Για το θεανθρωπολογικό δοκίμι του Παναγιώτη Μπούρδαλα

Για το θεανθρωπολογικό δοκίμι του Παναγιώτη Μπούρδαλα

Του Νεκτάριου Στελλάκη*

Διάβασα πρόσφατα: «Διαβάζοντας ένα βιβλίο δεν μπορείς να κλείσεις τα μάτια, ούτε να κρυφτείς.»

Νομίζω πως αυτό δεν ισχύει για όλα τα βιβλία. Ισχύει, ωστόσο, για το βιβλίο που μας «κερνά» ο αγαπητός Παναγιώτης και οι εκδόσεις ΑΡΜΟΣ.

Εξηγούμαι: Το βιβλίο αυτό δεν μας αφήνει να «κλείσουμε τα μάτια» και με τις δύο έννοιες της φράσης: μας κρατά αφενός «ξύπνιους», δηλαδή σε εγρήγορση, αλλά και μας αποκαλύπτει αλήθειες από τον εκκλησιαστικό χώρο που πολλές φορές δεν θέλουμε να δούμε ή κάποιες άλλες φορές αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε λόγο να δούμε – κυρίως εμείς οι λαϊκοί -, κι αυτό μάλλον είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε όσους από εμάς έχουμε αποδεχτεί την κλήση και θέλουμε να γίνουμε Σώμα Χριστού, δηλαδή Εκκλησία, αφού «διότι το όλο νόημα της Εκκλησίας είναι η κοινωνία των προσώπων μεταξύ τους» (π. Βασίλειος Θερμός).

Ο συγγραφέας χαρακτηρίζει το βιβλίο ως «θεανθρωπολογικό δοκίμιο».

Δοκίμιν : Αρχ. δοκίμιον, μεσν. δοκίμι, κυπρ. διτζίμιν δοκιμαστικό βαρύ λιθάρι. Δες και «Το δοκίμι της Αγάπης» (τρόπος ελέγχου και μέσο δοκιμής χειροπιαστό κείνος που θα σηκώσει το λιθάρι θα γίνει άξιο ταίρι της κόρης των δημοτικών παραλογών). Σε μερικές αυλές παλαιών εκκλησιών της Κύπρου μπορεί κανείς και σήμερα να δει κάποιο διτζίμιν όποιος το έσερνε «του νώμου του» (το σήκωνε δηλαδή ώς τον ώμο του) λογαριάζονταν ανάμεσα στα πρώτα παλικάρια. Αλλά και τώρα οι νέοι, σ’ εκκλησιές οπού έχουν διτζίμιν, δοκιμάζουν τη δύναμή τους στα «παιχνιδάκια της Λαμπρής», Κυριακή και Δευτέρα του Πάσχα. (Από την παρουσίαση της έκδοσης)

Ο σκοπός του βιβλίου δηλώνεται ξεκάθαρα από τον συγγραφέα στη σελίδα 16:

Πρόκειται για σχολιασμό θεμάτων όπου και «η γνώμη μου και η στάση μου να διαφανούν, αλλά και ο προβληματισμός ν’ ανοίξει για τα καλά με την ανάγνωση». (σελ. 16)

Ο συγγραφέας φαίνεται να γνωρίζει και τη δυσκολία του εγχειρήματος. Γράφει: «Στο βιβλίο αυτό συμπλέκουμε θεανθρωπολογικά την κοινή ανθρώπινη αδελφοποιό φύση και την ελευθεροποιό ετερότητα του «προσώπου» σε κοινό υφάδι. Η δυσκολία είναι όντως μεγάλη, όχι μόνο από το περιεχόμενο αυτό καθαυτό, αλλά και την δυο χιλιάδων ετών χριστιανική πορεία, με ό,τι όμορφο και άγιο, μα και ό,τι απάνθρωπο και σκοτεινό έγινε παράδοση.» Δυνατός λόγος – επισημαίνω: κοινή ανθρώπινη αδελφοποιό φύση, ελευθεροποιός ετερότητα του προσώπου, ό,τι απάνθρωπο και σκοτεινό έγινε παράδοση.

Συμπέρασμα: Το βιβλίο μας προσκαλεί να συ-ζητήσουμε, να αναζητήσουμε μαζί. Δεν επιδιώκει παρά να προβληματιστούμε και μάλιστα «για τα καλά». Στην εποχή μας φαίνεται να κυριαρχούν δύο τάσεις:  Από τη μια αναζητούμε απαντήσεις σαφείς κι αμετακίνητες κι από την άλλη για κάποια άλλα θέματα αρκούμαστε στην ανάδειξη της πολυπλοκότητάς τους. Ο συγγραφέας του βιβλίου μας δεν συμμερίζεται καμιά από αυτές. Έχοντας γνώμη και στάση ο ίδιος μας προσκαλεί σε κοινό προβληματισμό.

Και η συζήτηση όπως ένα τραπέζι έχει τους κύκλους της:

 «Προσπάθησα- λέει ο συγγραφέας- η σειρά όλων των κεφαλαίων να έχει ένα είδος ανεβάσματος, εν είδει κλίμακας, από τα «μικρά» στα μεγάλα θέματα.»

Στο 1ο Κεφάλαιο (1ο Μέρος) – ως ορεκτικά – συναντούμε οκτώ πρόσωπα που με τον τρόπο τους το καθένα δυνάμωσε την πίστη στην καρδιά του συγγραφέα και σμίλεψε τη θεολογία του. Tο 1ο Μέρος διαβάζεται ευχάριστα, προκαλεί συγκινήσεις και προβληματισμούς και μπορεί να διαβαστεί πολλές φορές αποκαλύπτοντας κάθε φορά κι άλλο επίπεδο προβληματισμού. Ο λόγος, ζεστός, καρδιακός σε συγ-κινεί και σου στερεώνει μέσα σου την ελπίδα ότι «ναι» «οι χριστιανοί δυνητικά έχουμε το προνόμιο να περπατήσουμε τη γέφυρα που ενώνει Γη με Ουρανό κι’ απ’ αυτό εδώ τον κόσμο» να πορευτούμε από τον Άδη της μοναξιάς και της διαίρεσης στο χώρο της κοινής Ανάστασης, να γίνουμε δηλαδή Εκκλησία, Σώμα Χριστού.

Στα επόμενα κεφάλαια του 1ου μέρους ο συγγραφέας μας «κερνά» κάποιες παρεμβάσεις του, που αν δεν εντάσσονταν στο βιβλίο ίσως θα λησμονιούνταν στο διαδίκτυο. Στα κείμενα αυτά ο προβληματισμός είναι έντονος και χρειάζεται ο αναγνώστης να «ακολουθεί κατά πόδας» τον συλλογισμό του συγγραφέα.  Κοινός άξονας των κειμένων κατά τη γνώμη μου η υπερίσχυση του ατομικού ανθρώπου στην εποχή μας. Διαβάζω:  «Αυτή η προώθηση του «ατομικού ανθρώπου» πάει να αντικαταστήσει την παλιά λογική, το παλιό πρότυπο ανθρώπου, τον «μαζικό άνθρωπο». Έχουμε, λοιπόν, τον «εξατομικευμένο άνθρωπο». Κι’ έχουμε αφήσει την «θεολογία της φύσης», δηλαδή της κοινής φύσης των ανθρώπων, που τους κάνει αδέρφια.» («τον τριαδικό συλλογικό άνθρωπο»).

Παρότι ο χρόνος δεν επιτρέπει την απλή αναφορά έστω στα κείμενα αυτά θα ήθελα να σταθώ σε δύο από αυτά. Το πρώτο για «την ημέρα θεολογικού πένθους», δηλαδή την «προσκύνηση των οστών του Εθνεγέρτη Δεσπότη, Παλαιών Πατρών Γερμανού, στον Ιερό Ναό του Αγίου Ανδρέα» και το δεύτερο για τους «Τρεις σταυρούς του Βουραϊκού». Και στα δύο κείμενα αυτό που είναι σημαντικό και πρέπει να αναδείξουμε είναι ότι ο συγγραφέας εκφράζει με παρρησία τη γνώμη του, αλλά την γνώμη αυτή την οικοδομεί με συγκεκριμένα κριτήρια και την εκφράζει με τρόπο ξεκάθαρο αλλά ευγενικό. Και πάντα προσκαλεί τον αντίλογο.

Και θα ήθελα να διαβάσω κι ένα απόσπασμα από το 4ο Κεφάλαιο όπου τίθεται        «Το κεντρικό θεολογικό ζήτημα, δηλαδή η σχέση «θείου και ανθρωπίνου». με το «φωτεινό» επίγραμμα: «Μετανάστες και μεταλαβιά»

 «Ο τρόπος που βλέπουμε τους «άλλους», τους «ξένους», τους «μπάσταρδους», τα «πιόνια» του πολέμου. Εκεί κρίνεται η προσωπική Πίστη για τον άνθρωπο. Και η δεύτερη πως βλέπουμε τη «Θεία Ευχαριστία». Εκεί κρίνεται πως πιστεύουμε το Θεό (όχι βλέπουμε, γιατί ο Θεός «βλέπεται» αλλού). Και με την μετοχή μας, όπως και με την αποχή μας, στην «Μεταλαβιά», οπότε ρισκάρουμε οι ορθόδοξοι χριστιανοί τα πάντα.»

Τι είδους είναι η πίστη μας μας ρωτά ο συγγραφέας, η πίστη μας στον άνθρωπο και η πιστη μας στον Θεό; Βιωματική, θρησκευτική ή ιδεολογική;

Το 2ο Μέρος – το κυρίως πιάτο του πνευματικού συμποσίου- ασχολείται με την Μεγάλη Σύνοδο του 2016.

Ενδεχομένως ο Παναγιώτης να είναι ο μόνος μη ιερωμένος, μη ακαδημαϊκός θεολόγος που ασχολήθηκε με τη Σύνοδο αυτή με τέτοια σοβαρότητα, επιμέλεια και προσδοκία στο «ίνα πάντες εν ώσι» της αρχιερατικής προσευχής του Κυρίου. Στην εποχή μας που φαίνεται να κυριαρχούν «η μονομερής θρησκευτικότητα, η τάση της εκκοσμίκευσης, η πίεση της επιβίωσης, ο πιετισμός των ιδεολογιών, η σκληράδα του κληρικαλισμού» η ενασχόληση με το ιστορικό αυτό ορόσημο της Μεγάλης Συνόδου είναι αξιο – σημείωτη.

Το ίδιο ισχύει και για τα επιμέρους σχόλια που εμπεριέχονται στο βιβλίο. Θα ήθελα και πάλι να σταθώ σε δύο για τα οποία θα επιθυμούσα να γίνει περισσότερο λόγος και σήμερα σε αυτή την συνάντηση, αλλά και στις ενορίες μας, στις μητροπόλεις μας….

Το πρώτο είναι το σχόλιο για την απουσία της κοινής τράπεζας στο κείμενο της Συνόδου. « Δεν μπορώ, τέλος, να μη παρατηρήσω ότι απουσιάζει μία ενότητα για τη σημασία της κοινής λήψης της τροφής (κοινή τράπεζα), την οποία η παράδοση την έχει σε ξεχωριστή θέση, όπως είναι το «οικογενειακό τραπέζι»…. το κοινό τραπέζι έχει σημαντική θέση στην μετά την Λατρεία ζωή των λαϊκών!

…..γνωστή θεωρητικά και εμπειρικά είναι και η «κοινή τράπεζα» στα μοναστήρια και στις σκήτες, ειδικά σε απομακρυσμένα μέρη (π.χ. Άγιος Όρος). Σημάδι βεβαίως σημαντικό αποτελεί και το «μοίρασμα του αντιδώρου», οι αρτοκλασίες και τα εορταστικά κόλλυβα. Επομένως το όποιο «ασκητικό ιδεώδες» της αρχικής Αποστολικής Εκκλησίας συνδέθηκε με την αναδιανομή των αγαθών μέσω της κοινής «τράπεζας». Δεν αυτονομήθηκε επομένως η άσκηση από την κοινή τροφή.

….. στ) Δεν δόθηκε χώρος για τη χαρά της κοινής τροφής (π.χ. κοινή τράπεζα), αφού η τροφή αυτή καθ’ εαυτή δεν αποτελεί από μόνη της «κακό», αλλά ο τρόπος συλλογής και κατανάλωσης. Και πιθανά αυτή η έλλειψη ν’ αποτελέσει τον «αδύναμο κρίκο» σε συντηρητικές ομά-δες πιστών που έχουν μια τάση θεολογικής εξαΰλωσης και μονοφυσιτισμού…

Και «ο νοών νοείτω».

Το δεύτερο ένα απόσπασμα από το σχόλιο στο κείμενο «Οι χριστιανοί στον σύγχρονο κόσμο»:

 «Η συνείδηση της ζώσας Εκκλησίας δεν διαχωρίζει την ειρήνη από την δικαιοσύνη. Όταν αυτό το κάνει υπέρ της «ειρήνης», χωρίς δικαιο-σύνη και χωρίς στήριξη των αγωνιστών της δικαιοσύνης, τότε γέρνει υπέρ των εξουσιαστών, που επιδιώκουν μια ολοκληρωτική ειρήνη, την «ειρήνη νεκροταφείου», την ώρα που η κοινωνία είναι ακόμα άδικη, ταξική, ιεραρχική, ανδροκρατική και πατριαρχική….      

….Η ειρήνη και η δικαιοσύνη δεν είναι ένα δίδυμο που αφορά μόνο την κοινωνική και οικονομική αδικία ή και την εξουσιαστική καταπί-εση με διάφορες μορφές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αφορά το σύνολο της ζωής των ανθρώπων, τόσο σε «οριζόντιο» κοινωνικό επίπεδο, όσο και σε προσωπικό «κατακόρυφο». Αφορά όλες της πλευρές της επιβίωσης και της ζωής, δηλαδή επί πλέον την σχέση με την υπό-λοιπη φύση – κτίση – δημιουργία, την σχέση με την φιλοσοφία και επιστήμη, την σχέση με την τεχνική και την τεχνολογία. Αφορά ακόμη την εσωτερική ανάπτυξη της προσωπικής και κοινωνικής συνείδησης, αλλά και κάθε μορφή αξιών, ιδανικών, ουτοπιών και πίστης.»

Αξίζει κανείς να μελετήσει προσεκτικά και να συζητήσει τα σχόλια του συγγραφέα για τον γάμο, τη νεολαία, την επιστημονική πρόοδο, την «Τρίτη Ρώμη» κτλ.

Το επιδόρπιο είναι επίσης «πλουσιότατο». Επιλέγω και σας προτείνω να μελετήσετε το κείμενο: «Μια πρόταση συνοδικής και ιεραρχικής ενότητας», όπου ο Παναγιώτης καταθέτει μια ρεαλιστική και τεκμηριωμένη άποψη, που όμως φοβάμαι θα παραμείνει μια ουτοπική σύλληψη.

Δεν μπορώ να μην αναφερθώ στην ευστοχία του Προλόγου– Ελάχιστα βιβλία έχουν την τύχη να ξεκινούν με έναν. τόσο εύστοχο πρόλογο. Θα ήθελα να κάνω και μια πρόταση: Κάποιοι όροι δεν είναι άμεσα κατανοητοί από τους μη θεολόγους και καλό είναι να επεξηγούνται: Παραδείγματος χάριν: «μεταπατερικός οικουμενισμός», «απολλιναρίζοντες», «κυρίαρχος ανθρωπολογικός αρειανισμός», ανθρωπολογικός «νεστοριανισμός».

Παναγιώτη, εύχομαι το βιβλίο να πετύχει το στόχο του. Να δώσει αφορμή για ζύμωση και συζήτηση, μέσα από τις οποίες θα μπορέσουμε να πραγματώσουμε και την «κατακόρυφη» μεταμορφωτική μας προσπάθεια αλλά και την «οριζόντια» με τη συμμετοχή μας στα κοινωνικά δρώμενα και τη πάλη για δικαιοσύνη και ελευθερία.

Το βιβλίο σου μπορεί να σταθεί «δοκίμι» ή «διτζίμι» για την πίστη μας και την ελπίδα μας για έναν κόσμο που να επικρατεί η Ειρήνη και το θέλημα του Θεού.

* Ο Νεκτάριος Στελλάκης είναι αναπλ. Καθηγητής στο ΤΕΕΑΠΗ του Πανεπιστημίου Πατρών. Παρουσίασε το βιβλίο του Παν. Μπούρδαλα «ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΧΑΪΚΗ ΓΗ ΕΩΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΑ ΠΕΡΑΤΑ» στην Πάτρα, σε συνεργασία με το βιβλιοπωλείο ΤΟ ΔΟΝΤΙ, στις 13.10.2022 στην αίθουσα MOSAIC.

Ο Παναγιώτης Μπούρδαλας ισορροπεί συνετά και αποφεύγει… στο νέο του θεανθρωπολογικό δοκίμιο

Ο Παναγιώτης Μπούρδαλας ισορροπεί συνετά και αποφεύγει… στο νέο του θεανθρωπολογικό δοκίμιο

Του Πέτρου Θωμαΐδη*

«Ο ΘΕΟΣ ΠΕΘΑΝΕ ΘΕΟΣ ΣΧΩΡΕΣΤΟΝ

Σύνθημα έξω από έναν Ιερό Ναό στην Πάτρα.

Ή η εξομολόγηση ενός άνδρα.

Κάθε φορά που το Θεό εξορίζουμε στους κοσμικούς ουρανούς,

η κίνηση από και προς τις καρδιές των ανθρώπων καταντά κίνηση προς τη μεταφυσική φιλοσοφία.

Ορμή και λατρεία της επιστήμης, της πολιτικής, του αθλητισμού, της λαγνείας.

Και όλο αυτό καταντά θρησκοληψία.

Ιδεαλιστές, υλιστές, ηθικιστές, ρομαντικοί ή πρακτικιστές, με αυτή τη θρησκοληψία επιβιώνουμε.

Και εγώ, μπλεγμένος μέσα στη θρησκεία της επιστήμης,

δεν μου μένει παρά να προσκυνήσω το είδωλο της φύσης».

Παναγιώτης Μπούρδαλας

Νοέμβριος 1985

Ακριβώς πριν 37 χρόνια.

Σε μια παρέα που μαζευόταν, καλή ώρα, ημέρα Πέμπτη.

«Ψωμί και Κρασί».

3ο τεύχος.

Σε ένα από τα σκίτσα που συνόδευαν το άρθρο του Παναγιώτη Μπούρδαλα, το ανθρώπινο χέρι ξεφλουδίζει την Υδρόγειο με μαχαίρι.

Στο ίδιο εκείνο τεύχος πλανιέται γενικά μια ιδέα: Για τη δημιουργία ενός συνολικά εναλλακτικού χώρου ζωής, χρωματισμένου από τα πολυδοκιμασμένα πρότυπα της – ορθόδοξα – κοινοτικής ζωής.

Εφαρμοσμένη θεανθρωπολογία στην Αχαϊκή γη

Εφαρμοσμένη θεανθρωπολογία στην Αχαϊκή γη

Βιβλιοπαρουσίαση του Σπύρου Παΐζη στην Κόρινθο

    Ο τρόπος δουλειάς του Παναγιώτη: Μέσα από το πρωτογενές υλικό, τα βιώματά του, τους ανθρώπους πρότυπα, την αλληλεπίδραση αυτού του υλικού με τις θεωρητικές μελέτες του, αναδεικνύει υποθέσεις–προτάσεις ενός θεανθρωπολογικού μοντέλου, όπου το εφαρμόζει σε μεγάλα ζητήματα που προκύπτουν στο χώρο της υγείας, της παιδείας, της ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά και του πολέμου στο έδαφος της Ουκρανίας, που ξέσπασε λίγες μέρες πριν την έκδοση του βιβλίου. Ίσως, η πιο ολοκληρωμένη εφαρμογή του τρόπου δουλειάς του, φαίνεται στην ορθή στάση που κρατά στο μέγα θέμα της Πανδημίας, αποφεύγοντας τόσο την συστημική όσο και την συνωμοσιολογική τάση.

Fuck Europe: Τo σαμποτάζ των δύο αγωγών Nord Stream

Fuck Europe: Τo σαμποτάζ των δύο αγωγών Nord Stream

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου*

«Ευχαριστούμε ΗΠΑ» γράφει στο Twitter ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας, νυν ευρωβουλευτής και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής (Steering Committee) της Λέσχης Bilderberg, Ρομάν Σικόρσκι, αναφερόμενος στο σαμποτάζ, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, κατά των δύο υποθαλάσσιων αγωγών Nord Stream που μεταφέρουν φυσικό αέριο από τη Ρωσία στη Γερμανία. Ο Σικόρσκι επιχαίρει γιατί η Ρωσία πληρώνει το τίμημα της ουκρανικής κρίσης, βλέποντας τον αγωγό που κόστισε είκοσι δισεκατομμύρια να κείται άχρηστος στα βάθη της Βαλτικής.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαψεύδουν ότι έχουν οποιαδήποτε σχέση με το σαμποτάζ των αγωγών. Τον περασμένο Ιανουάριο πάντως, ο πρόεδρος Μπάιντεν είχε τον εξής διάλογο με τους δημοσιογράφους:

– Αν η Ρωσία εισβάλλει (στην Ουκρανία)… δεν θα υπάρχει πλέον Nord Stream

 2. Θα τον τερματίσουμε.

– Μα πώς θα το κάνετε; Ο αγωγός είναι υπό γερμανικό έλεγχο.

– Σας υπόσχομαι ότι θα μπορέσουμε να το κάνουμε.

Την ίδια «πρόβλεψη» έκανε και η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικτόρια Νούλαντ, πρωτεργάτης του πραξικοπήματος στο Κίεβο το 2014 (και «εφευρέτης» της πενταμερούς για την Κύπρο): «Αν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, ο Nord Stream 2 δεν θα προχωρήσει» (η υπογράμμιση δική μας).

Τη Ρωσία έσπευσε στο μεταξύ να κατηγορήσει για το σαμποτάζ (σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις) κατά των δύο υποθαλάσσιων αγωγών που μεταφέρουν ρωσικό αέριο στη Γερμανία ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντιμίρ Ζελένσκι.

Η άποψή του βέβαια έχει την ίδια σοβαρότητα με τον άλλο ισχυρισμό του ότι οι Ρώσοι βομβαρδίζουν οι ίδιοι τον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια που κατέχουν. (Ή και τον άλλο, ότι πράκτορες του Πούτιν ανατινάζουν στη Μόσχα τα αυτοκίνητα Ρώσων δημοσιογράφων που υποστηρίζουν την επέμβαση στην Ουκρανία).

Αν και γελοίοι, αυτοί οι ισχυρισμοί είναι χρήσιμοι στις εξτρεμιστικές δυνάμεις και τις υπηρεσίες που ελέγχουν τον Ζελένσκι και τον χρησιμοποιούν ως διεθνή προβοκάτορα, να λέει δηλαδή αυτά που δεν μπορούν να πουν άλλοι, ακόμα και να επεμβαίνει στην εσωτερική ζωή της Γερμανίας για λογαριασμό του διεθνούς «κόμματος του πολέμου».

Σε ένα δημόσιο περιβάλλον στη Δύση που κυριαρχείται από αντιρωσική υστερία, είναι απλώς σχεδόν αδύνατο να βρεθούν μέσα μαζικής ενημέρωσης που να εκθέσουν τη γελοιότητα των ισχυρισμών αυτών, αν μη τι άλλο για να μην εμφανιστούν φιλορωσικά.

Τιθέμενοι προ του διλήμματος να πιστέψουν τα μέσα που εμπιστεύονται ή το μυαλό τους εναντίον τους, οι πολίτες περιπίπτουν σε γενικευμένη σύγχυση. Αυτή είναι και η λογική του Γκέμπελς: πες, πες, κάτι θα μείνει.

Με τους δύο αγωγούς σε καλή κατάσταση η Ρωσία κρατάει στο χέρι της σε μεγάλο βαθμό τον ενεργειακό εφοδιασμό της Γερμανίας. Μπορεί, αν θέλει, να παράσχει αέριο και αν δεν θέλει, να το σταματήσει. Για να είναι όπλο στα χέρια της οι αγωγοί, όπως υποστηρίζει το Bloomberg, χρειάζεται οι αγωγοί να υπάρχουν και να μπορούν να λειτουργήσουν.

Αλλά και η Γερμανία μπορεί, αν αποφασίσει να μεταβάλλει την πολιτική της, πιεζόμενη και από την έλλειψη ενέργειας, να αποκαταστήσει άμεσα την πλήρη ροή του ρωσικού φυσικού αερίου προς την ίδια.

Αντίθετα, με τους δύο αγωγούς εκτός λειτουργίας, το Βερολίνο εξαρτάται απελπιστικά από τις ΗΠΑ για τον εφοδιασμό του σε ενέργεια, άρα θα του είναι πολύ δυσκολότερο να αλλάξει πολιτική στο Ουκρανικό.

Αυτό που κάνουν δηλαδή τα σαμποτάζ των δύο αγωγών είναι ότι αφενός στερούν τη Ρωσία από το «όπλο» της, αφετέρου δένουν περαιτέρω την Γερμανία, δηλαδή την Ευρώπη, σε έναν πόλεμο που ναι μεν έχει εξαπολυθεί κατά της Ρωσίας, στην πραγματικότητα όμως, εμμέσως πλην σαφώς, στοχεύει την ίδια την Ευρώπη.

Η Ευρώπη πληρώνει το κόστος των κυρώσεων, τα κράτη, οι ένοπλες δυνάμεις και οι υπηρεσίες της, οι μηχανισμοί, τα μέσα της και η οικονομία της ελέγχονται όλο και περισσότερο από τις αμερικανικές υπηρεσίες. Χάνει τη δυνατότητα ισορροπημένων σχέσεων και με τις ΗΠΑ και με τη Ρωσία που είναι η βασική προϋπόθεση για την αυτονομία της.

Αυτή είναι και η επιδίωξη που ετέθη ήδη με την έκθεση Wolfowitz και με το Σχέδιο για έναν Nέο Αμερικανικό Αιώνα, από τη δεκαετία του 1990. Να αποτραπεί οποιαδήποτε συνεργασία δύο μεγάλων δυνάμεων (όπως π.χ. της Ευρώπης με τη Ρωσία ή της Ρωσίας με την Κίνα) που θα απειλήσει την αμερικανική παντοκρατορία.

Για αυτό και στη διάρκεια της κρίσης στην Ουκρανία το 2014, όταν οι τρεις υπουργοί Εξωτερικών της Ε.Ε. (Γάλλος, Γερμανός και Πολωνός) κατάφεραν να καταλήξουν με τον Γιανουκόβιτς σε συμφωνία για ειρηνική εκτόνωση της κρίσης, τα όπλα μίλησαν αμέσως μόλις απογειώθηκε από το Κίεβο το αεροπλάνο τους.

«Fuck the EU», όπως είπε στην ιστορική της φράση η Νούλαντ προς τον Τζέφρι Πάιατ, πρεσβευτή τότε των ΗΠΑ στο Κίεβο και μετέπειτα στην Αθήνα.

Δεν μπορούμε να κάνουμε εικασίες για το ποιος έκανε το σαμποτάζ. Ελάχιστες χώρες στον κόσμο έχουν την τεχνική δυνατότητα να κάνουν κάτι τέτοιο και θα ήταν λάθος να προεξοφλήσουμε ποια από αυτές είναι υπεύθυνη.

Αυτό που πρέπει να θεωρείται όμως πρακτικά βέβαιο, αντίθετα, είναι ότι το σαμποτάζ των αγωγών έχει να κάνει με κέντρα της «βαθιάς αυτοκρατορίας» και του «Κόμματος του Πολέμου», που ελέγχουν ακόμα και τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τη δράση τους διαπιστώσαμε επανειλημμένως όχι μόνο στο ουκρανικό μέτωπο, αλλά επίσης και σε αυτά της Μέσης Ανατολής και της Κίνας. Η κυρία Νούλαντ είναι ο «άνθρωπος-γέφυρα» που συνδέει τις δυνάμεις που ξεκίνησαν τους πολέμους στη Μέση Ανατολή με αυτούς που προκάλεσαν την κρίση στην Ουκρανία.

Όσο δεν αντιμετωπίζει καμιά σοβαρή αντίσταση ούτε από το δυτικό πολιτικό, οικονομικό και μιντιακό κατεστημένο, ούτε από μαζικά κινήματα και κόμματα στην Ευρώπη και την Αμερική, ούτε από τους «διανοούμενους», το «κόμμα του Πολέμου», γενικεύοντας χωρίς όρια και περιορισμούς τη σύγκρουση με τη Ρωσία, δεν θα «νικήσει» μεν τη Ρωσία, τείνει όμως να οδηγήσει τη «συλλογική Δύση» στον («νεοκλασικό» ή «μεταμοντέρνο») νέο-Φασισμό και στον ολοκληρωτικό Παγκόσμιο Πόλεμο.

* Ο Δημήτρης Κωνσταντακόπουλος είναι δημοσιογράφος, διαχειριστής της σελίδας konstantakopoulos.gr και συνιδρυτής της Delphi Initiative.

Εργάσθηκε στο παρελθόν σε ερευνητικά ιδρύματα της Γαλλίας και της Ελλάδας ως φυσικός, στο πρωθυπουργικό γραφείο του Ανδρέα Παπανδρέου ως ειδικός συνεργάτης για θέματα ελέγχου των εξοπλισμών και στη Μόσχα ως διευθυντής του γραφείου του Αθηναϊκού Πρακτορείου επί δεκαετία και ως ανταποκριτής για πολλά μέσα. Συνεργάστηκε με τον Μιχάλη Ράπτη (Pablo) στην έκδοση της διεθνούς επιθεώρησης για την Αυτοδιαχείριση “Utopie Critique”.

Έχει γράψει τα βιβλία: “Η Κύπρος στο στόχαστρο – Γιατί θέλουν μια Κύπρο χωρίς Έλληνες” (Ινφογνώμων 2017), “Η Κύπρος σε Παγίδα” (Λιβάνης, 2008), “Η Αρπαγή της Κύπρου” (Λιβάνης, 2004) και “Φάκελος Ελλάς – Τα αρχεία των σοβιετικών μυστικών υπηρεσιών” (Λιβάνης, 1993).

ΠΗΓΗ: 28.09.2022, https://kosmodromio.gr/2022/09/28/fuck-the-eu-to-%CF%83%CE%B1%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%AC%CE%B6-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B4%CF%8D%CE%BF-%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CF%8E%CE%BD-nord-stream/.

Τα «βαφτίσια» στην εκπαίδευση

Τα «βαφτίσια» στην εκπαίδευση

Του Γιώργου Ηλ. Τσιτσιμπή*

«Αξίζουν συγχαρητήρια στην εφευρετικότητα των «νονών». Με έξυπνο τρόπο προσθέτουν ονόματα χωρίς να προσθέτουν ουσία. Αναδιοργανώνουν αρμοδιότητες και ξεκινάμε από την αρχή»

Είναι ενδιαφέρον αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια, κυρίως στον τομέα αρμοδιότητας του Υπουργείου Παιδείας. Η ονοματοδοσία θεσμών, υπηρεσιών, διαδικασιών, οργάνων, κλπ. , γίνεται με ρυθμό πολυβόλου. Δεν είναι ιδιαίτερο χάρισμα αυτής της κυβέρνησης, είναι διαχρονική τακτική του Υπουργείου. Το κυρίως απογοητευτικό είναι ότι η ουσία των πραγμάτων παραμένει μάλλον η ίδια, αν δεν επιδεινώνεται. Κι όμως ακάθεκτοι συνεχίζουν τα «βαφτίσια»!

Ριζωμένος Οικουμενισμός

Ριζωμένος Οικουμενισμός

Του Χάρη Ναξάκη*

    Το ταξίδι της ανθρωπότητας από τους προϊστορικούς χρόνους δεν προκάλεσε γεvετικό σχίσμα, γι’ αυτό ανήκουμε στο ίδιο είδος και έχουμε τα ίδια χαρακτηριστικά. Ο ίδιος γενετικός κώδικας (έμφυτα) και ορισμένα επίκτητα (πολιτισμικά) χαρακτηριστικά είναι κοινά σε όλους τους ανθρώπους καθιστώντας τους απάτριδες, οικουμενικούς, αλλά και τέκνα του ίδιου γενέθλιου χώρου (μητέρα γη). Το ξερίζωμα του ανθρώπου άρχισε από τότε που ο πρώτος χόμο σάπιενς ξεκίνησε από τις ρίζες του, την Αφρική, για να κατακτήσει τον κόσμο και να ριζωθεί σε νέους τόπους. Η αποεδαφικοποίηση του ανθρώπου, η διασπορά του, τον οδήγησε να αποκτήσει μια καθολική ταυτότητα, την οποία δεν πρέπει να ξεχνάμε για να μην ρίχνουμε νερό στον μύλο των ρατσιστικών αντιλήψεων. Σε όλους τους ανθρώπους υπάρχουν ενιαία εγκεφαλικά, μορφολογικά και ανατομικά χαρακτηριστικά και σε όλες τις κοινωνίες υπάρχει αγάπη, φόβος, μίσος, γέλιο, τρέλα και ορθολογισμός, μαγεία και θρησκεία, θυμός, σεβασμός, μουσική και τραγούδι. Τα παραπάνω στοιχεία είναι κοινά σε όλους και δεν έχουν αλλοιωθεί από τις διαφορετικές ταυτότητες (πολιτισμικές, εθνικές) και συγκροτούν μια ενιαία ανθρώπινη ταυτότητα. Αυτό αποσιωπά ο εθνοφυλετισμός και ο αντιδραστικός ρομαντισμός.

    Αλλά το ταξίδι είχε και την Ιθάκη του, τους νέους τόπους, την επανεδαφικοποίηση των ανθρώπων. Η χωρική εδαφικοποίηση, ενός οικουμενικού είδους, είναι καθοριστικό στοιχείο της ανθρώπινης ταυτότητας είτε αυτή εκφράζεται από τον γενέθλιο τόπο, την φυλή, το έθνος, την θρησκεία, την παράδοση, τις πολιτισμικές αξίες. Τα οικουμενικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων, για τα οποία προαναφερθήκαμε, με διαφορετικό τρόπο κατανοούνται και εκφράζονται από τις διαφορετικές ταυτότητες και κουλτούρες, που είναι εδαφοποιημένες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Δεν κλαίνε, γελάνε, μισούν, ερωτεύονται, δουλεύουν, πιστεύουν, ξεκουράζονται, αντιμετωπίζουν τον θάνατο, όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Στις προβιομηχανικές κοινωνίες η μάνα-φύση, η γεωγραφία, η χωρικά προσδιορισμένες ανθρώπινες δραστηριότητες, καθόριζαν το πολιτισμικό περιβάλλον. Οι τοπικές, εθνικές ή διαπεριφερειακές ταυτότητες εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο την κοινή ανθρώπινη μοίρα. Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε ότι άλλο η αγάπη για την γενέθλια γη και άλλο ο εθνικισμός, η παροξυστική αφηρημένη αγάπη για ένα ιερό και άμεμπτο έθνος-κράτος.

    Οικουμενικότητα λοιπόν ή ταυτότητα, κοσμοπολιτισμός ή κοινοτισμός, ρίζωμα στον χώρο ή διεθνισμός, σύνδεση των πολλαπλών ταυτοτήτων σε μια ενιαία ταυτότητα ή ποικιλομορφία; Είμαστε όλοι γηγενείς απάτριδες. Οι άνθρωποι συμμετέχουν στην παγκόσμια ανθρώπινη κοινότητα και ταυτόχρονα ανήκουν σε ένα γενέθλιο τόπο, σε μια εδαφικοποιημένη συλλογική μνήμη. Την πολυπλοκότητα αυτή και κυρίως τον πόλο του ριζώματος ομογενοποιεί στις σημερινές δυτικές παγκοσμιοποιημένες κοινωνίες το κυρίαρχο ανθρωπολογικό πρότυπο. Αυτήν την πλευρά της αντίθεσης αποσιωπά ο φιλελεύθερος και ο αριστερός οικουμενισμός. Ο μεν πρώτος θεωρεί ότι το άτομο χωρίς ρίζες και ταυτότητα είναι η βασική μονάδα κοινωνικής οργάνωσης. Η ταυτότητα για τους ευαγγελιστές της αγοράς είναι αναχρονισμός, γιατί φυλακίζει το άτομο στην παράδοση και στην συλλογική μνήμη, στο εμείς της κοινότητας και δεν του επιτρέπει να εξατομικευτεί. Η μόνη ταυτότητα που οι φιλελεύθεροι αναγνωρίζουν στο άτομο είναι αυτή του ορθολογικού ατομιστή, που είναι μια μηχανή ανεξέλεγκτης δημιουργίας νέων αναγκών και ικανοποίησης τους μέσω της κατανάλωσης εμπορευμάτων. Ο ηδονιστικός καταναλωτικός ατομοκεντρισμός είναι ο οικουμενικός άνθρωπος του φιλελεύθερου υποδείγματος. Ο αποεδαφοποιημένος ατομισμός είναι ένας πολίτης του κόσμου χωρίς όρια, χωρίς υποχρεώσεις και δεσμεύσεις, η μόνη του δέσμευση είναι το κυνήγι της ατομικής απόλαυσης. Γιατί αφού η μοίρα μας είναι όλοι να πεθάνουμε να μην απολαμβάνουμε χωρίς όρια; Αυτό είναι το ευαγγέλιο κάθε κοσμοπολίτη πού κυνηγάει ανελέητα τον χρόνο και ρίχνει το ανάθεμα στο παρελθόν και το παρόν, τα οποία είναι πάντα ανεπαρκή, λίγα, φτωχά σε νόημα.

    Ο πλούτος δεν βρίσκεται μόνο στην ανθρώπινη ενότητα, στα καθολικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων(αριστερός οικουμενισμός), αλλά και στην ποικιλομορφία, στις ταυτότητες. Οι άνθρωποι λοιπόν είναι όντα καθολικά με ταυτότητες και ευτυχώς, γιατί αν ήταν ομοιόμορφοι, αιώνια ξεριζωμένοι, θα είχαν πεθάνει από ανία. Η μαγεία της ζωής είναι η ποικιλομορφία. Αν ήμασταν μόνιμα ριζωμένοι σε έναν τόπο, χωρίς αλληλεπιδράσεις με άλλους τόπους, θα βασανιζόμασταν από την τυραννία της οικειότητας, ενώ αν ήμασταν μόνιμα κοσμοπολίτες θα ήμασταν άφιλοι. Πώς μπορείς να αγαπάς τον άλλον, μια ετερότητα, όταν αυτή δεν έχει δικό της πολιτισμό; Δεν χρειαζόμαστε μια ενιαία ευρωπαϊκή υπερταυτότητα, μια πολιτισμική ομοιομορφία, ούτε πρέπει να επιδιώκουμε μια ομογενοποιημένη Ευρώπη χωρίς ταυτότητες. Όποιοι μισούν τις ταυτότητες είναι γιατί θέλουν να επιβάλλουν την δική τους θέαση του κόσμου, την δική τους ταυτότητα. Η συνάντηση του γηγενή και του άπατρη, του εδώ και του άλλου, θα γίνει κουβαλώντας μέσα μας και το εγώ και τον άλλον, δηλαδή την εδαφικοποιημένη οικουμενική ταυτότητα μας. Αυτός είναι ένας οικουμενισμός της πολιτιστικής πολλαπλότητας.

* Ο Χάρης Ναξάκης είναι Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, charisnax@yahoo.gr.

Ανεπίδοτη επιστολή …στην επιστολή της Νίκης Κεραμέως στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς!

Ανεπίδοτη επιστολή …στην επιστολή της Νίκης Κεραμέως στους συνταξιούχους εκπαιδευτικούς!

Του Χρήστου Κάτσικα*

Είναι η δεύτερη χρονιά που η Νίκη Κεραμέως στέλνει Επιστολή στους εκπαιδευτικούς που συνταξιοδιοτήθηκαν με την οποία εκφράζει τη «βαθιά ευγνωμοσύνη» της ιδίας και του υπουργείου για την προσφορά τους.

Η υπουργός Παιδείας ευχαριστεί τους εκπαιδευτικούς για την ενεργό συμμετοχή τους στην εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και για τη συμβολή τους στην υλοποίηση «σημαντικών αλλαγών», ενώ εύχεται στους βετεράνους εκπαιδευτικούς «το καλύτερο στον νέο κύκλο της ζωής τους».

Να διαλύσουμε το σκοτάδι

Να διαλύσουμε το σκοτάδι

Της Όλγας Τσιλιμπάρη*

Ιούλιος του αίματος και των αγώνων:

-26-7-1944: Η Ηλέκτρα Αποστόλου, υπεύθυνη διαφώτισης του ΕΑΜ, κατακρεουργείται από την Ειδική Ασφάλεια.

-26-7-1946: Η Μίρκα Γκίνοβα/Ειρήνη Γκίνη, δασκάλα κομμουνίστρια, εκτελείται από τους μοναρχοφασίστες.

-21-7-1965: Ο Σωτήρης Πέτρουλας, φοιτητής της αριστερής πτέρυγας των Λαμπράκηδων, δολοφονείται στη διάρκεια διαδήλωσης από αστυνομικούς.

Και ο Νοέμβρης δεν πάει πίσω… Μετά τον Μεγάλο Νοέμβρη του ΄73, ήρθαν κι άλλοι Νοέμβρηδες του αίματος και των αγώνων:

Μαρία Σπυροπούλου, η ημιδιαφανής διακόνισσα

Μαρία Σπυροπούλου, η ημιδιαφανής διακόνισσα

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Από τις 17 Ιανουαρίου 2022, ανήμερα του Αγίου Αντωνίου, μία διακόνισσα της Ορθόδοξης Εκκλησίας μετατάχθηκε στη δικαιοδοσία της θριαμβεύουσας Εκκλησίας. Η Μαρία Σπυροπούλου, διακόνισσα της ιεραποστολικής Εκκλησίας της Κορέας, κοιμήθηκε μετά από ταξίδι 89 ετών στη γη.

Τα προεόρτια

Ένα δακτυλόγραφο βιογραφικό της σημείωμα, συμπληρωμένο χειρόγραφα από την ίδια, μας δίνει μερικές πληροφορίες για την (ας πούμε) προ-ιεραποστολική διαδρομή της: Γεννήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 1933 στον Μελιγαλά της Μεσσηνίας. Φοίτησε στη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία Αθηνών (1952-54) και εργάστηκε ως δασκάλα σε ιδιωτικά (1954-56) και δημόσια (1958-61) σχολεία. Σπούδασε θεολογία και δημοσιογραφία στη Γαλλία (1963-66) και συνεργάστηκε με το περιοδικό Contacts του Ορθόδοξου θεολογικού Ινστιτούτου του Αγίου Σεργίου στο Παρίσι. Κατόπιν μετέβη στο Βουκουρέστι (1968-70), όπου παρακολούθησε μαθήματα ρουμανικής γλώσσας και θεολογίας, καθώς και την εκκλησιαστική ζωή της χώρας.

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα ορίστηκε από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών υπεύθυνη του πνευματικού κέντρου «Βηθλεέμ» (1970-71), από δε τον Νοέμβριο 1972 εργάστηκε στη Μόνιμη Συνοδική Επιτροπή Τύπου, απ’ όπου παραιτήθηκε τον Ιούλιο του 1973. Από τον Νοέμβριο του ίδιου έτους ανέλαβε στο Διορθόδοξο Κέντρο Αθηνών τη θέση της υπεύθυνης για τις σχέσεις με την Εκκλησία της Ρουμανίας.

Αλλά εν τέλει η ευρωπαϊκή συνάφεια ήταν μικρή για τη Μαρία Σπυροπούλου, η οποία ήδη ένιωθε ότι η ιεραποστολή είναι (όπως η ίδια μας έλεγε) «μια τρέλλα» – ένα άνοιγμα των φτερών έως εσχάτου της γης!

Άκυρες οι «αποφάσεις – νούμερα» του 20ου Συνεδρίου της ΟΛΜΕ

Άκυρες οι «αποφάσεις – νούμερα» του 20ου Συνεδρίου της ΟΛΜΕ

Ο ομιλητής Χρήστος Κουρνιώτης, σύνεδρος από την ΕΛΜΕ Άνω Λιοσίων με το ψηφοδέλτιο των Παρεμβάσεων

Του Γιώργου Κ. Καββαδία*

    Απλά μαθήματα συνδικαλισμού και δημοκρατίας

  1. Δεν είναι οι κομματικοί μηχανισμοί των ΔΑΚΕ – ΣΥΝΕΚ – ΠΕΚ πάνω από το Συνέδριο της ΟΛΜΕ που είναι το ανώτερο όργανο της συνδικαλιστικής οργάνωσης των καθηγητών.
  2. Δεν είναι το προεδρείο του Συνεδρίου το ανώτερο όργανο από το Συνέδριο των καθηγητών.
  3. Το ανώτερο όργανο της συνδικαλιστικής οργάνωσης των καθηγητών είναι το Συνέδριο
  4. Κάθε σύνεδρος έχει το δικαίωμα να τοποθετηθεί και να ψηφίζει στη λήψη των αποφάσεων. «Ποτέ δεν υποβάλλεται θέμα σε ψηφοφορία, αν δεν εξαντληθεί ο κατάλογος των ομιλητών γι’ αυτό το θέμα. Αν ληφθεί τέτοια απόφαση είναι άκυρη.» (Καταστατικό ΟΛΜΕ άρθρο 41, παρ. 8)
  5. Κανένας σύνεδρος δεν είναι νούμερο (αριθμός) για να ψηφίσει νούμερα (αποφάσεις)