτε μπορεί να δώσει λύση στο ζήτημα του έθνους. Στο πλαίσιο αυτό, ελπίζουμε να φάνηκε απ' την παράθεση των απόψεων των Μαρξ και Λένιν πως το ζήτημα του έθνους συνδέεται, γι' αυτούς, άρρηκτα με το ζήτημα του κράτους. Όχι, όμως, με τον τρόπο που τό 'χει κατά νου η πλειοψηφία της σημερινής ελλαδικής Αριστεράς, μα εντελώς αλλιώς. Συγκεκριμένα, για τους Μαρξ και Λένιν, είναι ακριβώς το κράτος, ως όργανο καταπίεσης των υποτελών κοινωνικών τάξεων από την κυρίαρχη – είναι ακριβώς αυτό που κρατά τα έθνη διασπασμένα εσωτερικά σε κοινωνικές τάξεις.

Το κράτος δεν συμβιβάζει ταξικά συμφέροντα. Υπάρχει ακριβώς επειδή τα ταξικά συμφέροντα είναι ασυμβίβαστα, υπάρχει για να τα συντηρεί, να τα επιβάλλει, να τα βαθαίνει. Κι έτσι, η «ενότητα του έθνους», όπως την ονομάζει ο Μαρξ, δεν πραγματοποιείται. Αντίθετα, πάλι σύμφωνα με τον Μαρξ, χρειάζεται ν' αρχίσει το ξήλωμα του κράτους με την ταυτόχρονη ανάπτυξη ενός κοινοτικού συστήματος, που θα το αντικαταστήσει. Και είναι μονάχα τότε και έτσι, που «η ενότητα του έθνους οργανώνεται» (πολιτικά/πολιτειακά), για να πραγματωθεί οριστικά με την «εκμηδένιση της κρατικής εξουσίας». Μ' άλλα λόγια, το θρυμμάτισμα του κράτους  – αυτού του «παρασιτικού καρκινώματος στο σώμα του έθνους» – όχι μόνο δεν απομακρύνει απ' το έθνος, μα είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει έθνος ουσιαστικά, ως πραγματικά ενιαίο, κοινά συμφωνημένο – από τις επιμέρους κοινότητες – κοινωνικό σώμα.

Το ότι αυτά πίστευαν οι Μαρξ και Λένιν δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι έτσι είναι τα πράγματα. Σημαίνει, όμως, ότι όσοι τους επικαλούμαστε άμεσα ή έμμεσα, όταν αναφέρονται ζητήματα γύρω απ' το έθνος πρέπει ή να ξεκινάμε απ' τις πραγματικές θέσεις τους ή να μην τους επικαλούμαστε, μάλιστα βροντερά. Διαφορετικά δεν είμαστε ειλικρινείς ούτε με τους άλλους ούτε με τον εαυτό μας.

Και, κοντά σ' αυτό, δεν είμαστε ειλικρινείς όσοι με την πρώτη ξεσπαθώνουμε ενάντια στο έθνος, την ίδια στιγμή που προβάρουμε την κρατική περικεφαλαία: του βουλευτή, του περιφερειάρχη, του δημοτικού συμβούλου, του παρατρεχάμενου στο υπουργείο. Όσοι ντυνόμαστε ιππότες, για να κατοικήσουμε τον πύργο – αυτόν που βγαίνει ψηλά πάνω απ' τα χαμόσπιτα, για να θυμίζει κι όλες τις άλλες αποστάσεις – κοιτάζοντας μην πέσουμε στο σκαρφάλωμα, αντί να βοηθάμε στο γκρέμισμά του. Κι όσοι, απ' την άλλη, στο σκαρφάλωμα ίσα-ίσα επικαλούμαστε κι από πάνω «το έθνος» εκείνο, που δεν είναι παρά το λάφυρο και το υποζύγιο του αστικού κράτους, που πάμε να «στελεχώσουμε» – «το έθνος» στα μέτρα της αστικής τάξης και του σωβινισμού.

Δυο κρατούμενα

Όσο για το αν υπάρχει σήμερα ένα και μόνο έθνος, που ζει στην Ελλάδα, ας μην βιαστούμε ν' απαντήσουμε. Ας γυρέψουμε την απάντηση εν πλω, με σταθερή ρότα σ' αυτό που ο Λένιν περιέγραψε ως «θεληματική συνένωση των κοινοτήτων σε έθνος». Κι αυτό βρίσκεται μακριά από το κράτος – μάλιστα στον αντίποδά του, αφού στη θέση της επιβολής μπαίνει η θέληση, στη θέση του ταξικού κατακερματισμού η εθνική ενότητα (που έτσι δεν είναι «μια απάτη»…), στη θέση της γραφειοκρατίας οι κοινότητες.

Και όσο, τέλος, για τον όρο «κοινότητα», ας μην αγαναχτούμε οι «πολύ αριστεροί». Η γαλλική λέξη «κομμούνα» [commune] είναι, μεταφρασμένη στα ελληνικά. Μα η μετάφραση μιας λέξης δεν είναι σκέτη μεταφορά, κούφια μεταγραφή. Η μετάφραση αμέσως συνδέει ένα σύνολο εμπειριών με ένα άλλο, εδώ τις γαλλικές με τις ελληνικές. Κι αυτό δεν είναι εθνικισμός. Είναι διεθνισμός, εφαρμοσμένος πραχτικά. Γι' αυτό ο Λένιν στο Κράτος και Επανάσταση καταγράφει τον προβληματισμό του πώς θα μεταφράσει τον όρο «κομμούνα» στα ρωσικά. Όχι για ν' αποτυπωθεί σε λεξικά, μα για να τον πραγματώσει ο ρωσικός λαός σύμφωνα με τις δικές του, ιδιαίτερες εμπειρίες.

* Ο Νίκος Λάιος είναι Κοινωνικός Ανθρωπολόγος και Μέλος του Δ.Σ. του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης

ΠΗΓΗ: 02 Σεπτέμβριος 2013, http://edromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=12643:..AC&Itemid=51

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΤΟΠΟΣ, του Αλέξανδρου Σταθακιού

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΤΟΠΟΣ

 

Του Αλέξανδρου Σταθακιού

 

Μ' έκανες φίλε και σε μίσησα θανατερά. 

Το ξέρεις κι όμως δεν σε πειράζει: 

Τώρα μαζεύονται γύρω σου όλα τα πουλιά και τρωνε τα πικρά σου σπόρια. 

Και ο κόσμος ολάκερος έχει φορέσει τη μορφή σου. 

Κάποτε – μπορεί να' ναι μακριά – τα σπόρια σου θα ανοίξουν πληγές στα σωθικά τους. 

Τότε θα έρθουν σε μένα βογκώντας και να' μαι ένας άγριος Ροβεσπιέρος: 

Η Καρμανιόλα σε περιμένει. ………………………………………… 

 

Αλίμονο, τρελό όνειρό μου! 

Πριν το μοιραίο βήμα κοντοστέκομαι: 

Τρομάζω για την δική μου σειρά. 

 

Και είναι βέβαια αλήθεια ο Ηρακλής και η Λερναία Ύδρα στη μυθολογία,

τόσο όσογια να αθετήσω την «επιταγή των καιρών»

να κάνω όλο αυτό το πρότερο μένος μου μια άλλη εικαστική άποψη για την μορφή σου, που περιβάλλει – ευτυχώς ή δυστυχώς – τον κόσμο μας.

 

28-8-2013

Αναπόληση (Δοκιμή δ'), του Αλέξανδρου Σταθ.

Αναπόληση (Δοκιμή δ')

 

Του Αλέξανδρου Σταθακιού

 

Θυμάσαι που είπες στην αρχή «για μια βραδιά ας κοιμηθώ στης ποταμιάς το γυάλινο χαλίκι»;

Με κείνο το φεγγάρι ταξίδεψες… Στο στόμα όμως έμεινε αλάτι και φαρμάκι..

Θυμάσαι π' άκουσες βουή από τ' αγέρι του βουνού μες της σπηλιάς το άσπιλο ψαλτήρι;

«Ιθύνων νους σχεδόν ανώφελων μαχών» σε κείνο το φαράγγι ακούστηκες.

Κι αν ψωραλέα λάφυρα κέρδισες, αλήθεια πόσο πόθησες ένα μαϊστραλάκι!

 

Έμεινες  ταμπουρωμένος στην ακτή σ' ένα χαντάκι μες την άμμο.

Οι θάλασσες σου γίναν ένα τίποτα και κάηκαν τ' αδέσποτα μαλλιά σου .

 

28-8-2013

ΑΝΑΠΟΛΗΣΗ, του Αλέξανδρου Σταθ.

ΑΝΑΠΟΛΗΣΗ

 

Του Αλέξανδρου Σταθακιού

 

Θυμάσαι που' πες στην αρχή «για μια βραδιά ας κοιμηθώ στης ποταμιάς το γυάλινο χαλίκι»; 

Ένα χλωμό είδωλο του φεγγαριού σε κείνο το φευγαλέο καθρέφτη έκαμες φλάμπουρο,

αλλά ποτέ δεν γεύτηκες την χουρμαδιά της Καρχηδόνας. 

Θυμάσαι π' άκουσες βουή από τ' αγέρι του βουνού μες της σπηλιάς το άσπιλο ψαλτήρι. 

Μ' ένα σφοδρό πόλεμο και φονικά εκείνο το ψωραλέο σεντόνι έλαβες λάφυρο,

αλλά στο τέλος ήθελες μια βάρκα κι ένα μαϊστράλι. 

 

Έμεινες ταμπουρωμένος στην ακτή, σ' ένα χαντάκι μες την άμμο. 

Οι θάλασσες σου γίναν' ένα τίποτα κι η στάχτη η προφητική τσιγάρισε τ' αδέσποτα μαλλιά σου.

28-8-2013

Καλή (επ)Ανάσταση…

Καλή (επ)Ανάσταση..

 

Του Αλέξανδρου Σταθακιού*

 

Με αυτό το σύνθημα, γραμμένο με κόκκινη μπογιά στον τοίχο, υποδέχονταν κάπου στα τέλη της δεκαετίας του 1980 η Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης, αρκετούς από τους φοιτητές της, «επαναστατημένους» νέους, ενώ και ο χουντικός απόηχος του «Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια», ήταν επίσης υπαρκτός.

Έτσι ευτυχώς – ή δυστυχώς – προχωρούν τα πράγματα στη ζωή, δεν υπάρχουν καθαρές καταστάσεις: «Από το αγκάθι βγαίνει ρόδο και από το ρόδο αγκάθι», λέει ο Λαός. Σημασία έχει η στιγμή. Η τωρινή στιγμή είναι αυτή που διαλύονται οι  ζωές των πολλών, αλλά η κούραση φαίνεται  να κάμπτει όσους μπήκανε μπροστά στον Αγώνα. Είναι  η στιγμή που προβάλλει αδυσώπητη η ανάγκη να «μπολιαστεί» το δέντρο της ενεργητικής αντίστασης με άλλους αδικημένους και καταπιεσμένους ανθρώπους.  Αυτούς που μέχρι τώρα παρακολουθούν σιωπηλοί τον αγώνα ανάμεσα στον φόβο της τιμωρίας (γιατί αυτόν ουσιαστικά επισείουν οι «ιεροκήρυκες της υποταγής») και στην ελπίδα της ελευθερίας. Ενδεχομένως να ήταν και πριν ευνοϊκά διακείμενοι, αλλά τώρα είναι πλέον ώρα «να μπουν στο κουπί».  

Ας δοκιμάσει λοιπόν, ο τελάλης της Ανατροπής να χρησιμοποιήσει και άλλες γλώσσες, για να «δουλέψει» το πολυσύνθετο λαϊκό πλήρωμα.  

Η γλώσσα της «Καλής (επ)Ανάστασης» έχει ρίζες…  Γιατί η  (επ)Ανάσταση, έδωσε διαχρονικά (από τον καιρό της Pax Romana), νόημα στον πόνο της (δια)Σταύρωσης με τις καμπές της Ιστορίας…

 Δεκτή κι η ένσταση: «Τόσα Φώτα για το Αυτεξούσιο και θα γυρίσουμε σε Ιεροφάντες; Ο Γεωργιανός Ιεροσπουδαστής Ιωσήφ**, καραδοκεί.» Αλλά δεν είναι πάντα μόνον έτσι:

Φαρισαίοι θα υπάρχουν πάντα και ιεροεξεταστές. Γιατί η κάθε καταχρηστική εξουσία πασχίζει να καταθέσει δήθεν οικουμενικές αποδείξεις της ισχύος της. Και τις βρήκε ενίοτε σε διάφορα «μουχλιασμένα» από την κλεισούρα συστήματα πάνω στο σώμα του Σταυρωμένου.

Όμως απ' την άλλη τα πράγματα είναι τόσο απλά: «Ήμουν ξένος και με μαζέψατε, άρρωστος και στη φυλακή και ήρθατε να με δείτε, πεινούσα και μου δώσατε να φάω!». Εκεί στα Ευαγγέλια, υπάρχει επίσης και το παράδοξο, ένας που ετοιμάζεται για βασιλιάς, έστω και πνευματικός, αντιστέκεται στον «πειρασμό» και αρνείται να δώσει στον κοσμάκη άρτον και θεάματα για να τον καθυποτάξει.

Και να πάλι, όπως στην Ιστορία και την Ποίηση συμβαίνει, το αρχετυπικό «Θείο Πάθος» θα συμβολίσει τα Πάθη του Λαού. Τώρα που πάλι στήνονται σταυροί του τρόμου και οι σταυρωτήδες διαμοιράζουν τα ιμάτια της Χώρας μας «εν εαυτοίς».

Ότι και να κάνουν είναι προσωρινό. Η δικαιοσύνη και η ενότητα  θα νικήσουν την εκμετάλλευση και  τον διαχωρισμό. Οι εμμονές των τοκογλύφων δεν θα έχουν πλέον καμία σημασία. Τα τείχη τους από χρήμα, εξουσία, γόητρο αλλά και μοναξιά δεν θα χρησιμεύουν σε τίποτα. Φτάνει να φέρουμε την Σύναξη.

Βέβαια τίποτα δεν θα γίνει μαγικά, ούτε γραμμικά: Μέσα στο παιγνίδι είναι ο οργισμένος,  υπερεπαναστάτης Ιούδας, που έγινε  από το αδιέξοδό του «σπιούνος»,  ο πολιτικάντης Καϊάφας, ο τυπικός υπάλληλος Πιλάτος που «ξεπλένει» ιταμά την συνείδησή του για να μην ταράξει ισορροπίες, ο  πιστός, αλλά «τσάμπα μάγκας» Πέτρος, ο παντελώς χαμένος Ληστής που αναγνωρίζει τελευταία στιγμή την διέξοδο, τα αουτσάιντερ της Ιστορίας, τα «γύναια», οι Μυροφόρες που φέρνουν τελικά το μήνυμα της Ανάστασης. Έτσι κάνουν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε κρίση, αλλά και η Ιστορία όταν «κοιλοπονά».

Μέσα από  το δύσκολο και το αντιφατικό θα έρθει η Ελπίδα, αρκεί να μην την αφήσουμε να φύγει..

 

* Ο Αλέξανδρος Σταθακιός είναι Θεολόγος

 

Δημοσιεύτηκε στον «Δρόμο της Αριστεράς» 3-4Μάη 2013, σελ 32

 

** (Σημ. Ιστ.: Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς Τζουγκασβίλι, Στάλιν)

Ώρα μηδέν: Δομές πρόληψης & θεραπείας των εξαρτήσεων

Δομές πρόληψης και θεραπείας των εξαρτήσεων: Ώρα μηδέν

 

Των Αλέξανδρου Σταθακιού,

 

                                               Αιμίλιου Κατσουλάκου, Ευγενίας Σταθακοπούλου *

  

Κάθε κοινωνία και βέβαια η πολιτική της εξουσία κρίνονται από το πώς τοποθετούνται απέναντι στους πιο ευάλωτους ανθρώπους. Οι εξαρτημένοι/ες, οι επιβαρυμένοι/ες ψυχικά, οι έχοντες «ειδικές ανάγκες», οι άνεργοι/ες νέοι/ες που περνούν μέσα στην απόγνωση τις δυνητικά πιο γόνιμες δεκαετίες της ζωής τους μπορούν να μας πουν καλύτερα από όλους πόσο προοδευτικές και αλληλέγγυες είναι οι εφαρμοζόμενες πολιτικές.

Οι εξαρτημένοι/ες λοιπόν θα μας έλεγαν σήμερα ότι η πολιτική που προωθεί η κυβέρνηση – υποχείριο της τρόικας είναι πλέον πολύ χειρότερη, αδιαφορώντας ακόμη και για την απορρόφηση της λίστας και την απλή χορήγηση υποκατάστασης. Η κυβέρνηση δηλαδή ουσιαστικά σχεδιάζει μια κακής ποιότητας δήθεν συντήρηση, χωρίς ψυχοκοινωνική στήριξη και πρόνοια κοινωνικής επανένταξης. Τώρα το πολιτικό πρόταγμα διατυπώνεται ως εξής: «Μη ζητάς πολλά και μην πολυκυκλοφορείς, γιατί θα βρεθείς στο στρατόπεδο συγκέντρωσης – αποθήκη ανθρώπων της Αμυγδαλέζας».

Οι εκπρόσωποι όλων των κυβερνήσεων έχουν χαρακτηρίσει τα «Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων και προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας» ως «αιχμή του δόρατος» στα σχέδια δράσης που λένε ότι εκπονούν για την εξάπλωση της χρήσης ουσιών. Παρ' όλα αυτά, εξαιτίας του παρωχημένου ιδιότυπου θεσμικού καθεστώτος τους, απέχουν πολύ από το να είναι μόνιμες δομές, με σαφή, πάγια και κεντρική κρατική χρηματοδότηση που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους. Έτσι, πολύ συχνά βρίσκονται υπό την απειλή «λουκέτου». Τα 3 τελευταία χρόνια, με λιγότερο από το 35% της προϋπολογισμένης και κοινά συμφωνημένης, με βάση τις ανάγκες τους, χρηματοδότησης. Η κατάσταση έφτασε για ακόμα μία φορά στο απροχώρητο: γενικευμένη «στάση πληρωμών» σε αρκετά από αυτά.

Σε αυτό το κλίμα, τα συναρμόδια υπουργεία (Υγείας, Εσωτερικών) διστάζουν να ανανεώσουν την προγραμματική σύμβαση που θα εξασφάλιζε προσωρινά τη λειτουργία τους. Αν κλείσουν τα Κ.Π., θα λείψουν σε μεγάλο βαθμό, ειδικά στην περιφέρεια, οι δομές που προσφέρουν δωρεάν παροχή συμβουλευτικής και υποστήριξης στους/στις πολίτες σε θέματα που σχετίζονται με την οικογένεια, το σχολείο, τις εξαρτήσεις και γενικότερα με την ψυχοκοινωνική υγεία. Τον καιρό του Μνημονίου τα Κ.Π. θα μπορούσαν να αποτελούν δομές που στηρίζουν την κοινωνική συνοχή, όμως η επιλογή της κυβέρνησης φαίνεται να είναι η παρακμή τους.

Η υποχρηματοδότηση του ΟΚΑΝΑ είναι πρωτοφανής και φτάνει σε τέτοιο σημείο που ο Οργανισμός δεν μπορεί πλέον να αντεπεξέλθει στις άμεσες λειτουργικές του ανάγκες, με κίνδυνο να αφήσει στον δρόμο 8.500 θεραπευόμενους και 3.500 εξαρτημένους που βρίσκονται στις λίστες αναμονής. Είναι ενδεικτικό ότι το 2013 ξεκίνησε για τον ΟΚΑΝΑ με χρέος 28 εκατ. ευρώ, ενώ στον φετινό προϋπολογισμό έχουν εγγραφεί μόλις 18 εκατ. ευρώ, για τη λειτουργία του Οργανισμού φέτος και την αποπληρωμή του χρέους, ενώ την ίδια στιγμή η μισθοδοσία μόνο των εργαζομένων -μετά την εφαρμογή του ενιαίου μισθολογίου- ανέρχεται στο ποσό των 17 εκατ. ευρώ. Επιπλέον οι εργαζόμενοι/ες, που μέσα σε αυτό το κλίμα προσπαθούμε να δουλέψουμε με αξιοπρέπεια, πρέπει να αντιμετωπίσουμε και την εκδικητικότητα της μνημονιακής κυβέρνησης που θέλει να καταργήσει αναδρομικά τη συλλογική μας σύμβαση και να μας ζητήσει πίσω χρήματα που έχουμε λάβει από το 1999 και μετά! Δηλαδή, να δουλεύουμε για χρόνια σχεδόν απλήρωτοι/ες!

Στο ΚΕΘΕΑ έχουν σταματήσει οι προσλήψεις προσωπικού, έτσι που, μετά τις συνταξιοδοτήσεις, αλλά και τον πολλαπλασιασμό των αναγκών εν μέσω κοινωνικής κρίσης, οι εργαζόμενοι/ες έχουν επωμισθεί πολλαπλάσια καθήκοντα.

Τα Προγράμματα των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων Αττικής και Θεσσαλονίκης είναι αντιμέτωπα με το φάσμα της διάλυσης, καθώς τα ψυχιατρικά νοσοκομεία πρόκειται να συγχωνευτούν με τα γενικά και σε καιρούς Μνημονίων υπάρχει ο φόβος της ολοσχερούς διάλυσης των "στεγνών" προγραμμάτων απεξάρτησης, καθώς θεωρούνται από τους νεοφιλελεύθερους πολυτέλεια…

Όσοι/ες, τέλος, καταφέρουν και τελειώσουν ένα πρόγραμμα απεξάρτησης κινδυνεύουν να επιστρέψουν στη χρήση, εξ αιτίας των μειωμένων παροχών των προγραμμάτων κοινωνικής επανένταξης και της απουσίας κρατικής μέριμνας και σχεδιασμού για την είσοδο στην αγορά εργασίας.

Η εποχή των ψευδαισθήσεων και των επικοινωνιακών διακηρύξεων σωτηρίας έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί για τους/τις εξαρτημένους/ες και τους/τις εργαζόμενους/ες στις δομές πρόληψης και θεραπείας τους. Είναι πια κατανοητό πως η επιβίωση των παραπάνω δομών θα είναι πολύ δύσκολη, οι θέσεις θεραπείας θα μειωθούν, η ποιότητα των προγραμμάτων θα υποβαθμιστεί και η ανεργία θα απειλεί πολλούς από τους/τις εργαζόμενους/ες σε αυτές.

Έχουμε μπροστά μας, λοιπόν, την εφαρμογή ενός σχεδίου διάλυσης των φορέων πρόληψης και θεραπείας των εξαρτήσεων όμοιο με αυτό που ήδη υλοποιείται στις δομές ψυχικής υγείας; Ή μήπως μέσα από αυτό το κλίμα παρακμής και απαξίωσης των δομών πρόληψης και θεραπείας της εξάρτησης προετοιμάζεται η είσοδος των ιδιωτικών συμφερόντων και σε αυτόν τον ευαίσθητο χώρο;

ΠΗΓΗ:  Ημερομηνία δημοσίευσης: 16/04/2013, http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=767104

* Εργαζόμενοι στον τομέα πρόληψης και αντιμετώπισης των εξαρτήσεων.

Ο «γόρδιος δεσμός» της αριστερής ταυτότητας

Ο «γόρδιος δεσμός» της αριστερής ταυτότητας

Συμβολή σ' έναν διάλογο για την ανθρωπολογική σημασία των ρήξεων σε βάση και εποικοδόμημα.

 

Των Νίκου Λάιου* και Αλέξανδρου Σταθακιού**


H μερικότητα της επιτυχίας του ΣΥΡΙΖΑ τον Μάη και τον Ιούνη του 2012, εκλογική καθώς ήταν, αλλά και η καθολικότητα της πίεσης για άμεσες και πρακτικές λύσεις στο κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα της Χώρας, πυρηνικά πολιτική όντας, έβαλαν ίσως «στον πάγο» την συγκεκριμενοποίηση μιας αριστερής Ταυτότητας. Ακριβώς αυτή η καθυστέρηση έδειξε πως η αναζήτηση τέτοιας ταυτότητας, όπως κάθε άλλης, δεν μπορεί να είναι διεργασία αφηρημένη ή «θεσμική», αλλά διαρκώς δοκιμαζόμενη στις συγκεκριμένες κοινωνικές πρακτικές ως αναφαίρετο τμήμα τους.

Η αναζήτηση αριστερής Ταυτότητας του ΣΥΡΙΖΑ δεν πρέπει να αντικρύζεται σαν ευθύγραμμη πορεία με κάποιο τέλος. Αντίθετα, θα πρέπει να διέρχεται από πραγματικά λαϊκά αιτήματα και αντιστάσεις απέναντι στις ανθρωποκτόνες πολιτικές περίσωσης του καπιταλισμού. Θα πρέπει, δηλαδή, να αναλύεται ως διαρκές ζητούμενο, σε υλικό επεξεργασίας από όσο γίνεται περισσότερους ανθρώπους στο πεδίο των καθημερινών, άμεσα βιωμένων και κατανοητών αντιθέσεων. Και από τους ίδιους ανθρώπους, στις ίδιες πρακτικές διαδικασίες, να συντίθεται βήμα-βήμα ως ελάχιστο συλλογικό σημείο αναφοράς. Έτσι μονάχα, η αναζήτηση αριστερής Ταυτότητας παύει να είναι «υπαρξιακό πρόβλημα» κομματικών ή άλλων μηχανισμών.
Παραπέρα, δεδομένης της κατάρρευσης κάθε Προτύπου/Μοντέλου (πιστεύουμε και των μέχρι σήμερα αριστερών), η ζητούμενη Ταυτότητα οφείλει να εμπεριέχει και να εμπεριέχεται σε Υπερβάσεις, για να μπορεί να σταθεί ως «νέα μεγάλη διήγηση» στα μυαλά και τις καρδιές των ζωντανών ανθρώπων. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί να αποσπαστεί η συγκρότηση Ταυτότητας από τους δήθεν «ειδικούς» μιας πολιτικής και ιδεολογίας των διαδρόμων, και να προσφερθεί στα μέλη της κοινωνίας, στους αληθινά «ειδικούς» της περίπλοκης Ζωής. Θα πρέπει, επιπλέον, μέσα στην ζωντανή κοινωνία να προτείνεται ως ένα χειροπιαστό κοινωνικό και πολιτισμικό μοντέλο πετυχημένου, ολοκληρωμένου αποχωρισμού από καθετί που πέθανε.

Η διαδικασία συγκεκριμενοποίησης, λοιπόν, μιας αριστερής ταυτότητας περνά από ένα Νέο Παράδειγμα, που θα μπορεί να γίνεται κατανοητό και να είναι στοιχειωδώς αποτελεσματικό ως διάδοχο της καπιταλιστικής κρίσης, της κοινωνικής και πολιτισμικής παρακμής, της συνολικής κατάρρευσης των λεγόμενων «δυτικών» μοντέλων κατανόησης και τροποποίησης του κόσμου, του ανθρωπολογικού αδιεξόδου – διαδικασίες συμπλεκόμενες στην εξέλιξή τους σε σχεδόν παγκόσμιο επίπεδο. Σε τελική ανάλυση χρειάζεται μια νέα, αγωνιστική κοσμοαντίληψη Λόγου-Πράξης, που θα παρακινεί μεγάλες ομάδες ανθρώπων ως ενεργά κοινωνικά πρόσωπα (ούτε ως «άτομα» ούτε ως «μάζα») να της δώσουν υπόσταση, να αγωνιστούν με συνέπεια, πίστη και αποφασιστικότητα για την πραγμάτωσή της.

Αριστερή ταυτότητα σήμερα έξω από αυτές τις εν εξελίξει διαδικασίες είναι ζήτημα αφηρημένο, σχολαστικό και συντηρητικό. Άρα, όχι μόνο πολιτικά αδύναμο, αλλά και ανάξιο του σεβασμού ή καν της προσοχής της κοινωνικής πλειοψηφίας, που της προσφέρονται κι άλλες, πολύ πιο συμπαγείς, αυθεντικά συντηρητικές προτάσεις, σαν «λύση» στα αδιέξοδά της.

Οι Συνιστώσες: Μια πρώτη συμβολή της Ανάγκης

Ξεκινήσαμε με την γενική θέση μας. Ας δούμε τώρα ένα από τα ειδικά πολιτικά χαρακτηριστικά της μέχρι σήμερα πορείας, που θεωρούμε ως κεντρικό της και ταυτόχρονα οριακό της.

Δυστυχώς ή ευτυχώς η Ιστορία προχωρά με άλματα. Και η επείγουσα, πρακτική  ανάγκη για ένα «τεθωρακισμένο όχημα μάχης» των κοινωνικών ομάδων, που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί η Αριστερά, λειτούργησε σαν πελώριο πολιτικό ελατήριο: Ο ΣΥΡΙΖΑ συσπείρωσε με επιτυχία πολλές δυνάμεις, από μεταρρυθμιστικές έως επαναστατικές, και ένα κομμάτι του λαού τις εκτίναξε στον εξώστη της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ας σημειώσουμε παρενθετικά ότι ο εξώστης αυτός, από άποψη πολιτική ως τώρα αξιοποιείται περισσότερο θεσμικά και λιγότερο πυρηνικά – μάλιστα σε ένα (αστικοδημοκρατικό) θεσμικό πλαίσιο ποσοτικά συρρικνούμενο και ποιοτικά αντιδραστικοποιούμενο ως σύνολο, ειδικά κατά την τελευταία τετραετία των «μνημονίων».

Η σημασία των ιδεολογικών ή και ταξικών διαφορών αυτών των εσωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ δυνάμεων ατρόφησε μπρος στην συντριπτική δύναμη της πραγματικότητας. Η πραγματικότητα τις έκανε να εμφανίζουν κοινό φόβο, θυμό, αμηχανία απέναντι στην χυδαία αγοραία αντιμετώπιση των κοινωνικών και πολιτικών πραγμάτων, η οποία πλήττει και τις ίδιες. Αυτή η ισοπεδωτική αντίληψη και πρακτική, που επιβάλλει η ολιγαρχία για να επιβιώσει, δημιουργεί τέτοιες απώλειες σ' όλες τις κοινωνικές τάξεις πλην κομματιών της μεγαλοαστικής, τέτοια κοινωνική πόλωση σε δυο σημεία με τάσεις οριστικής διαγραφής των ενδιάμεσων, ώστε οι ιδεολογικές διαφορές να παραμερίζονται αναγκαστικά. Αυτή είναι, νομίζουμε, η ανατομία του πρώτου βήματος, ως ένα «δείγμα αμοιβαίας καλής θέλησης» απέναντι στις «οικείες Άλλες» αριστερές ιδεολογίες, για να επιβιώσει η καθεμιά έναντι του κοινού εχθρού.
Έτσι αναγκαστικά, λοιπόν, όλες οι δυνάμεις συνεισέφεραν κάποια πρωτόλεια υλικά για την θωράκιση του «οχήματος» ΣΥΡΙΖΑ. Δεδομένων των κοινωνικών και πολιτισμικών εξελίξεων, ως κορυφαία στιγμή αυτής της πρώτης πολιτικής συνεισφοράς αποτιμούμε την συμφωνία όλων, πως για να είναι ισχυρή η θωράκιση, τα συντιθέμενα υλικά θα δουλευτούν απ' την αρχή.

Είναι η Ανάγκη ικανή συνθήκη της Υπέρβασης;

Πράγματι, λοιπόν, ο συνδυασμός πίεσης εξωτερικών της Αριστεράς δυνάμεων και ενστικτώδους ανταπόκρισης από δυνάμεις στο εσωτερικό της Αριστεράς, αναγκάζει σε συνεχή προγραμματική επιδίωξη της εσωτερικής ενότητας. Είναι αρκετή αυτή;
Η εμπειρία δείχνει ότι σημειώνεται μεγάλη καθυστέρηση στην πρακτική διαδικασία «σύνθεσης των υλικών», που στην πραγματικότητα είναι σύνθεση εμπειριών ζωής, τρόπων σκέψης και πράξης, βεβαιοτήτων και συμπαγών αρχών «στιλβωμένων» στην ανάγκη μαχητικής προβολής τους. Συχνά και επιβολής τους en bloc. Υπογραμμίζουμε ότι αναφερόμαστε εδώ στην γενική διαδικασία, αφού προφανώς υπάρχουν πολύ ζωηρές επιμέρους κινήσεις (τοπικές, συνοικιακές, συνδικαλιστικές, φεμινιστικές, κλπ.) που καταφέρνουν, μέσα από την κοινή δράση, να κάνουν Υπερβάσεις «στο πεδίο». Αυτές οι οάσεις αληθινού ηρωισμού, όμως, δεν μπορούν να υπερκεράσουν τα κεντρικά κενά.

Αυτή η πολλαπλή καθυστέρηση είναι μια απόδειξη, κατά την άποψή μας, πως όλα τα μέχρι σήμερα γνωστά και κραταιά αριστερά Παραδείγματα στην Ελλάδα υποφέρουν απίθανα απ' την ειδική καθίζησή τους μέσα στο γενικότερο περιβάλλον παρακμής και αποδιοργάνωσης/αποσύνθεσης. Δεν εννοούμε ότι η αριστερή κριτική και η όποια αριστερή πρόταση δεν έχουν πια λόγο ύπαρξης. Τότε δεν θα υπήρχε λόγος να σκεφτούμε καν να γράψουμε το άρθρο. Ο καπιταλισμός δεν έπαψε να είναι δομικά καπιταλισμός, που με τις νεοφιλελεύθερες εκδοχές του σκληραίνει και απογυμνώνεται από ιδεολογικές και άλλες αυταπάτες, προβάλλοντας ακόμα και στα πιο δύσπιστα μάτια ως μάχη μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας. Κι ας μην την ονομάζουν όλα τα στόματα έτσι…

Ακριβώς, όμως, επειδή ο καπιταλισμός δεν διστάζει να συντρίψει ακόμη και βασικά ιδεολογικά του υποστηρίγματα της τελευταίας 50ετίας (κράτος πρόνοιας, κοινωνική κινητικότητα, εργασιακά δικαιώματα, δημοκρατία κλπ.) για να επιβληθεί δια πυρός και σιδήρου μέσα στις νέες συνθήκες, αναρωτιόμαστε αν και η Αριστερά έχει το μυαλό και τα κότσια να ανασυνθέσει τα δικά της Παραδείγματα: για να σηκώσει το γάντι και ν' αναμετρηθεί στα ίσια, με τελικό στόχο να νικήσει. Άρα, μιλάμε εδώ για καθίζηση των αριστερών Παραδειγμάτων ως αυτοπροσδιοριζόμενων ιδεολογικών πυρσών, που τάχα φέγγουν μακρύτερα απ' τους άλλους στην πηχτή, βαθειά νύχτα του καπιταλισμού όπως τον γνωρίσαμε. Από την άποψη αυτή όλα έχουν κλείσει τον ιστορικό κύκλο της ζωής τους μες στον ευρύτερο ιστορικό κύκλο. Κι αυτό πρέπει να το πάρουμε απόφαση. Η νύχτα προχώρησε και πλησιάζει βίαια το χάραμα. Θα 'μαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε αυτά που θ' αντικρύσουμε; Θα 'μαστε σε θέση «να κρατηθούμε όρθιοι» (για να χρησιμοποιήσουμε ένα σύνθημα της περιόδου) μαζί με την κοινωνία, από σημεία που θα είναι και σταθερά και για όσο γίνεται περισσότερους ανθρώπους – αφού αυτοί συναποτελούν την κοινωνία;

Να εκλεπτύνουμε την Ανάγκη με την Λογική και την Αισθητική

Η βιαιότητα της σύγκρουσης στην μικρή Ελλάδα μας, που έχει γίνει ένα απ' τα πρώτα «χαρακώματα» της παγκόσμιας οικονομικής και γεωπολιτικής διαμάχης, προστάζει όλη αυτή η καθυστέρηση του υποκειμενικού, του πολιτισμικού, του ιδεολογικού -του «εποικοδομήματος» που θα έλεγε ο Μαρξ- να ξεπεραστεί διαλεκτικά μέσα από την συνθετική Υπέρβαση όλων των επί μέρους αριστερών παραδόσεων.  Άρα, όχι με μια αναγκαστική συγκόλληση, αλλά με την ειλικρινή και γενναία κριτική αποτίμηση όλων των παραδόσεων, την αντιπαραβολή τους με τις σημερινές πραγματικές ανάγκες των καταπιεσμένων, στον τόπο μας και σε όλο τον κόσμο. Μάλιστα δε, να προχωρήσει έτσι σε μια νέα σύνθεση, όχι επιδιώκοντας ένα ακόμα «ακαδημαϊκό» εργαλείο, αλλά ένα νέο πολιτικό «ευαγγέλιο» δράσης, άξιο ν' απομνημονευτεί, να γραφτεί στους τοίχους και να τραγουδηθεί στους αγώνες.

Οι συνθέσεις με άξονα την διαλεκτική μέθοδο απαιτούν χρόνο. Και ο χρόνος των καιρών μας είναι πυκνός. Όσοι επέλεξαν να μην παρακολουθούν τις εξελίξεις ή να τις παρακολουθούν χωρίς να μετέχουν σ' αυτές, οικειοποιούμενοι απλά τα λαϊκά ξεσπάσματα και προχωρήματα -όταν αυτά προέκυπταν- είναι αναγκαίο να αναλάβουν άμεσα πρωτοβουλίες, πριν η Ιστορία τους καταστήσει  άχρηστα υλικά. Στο πλαίσιο της Ελλάδας των Μνημονίων, η Αριστερά, η οποία διεκδικεί ρόλο πρωτοπορίας σε μια συμμαχία που θα σώσει τις υλικές, πολιτικές, πολιτιστικές και ηθικές προϋποθέσεις της Ελευθερίας σε μια ρημαγμένη Πατρίδα, δεν μπορεί να συνομιλεί με τους ενδεχόμενους κοινωνικούς συμμάχους της όντας η ίδια ένα συμπίλημα παραδόσεων που δεν θέλουν να υπερβούν τον εαυτό τους μέσα στο νέο ιστορικό πλαίσιο. Αυτό ισχύει για όλους τους αγωνιστές της Αριστεράς – και τους χθεσινούς «ταξικούς» και τους χθεσινούς «ανανεωτικούς». Απ' τον λαό δεν λείπουν οι λογής «καθηγητές», με κουστούμι ή με αμπέχονο, αλλά οι αληθινοί σύντροφοι, οι συμμέτοχοι που θυσιάζουν τον παλιό εαυτό τους, προσφέροντας το μυαλό και την καρδιά τους σε μια νέα, συλλογική πορεία κοινωνικής και πολιτιστικής ανόρθωσης. Λείπουν οι άνθρωποι, που θα απεκδυθούν τις «ατομικές» προβιές τους, για να επαναφέρουν μαζί με τους υπόλοιπους την κοινωνία στον πολιτικό στίβο – κι όχι η αντιπαράθεση για τον χαρακτηρισμό του στίβου αυτού ως «ταξική πάλη» ή «κοινωνικό συμβόλαιο». Την τελική πορεία και τους χαρακτηρισμούς θα επιλέξει και θα ονοματίσει ο λαός. Τραγουδώντας τους.

Επαναστάτες και Ανανεωτικοί – «Πολύ Ταξικοί» και «Λίγο Ταξικοί»

Η ίδια η φύση της Αριστεράς από τον καιρό της Γαλλικής Επανάστασης, δεν επιτρέπει «μεταμφιέσεις». Αριστερά σημαίνει συνειδητή ανάληψη δράσης για την διαρκή και ριζική αλλαγή των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών συνθηκών υπέρ των κοινωνικών ομάδων που αδικούνται, στην γοργοκίνητη νεωτερικότητα -και όχι μόνο στον καπιταλισμό- με διαρκές ζητούμενο το πέρασμα σε μια καλύτερη κοινωνία, καλύτερων ανθρώπων. Για να μην αποκλίνει απ' αυτήν την στρατηγική της, η Αριστερά οφείλει να είναι επαναστατική και ανανεωτική. Αν η ανανέωση δεν στοχεύει -με την «αναγόμωση» της κοινωνικής και πολιτικής δυναμικής- να προκαλέσει τις πλέον ριζικές αλλαγές, τότε μπορεί απλά να είναι το πρόσχημα της αναθεώρησης αρχών για να διευκολυνθεί η οπισθοχώρηση. Αν η επαναστατική οπτική δεν αφουγκράζεται τον αχό των κοινωνικών κυμάτων, αν δεν βλέπει σε ποιες εξοχές της καθημερινότητας χτυπούν κάθε στιγμή για να ριχτεί μαζί τους σε κοινό αγώνα, τότε αυτοαναιρείται σε έναν αχρείαστο κοινωνικά μάντη κακών και ακατανόητο πολιτικά φορέα της οποιασδήποτε «καθαρότητας».

Επαναστάτης και Ανανεωτικός είναι αυτός που θέτει ερωτήματα για τις ιδέες και τις πρακτικές και που δοκιμάζει απαντήσεις στην πράξη. Ώστε να ξεπεραστούν σκληρύνσεις, καθυστερήσεις, στερεοτυπικές συμπεριφορές που ο χρόνος συσσωρεύει και πάνω του, ώστε να γίνει ο ίδιος δυναμικό στοιχείο στην αναπότρεπτη κίνηση της Ιστορίας. Στην πραγματικότητα, η Ανανέωση και η Επαναστατικότητα μοιάζουν με δυο καθρέφτες, που αντικρύζουν ο ένας τον άλλον σε κριτικά άπειρο βάθος. Κι όμως, μέχρι σήμερα λειτουργούν σαν σκόρπια θρύψαλα, δημιουργώντας ένα αλαλούμ στρεβλωμένων ειδώλων.

Ο Λόγος (και η Αισθητική) στον λαό

Υπάρχει τρόπος απεγκλωβισμού του ΣΥΡΙΖΑ και ολόκληρης της Αριστεράς από την εσωτερική, «υπαρξιακή» δυσκινησία της; Μέχρι τώρα η Αριστερά δεν τον έχει βρει στην πράξη, αν και συχνά επικαλείται αφ' ενός τον λαό, αφ' ετέρου την τακτική ευελιξία. Ειδικά όταν ψυχανεμίζεται ότι έχει στριμωχτεί με δικές της ευθύνες, ας πούμε επειδή φώναζε για την «επαναστατικότητα» ή τον «ανανεωτισμό» της χωρίς νά 'ναι ούτε το ένα ούτε το άλλο στην πράξη, μιας και οι εξελίξεις προχωρούσαν ερήμην της και την άφηναν πίσω. Να, λοιπόν, που εφαρμόσαμε την αντίληψη ότι σε κάθε μάχη υπάρχουν τακτικές οπισθοχωρήσεις και ανακωχές! Μόνο που το κάναμε, συχνά, εκ των υστέρων, για να αποποιηθούμε τα ελλείμματά μας και με κίνητρο την Ανάγκη και μόνο. Πράγμα που σημαίνει ότι η στρατηγική της Αριστεράς, όπως την θέσαμε λίγο παραπάνω, κινδυνεύει. Γιατί αυτή έχει στο επίκεντρό της τον Άνθρωπο. Κι ο Άνθρωπος δεν είναι ον της Ανάγκης μόνο, μάλιστα με μια πρωτοκαθεδρία -λιγότερο ή περισσότερο «ταξική»- των οικονομικών όρων της. Ο Άνθρωπος είναι ον και της Ανάγκης και της Λογικής και της Αισθητικής.

Κι αν αυτό χρειάζεται περισσότερη κουβέντα, ας μείνουμε σε πέντε αλληλοσχετιζόμενα και, πιστεύουμε, πρακτικά ερωτήματα:

α). Ποια παραδειγματική Λογική και ποια παραδειγματική Αισθητική περιέχουν τα επιχειρήματα της αντιπαράθεσης «πολύ ταξικός vs. λίγο ταξικός» που θα πείσουν και θα συγκινήσουν τον λαό;

β). Μια ατζέντα και επιχειρηματολογία με άξονα το Οικονομικό (παραγωγή, ύφεση, ανάπτυξη, χρέος κοκ.), όσο «επαναστατική» ή «μεταρρυθμιστική» κι αν είναι, σε τελική ανάλυση και επί της ουσίας δεν περιορίζεται στο πεδίο της Ανάγκης και του άμεσου υλικού Οφέλους;

γ). Με τέτοια συνθήματα και τέτοια επιχειρηματολογία, τι είδους Ανθρώπους καλούμε να ριχτούν στην πολύ σκληρή μάχη για την Διέξοδο και τι είδους Διέξοδος θα είναι αυτή;

δ). Θα είναι καν Διέξοδος μια κίνηση με κυρίαρχο ελατήριο την Ανάγκη και το υλικό Όφελος; ή θα είναι μια εκτόνωση της Ανάγκης, ενδεχομένως με κάποια ελάχιστα υλικά Οφέλη – άρα χωρίς διαδικασίες ποιοτικών αλλαγών βάθους στους Ανθρώπους, δηλαδή εκτός της αριστερής στρατηγικής όπως την παρουσιάσαμε πιο πάνω;
ε). Κατ' επέκταση, πώς οι ίδιοι οι Άνθρωποι της Αριστεράς θα κάνουμε το βήμα πέρα απ' την δική μας Ανάγκη, πέρα ακόμη κι από εκείνη την Λογική που την κάνει η Ανάγκη μας ό,τι θέλει -πέρα απ' τα ιδιοτελή οφέλη μας (υλικά, ιδεολογικά κλπ.)- για να είμαστε βοηθητικοί στην κοινωνία;

Ο λαός, οι Άνθρωποί του, έχουν πολλά να πουν και να κάνουν. Έχουν να μιλήσουν τις ανάγκες τους, τα ενδιαφέροντά τους, τις δυσκολίες τους, τους φόβους τους, τα όνειρά τους, στιγμιότυπα της προσωπικής πορείας τους μέχρι τα σημερινά αδιέξοδά τους. Ειδικά τα αδιέξοδα είναι συμπυκνωμένα σημεία αυτοκριτικής, συγκεφαλαίωσης, προεργασίας για το επόμενο βήμα, που μόνο ως ρήξη μπορεί να πραγματοποιηθεί στην συνθήκη του φαινομενικά αξεπέραστου εμποδίου.  Όταν αυτοί που όντως έχουν πεισθεί ότι ο κύκλος έφτασε στο τέλος του βρουν όρους ειλικρινούς συζήτησης και κοινής πράξης χωρίς φυτευτούς «καθοδηγητές», αλλά με «αυτοφυείς» πρωτοπόρους σαν τον Ρήγα και τον Μαρίνο Αντύπα , τότε (και όχι «αυτόματα», από σκέτη Ανάγκη ή και Λογική) έχουν ένα σημείο εκκίνησης. Τότε μονάχα θ' αρχίσουν να γράφουν τον επόμενο κύκλο, τούτη την φορά Ωραίον κι όχι ωραιοπαθή, Μετρημένον κι όχι μέτριο, Αισθητικό κι όχι αισθησιακό.

Ειδικά στις σημερινές συνθήκες ακραίας ταξικής πόλωσης, ιμπεριαλιστικής επέλασης και κοινωνικής πολτοποίησης, τα υλικά γραφής της επόμενης «μεγάλης διήγησης» της Αριστεράς δεν βρίσκονται μέσα στον εσωστρεφή υπερθεματισμό «πολύ ταξικό vs. λίγο ταξικό». Βρίσκονται στις εξωστρεφείς πυκνώσεις, που συμπεριέχουν ακέραιο το ταξικό: «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» και «Ελευθερία ή Θάνατος». Πόσο κάποια ζωηρά, πολύτιμα κομμάτια της σύγχρονης Αριστεράς απέχουν απ' αυτήν την εμπνευσμένη ποιητική της ρήξης, της ανατροπής, της Υπέρβασης! Απέχει, άραγε, και ο αγωνιζόμενος λαός;

Η Ιστορία φαίνεται να έκλεισε το μάτι στον ΣΥΡΙΖΑ, χάρις στους εκατοντάδες χιλιάδες νευρώνες του αγωνιζόμενου λαού. Να μην ξεχνάμε, ακόμα, ότι χάρις στην ίδια συμβολή, η Ιστορία κουνάει γοργά τα πόδια της και προχωράει. Ελπίζουμε να ανασκουμπωθούν ο ΣΥΡΙΖΑ και η άλλη Αριστερά, να την προλάβουν. 


Ο Νίκος Λάιος είναι Κοινωνικός Ανθρωπολόγος, Γενικός Γραμματέας του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων.

** Ο Αλέξανδρος Σταθακιός είναι Θεολόγος-Κοινωνιολόγος, Αντιπρόεδρος του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων


ΠΗΓΗ: Πέμπτη, 14 Μάρτιος 2013, http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=11328….821&Itemid=61