«Το Δόγμα του ΣΟΚ, η άνοδος του Καπιταλισμού

της καταστροφής» – της Naomi Klein, εκδ. «Λιβάνη», 2010, σελίδες 718 – Μέρος Ι

Του Γιάννη Τόλιου*

Το βιβλίο της καναδής δημοσιολόγου Ναόμι Κλάϊν, «Το Δόγμα του ΣΟΚ», αποτελεί ένα εξαίρετο δείγμα μαχόμενης δημοσιογραφίας και ταυτόχρονα πολύτιμο εγχειρίδιο κοινωνικής ψυχολογίας. Ταυτόχρονα το βιβλίο κάνει μια ανατομή του «DNA» του νεοφιλελευθερισμού και τη βαθύτερη τάση του σύγχρονου καπιταλισμού προς την «αντίδραση» σε όλα τα μέτωπα.

Με την ανάλυση της η Ν. Κλάϊν δικαιώνει πλήρως τη φράση του Λένιν ότι «η πολιτική αποτελεί συμπυκνωμένη έκφραση της οικονομίας», παρ’ ότι η ίδια αυτοπροσδιορίζεται ως οπαδός του Κέϋνς, ενώ τα πολιτικά της όρια δεν πάνε πέραν της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας.

Το βιβλίο κατά τη συγγραφέα «αμφισβητεί τον πιο κεντρικό και λατρεμένο ισχυρισμό της επίσημης ιστορίας, ότι ο θρίαμβος του απορυθμισμένου καπιταλισμού σήμαινε τη γέννηση της ελευθερίας, ότι χωρίς περιορισμούς οι αγορές συμβαδίζουν με τη δημοκρατία, κά». Εγώ λέει χαρακτηριστικά, «θα αποδείξω ότι η μαμή αυτής της φονταμεταλιστικής μορφής καπιταλισμού υπήρξαν πάντα οι πιο βίαιες μορφές καταναγκασμού, οι οποίες επιβλήθηκαν τόσο στο συλλογικό πολιτικό σώμα όσο και σε αναρίθμητα σώματα μεμονωμένων ατόμων». (σελ. 36)

Η ψυχιατρική μέθοδος «ΣΟΚ» στην υπηρεσία της CIA

Το «Δόγμα του ΣΟΚ» αντλεί την προέλευση του από τις αντιλήψεις και πρακτικές του ψυχίατρου Γιούεν Κάμερον, πρόεδρου της «Αμερικανικής και Καναδικής Ψυχιατρικής Ένωσης» στην περίοδο μετά το β’ παγκόσμιο πόλεμο. Το 1950 ο Κάμερον είχε απορρίψει την κλασσική φροϊδική τεχνική της θεραπείας «μέσω του λόγου» προκειμένου να αποκαλυφθούν οι «βαθύτερες αιτίες» της ψυχικής διαταραχής των ασθενών. Φιλοδοξία του δεν ήταν να βελτιώσει ή να αποκαταστήσει την υγεία τους, αλλά να τους αναπλάσει χρησιμοποιώντας μια μέθοδο την οποία ονόμαζε «ψυχική καθοδήγηση». 

Ο Κάμερον πίστευε ότι μοναδικός τρόπος να διδάξει στους ασθενείς νέες υγιείς συμπεριφορές ήταν να διεισδύσει στο μυαλό τους και να «σπάσει τα παλιά, παθολογικά νοητικά σχήματα», με πρώτο βήμα την αποδόμηση της προσωπικότητας τους, μετατρέποντας το μυαλό τους σε ένα «λευκό πίνακα» (tabula rasa) πάνω στον οποίο μπορούσε να ξαναγράψει τους σωστούς κώδικες συμπεριφοράς, με τη χρήση παρατεταμένων και αλλεπάλληλων ηλεκτροσόκ. Το αποτέλεσμα των πειραμάτων ήταν η απώλεια μνήμης και η «παλινδρομική» συμπεριφορά (έντονες μεταπτώσεις, απώλεια αίσθησης περιβάλλοντος, παλιμπαιδισμός κά), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασθενείς ξέχασαν ακόμα πώς να βαδίζουν και να μιλάνε. Όταν είχε επιτευχθεί η πλήρης αποδόμηση της προσωπικότητας άρχιζε η ψυχική καθοδήγηση με τη μετάδοση ηχογραφημένων μηνυμάτων καλής συμπεριφοράς. Οι ασθενείς σε κατάσταση σχεδόν φυτού εξ’ αιτίας των ηλεκτροσόκ και ψυχοφαρμάκων, ήταν υποχρεωμένοι να ακούνε τα μηνύματα για δεκαέξι με είκοσι ώρες καθημερινά επί βδομάδες.! 

Τα αποτελέσματα της μεθόδου ποτέ δεν δικαίωσαν τις προσδοκίες του Κάμερον γεγονός που το παραδέχτηκε και ο ίδιος το 1960. Ωστόσο για τα πειράματα του ενδιαφέρθηκε η CIA, η οποία από τα μέσα της δεκαετίας ’50 είχε εγκαινιάσει ένα απόρρητο ερευνητικό πρόγραμμα για «ειδικές ανακριτικές τεχνικές». Η αρχική ονομασία ήταν «Γαλάζιο Πουλί», σε συνέχεια «Σχέδιο Αγκινάρα» και το 1953 πήρε την ονομασία «MKUltra». Στη διάρκεια μιας δεκαετίας ξοδεύτηκαν πάνω από 25 εκατ.δολ. για να βρεθούν τρόποι να «σπάνε» οι κρατούμενοι για τους οποίους υπήρχαν υποψίες ότι ήταν κομμουνιστές ή διπλοί πράκτορες. Ογδόντα ιδρύματα συμμετείχαν στο πρόγραμμα συμπεριλαμβανομένων και σαράντα τεσσάρων πανεπιστημίων και δώδεκα νοσοκομείων. Ο Κάμερον όντας φανατικός αντικομμουνιστής συνεργάστηκε με τη CIA παίρνοντας το 1957 ειδική επιχορήγηση υπέρ μιας οργάνωσης βιτρίνας με την επωνυμία «Εταιρία για την Έρευνα της Ανθρώπινης Οικολογίας». 

Ο Κάμερον χρησιμοποίησε την επιχορήγηση τη CIA για να μετατρέψει τους παλιούς στάβλους πίσω από το νοσοκομείο που εργαζόταν σε κελιά απομόνωσης. Η αποστέρηση των αισθήσεων επιβαλλόταν σε ειδικό «δωμάτιο ύπνου» όπου οι ασθενείς παρέμεναν ναρκωμένοι για είκοσι με είκοσι δύο ώρες το εικοσιτετράωρο, με τις νοσοκόμες να τους αλλάζουν θέση πάνω στο κρεβάτι ώστε να μην πιάνονται και να τους ξυπνούν μόνο για να φάνε και πάνε στην τουαλέτα. Κατά το Κάμερον υπήρχαν δυο πράγματα που επέτρεπαν στον ασθενή (ή κρατούμενο) να έχει αίσθηση του χώρου και του χρόνου. Η συνεχής ροή αισθητηριακών ερεθισμάτων και η μνήμη. Με τα ηλεκτροσόκ εξουδετέρωσε τη μνήμη, ενώ με κελιά πλήρους απομόνωσης εξουδετέρωσε την εισροή αισθητηριακών ερεθισμάτων. Η αποδόμηση της προσωπικότητας ήταν η «κατάλυση» των αμυνών του, κάτι ανάλογο με το «σπάσιμο» ενός ατόμου που υποβάλλεται σε συνεχή ανάκριση. Τα αποτελέσματα των πειραμάτων του Κάμερον βρήκαν πλατιά χρήση στις ανακριτικές μέθοδες της CIA σε διάφορες χώρες τα τελευταία πενήντα χρόνια, φτάνοντας ως και στους αφγανούς κρατούμενους στο Γκουαντανάμο. Η μεταγενέστερη αναφορά στα συγκεκριμένα πειράματα περιγράφονται απλά ως «έλεγχος σκέψης» και «πλύση εγκεφάλου», ποτέ όμως ως «βασανιστήρια» παρ’ ότι αυτός ήταν ο σκοπός πραγματοποίησης τους. 

Ο Μίλτον Φρίντμαν, δόκτωρ Μένγκελε της οικονομικής θεωρίας

Ωστόσο το «δόγμα του ΣΟΚ», εκτός από τις ανακριτικές μεθόδους της CIA, έμελλε να έχει ευρύτερη εφαρμογή στο πεδίο της κοινωνικής ψυχολογίας για τη χειραγώγηση της κοινωνικής συνείδησης. Ένα ισχυρό γεγονός (σοκ), αποδομεί την κοινωνική συνείδηση, μειώνει τις αντιστάσεις του κοινωνικού σώματος κάνοντας πιο εύκολο το πέρασμα συγκεκριμένων πολιτικών. Κατά συνέπεια μπορεί να τύχει ευρύτερης εφαρμογής (οικονομία, πολιτική, στρατιωτικές επιχειρήσεις, κά). Ειδικότερα στην οικονομία το «δόγμα ΣΟΚ» χρησιμοποιήθηκε για την προώθηση των νεοφιλελεύθερων δογμάτων της «Οικονομικής Σχολής Σικάγου» με κυρίαρχη φιγούρα το Μίλτον Φρίντμαν, στην περίοδο 1960-2000. Ο Φρίντμαν ήταν αντίθετος σε κάθε ιδέα κρατικής παρέμβασης στην οικονομία. Πίστευε ότι η οικονομία και γενικά η κοινωνία παρεξέκλινε από το σωστό δρόμο όταν οι πολιτικοί άρχισαν να εφαρμόζουν τις ιδέες του Κέϋνς για ρύθμιση της οικονομίας. Ο Φρίντμαν πίστευε ότι όπως τα αυτορυθμιζόμενα οικοσυστήματα, έτσι και η αγορά αν αφεθεί στους δικούς της μηχανισμούς θα δημιουργήσει το σωστό αριθμό προϊόντων στις σωστές τιμές, παραγόμενα από εργάτες που θα αμείβονται με τους σωστούς μισθούς να τα αγοράσουν, ένας παράδεισος άφθονης απασχόλησης, απεριόριστης δημιουργικότητας και μηδενικού πληθωρισμού.

Η αποστολή του Φρίντμαν όπως και εκείνη του Κάμερον, εδραζόταν στο όραμα της επαναφοράς της οικονομίας σε μια κατάσταση «φυσικής υγείας». Ο Φρίντμαν οραματιζόταν να επιβάλει πρακτικές αποδόμησης των κοινωνιών και να τις επαναφέρει σε κατάσταση γνήσιου καπιταλισμού, απαλλαγμένου από κάθε παρέμβαση (κρατικές ρυθμίσεις, περιορισμούς στο εμπόριο, κατοχύρωση εργασιακών δικαιωμάτων, κά). Σε αντιστοιχία με όσα πρέσβευε ο Κάμερον για τον ανθρώπινο νου, ο Φρίντμαν πίστευε ότι αν μια οικονομία υπόκειται σε έντονες στρεβλώσεις, ο μοναδικός τρόπος για να επιστρέψει σε κατάσταση ισορροπίας είναι η εσκεμμένη πρόκληση οδυνηρών σόκ, δηλαδή απορύθμιση, ιδιωτικοποιήσεις, ελαστικοποίηση εργασιακών σχέσεων, αποδόμηση κράτους πρόνοιας, κά. 

 Η «αγία τριάδα» του νεοφιλελευθερισμού σηματοδοτείται με την πλήρη εξάλειψη της δημόσιας σφαίρας, την απόλυτη ελευθερία στις εταιρίες και στην απελευθέρωση των αγορών. Για το ΔΝΤ η αντίστοιχη «τριάδα», προκειμένου να χορηγήσει δάνειο σε κάποια χώρα, εκφράζεται με τις ιδιωτικοποιήσεις, την κρατική απορύθμιση και τις μεγάλες περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες και στους μισθούς. Στη δεκαετία του 1980 όταν είχε ξεσπάσει η κρίση υπερχρέωσης στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και Αφρικής το ΔΝΤ τις ανάγκασε να εφαρμόσουν το πρόγραμμα «διαρθρωτικής προσαρμογής» που κύριο χαρακτηριστικό είχε τις ιδιωτικοποιήσεις και το άνοιγμα των αγορών που τις οδήγησε στα «τάρταρα» της υπανάπτυξης. Το ίδιο έγινε με τη χρηματοπιστωτική κρίση της Ασίας 1997-98, όπου ανάγκασε τις «ασιατικές τίγρεις» στο άνοιγμα των αγορών και τη μεγαλύτερη εκποίηση δημοσίων επιχειρήσεων που έγινε ποτέ σε ολόκληρο τον κόσμο. Το ίδιο στη Ρωσία, τη Ν. Αφρική, την Πολωνία και αλλού. Στην ουσία οι αντιλήψεις του Φρίντμαν και της «Σχολής Σικάγου» εξέφραζαν τα πιο στενά συμφέροντα των μονοπωλιακών ενώσεων και πολυεθνικών εταιριών που από τη φύση τους διψούν για νέες κερδοφόρες πηγές και μεγάλες αγορές χωρίς ρυθμίσεις και κανονισμούς σε παγκόσμια κλίμακα. Όπως επισημαίνει η Ναόμι Κλάϊν, «ο Φρίντμαν με τον πόλεμο εναντίον του “κράτους πρόνοιας” και της “μεγάλης κυβέρνησης”, υποσχόταν μια νέα πηγή γρήγορου πλουτισμού μόνο που αυτή τη φορά αντί για νέες περιοχές το καινούργιο έδαφος που έπρεπε να κατακτηθεί ήταν το ίδιο το κράτος με τις δημόσιες υπηρεσίες και την κρατική περιουσία να εκποιούνται με αντίτιμο πολύ μικρότερο της αξίας τους». (σελ.86)

Για τους οπαδούς της «Οικονομικής Σχολής του Σικάγου», ο μαρξισμός ήταν από a priori αντίπαλος. Όμως με μεγάλη εχθρότητα αντιμετώπιζαν και τις άλλες σχολές οικονομικής σκέψης που πρόβαλλαν την ιδέα της κρατικής ρύθμισης και ιδιαίτερα των κεϋνσιανών αντιλήψεων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, καθώς και των οικονομολόγων της ανάπτυξης στον τότε Τρίτο Κόσμο. Όλοι αυτοί παρ’ ότι δεν πίστευαν στις ιδέες του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού, είθελαν μια «μεικτή οικονομία», δηλαδή ένα μείγμα καπιταλισμού της αγοράς με κρατική ρύθμιση, στην παραγωγή και διανομή αγαθών, στη διασφάλιση βασικών εργασιακών δικαιωμάτων, στην κρατική ιδιοκτησία στα δημόσια αγαθά (υπηρεσίες κοινής ωφέλειας), κά. Οι οπαδοί της Σχολής του Σικάγου απέρριπταν τη μεικτή οικονομία και επιζητούσαν επιστροφή στον ανόθευτο καπιταλισμό. Αυτή η επιδίωξη της καθαρότητας οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στον συντηρητικό αυστριακό οικονομολόγο Φρίντριχτ Χάγιεκ, που είχε διδάξει στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου στη δεκαετία του 1950 και ήταν ο μέντορας του Μίλτον Φρίντμαν. Ωστόσο οι ιδέες της Σχολής του Σικάγου, αποτελούσαν μια «παραφωνία» στο κυρίαρχο κεϋνσιανό ρεύμα της εποχής στη χάραξη της οικονομικής πολιτικής. Εκτός από ένα μικρό τμήμα διανοουμένων οι απόψεις τους δεν εύρισκαν πρόσφορο έδαφος με εξαίρεση τα πολύ ισχυρά συμφέροντα (μεγάλες εταιρίες και πολυεθνικές) που στήριζαν με διάφορους τρόπους (χορηγίες) τη διάδοση τους. Μόνο προς τα τέλη δεκαετίας ’70 αρχές δεκαετία 1980, οι απόψεις του Φρίντμαν βγήκαν με δυναμισμό στο προσκήνιο με την ανάδειξη του Ρίγκαν και Θάτσερ στην ηγεσία των ΗΠΑ και της Αγγλίας.

Θα πρέπει να τονίσουμε ότι οι κεϋνσιανές ιδέες ρύθμισης της οικονομίας και η επίτευξη σχετικής σταθεροποίησης του καπιταλισμού την μεταπολεμική περίοδο, οφείλεται σε συγκεκριμένες πολιτικο-κοινωνικές αιτίες, όπως αντίστοιχα και της «νεοφιλελεύθερης αντεπανάστασης» από τέλος δεκαετίας ’70. Ειδικότερα η μεγάλη κρίση της δεκαετίας του ‘30 στις ΗΠΑ και άλλες χώρες της Ευρώπης, αποκάλυψε την «αποτυχία της αγοράς» (δηλαδή του αυτορυθμιζόμενου καπιταλισμού του laissez-faire). Από την άλλη οι επιτυχίες της νεαρής «Σοβιετικής Ένωσης» έδειξαν ότι υπάρχει εναλλακτικός τρόπος διεύθυνσης της οικονομίας. Ο καπιταλισμός φάνηκε να χάνει το «ιστορικό πλεονέκτημα». Μετά τον πόλεμο, η αντιφασιστική νίκη των λαών, η άνοδος της αριστεράς και του εργατικού κινήματος στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, η νίκη της κινέζικης επανάστασης, κά, έδειξαν ότι ο καπιταλισμός για να επιβιώσει έπρεπε να κάνει σημαντικές υποχωρήσεις. Οι κεϋνσιανές ιδέες εξέφραζαν ακριβώς τις απαιτήσεις του κεφαλαίου στη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο. 

Ωστόσο με την κρίση της δεκαετίας ’70 και τα αδιέξοδα του κεϋνσιανού μοντέλου διεύθυνσης της καπιταλιστικής οικονομίας, φάνηκαν τα όρια «της κρατικο-μονοπωλιακής ρύθμισης». Από την άλλη η άνοδος της συγκέντρωσης κεφαλαίου, η γιγάντωση των πολυεθνικών εταιριών και των μονοπωλιακών ενώσεων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, πίεζαν για κατάργηση των ρυθμίσεων και των εμποδίων ασύδοτης δράσης τους. Το σύνθημα για ελευθερία των αγορών σημαίνει ασυδοσία των πολυεθνικών σε συνθήκες νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Έτσι οι ιδέες της «Σχολής του Σικάγου» βρήκαν γόνιμο έδαφος, το οποίο σε συνδυασμό με το «στρατηγικό» κενό που άφησε η κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού», έκαναν το νεοφιλελεύθερο ρεύμα κυρίαρχο, με αποκορύφωμα τη γνωστή φράση του Φουκουγιάμα περί «τέλους της ιστορίας». Ωστόσο η βασιλεία του νεοφιλελεύθερου ρεύματος δεν θα κρατήσει για πολύ και η νέα μεγάλη κρίση που ξέσπασε το 2007 αποκαλύπτει με δραματικό τρόπο την αποτυχία του, φέροντας με ένταση στο προσκήνιο το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».!

Η εφαρμογή στην πράξη των δογμάτων της «Σχολής Σικάγου»

Η πρώτη εφαρμογή των ιδεών της «Σχολής του Σικάγου» βρήκε πρακτική εφαρμογή στη Χιλή από τη δικτατορία του Πινοτσέτ του οποίου ο Φρίντμαν υπήρξε προσωπικός σύμβουλος. Είχε προηγηθεί μακριά περίοδο προετοιμασίας (1957-1970) με υποτροφίες χιλιανών φοιτητών στη Σχολή του Σικάγου και τη δημιουργία ενός πυρήνα νεοφιλελεύθερων «ιεραποστόλων», που μετά το πραξικόπημα της 11ης Σεπτέμβρη 1973 ανάλαβαν δράση. Υπό του ήχους των πολυβόλων την ημέρα του πραξικοπήματος, στα τυπογραφεία της δεξιάς εφημερίδας «El Merkurio» τύπωσαν το αναλυτικό νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα το ονομαζόμενο «Τούβλο» το οποίο παρέδωσαν στην επομένη στο Πινοσέτ και ανέλαβαν την εφαρμογή του καταλαμβάνοντας τα κυριότερα πόστα στα οικονομικά υπουργεία και υπηρεσίες. Οι προτάσεις στο τελικό κείμενο είχαν μια εντυπωσιακή ομοιότητα με εκείνες που περιέχονται στο βιβλίο του Φρίντμαν «Capitalism and Freedom»: ιδιωτικοποιήσεις, απορύθμιση, περικοπές κοινωνικών δαπανών, δηλ. την «αγία τριάδα» της ελεύθερης αγοράς. Το όνειρο του Φρίντμαν και ο τρόπος εφαρμογής του έγιναν πραγματικότητα. Σύμφωνα με τον ίδιον «αν υιοθετηθεί η προσέγγιση του σοκ, πιστεύω ότι θα πρέπει να ανακοινωθεί δημόσια και λεπτομερώς, ώστε να επενεργήσει πολύ σύντομα. Όσο πιο ενημερωμένος είναι ο πληθυσμός τόσο περισσότερο θα διευκολύνουν οι αντιδράσεις του στην προσαρμογή του». (σελ. 107) 

Ο απολογισμός από την εφαρμογή του προγράμματος ήταν μακάβριος. Πάνω από 3.200 άνθρωποι εξαφανίστηκαν ή εκτελέστηκαν, 80.000 φυλακίστηκαν και 200.000 έφυγαν από τη χώρα για πολιτικούς λόγους. Το να είσαι αριστερός εκτός φυλακή σήμαινε να είσαι κυνηγημένος (παρανομία, κρησφύγετα, κώδικες επικοινωνίας, πλαστές ταυτότητες, καθημερινό αγώνα να είσαι ένα βήμα μπροστά από τη μυστική αστυνομία, κά). Στο οικονομικό πεδίο τον πρώτο χρόνο εφαρμογής της θεραπείας-σοκ η οικονομία της Χιλής συρρικνώθηκε κατά 15%, η ανεργία από 3% επί Αλιέντε τινάχτηκε στο 20%, η πληθωρισμός άγγιξε το 375%, το 74% του μισθού πήγαινε μόνο για αγορά ψωμιού. Η «θεραπευτική αγωγή» προκάλεσε σπασμούς σε όλη τη χώρα που κράτησε ως τέλος δεκαετίας 1980 όταν η οικονομία άρχισε να ανακάμπτει. Σκοπός της θεραπείας-σοκ δεν ήταν να επαναφέρει την οικονομία σε κατάσταση υγείας αλλά να συγκεντρωθεί ο πλούτος σε λίγα χέρια, να εξαφανιστούν οι κοινωνικές κατακτήσεις των εργαζόμενων και το μεγαλύτερο μέρος των μεσαίων στρωμάτων. Για ορισμένους η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν έχει άμεση σχέση με τις πολιτικές της «ελεύθερης αγοράς. Ωστόσο ο Μίλτον Φρίντμαν ως πνευματικός πατέρας της ομάδας των οικονομολόγων που καθοδηγούσαν την οικονομία της Χιλής ήταν συνυπεύθυνος για τα εγκλήματα του Πινοτσέτ. Μεταξύ ελεύθερης αγοράς και καταπάτησης της δημοκρατίας υπάρχει βαθύτερος εσωτερικός δεσμός.

Εμπειρίες εφαρμογής του δόγματος ΣΟΚ στις ΗΠΑ

Το μοντέλο της Χιλής αποτέλεσε το πρότυπο εφαρμογής σε όλες σχεδόν τις χώρες του Νότιου Κώνου (Αργεντινή, Ουρουγουάη, Βολιβία, κά). Ωστόσο το «δόγμα του ΣΟΚ» δεν βρήκε εφαρμογή αποκλειστικά στις χώρες της Λατινικής Αμερικής αλλά σε πολλές περιοχές του κόσμου (Ανατολική Ευρώπη, Αφρική και Ασία) μη εξαιρουμένων των ΗΠΑ. Άλλωστε η σκληρός πυρήνας του νεοφιλελευθερισμού έχει ως βάση τα ισχυρά ιμπεριαλιστικά κέντρα, που με αφορμή διάφορα «κρισιακά» γεγονότα τίθεται σε εφαρμογή για την προώθηση ακραίων νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Ειδικότερα στις ΗΠΑ, παρά τη νεοφιλελεύθερη πολιτική των κυβερνήσεων Ρίγκαν και Μπους, η ακραία εκδοχή της «Σχολής του Σικάγου» δεν είχε εφαρμοστεί ανοικτά. Η ευκαιρία δόθηκε με την 11η Σεπτέμβρη 2001.

Αποτελεί ιστορικό παράδοξο ότι την 10ην Σεπτέμβρη 2001, παραμονή της 11ης Σεπτέμβρη, ο υπουργός άμυνας των ΗΠΑ, Ντόναλντ Ράμσφελντ σε ομιλία του στο Πεντάγωνο είχε κηρύξει εκστρατεία κατά της γραφειοκρατίας του Πενταγώνου. Παρ’ ότι είχε ζητήσει αύξηση των στρατιωτικών δαπανών από το Κογκρέσο κατά 11%, ζήτησε ταυτόχρονα μείωση δαπανών για ένστολο προσωπικό κατά 15%, και την ανάθεση σειράς παραδοσιακών δραστηριοτήτων των ενόπλων δυνάμεων στις ιδιωτικές εταιρίες, αρχίζοντας από τη διαχείριση αποθηκών, καθαριότητα, απορρίμματα, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη στρατιωτών, κατοικίες των στρατιωτικών να κατασκευάζονται από ιδιωτικές εταιρίες, κά. Κατά τον Ράμσφελντ το υπουργείο Άμυνας έπρεπε να εστιάσει στη βασική του αρμοδιότητα τη διεξαγωγή των πολέμων, όλα τα υπόλοιπα θα μπορούσαν να ανατεθούν σε ιδιώτες προμηθευτές. Έτσι μετά τον ακρωτηριασμό των κρατικών λειτουργιών στη δεκαετία 1980 και 1990 με την ιδιωτικοποίηση όλων των επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, ήλθε τώρα η σειρά για τις δραστηριότητες του «σκληρού πυρήνα» του έθνους-κράτους (ένοπλες δυνάμεις, αστυνομία, πυροσβεστική, δημόσια διοίκηση, υπηρεσίες πληροφοριών, κά). Οι ιδιωτικές εταιρίες με τα τεράστια κέρδη που αποκόμισαν από την εκποίηση του ευρύτερου δημόσιου τομέα, έβαλαν στο στόχαστρο τις κρατικές δραστηριότητες. Προωθείται όπως τονίζει η Ναόμι Κλάϊν, «ο θεμελιώδης κορπορατικός κανόνας της αντεπανάστασης, σύμφωνα με τον οποίο το Μεγάλο Κράτος πρέπει να συνεργαστεί με τις Μεγάλες Επιχειρήσεις για αναδιανεμηθεί ο πλούτος προς τα πάνω». (σελ.384)

Η επίθεση στους δίδυμους πύργους την 11ην Σεπτέμβρη 2001 και το σοκ που προκάλεσε, έσπευσε να το εκμεταλλευτεί η ομάδα του Μπους, που ξεκίνησε τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας εξαρχής σχεδιασμένο να είναι ιδιωτικοποιημένος. Η υλοποίηση του σχεδίου είχε δύο στάδια. Στο πρώτο ο Λευκός Οίκος αξιοποίησε τη διάχυτη αίσθηση κινδύνου για να ενισχύσει δραστικά τις δραστηριότητες αστυνόμευσης, παρακολούθησης, κράτησης και διεξαγωγής πολέμων και σε δεύτερη φάση με ενισχυμένες χρηματοδοτήσεις (για την εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια της χώρας) εκχώρηση τους στον ιδιωτικό τομέα μέσω της ανάθεσης τους σε εξωτερικούς προμηθευτές. Σύμφωνα με το νέο δόγμα το κράτος δεν έπρεπε να παρέχει ασφάλεια αλλά να την αγοράζει από τον ιδιωτικό τομέα. Το υπουργείο Εθνικής Ασφαλείας που δημιούργησε το καθεστώς Μπους αποτελεί την πιο χαρακτηριστική έκφραση αυτού του νέου τρόπου διακυβέρνησης με την πλήρη ανάθεση των υπηρεσιών σε εξωτερικούς προμηθευτές. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για ένα «κενό κέλυφος». Από την 11ην Σεπτέμβρη 2001 μέχρι το 2006 το υπουργείο Εθνικής Ασφαλείας έδωσε 130 δις δολ. σε εργοληπτικές εταιρίες, ενώ μόνο το 2003, ο Μπους υπέγραψε συνολικά συμβάσεις ύψους 327 δις δολ. με ιδιωτικές εταιρίες, που αντιστοιχούν στο 40% του προϋπολογισμού των ΗΠΑ. (σελ.404) 

Βασικό στοιχείο της νέας δομή είναι η ανοικτή σχέση επικοινωνίας μεταξύ της πολιτικής, οικονομικής και ανώτερης γραφειοκρατικής ελίτ μέσα από τις «περιστρεφόμενες πόρτες» που στην πράξη έχουν μετατραπεί σε «αψίδες θριάμβου». Υψηλόβαθμα στελέχη του κρατικού μηχανισμού είναι ταυτόχρονα σε Δ.Σ. επιχειρήσεων, μια απόλυτη συγχώνευση των πολιτικών και επιχειρηματικών ελίτ εν ονόματι της ασφάλειας και το κράτος να παίζει ρόλο προέδρου της ένωσης επιχειρηματιών. Αυτή η ανοικτή διαπλοκή, που σε άλλες χώρες έχει ονομαστεί «μαφιόζικος», «ολιγαρχικός», «ευνοιοκρατικός», κλπ καπιταλισμός, αποτελεί στην πραγματικότητα την πεμπτουσία της Σχολής του Σικάγου που θέλει να επιβάλει τις ιδέες της ιδιωτικοποίησης, της απορύθμισης, της συντριβής των συνδικάτων και την πλήρη αποδόμηση του κοινωνικού κράτους σε όφελος του μονοπωλιακού κεφαλαίου.

                                                                                 10.4.2011

 * O Γιάννης Τόλιος είναι διδάκτωρ οικονομικών επιστημών.

ΠΗΓΗ: http://www.ytolios.gr/keimeno.php?ei=anak&id=266

 Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ

Το ΥΠΕΠΘ βλάπτει ανεπανόρθωτα όλους τους μαθητές και μαθήτριες που εξετάζονται προφορικά:

 ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ  –  ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ  –  ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ  στις  ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ  ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Πρόταση του καθηγητή μαθησιακών δυσκολιών Γ. Παυλίδη

ΒΙΝΤΕΟΣΚΟΠΗΣΗ  της  ΠΡΟΦΟΡΙΚΗΣ  ΕΞΕΤΑΣΗΣ

Το Συνταγματικό δικαίωμα της ίσης και διαφανούς μεταχείρισης απαιτεί το κάθε παιδί να εξετάζεται με τρόπο που αναδεικνύει – αποδεικνύει τις πραγματικές γνώσεις και δυνατότητές του.  Συγκεκριμένα, το Σύνταγμα υπαγορεύει ότι για οποιαδήποτε διαδικασία-εξέταση του δημοσίου πρέπει να υπάρχει διαφάνεια, δηλαδή να μπορεί αντικειμενικά να ελέγχεται ότι κάθε απόφαση ή αξιολόγηση πραγματοποιείται νόμιμα και δίκαια. 

Επίσης η οδηγία 2000/78/ΕΚ της ΕΕ απαγορεύει την άδικη-δυσμενή μεταχείριση  των ατόμων με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ) στους οποίους ανήκουν και οι μαθητές με Ειδικές Μαθησιακές δυσκολίες (που για συντομία θα αναφέρονται μόνον ως δυσλεξικοί). 

Διαφορές  Γραπτής  και  Προφορικής  Εξέτασης:   Η μεγάλη διαφορά μεταξύ προφορικής και γραπτής εξέτασης, με τον τρόπο που πραγματοποιείται ιδίως στις Πανελλήνιες εξετάσεις, έγκειται στο γεγονός ότι τα γραπτά των άλλων μαθητών βαθμολογούνται ανωνύμως, όχι από τους επιτηρητές τους, αλλά από αγνώστους καθηγητές άλλων νομών.   Αντιθέτως, οι βαθμολογητές των προφορικών εξετάσεων είναι οι ίδιοι οι επιτηρητές-εξεταστές, οι οποίοι επιπροσθέτως γνωρίζουν ποιόν ακριβώς εξετάζουν-βαθμολογούν.   Επίσης, στην προφορική εξέταση των δυσλεξικών παραβιάζεται η αρχή της διαφάνειας, διότι δεν καταγράφεται πουθενά και με κανένα τρόπο ούτε τι ρωτήθηκε ούτε τι απαντήσεις δόθηκαν. Μόνον οι εξεταζόμενοι, οι εξεταστές και ο Θεός γνωρίζουν αν η εξέταση ήταν δίκαιη ή άδικη, χωρίς να μπορεί να ελεγχθεί-πιστοποιηθεί.  Αυτό δημιουργεί εύλογες υποψίες, ιδίως σε μία χώρα που η διαφθορά οργιάζει ατιμώρητη, και σημαίνει ότι μερικοί μπορεί να ευνοηθούν, αλλά συνήθως τα δυσλεξικά παιδιά αδικούνται, λόγω της άγνοιας μερικών εξεταστών.

Η ύπαρξη του αντικειμενικού αποδεικτικού της εξέτασης [DVD–βιντεοκασέτα] θα καταστήσει την προφορική εξέταση το ίδιο διαφανή και αντικειμενική με τη γραπτή, άρα θα υπάρχει αντικίνητρο για τους μη-δυσλεξικούς να επιζητούν να εξετάζονται προφορικά, όπως μερικές φορές δίκαια ή άδικα εμφανίζεται στα ΜΜΕ και έτσι δημιουργείται ένα άδικο κλίμα σε βάρος των δυσλεξικών.

Κανείς μη-δυσλεξικός (που κατά κανόνα έχει ίση ή καλύτερη επίδοση στα γραπτά) δε θα επιζητήσει πλέον τυχόν ψεύτικη βεβαίωση δυσλεξίας από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, διότι ποιος γονιός θα επιζητήσει την τυχόν παρανομία για να βλάψει το παιδί του;  Επίσης, δεν θα μπορεί να παρέμβει υπέρ του παιδιού του, διότι ούτε τους εξεταστές μπορεί να γνωρίζει ούτε οι εξεταστές μπορούν να γνωρίζουν ποιόν βαθμολογούν, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα γραπτά. Έτσι έμπρακτα θα κοπεί η τυχόν φημολογούμενη ζήτηση παρανόμων βεβαιώσεων.  Συνεπώς, θα εξαλειφθούν τόσο οι τυχόν ψεύτικες βεβαιώσεις, κάθε καχυποψία τυχόν εύνοιας,  αλλά και οι συχνά καταγγελλόμενες αδικίες σε βάρος των δυσλεξικών μαθητών,  ιδίως κατά τις πανελλήνιες εξετάσεις,  λόγω άγνοιας μερικών εξεταστών.

Γιατί είναι  Ηθικά, Εκπαιδευτικά, Νομικά, Οικονομικά  και  Ανθρώπινα  Άδικο  αυτό που  ξαφνικά  αποφάσισε το ΥΠΕΠΘ  και  βλάπτει ανεπανόρθωτα  όλους τους μαθητές και μαθήτριες, που εξετάζονται  Προφορικά

[Υποχρεώνει όλους τους μαθητές που παρουσιάζουν  ιατρικά προβλήματα και  Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (Δυσλεξία, Δυσορθογραφία, Δυσαριθμησία, Δυσγραφία, Δυσαναγνωσία)  και  δικαιούνται να εξετάζονται προφορικά σύμφωνα με το νόμο 3699/2008, να μεταβούν από όλη την Ελλάδα μόνον στην Αθήνα, Πειραιά  ή  Θεσσαλονίκη  για να εξετασθούν για τις Πανελλήνιες εξετάσεις]

1. Τα δυσλεκτικά παιδιά είναι γνωστό ότι έχουν υπερβολικό άγχος κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Όταν τους υποχρεώνουν να εξετάζονται σε τόσο διαφορετικό και άγνωστο περιβάλλον, το άγνωστο (όπως σε όλους) αυξάνει σημαντικά το ήδη αυξημένο άγχος τους.  Αυξημένο-υπερβολικό άγχος συχνά οδηγεί σε πτώση του ηθικού τους και σε χαμηλότερες επιδόσεις.  Συνεπώς, θα μειωθούν αυτόματα οι επιδόσεις τους και μαζί τους οι πιθανότητες να εισαχθούν εκεί που θα μπορούσαν να εισαχθούν υπό κανονικές συνθήκες.

2. Είναι πολύ πιο δύσκολο για οποιοδήποτε παιδί και ιδιαιτέρως για το δυσλεκτικό παιδί να διαβάζει σε ένα άγνωστο περιβάλλον (π.χ. δωμάτιο ξενοδοχείου) από ότι στο δωμάτιο που συνήθως μελετάει.

3. Όταν βρίσκονται μακριά από τον τόπο τους, υποχρεωτικά στερούνται την βοήθεια, την περιποίηση  και την υποστήριξη που συνήθως έχουν στο σπίτι τους. Αντιθέτως, οι συναγωνιζόμενοι συμμαθητές τους εξακολουθούν να έχουν τη συνήθη βοήθεια τους (π.χ. φροντιστήριο, περιποίηση, ψυχολογική και μαθησιακή στήριξη από τους οικείους, κλπ.). Συνεπώς, θα μειωθεί η επίδοση των δυσλεξικών και θα ανταγωνιστούν με άνισους – άδικους όρους.

4. Υπάρχουν οικογένειες που έχουν δύο ή περισσότερα παιδιά που συμμετέχουν στις Πανελλήνιες εξετάσεις. Αν η μητέρα αναγκασθεί να συνοδεύσει το δυσλεξικό παιδί της στην Αθήνα ή Θεσσαλονίκη, τότε υποχρεωτικά θα αφήσει αβοήθητο το άλλο ή τα άλλα παιδιά της που επίσης συμμετέχουν στις Πανελλήνιες εξετάσεις. Άρα, θα αδικηθούν και τα δυσλεξικά και τα μη-δυσλεξικά παιδιά.

5. Οικονομικοί λόγοι. Πάντοτε ήταν, αλλά ιδιαίτερα με την σημερινή οικονομική κρίση είναι δυσβάστακτο το υπέρογκο ποσό που χρειάζεται για την κάλυψη των εξόδων μεταφοράς και διαμονής – διατροφής στην Αθήνα-Πειραιά ή Θεσσαλονίκη.  Δυστυχώς, πολλές οικογένειες δεν έχουν ούτε τη δυνατότητα να εγκαταλείψουν τις δουλειές τους, ούτε τους τυχόν ανήμπορους οικείους τους, ούτε την απαιτούμενη οικονομική δυνατότητα.  Γι’ αυτό,  πολλά δυσλεκτικά παιδιά θα εξαναγκασθούν να αποκλεισθούν από τις εξετάσεις.  Άρα, αδίκως καταστρέφονται τα όνειρα και το μέλλον των παιδιών μας αλλά και των οικογενειών τους.   Ποιός θα τους αποζημιώσει;

Προτείνεται μία απλή και δίκαιη λύση, η οποία θα παρέχει την ίδια διαφάνεια και αντικειμενικότητα στις προφορικές σχολικές ή Πανελλήνιες εξετάσεις  με τις  γραπτές.   

Πρόταση

Βιντεοσκοπείται  ολόκληρη η προφορική εξέταση σε DVD-βιντεοκασέτα, η οποία τοποθετείται σε φάκελο που σφραγίζεται, καλύπτονται-αποκρύπτονται τα στοιχεία του εξεταζομένου και στέλνεται ο φάκελος για βαθμολόγηση.  Αντί για τα γραπτά,  θα υπάρχουν τα DVD-βιντεοκασέτες που στις Πανελλήνιες θα βαθμολογούνται, όχι από τους τοπικούς επιτηρητές, αλλά  όπως και στα γραπτά από άγνωστους, αλλά και εξειδικευμένους μη-τοπικούς καθηγητές άλλων περιοχών, όπου θα σταλούν τα γραπτά των συμμαθητών τους.   Έτσι διασφαλίζεται ακριβώς η ίδια διαφάνεια για τη βαθμολόγηση της προφορικής εξέτασης που διασφαλίζεται και για τη γραπτή εξέταση. Δηλαδή, αν διαφωνούν σημαντικά οι βαθμοί των δύο βαθμολογητών, τότε μπορεί να βαθμολογηθεί από τρίτο βαθμολογητή, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα γραπτά.   Συνεπώς, οι βιντεοκασέτες  των δυσλεξικών θα υπόκειται ακριβώς στην ίδια εξεταστική και βαθμολογική διαδικασία με τα γραπτά των μη-δυσλεξικών συμμαθητών τους.   Έτσι διασφαλίζεται και η διαφάνεια.

Για όλους τους παραπάνω λόγους πρέπει άμεσα να ανακληθεί η άδικη και παράνομη  απόφαση του ΥΠΕΠΘ και αντί αυτής να υιοθετηθεί άμεσα η πρότασή μας που λύνει όλα τα προαναφερθέντα προβλήματα που δημιουργεί η παρούσα Υπουργική απόφαση. Συγκεκριμένα, το πρόβλημα της διαφάνειας, της παραβίασης του Συντάγματος, του αποκλεισμού των οικονομικά ασθενέστερων και της βέβαιης μείωσης της επίδοσης των δυσλεξικών.  Αν δεν το επιτρέπουν τα στενά χρονικά περιθώρια, τότε να διεξαχθούν φέτος (2011) οι προφορικές εξετάσεις όπως και στο παρελθόν, αλλά από το 2012 και μετά να εφαρμοσθεί – υιοθετηθεί η πρότασή μας, διότι λύνει όλα τα παραπάνω προβλήματα δίκαια για όλους, με διαφάνεια και τώρα και στο μέλλον.

Με αυτό τον τρόπο εξέτασης, αντί απαράδεκτα να μετακινούνται οι δυσλεξικοί από σχολείο σε σχολείο, από  νησί σε νησί και από πόλη σε πόλη για τις Πανελλήνιες εξετάσεις, θα μετακινούνται μόνον τα DVD-βιντεοκασέτες της προφορικής εξέτασής τους, όπως ακριβώς μετακινούνται και τα γραπτά όλων των άλλων συμμαθητών τους.  Έτσι διασφαλίζεται η πλήρης διαφάνεια και δεν θα υπάρχει καμία επιπλέον επιβάρυνση για τους γονείς και την πολιτεία, και θα τύχουν οι δυσλεξικοί και οι άλλοι προφορικά εξεταζόμενοι μαθητές πραγματικά  ίσης και δίκαιης μεταχείρισης.

* Καθηγητής  Γεώργιος  Θ.  Παυλίδης, Καθηγητής  Μαθησιακών  Δυσκολιών Honorary University Fellow,  Brunel  University,  England Ισόβιο Μέλος & τ. Αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ακαδημίας  Ερευνών Μαθησιακών Δυσκολιών. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ  ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Εγνατίας 156,  Θεσ/νίκη, Μακεδονία  540 06   Tηλ. 2310 891333-4,  6978001844, pavlidis@uom.gr

ΠΗΓΗ: 06/05/2011, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=31769

Στημένη παρτίδα

Του Δημήτρη Καζάκη*

Κάποιοι έχουν ποντά­ρει πολλά στην ελ­ληνική χρεοκοπία» φέρεται να δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών κ. Παπακωνσταντίνου στη γαλλική «Liberation» (2.5). Και λέει όντως αλήθεια. Όχι, δεν παλαβώσαμε, απλώς, χωρίς να το θέλει, ο κ. υπουργός ομολογεί μια αλήθεια. Πράγματι, ισχυρά τρα­πεζικά και επιχειρηματικά συμφέρο­ντα της ημεδαπής και της αλλοδαπής έχουν επενδύσει στην ελληνική χρεο­κοπία. Μόνο που έχουν επενδύσει όχι στο να δουν άμεσα μια αναδιάρθρω­ση του ελληνικού χρέους ούτε στο να γίνει επίσημη πτώχευση όσο το δυνα­τόν γρηγορότερα.

Αντίθετα, επιδιώκουν με κάθε μέσο και τρόπο τη μεγαλύτερη δυνατή επιμήκυνση της τωρινής κατάστασης. Τα κέρδη τους δεν προέρχονται από τη μια κι έξω πτώχευση της Ελλάδας, αλ­λά από τη συνέχιση της τωρινής πορεί­ας όσο το δυνατόν περισσότερο.

Ο λόγος είναι απλός. Η ύφεση έχει περιορίσει δραστικά τις δυνατότη­τες κέρδους στις χρηματαγορές, που αποτελούν εδώ και χρόνια τη λοκομοτίβα της παγκόσμιας οικονομίας. Εί­ναι χαρακτηριστικό ότι τον περασμέ­νο Μάρτιο, ενώ η κεφαλαιοποίηση στα χρηματιστήρια αυξήθηκε σε ετή­σια βάση κατά 17,8% σε παγκόσμιο επίπεδο, ο αριθμός των μετοχών που μπήκαν σε διαπραγμάτευση αυξήθη­κε μόλις κατά 2,6% και ο συνολικός αριθμός των καταχωρισμένων επιχει­ρήσεων αυξήθηκε ακόμη λιγότερο, δηλαδή κατά 1,4%.

Έτσι έχουμε μια οικονομία που προ­σπαθεί να κινηθεί με συγκεντρωμένα κεφάλαια σε αναλογικά πολύ λιγότε­ρες εταιρείες και μετοχές σε μια πα­γκόσμια οικονομία όπου τα μερίδια αγορών συνεχίζουν να συστέλλονται. Έτσι προέκυψε αυτή η δυσανάλογη εκτίναξη της κεφαλαιοποίησης.

Οι χρηματαγορές αδυνατούν να επεκταθούν μέσα από νέες εταιρεί­ες, νέες μετοχές, νέα προϊόντα, νέα ραγδαία πιστωτική επέκταση. Σε συν­θήκες λοιπόν όπου οι χρηματαγορές αυτές δεν προσφέρουν νέες ευκαιρί­ες μέσα από μια πραγματική επέκτα­ση της βάσης αναφοράς τους, τότε τι απομένει για τις τράπεζες και τους επενδυτές που έχουν συγκεντρωμένα στα χέρια τους τον κύριο όγκο των κε­φαλαίων διεθνώς; Η ένταση της κερ­δοσκοπίας με τις διαδικασίες χρεοκο­πίας, καταστροφής και απαξίωσης των οικονομιών.

Αυτή είναι η στρατηγική που έχει επιλέξει το διεθνές χρηματιστικό κε­φάλαιο για την άνοδο της κερδοφο­ρίας του στις συνθήκες της παρατε­ταμένης ύφεσης που αντιμετωπίζει η παγκόσμια οικονομία. Φυσικά με την αμέριστη συμπαράσταση των κυβερ­νήσεων και των οργανισμών της «πα­γκόσμιας διακυβέρνησης», όπως είναι το ΔΝΤ και η Ε.Ε.

Όχι, δεν θέλουν την άμεση χρεοκο­πία των προβληματικών οικονομιών. Κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι ποντάρουν όλα τους τα λεφτά σε μία μόνο κίνηση, ότι πολύ απλά ζητούν τα ρέστα τους, για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο του τζόγου.

Υπέρ κερδοσκόπων

Όμως η παρτίδα είναι ακόμη στη μέ­ση της. Μας το διαβεβαιώνει ο ίδιος ο κ. Παπακωνσταντίνου στη συνέντευξή του στη «Liberation». «Βρισκόμαστε στη μέση του τούνελ – πολύ μακριά για να δούμε από πού ξεκινήσαμε, πράγμα που σημαίνει ότι πολλές φο­ρές ξεχνάμε ότι γλιτώσαμε παρά λίγο τη χρεοκοπία – και πολύ μακριά από την έξοδο για να μπορούμε να δούμε φως» είπε χαρακτηριστικά. Με άλλα λόγια, η παρτίδα του τζόγου με τη χρε­οκοπία της Ελλάδας έχει ακόμη αρκε­τές μοιρασιές έως το τέλος.

Ο έξυπνος επενδυτής κεφαλαίου, ιδίως εκείνος με τις κατάλληλες πο­λιτικές διασυνδέσεις, δεν ποντάρει ποτέ σε μια κίνηση. Εκτός αν δεν έχει άλλη επιλογή. Αυτό που τον ενδιαφέ­ρει είναι να υπάρχουν οικονομίες σε κατάσταση χρεοκοπίας επ' αόριστον. Όσο οι οικονομίες αυτές συντηρούνται στον αφρό από μηχανισμούς χρηματο­δοτικής στήριξης, τόσο μεγαλύτερες ευκαιρίες διαθέτει για κερδοσκοπία με την κατάστασή τους.

Η διαχείριση του χρέους είναι πολύ πιο προσοδοφόρα από την εξόφλη­ση του χρέους. Φανταστείτε για λίγο ότι ήσασταν ένας από τους βασικούς κατόχους των ελληνικών κρατικών ομολόγων. Τι θα σας συνέφερε καλύ­τερα; Να περιμένετε να εξοφλήσετε τους τίτλους που κατέχετε στην ημε­ρομηνία λήξης τους, προσδοκώντας μόνο το επιτοκιακό κέρδος τους, ή να παίξετε τους τίτλους σας σε διάφορα παιχνίδια κερδοσκοπίας στη δευτε­ρογενή αγορά και, αφού σας αποφέ­ρουν τα διπλά και τρίδιπλα, τότε να τα καταθέσετε για εξόφληση; Φαντάζο­μαι ότι πολύ λίγοι θα επέλεγαν την πρώτη λύση.

Έτσι συμβαίνει και με τη χρεοκοπία της Ελλάδας. Οι τράπεζες και οι επενδυτές που κατέχουν τον κύριο όγκο των κρατικών τίτλων χρέους, γνωρίζουν πολύ καλά ότι, αν η χώρα οδη­γηθεί μεμιάς σε επίσημη πτώχευση, τα κέρδη τους θα είναι περιορισμένα και αμφίβολα.

Επομένως αυτό που τους συμφέρει είναι να κρατήσουν τη χώρα στον αφρό για όσο μπορούν και τους επιτρέπει η γενικότερη κατάσταση της ευρωζώνης, ώστε να κερδοσκοπήσουν με κά­θε διαθέσιμο τρόπο. Κι όταν εξαντλή­σουν κάθε περιθώριο κερδοσκοπίας, τότε μόνο θα επιτρέψουν στη χώρα να βουλιάξει στην άβυσσο της επίσημης πτώχευσης. Αφού, όμως, πρώτα έχουν εξασφαλίσει την εκποίησή της και την προστασία των ομολόγων τους από αυθαίρετες περικοπές (κουρέματα) και αναδιαρθρώσεις.

Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που ο κ. Παπακωνσταντίνου επιμένει για μια ακόμη φορά στη «Liberation» ότι «δεν πρέπει να υπάρξει κούρεμα, δεν πρέπει να υπάρξει αναδιάρθρωση». Με τις δηλώσεις του, ο υπουργός επιδιώκει να διαβεβαιώσει όλους αυτούς που κερδοσκοπούν ασύστολα με τη συ­νεχιζόμενη χρεοκοπία της χώρας ότι στο τέλος της ημέρας δεν πρόκειται να υπάρξει αναδιάρθρωση του χρέους που θα πλήξει τα συμφέροντά τους.

Γι' αυτό και ζητά, για μια ακόμη φο­ρά, αυτό που επιθυμούν διακαώς οι ίδιοι οι κερδοσκόποι, την επιμήκυνση του χρέους με αρχή τα 110 δισ. ευρώ της Σύμβασης Δανειακής Διευκόλυν­σης του μηχανισμού της τρόικας. Και βλέπουμε. Όσο επιμηκύνεται η κα­τάσταση χρεοκοπίας της χώρας τόσο μεγαλύτερα κέρδη προσδοκούν από τα παιχνίδια στις αγορές ομολόγων και από την εκποίηση της χώρας.

Η χαρά του «σορτάκια»

Μια από τις διαδεδομένες πρακτι­κές κερδοσκοπίας με ελληνικά ομό­λογα τους τελευταίους μήνες είναι η «ανοιχτή πώληση». Η «ανοιχτή πώληση» (short selling) είναι μια τακτική πολύ γνωστή σε όσους ξέρουν τη χρη­ματαγορά. Σημαίνει να στοιχηματίζεις ενάντια σε ένα περιουσιακό στοιχείο με δανεικά χρήματα, με την προσδο­κία να κερδίσεις όταν η αξία του πά­ρει την κάτω βόλτα. Ένας κερδοσκό­πος μπορεί να «πουλήσει ανοιχτά» με το να δανειστεί το χρέος ενός κράτους σαν της Ελλάδας στην τρέχουσα τιμή του, με την ελπίδα να το πουλήσει αρ­γότερα σε χαμηλότερη τιμή και να τσε­πώσει τη διαφορά. Για παράδειγμα: Την 1η Ιανουαρί­ου 2010 εκτιμώ ότι τα ελληνι­κά διετή ομόλογα θα πάρουν την κάτω βόλτα τους αμέσως επόμενους μήνες. Πάω σε μια τράπεζα όπως η Goldman Sachs ή η Deutsche Βank και  δανείζομαι για έξι μήνες, στην ονομαστική τους αξία, 10 εκατ. ευρώ από το διετές ομόλογο του 2013 της ελληνικής κυβέρνη­σης, το οποίο εκείνη τη στιγμή πωλεί­ται στη δευτερογενή αγορά στα 0,91 ευρώ. Για το δάνειο αυτό θα πρέπει να πληρώσω στην τράπεζα το επιτό­κιο που προσδοκά να εισπράξει από το ομόλογο – αν το επιτόκιο είναι γύ­ρω στα 5% ετησίως, τότε για την περί­οδο του δανείου αντιστοιχεί περίπου στο 2,5% ή 250.000 ευρώ.

Αμέσως πηγαίνω και πουλάω το ομόλογο στην αγορά για 0,91 ευρώ και έτσι παίρνω 9,1 εκατ. ευρώ (0,91 ευρώ x 10 εκατ. ευρώ σε ονομαστική τιμή). Η πρόβλεψή μου επαληθεύε­ται τον Μάιο, με την ονομαστική τιμή του διετούς ομολόγου να χάνει γύρω στο 26% της ονομαστικής αξίας του. Τότε αγοράζω ξανά το ομόλογο σε τι­μή 0,67 ευρώ και πληρώνω 6,7 εκατ. ευρώ. Επιστρέφω το ομόλογο που έχω δανειστεί από την τράπεζα και της καταβάλλω επιπλέον τον τόκο των 250.000 ευρώ.

Το κέρδος μου επειδή εκτίμησα σω­στά την κατάσταση ήταν επομένως 2,15 εκατ. ευρώ – τα 9,1 εκατ. ευ­ρώ που πήρα πουλώντας τα ομόλογα όταν τα δανείστηκα την 1η Ιανουαρί­ου, μείον τα 6,7 εκατ. ευρώ που έπρε­πε να πληρώσω για την επαναγορά τους, μείον τις 250.000 ευρώ τόκο που έπρεπε να πληρώσω στην τράπε­ζα για το εξάμηνο δάνειο.

Κέρδος από το μηδέν

Να ένας τρόπος να κερδίζει κανείς από το μηδέν, χωρίς να έχει στην κα­τοχή του ούτε καν τα ομόλογα με τα οποία κερδοσκοπεί. Φυσικά το να πεί­σει κάποιος την τράπεζα να του δανεί­σει ομόλογα μιας κάποιας αξίας για να τα «σορτάρει» στη δευτερογενή αγο­ρά, δεν είναι ένα απλό ζήτημα. Ούτε μπορεί να το κάνει ο οποιοσδήποτε. Θα πρέπει να έχει την απαραίτητη επιφάνεια και τις ευκόλως εννοούμε­νες διασυνδέσεις.

Όπως μπορεί καταλάβει ο καθένας, η τράπεζα, δηλαδή αυτός που δανείζει, είναι ο μόνος που σίγουρα δεν χάνει. Αντίθετα, κερδίζει επιπλέ­ον τόκους από αυτή τη διαχείριση των ομολόγων της. Γι' αυτό οι μεγάλες τρά­πεζες, που κατέχουν τον κύριο όγκο των ελληνικών ομολόγων, ενισχύουν με κάθε τρόπο αυτού του τύπου την κερδοσκοπία. Έτσι κατορθώνουν να κερδίζουν χωρίς να είναι αναγκασμέ­νες να ξεφορτωθούν τα ομόλογα που διαθέτουν κοψοχρονιά. Κι επιπλέον προσδοκούν ότι σε μια τελική ανα­διάρθρωση χρέους, όταν κριθεί ανα­γκαίο και αναπόφευκτο, θα έχουν δι­ασφαλίσει μεγάλες ανταποδόσεις από την εκποίηση της χώρας, ακόμη κι αν υποστούν σημαντικό «κούρεμα».

Φανταστείτε, όμως, ότι στην προ­σπάθεια να «σορτάρει» κάποιος τα ομόλογα έχει τις απαραίτητες πολι­τικές διασυνδέσεις ώστε να εξασφα­λίσει δηλώσεις και κινήσεις που θα πυροδοτήσουν ένα σπιράλ καθόδου των τιμών για τους συγκεκριμένους τίτλους.

♦ Είναι τυχαίο το γεγονός ότι ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Σόιμπλε πυροδότησε τον θόρυβο για την επικείμενη αναδιάρ­θρωση του ελληνικού χρέους με δη­λώσεις του στις 14.4;

♦ Είναι τυχαίο ότι συντηρήθηκε αυ­τός ο θόρυβος από οικονομικούς συμβούλους και στελέχη της γερμανικής κυβέρνησης;

♦ Είναι τυχαίο  που   ακολούθησε ένας ολόκληρος βομβαρδισμός δηλώ­σεων, αναλύσεων, σχολίων, σεναρίων και αντιδηλώσεων σχετικά με την επι­κείμενη αναδιάρθρωση του ελληνικού δημόσιου χρέους;

♦ Και είναι να απορεί κανείς: Γιατί το διετές ομόλογο έφτασε μέσα σε λι­γότερο από έναν μήνα σε απόδοση της τάξης του 26%;

Όχι βέβαια. Τίποτε από όλα αυτά δεν ήταν τυχαία. Τραπεζίτες, επιχειρη­ματίες, επενδυτές και πολιτικοί έπαι­ξαν και κέρδισαν εκατομμύρια με το «σορτάρισμα» ελληνικών ομολόγων όλο αυτό το διάστημα. Επίκεντρο αυ­τής της κερδοσκοπίας ήταν πρωτίστως το διετές ελληνικό ομόλογο και δευτερευόντως το πενταετές.

Κυβέρνηση – μεσάζοντας των τοκογλύφων

Όμως οι επιθέσεις αυτές της κερδοσκοπίας δεν βρίσκονται σε διαρκή κλιμάκωση. Αν η επίθεση επιμείνει, οι κερδοσκόποι μπορούν να εξαναγκάσουν μια κυβέρνηση να χρεοκοπήσει. Όμως κάτι τέτοιο θα τους στερήσει τη δυνατότητα να επαναλάβουν την επιδρομή. Ο μόνος τρόπος για να έχουν οι κερδοσκόποι τη δυνατότητα να επι­τίθενται ξανά και ξανά, χωρίς τον άμεσο κίνδυ­νο της επίσημης πτώχευσης του θύματός τους, είναι ένας: Η χώρα υπό χρεοκοπία να βρει τρό­πο να χρηματοδοτήσει τις δανειακές της ανά­γκες και να συνεχίσει στον ίδιο δρόμο

Μηχανισμός και «μηχανή»

Το ταμείο διάσωσης που δημιουργήθηκε πέ­ρυσι από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να «διευκολύνει» χρηματοδοτικά την Ελλάδα και τα άλλα προβληματικά κράτη, όπως την Ιρλανδία και τώρα την Πορτογαλία, κά­νει ακριβώς αυτό. Με την προϋπόθεση ότι οι χώ­ρες αυτές εφαρμόζουν δραστικά προγράμματα λιτότητας, ώστε στην προσπάθειά τους να μειώ­σουν τα ελλείμματά τους σε σύντομο χρονικό δι­άστημα να εξοικονομήσουν περισσότερο χρήμα για τους τοκογλύφους και τους κερδοσκόπους. Κι έτσι ο μηχανισμός στήριξης για την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία δημιούργη­σε το ιδανικό περιβάλλον για απανωτές κερδο­σκοπικές επιδρομές στα ομόλογα των υπό χρε­οκοπία χωρών. Εκ του ασφαλούς. Εξασφαλίζο­ντας ταυτόχρονα ότι οι χώρες αυτές έχουν μπει υπό εκκαθάριση και βρίσκονται στο έλεος των δανειστών τους, ώστε, όταν έρθει η στιγμή να εξαργυρωθούν τα ομόλογα, να μην επωμιστούν σημαντικές ζημιές.

Φανταστείτε ακόμη ότι, στην προσπάθειά σας να «σορτάρετε» ελληνικά ομόλογα, έχετε αρω­γό την ελληνική κυβέρνηση. Κι εκεί που εξαρτάστε από την κατάσταση της δευτερογενούς αγοράς, που ποτέ δεν είναι σίγουρη, έρχεται η κυβέρνηση μέσω του ΟΔΔΗΧ και σας αγοράζει το ομόλογο ή το έντοκο γραμμάτιο που θέλετε να «σορτάρετε» σε τιμή αρκετά υψηλότερη από την τιμή που βρίσκεται στην αγορά. Φαντασίες; Ίσως. Δείτε όμως τι ομολόγησε ότι έκανε η κυ­βέρνηση μέσω του ΟΔΔΗΧ.

Τι τρέχει με τον ΟΔΔΗΧ;

Με αποφάσεις του υφυπουργού Οικονομικών Σαχινίδη, μέσα στον Φεβρουάριο έγιναν από τον ΟΔΔΗΧ επιλεκτικές επαναγορές κρατικών τίτλων χρέους συνολικής αξίας 2,3 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τη «Ναυτεμπορική» (2.5), «ελάχιστα έως ανύπαρκτα είναι τα οφέλη του Ελληνικού Δημοσίου από τις επαναγορές ομολόγων και εντόκων γραμ­ματίων, που πραγματοποίησε ο ΟΔΔΗΧ από τα μέσα του περασμένου Δεκεμβρίου, δεδομένου ότι οι τιμές στις οποίες επαναγοράστηκαν κρατι­κοί τίτλοι είναι πάνω από το 97, όταν οι τιμές τους στη δευτερογενή αγορά κυμαίνονται στην ίδια περίοδο από το 50 έως το 75». Με άλλα λόγια, κάποιοι στην κυβέρνηση αποφάσισαν ότι έπρεπε να επαναγοράσουν τίτλους και μάλιστα όχι ανοιχτά με δημοπρασία, αλλά κρυφά και επιλεκτικά, σε τιμές πολύ υψηλότε­ρες από ό,τι είχαν εκείνη τη στιγμή στη δευτε­ρογενή αγορά. Αυτό φυσικά δεν απέφερε κανέ­να ουσιαστικό όφελος στο κράτος. Όμως έδωσε μια τεράστια πρόσθετη δυνατότητα κερδοσκο­πίας σε ορισμένους εκλεκτούς με τις κατάλλη­λες διασυνδέσεις…

Στην υγειά σας, κορόιδα Έλληνες…

Φανταστείτε τώρα ότι είστε ένας επενδυτής, στενός φίλος της ηγεσίας του κυβερνώντος κόμματος ή, ακόμη καλύτερα, ένας από τους διαχειριστές αξιών του κυβερνώντος κόμματος ή, τέλος πάντων, κάποιος με χοντρές διασυνδέσεις και θέλετε να κερδίσετε «σορτάροντας» το τρίμηνο έντοκο γραμμάτιο του Δημοσίου που βρίσκεται στην κατοχή σας και λήγει στις 20.3.11 με ονομαστική αξία 1.000.000 ευρώ. Η τιμή του στη δευτερογενή είναι ήδη πολύ χα­μηλή και είναι μάλλον δύσκολο να πέσει ακόμη χαμηλότερα σύντομα. Όμως μη φοβάστε. Έρχεται ο ΟΔΔΗΧ και σας αγοράζει στις 8.2.11 τον τίτλο σε τιμή 0,99 ευρώ, δηλαδή για 990.000 ευρώ. Τότε εσείς τρέχετε στη δευτερογενή αγορά και επαναγοράζετε τον συγκεκριμένο τίτλο για 750.000 ευρώ και τσεπώνετε την διαφορά των 240.000 ευρώ. Ταυτόχρονα κρατάτε και τον τίτλο, ο οποίος λήγει τον Μάρτιο, οπότε πάτε σαν κύρι­ος και εισπράττετε επίσης το 1.000.000 ευρώ, που είναι η ονομαστική τιμή του τίτλου σας. Έτσι εκεί που ο κάτοχος αυτού του τίτλου θα περίμενε μια φυσιολογική απόδοση της τάξης των 45.000 ευρώ από το επιτόκιο, βρέθηκε τε­λικά να κάνει μια μπάζα της τάξης των 285.000 ευρώ. Φυσικά όλα αυτά μπορεί να είναι απλώς ένα σενάριο φαντασίας. Και να ισχύει αυτό που δήλωσε ο κ. Χριστοδούλου, διευθυντής του ΟΔΔΗΧ, ότι επρόκειτο για μια απλή «άσκηση ταμειακής διαχείρισης». Ποιος ξέρει; Σίγουρα όχι όλοι αυτοί που καλούνται να πληρώσουν τον λογαριασμό. Εις υγείαν λοιπόν των κορόιδων, των γνωστών υποζυγίων, που θα κληθούν να καταθέσουν τον ιδρώτα τους, το εισόδημα και τη σύνταξή τους στο ταμείο των κερδοσκόπων και των το­κογλύφων, τους οποίους τόσο πολύ μάχονται η κυβέρνηση και η τρόικα.

* Ο Δημήτρης Καζάκης είναι Οικονομολόγος – Αναλυτής.

ΠΗΓΗ: (ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ “Π” ΣΤΙΣ 05-05-11), http://www.topontiki.gr/article/16481

Τι μας έμαθε ο Θανάσης

Του Νίκου Γ. Ξυδάκη  –   [Το βλέμμα*]

Γράφτηκαν τόσα πολλά για τον Θανάση Βέγγο, που θα ήταν περιττό να προσθέσουμε άλλα, για τις αρετές του ανδρός και του καλλιτέχνη. Προφανώς, η πάνδημη αγάπη οφείλεται στη σπάνια ταύτιση προσωπικού ήθους και ταλέντου, στην ειλικρίνεια και την αλήθεια που εξέπεμπε ο καλός άνθρωπος, ο άνθρωπός μας. Προφανές, αλλά όλο και σπανιότερο. Λιγότερο προφανές, αλλά σημαντικότερο είναι αυτό που ενσάρκωσε ο Θανάσης.

Το λέω συνοπτικά: τον μεταπολεμικό επιβιωτή, τον Ευρωπαίο άνθρωπο της ανοικοδόμησης, τον Ελληνα σε κατάσταση διαρκούς εκτάκτου ανάγκης, τον διαρκώς εφευρέτη και μαχητή. Πίσω από τη μάσκα του κλόουν υπάρχει ασφαλώς μελαγχολία. Γνωστό. Ο Θανάσης ήταν όμως ένας ξεχωριστός κλόουν, δικής του επινοήσεως. Η μελαγχολία του δεν ήταν ατομική, ήταν κοινωνική, ήταν η μελαγχολία του κοινού του. Αφενός. Και κατά κάποιο παράδοξο τρόπο, ήταν μια μελαγχολία καταφάσκουσα, δοξαστική της ζωής. Πιο χαρακτηριστική ταινία του, σε αυτή την κατεύθυνση, είναι το «Θανάση πάρε τ’ όπλο σου», του 1972. Είναι μια ταινία που μου θύμιζε τις λαμπρότερες παραδόσεις του ιταλικού νεορεαλισμού: λαϊκή, διαυγής, πικρή, ειλικρινής, με κοινωνικό και υπαρξιακό πυρήνα, γυρισμένη σε πραγματικούς τόπους, με ρεαλισμό αδρό και χωμάτινο, όχι καρικατουρίστικο ή εξωραϊστικό.

Ο σοφέρ Θανάσης τρέχει και δεν φτάνει, σε έναν φιλμικό κόσμο που ανασυνθέτει απολύτως πειστικά τα ελληνικά χρόνια από το ‘50 έως το ‘70· τα χρόνια του σκληρού μεροκάματου, του δοσά, του πρώην δωσίλογου ή μαυραγορίτη που έγινε αφεντικό και εργοδότης, της επιβίωσης, του αυθαίρετου τσαρδιού (και όχι του μεταγενέστερου «εξοχικού») στα γκρεμά του Περάματος και των Τουρκοβουνίων, στο όρος Αιγάλεω και στους γυμνούς αττικούς λόφους. Ο Θανάσης τρέχει ν’ αποκαταστήσει την ανύπαντρη αδελφή, χρεώνεται στον τοκογλύφο αφεντικό του, τρέχει πίσω από τη ζωή, να την προλάβει. Και αγαπάει: μια γυναίκα χωρίς μοίρα, σαν αυτόν. Αρχίζει σαν συμπόνια για την ξεσπιτωμένη και εξελίσσεται σε έρωτα και κοινό αγώνα. Ο Θανάσης πέφτει μαζί της, σηκώνεται, ξαναπέφτει, σηκώνεται πάλι. Ο λεηλατημένος εργάτης, ο στραγγισμένος, ορμάει με φτυάρι και μυστρί, αρπάει τσιμεντόλιθους και χτίζει έναν οικίσκο στα κατσάβραχα, ένα αυθαίρετο στην άκρη της πόλης, πέρα και από τις συνοικίες, μια φωλιά στη μεθόριο του κόσμου.

Ελάχιστες ελληνικές ταινίες έχουν δείξει έτσι αδρά και γυμνά την αγωνία του μεταπολεμικού επιβιωτή, με διαρκή κλαυσίγελω, με ένταση, με τέτοια πίστη ζωής. Το υπαρκτό παράλογο του βίου συμφύρεται με το σχόλιο για την κοινωνική αδικία, η πικρή κωμωδία με το μελόδραμα, το ντοκουμέντο με τη μυθοπλασία. Είναι η στιγμή που η ελληνική κωμωδία αποκολλάται από την ηθογράφηση της αναδυόμενης μικροαστικής ζωής, αυτού του προτύπου λάιφστάιλ, με τους εύθυμους τύπους και τους χορτάτους αστούς των νεότευκτων πολυκατοικιών, και στρέφεται στη γυμνή ζωή των λαϊκών μεροκαματιάρηδων, των θαμπών ηρώων. Στον ακτήμονα φορτηγατζή Θανάση, που χτίζει το τσαρδί με τα ίδια του τα χέρια, δεν χωρούν ευφυολόγηματα και χωρατά, κωμικές καταστάσεις από παρεξηγήσεις και μικρομπερμπαντιές, δεν χωρούν καν οι έξυπνες ατάκες του Τσιφόρου και του Σακελλάριου. Ο προλετάριος τσιρκολάνος Θανάσης κουβαλάει όλη την Ελλάδα στους ώμους του, βογγώντας και γελώντας, κυνηγημένος και ριγμένος, αδικημένος, με σφιγμένα δόντια και πρωτογενές χαμόγελο. Είναι άνθρωπος, δεν είναι τύπος, δεν είναι χαρακτήρας· όπως δεν είναι τύποι οι ήρωες του Ροσελίνι ή του Βιτόριο ντε Σίκα, δεν είναι τύπος ο Τοτό στο «Κλέψας του κλέψαντος» του Μονιτσέλι.

Σε αυτή την κορυφαία του ταινία, μα και σε άλλες ταινίες, μπουρλέσκ, πικρές, τρελές, αυτοσχέδιες, καταγόμενες ταυτοχρόνως από τους αδελφούς Μαρξ, τον νεορεαλισμό, την πικρή ιταλική κωμωδία και το λαϊκό μελόδραμα, ο ακαταπόνητος, υπερκινητικός, θυελλώδης, συμπονετικός Θανάσης εκφράζει τον ακαταπόνητο, υπερκινητικό, θυελλώδη, συμπονετικό Ελληνα του καιρού του. Εζησαν με τον ίδιο τρόπο: κυνηγημένοι, ριγμένοι, αδικημένοι, μα πάντα ακούραστοι, πάντα όρθιοι μετά την πτώση, πάντα απέραντα αισιόδοξοι κατά βάθος, με μελαγχολικό βλέμμα και πηγαίο γέλιο, αποτροπαϊκό, γέλιο που εξορκίζει το κακό.

Ο καλός άνθρωπος, ο λαοφίλητος, που του φωνάζανε όλοι στο δρόμο «γεια σου Θανάση!» έδωσε ουσία και υπόσταση στην έννοια του λαϊκού: το ζωγράφισε αφελές και πηγαίο, ταπεινό και βαθύ, άμεσο και ειλικρινές. Αληθές. Δεν ντρεπόταν γι’ αυτό που ήταν, δεν καυχιόταν γι’ αυτό που έγινε, δεν ξέχασε τη γειτονιά του, το Νέο Φάληρο και το Μοσχάτο. Κατά τούτο, ήταν άνθρωπος άλλου καιρού, άλλου ήθους· δεν είναι του παρόντος, της ξιπασιάς, της καγκουριάς και του νεοπλουτισμού. Αυτή την αλήθεια του Θανάση, του αναγκεμένου μα μηδέποτε παραιτημένου Ελληνα, θα τη χρειαστούμε στα χρόνια που έρχονται, χρόνια πόνου και ανοικοδόμησης.

ΠΗΓΗ: Hμερομηνία :  8/5/11, Copyright:  http://www.kathimerini.gr, http://news.kathimerini.gr/4Dcgi/4Dcgi/_w_articles_civ_12_08/05/2011_441187

* http://vlemma.wordpress.com/

Ποδόσφαιρο και κουζίνα

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

Κατά το παρελθόν ήταν παγιωμένη η άποψη ότι οι γυναίκες ασχολούνται με την κουζίνα και οι άνδρες με το ποδόσφαιρο. Για κάποιο διάστημα, ίσως στα πλαίσια του φεμινιστικού κινήματος, άρχισαν να εκδηλώνουν το ενδιαφέρον για το κατ’ εξοχήν ανδρικό άθλημα και γυναίκες. Σχηματίστηκαν μάλιστα και γυναικείες ποδοσφαιρικές ομάδες. Οι άνδρες φαίνεται να έχουν περάσει στην αντεπίθεση διεκδικώντας την ουσιαστική τους συμμετοχή στα δρώμενα της κουζίνας.

Ίσως αυτό έχουν διαπιστώσει οι υπεύθυνοι των προγραμμάτων των τηλεοπτικών σταθμών και έχουν καθιερώσει πλήθος εκπομπών μαγειρικής. Δεν μπορώ να φανταστώ τη μαζική εναλλαγή ενδιαφερόντων, ώστε οι άντρες να αποτραβηχθούν από τα γήπεδα ή από τη με φανατισμό παρακολούθηση ποδοσφαιρικών αγώνων από την τηλεόραση και να παραχωρήσουν τη θέση τους στις γυναίκες, οι οποίες θα παραδώσουν ως εκ τούτου τα σύνεργα της μαγειρικής στους άνδρες. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο ίσως να ετίθετο τέρμα στη βία των γηπέδων, η οποία εντείνεται με γοργό ρυθμό, καθώς η γυναικεία φύση δεν έχει τη ροπή προς την αγριότητα που χαρακτηρίζει τον άνδρα. Δεν είμαι όμως πρόθυμος να δεχθώ ότι οι άνδρες θα μπορούσαν να βελτιώσουν τις μαγειρικές επιδόσεις του γυναικείου φύλου. Πάντως ποδόσφαιρο και κουζίνα παρέχουν σημαντική εκτόνωση στον Έλληνα, τον πιεσμένο από την οικονομική, όπως μονοδιάστατα την αντιλαμβάνεται, κρίση.

Το ποδόσφαιρο είναι άθλημα που προσφέρει θέαμα και καλλιεργεί το ομαδικό πνεύμα. Γι’ αυτό και κατέχει επαξίως τη θέση του πλέον δημοφιλούς. Όμως, όπως και πολλά άλλα, από καιρό κίνησε το ενδιαφέρον εκείνων που θεωρούν τα πάντα ως επιχείρηση. Έτσι το ποδόσφαιρο κατέστη από δεκαετίες επαγγελματικό. Οι ποδοσφαιριστές και οι προπονητές τους είναι οι πλέον πλουσιοπάροχα αμειβόμενοι εργαζόμενοι και συνάμα οι πλέον δημοφιλείς! Στο παρασκήνιο κάποιοι παράγοντες κρατούν για τον εαυτό τους τα κέρδη. Είναι άκρως εντυπωσιακό το ότι όχι μόνο δεν αγανακτούμε όταν οι ποδοσφαιρικές ομάδες – επιχειρήσεις δαπανούν τρομακτικά ποσά κατά την περίοδο των μεταγραφών, αλλά απεναντίας ζητωκραυγάζουμε ενθουσιωδώς, επειδή ο ομάδα μας θα καταστεί ισχυρότερη έναντι των άλλων. Και ενώ είναι επιχειρήσεις οι ομάδες, το κράτος εξακολουθεί να τις ενισχύει οικονομικά από το δημόσιο ταμείο, όπως έγινε γνωστό από τις πρόσφατες απειλές διακοπής των χορηγήσεων σε περίπτωση επανάληψης σκηνών βίας, όπως αυτές κατά τον τελικό του κυπέλλου Ελλάδος αγώνα! Το θλιβερό είναι ότι οι παράγοντες της πολιτικής είναι σταθεροί υποστηρικτές των ομάδων και μέσω αυτής της υποστήριξης συμβάλλουν στη διόγκωση των κερδών των επιχειρηματιών του ποδοσφαίρου και των ψήφων τους. Ασφαλώς και γνωρίζουν ότι εναντίωση προς τα συμφέροντα των ομάδων θα τους οδηγούσε σε σύγκρουση με τους οπαδούς τους με ανυπολόγιστο πολιτικό κόστος. Από την άλλη οι επιχειρηματίες γνωρίζουν ότι όσο πιό φανατικοί οι οπαδοί τους, τόσο μεγαλύτερη και η πίεση που μπορούν να ασκούν σε περίπτωση που η Πολιτεία αποφασίσει να κόψει τις χορηγήσεις για λόγους λιτότητας. Έτσι σε κλίμα θλιβερής συμπαιγνίας πολιτικών – επιχειρηματιών γιγαντώθηκε το κίνημα των φανατικών των γηπέδων που προκαλούν καταστροφές εντός αλλά και εκτός και θέτουν σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα των άλλων που ο φανατισμός δεν τους επιτρέπει να αρκεστούν στην παρακολούθηση του θεάματος από τη μικρή οθόνη.

Στους οπαδούς αυτούς (ο όρος φίλαθλοι είναι ατυχής) έχει καλλιεργηθεί εντέχνως η συνείδηση ότι η αγαπημένη ομάδα πρέπει να εξέρχεται νικήτρια με κάθε τρόπο, όπως δωροδοκία αντιπάλων ή διαιτητών, σκληρό παιχνίδι αλλά και άσκηση ψυχολογικής βίας προς τους αντιπάλους από τους οπαδούς της εξέδρας. Οι οπαδοί είναι είδος πιστών ακραίας θρησκευτικής παραφυάδας, η οποία το μόνο που ζητά είναι η έξαψη του φανατισμού. Οι οπαδοί, που συναγωνίζονται τους αναρχικούς στη γραφή συνθημάτων στους τοίχους, αποκαλούν τις ομάδες τους θεούς ή θρησκεία! Βέβαια ουδείς “προοδευτικών” αντιλήψεων τολμά να διακηρύξει ότι το ποδόσφαιρο είναι το όπιο του λαού, καθώς συχνά συγκάθεται με οπαδούς στις εξέδρες. Είναι πράγματι το όπιο ενός λαού προδομένου, μπροστά στον οποίο ορθώνονται ολούθε αδιέξοδα και στον οποίο παρέχεται η ευχέρεια της εκτόνωσης με την τυφλή βία στα γήπεδα. Ο οπαδός είναι σε θέση να μείνει νηστικός όχι όμως και να μην εξασφαλίσει εισιτήριο εισόδου στο γήπεδο! Ο οπαδός αδιαφορεί για την ανεργία, για την κοινωνική αδικία, για την κατάρρευση της χώρας. Του αρκεί να θριαμβεύει η ομάδα!

Είναι καιρός η Πολιτεία που εξαγγέλλει περικοπές των συντάξεων των χαμηλοσυνταξιούχων, που περικόπτει τις δαπάνες για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και καταργεί τις γλίσχρες παροχές προς τους πολύτεκνους να διαχωρίσει τη θέση της από τους πλουτοκράτες επιχειρηματίες των ομάδων. Τέρμα επί τέλους στις χορηγήσεις. Τέρμα στην παρουσία αστυνομικών στα γήπεδα. Ας φροντίζουν οι αρμόδιοι των ομάδων για την ασφάλεια με ιδιωτικούς αστυνομικούς. Ας υποχρεωθούν να διαθέτουν όλοι οι εισερχόμενοι ειδική ασφάλεια ζωής με ευθύνη των ομάδων. Ας αξιοποιηθούν επί τέλους τα στοιχεία των εικονολήψεων για τις αυστηρές τιμωρίες των πρωτεργατών των εκτρόπων. Ας τιμωρούνται παραδειγματικά οι ομάδες, οπαδοί των οποίων επιμένουν στην άσκηση βίας. Ας πληρώνουν επαυξημένη τη δαπάνη για την αποκατάσταση των υλικών ζημιών. Βέβαια η Πολιτεία δεν θα πράξει ουδέν από τα προτεινόμενα, διότι είναι συνένοχη με τους επιχειρηματίες και η κατάσταση αυτή ευνοεί το σάπιο σύστημα.

Ας συντονίσουμε τη μικρή οθόνη σε κάποια εκπομπή μαγειρικής, όπου όλα κυλούν ήρεμα και “δημιουργικά”. Κατ’ αρχήν δεν είναι κακό το αυξημένο ενδιαφέρον για την κουζίνα ακόμη και ανδρών. Η γυναίκα ως εργαζόμενη κατά κανόνα έχει την ανάγκη του άνδρα για την παρασκευή του φαγητού, συνεπώς αυτός οφείλει να γνωρίζει τουλάχιστο τα βασικά της μαγειρικής. Έκείνο όμως που οφείλω να σημειώσω είναι ότι και στις εκπομπές αυτού του είδους παραβλέπεται, κατά κανόνα, το ουσιώδες και επιδιώκεται ο εντυπωσιασμός μέσω της πρωτοτυπίας και της πολύπλοκης μαγειρικής προς ικανοποίηση της γεύσης ου φαίνεται να έχει υποστεί “κόπωση”! Η πρόταση για χρήση σπανίων και μάλιστα εισαγομένων ειδών είναι συνήθης και δεν είναι σπάνια η εκδήλωση γαστριμαργικών επιθυμιών. Όμως, αν το φαγητό καταστεί απόλαυση, όπως στους κύκλους των κατεχόντων, τότε έχομε εκμαυλισμό των συνειδήσεων δι’ άλλης οδού.

Ουδείς από τους εμφανιζόμενους δασκάλους της μαγειρικής, σεφ επί το ελληνικότερο, εξέφρασε ποτέ την ανησυχία του, επειδή οι Έλληνες έχουν κατακτήσει “επαξίως” την πρώτη πανευρωπαϊκά θέση στην παιδική παχυσαρκία! Για να μην τους αδικούμε αρκετοί προβάλλουν και παραδοσιακές ελληνικές συνταγές, δεν υπερτονίζουν όμως την ανάγκη επανόδου μας στη μεσογειακή διατροφή, η οποία προβάλλεται πλέον παγκοσμίως από τους ασχολούμενους σοβαρά με τη διατροφή. Σε τελευταία ανάλυση οι εκπομπές στοχεύουν στη γαστριμαργία και όχι στην θεώρηση του φαγητού ως μέσου για την επιβίωση. Μήπως πιστεύουν οι ιθύνοντες των τηλεοπτικών σταθμών, κάποιοι από τους οποίους δεν είναι άμοιροι των ποδοσφαιρικών δρωμένων στη χώρα, και οι πολιτικοί μας ότι ίσως οι εκπομπές θα παρέχουν στο προσεχές μέλλον ψευδαίσθηση ικανοποίησης στον μέσο Έλληνα, όταν αυτός δεν θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει όχι βέβαια το πασχαλινό ή χριστουγεννιάτικο τραπέζι, αλλά το φτωχότερο της καθημερινής; Μήπως πιστεύουν ότι το πολύ που θα έχουν να κάνουν οι παρακολουθούντες είναι να σπάσουν τον δέκτη της τηλεόρασης, οπότε θα αναγκαστούν να αγοράσουν άλλο;

Θα ήταν παράλειψη, αν δεν γράφαμε κάτι και για τους “παραδοσιακούς”, πιστούς μάλιστα, οι οποίοι τηρούν ακόμη τις νηστείες της Εκκλησίας. Κατά την περίοδο των νηστειών σπεύδουν να καταστήσουν τα ποικίλα προϊόντα της σόγιας, που δεν γνωρίζουμε πλέον αν είναι γενετικά τροποποιημένη, για να μην αισθανθούν την έλλειψη κρέατος και γαλακτοκομικών υπερακοντίζοντες σε κωμικότητα τους προτεστάντες. Αυτά είναι τα αποτελέσματα της κατάπτωσης από την πνευματική κατάσταση στην τυπολατρεία.

Μήπως είναι καιρός να αρχίσουμε να κατανοούμε ότι η κρίση δεν είναι οικονομική και μόνο;

Τι ζητά ο Σημίτης στο παζάρι της αναδιάρθρωσης;

Του Δημήτρη Καζάκη

«Η αναδιάρθρωση του χρέους θα απελευθερώσει δυνάμεις»  είπε ο κ. Κ. Σημίτης στη συνέντευξη που παραχώρησε στο «Βήμα της Κυριακής» (17/4/2011). Ο πρώην πρωθυπουργός  υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να προχωρήσει σε αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους το ταχύτερο δυνατόν,  σε συνεννόηση ασφαλώς με τους ευρωπαίους εταίρους  της, και τόνισε ότι «μια καλά προετοιμασμένη αναδιάρθρωση»  μπορεί να αποδειχθεί καταλυτική ώστε «τα  επόμενα 15-20 χρόνια να είναι μια περίοδος στην οποία  θα ξαναχτίσουμε με αισιοδοξία μια σταθερή οικονομία  και θα επανενταχθούμε στην ευρωπαϊκή εξέλιξη».

Παραλλήλως, αντιτάχτηκε σε καλλιεργούμενες φήμες περί τραπεζικών κλυδωνισμών και επισήμανε με έμφαση ότι  «από την αναδιάρθρωση δεν κινδυνεύουν οι καταθέσεις». Εκτίμησε ότι ακόμη και αν η Ελλάδα υποστεί μια  20ετή δοκιμασία σκληρής λιτότητας για να αποφύγει την  αναδιάρθρωση, τίποτε δεν εγγυάται ότι θα επιτύχει την  αποπληρωμή του δημοσίου χρέους, αφού, όπως υπογραμμίζει,  «είναι επιπόλαιο να ελπίζουμε ότι τα επόμενα 20 χρόνια δεν θα προκύψουν οικονομικές αναταραχές, νομισματικές κρίσεις, ανατιμήσεις του  πετρελαίου» που θα έχουν ως αποτέλεσμα «να αναπαράγονται οι κρίσεις».

Σύμφωνα με τον κ. Σημίτη η αναδιάρθρωση τώρα από την Ελλάδα, θα αποτρέψει μια αναγκαστική και καταστροφική αναδιάρθρωση το 2013: «Η αναδιάρθρωση θεωρείται αναγκαία, ιδίως από οικονομολόγους και ερευνητικά κέντρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το κύριο επιχείρημά τους είναι ότι η αποπληρωμή του ελληνικού χρέους προϋποθέτει επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας οι οποίες είναι αμφίβολο αν θα επιτευχθούν. Εξαρτάται, για παράδειγμα, από την πραγματοποίηση πλεονασμάτων από το Δημόσιο σε ύψος και σε διάρκεια που δεν έχουν επιτευχθεί έως τώρα σε άλλες χώρες της Ένωσης. Πιστεύουν λοιπόν ότι ή θα πρέπει να περικοπεί το χρέος ή να επιμηκυνθεί κατά πολύ ο χρόνος εξόφλησής του και να μειωθεί δραστικά το επιτόκιο. Αναδιάρθρωση μπορεί να επιβληθεί στη χώρα το 2013 από το Εurogroup. Αν ζητήσουμε τη βοήθεια του νέου μηχανισμού στήριξης και το χρέος μας κριθεί μη βιώσιμο, η αναδιάρθρωση θα αποτελέσει τότε όρο της χρηματοδότησής μας. Η αναδιάρθρωση μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες και δεν είναι σκόπιμη όταν η χώρα είναι απροετοίμαστη και σε αδυναμία να ελέγξει τις επιπτώσεις. Μια καλά προετοιμασμένη αναδιάρθρωση θα βελτιώσει ουσιαστικά τη θέση μας».

Αυτά λέει σήμερα ο κ. Σημίτης. Και αξίζει να σταθούμε γιατί ο αρχιτέκτονας της «ισχυρής Ελλάδας» που αποδείχτηκε φούσκα, δεν ήταν πάντα τόσο ένθερμος υποστηρικτής της αναδιάρθρωσης του χρέους. Όταν ήταν υπουργός οικονομικών της κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου το 1985 είχε πάλι φουντώσει το ζήτημα της αναδιάρθρωσης του χρέους μέσα από διαπραγματεύσεις με τους δανειστές της χώρας. Πώς απαντούσε τότε ο κ. Σημίτης; «Η κυβέρνηση δεν πρόκειται να ζητήσει αναδιαπραγμάτευση του εξωτερικού δημόσιου χρέους της χώρας, γιατί η αναδιαπραγμάτευση θα ήταν άσκοπη ενέργεια, και αν το ζητούσαμε οι ξένες τράπεζες θα μας επέβαλαν κάποιους όρους και η χώρα θα εξετίθετο σ’ ορισμένες πιέσεις. Αντίθετα η καλύτερη λύση θα ήταν η αναχρηματοδότηση του χρέους, η σύναψη νέων δανείων για την εξυπηρέτηση των παλαιών.» (Τα Νέα, 27/11/1985)

Αξίζει να θυμηθούμε ότι το συνολικό δημόσιο χρέος της χώρας το 1984 ήταν μόλις το 49,4% του ΑΕΠ, ενώ το 1985 ανήλθε στο 58,3% του ΑΕΠ. Η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους αντιστοιχούσε το 1984 στο 5,5% του ΑΕΠ, ενώ το 1985 στο 6,8% του ΑΕΠ. Το 80% του δημόσιου χρέους εκείνη της εποχή ήταν εσωτερικό δραχμικό και αποτελούνταν κατά κύριο λόγο από δανειακές συμβάσεις με τράπεζες. Με άλλα λόγια η χώρα είχε μεγάλη ελευθερία κινήσεων στην διαχείριση του χρέους. Τι έκανε λοιπόν αδύνατη την αναδιαπραγμάτευση του δημόσιου χρέους τότε και την αναδιάρθρωσή του; Και πώς γίνεται σήμερα εγκλωβισμένοι στο ευρώ με ένα δημόσιο χρέος ολοκληρωτικά ελεγχόμενο από τις απρόσωπες αγορές κεφαλαίου και σε ύψος 2,5 φορές μεγαλύτερο απ’ ότι το 1985, να έρχεται πάλι ο κ. Σημίτης και να θεωρεί την αναδιάρθρωση και μάλιστα με πρωτοβουλία της ίδιας της Ελλάδας ως πιο πρόσφορη λύση; Ξέρει τι λέει ή απλά αρέσκεται να φλυαρεί για λόγους πολιτικής και οικονομικής σκοπιμότητας; Και τέλος πάντων πότε επιτέλους θα νιώσουν την ανάγκη οι αρχιτέκτονες της σημερινής χρεοκοπίας να απολογηθούν για ότι έλεγαν και κυρίως για ότι έπρατταν ως κυβερνώντες τόσα χρόνια;

Αλήθεια, αυτή η σύναψη νέων δανείων για την εξυπηρέτηση των παλαιών δεν αποτελεί την συνταγή της σημερινής χρεοκοπίας; Πώς είναι δυνατόν ένα κράτος που βρίσκεται σ’ έναν φαύλο κύκλο σύναψης διαρκώς νέων δανείων για να πληρώσει τα παλιότερα, να γλυτώσει την χρεοκοπία; Χρειάζεται πολύ σκέψη, ή ιδιαίτερη ευφυΐα για να καταλάβει κανείς ότι αυτή ακριβώς η συνταγή μας έχει φέρει στο σημερινό αδιέξοδο;

Αξίζει τον κόπο να σημειώσουμε ότι την ίδια εποχή ο ακαδημαϊκός Άγγελος Αγγελόπουλος σημείωνε στο Βήμα (15/9/1985): «Ανεξάρτητα από το ακριβές ύψος του εξωτερικού χρέους, εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι το χρέος αυξάνεται τελευταίως πολύ ταχύτερα από το εθνικό εισόδημα, ότι το προϊόν του χρησιμοποιείται, όπως είπαμε, κατά ένα μεγάλο μέρος, μέχρι 75% για την εξυπηρέτηση των παλαιότερων δανείων και το απομένον υπόλοιπο, ανεπαρκές άλλωστε, χρησιμοποιείται για καταναλωτικούς σκοπούς και όχι για παραγωγικές επενδύσεις…» Στο ίδιο μήκος κύματος λίγο νωρίτερα και ο πρώην διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, Ξενοφών Ζολώτας, ο οποίος παρατηρούσε στον «Οικονομικό Ταχυδρόμο» (8/11/1984): «Κάθε νέα δανειακή επιβάρυνση με τις παρούσες συνθήκες θα αποτελέσει για το μέλλον περιοριστικό παράγοντα της καταναλώσεως και της αποταμιεύσεως και σοβαρό, ανασχετικό παράγοντα αναπτύξεως για την οικονομία.»

Όμως ο κ. Σημίτης τότε είχε τον δικό του χαβά: Συνάπτουμε νέα δάνεια για να πληρώσουμε τα παλιά. Κι αυτό γιατί ήξερε πολύ καλά το πόσο δεμένος ήταν ο ίδιος και η κυβέρνησή του με τις τράπεζες. Γι’ αυτό και προδίκαζε τότε ότι τυχόν αναδιαπραγμάτευση του χρέους θα οδηγούσε σε χειρότερους όρους και εκβιασμούς.

Σήμερα με το δημόσιο χρέος στα 150% του ΑΕΠ, με την εξυπηρέτηση του χρέους να υπερβαίνει το 35% του ΑΕΠ, χωρίς εθνικό νόμισμα και αιχμάλωτοι των διεθνών αγορών κεφαλαίου με πάνω από το 90% των νέων δανείων να πηγαίνουν στην πληρωμή παλιότερων δανείων, ο κ. Σημίτης έρχεται να μας προτείνει την αναδιαπραγμάτευση του χρέους και την αναδιάρθρωσή του! Πραγματικά, το θράσος του εν λόγω κυρίου δεν έχει όρια.

Ο πρώην πρωθυπουργός στοιχειοθετεί το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της αναδιάρθρωσης έναντι των ευρωπαϊκών κέντρων που αντιδρούν στην  προοπτική αυτή όταν καταδεικνύει ότι η συσσώρευση  και η συνακόλουθη αδυναμία εξυπηρέτησης του χρέους  των περιφερειακών χωρών της Ένωσης δεν οφείλονται   μόνο στις λανθασμένες πολιτικές τους αλλά και «στις  ανισορροπίες που προκαλεί το χάσμα ανάπτυξης μεταξύ Βορρά και Νότου». Εκτιμά ότι για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες του χάσματος αυτού και να επιταχυνθεί η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση απαιτούνται «κοινοτική  αλληλεγγύη και διευκόλυνση των οφειλετριών χωρών».  Ταυτόχρονα ο κ. Σημίτης απαντά στις κατηγορίες που  διατύπωσε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος κ. Μαρκ  Ρος στο «Βήμα της Κυριακής», σχετικά με το αν το swap  της Goldman Sachs βοήθησε την Ελλάδα να αποκρύψει  μέρος του χρέους της και έτσι να ενταχθεί στην ΟΝΕ. «Ο  Ρος παραποιεί χονδροειδώς τα γεγονότα» λέει ο πρώην πρωθυπουργός, εξηγεί με λεπτομέρειες την τότε συμφωνία και υπενθυμίζει ότι το 2001, έτος που έγινε το  swap, η Ελλάδα ήταν ήδη μέλος της ΟΝΕ.»

Αυτό όμως που δεν μας εξηγεί ο κ. Σημίτης είναι γιατί, αφού όλα καλώς έγιναν με το swap της Goldman Sachs, τότε μάθαμε γι’ αυτό μόλις τον Φεβρουάριο του 2010; Γιατί το συγκεκριμένο swap δεν δόθηκε στη δημοσιότητα όταν έγινε; Γιατί εξακολουθεί η κυβέρνηση να μην δίνει τη συγκεκριμένη σύμβαση στη δημοσιότητα; Γιατί δεν μας ξεκαθαρίζει ο κ. Σημίτης, η κυβέρνηση, ο κ. Τρισέ, ή όποιος δύναται, πόσες συμβάσεις swap έχουν γίνει και τι περιλαμβάνουν; Γιατί ο κ. Τρισέ αρνείται να δώσει τις συμβάσεις των ελληνικών swap στη δημοσιότητα επικαλούμενος ότι «θα κλονισθεί η εμπιστοσύνη του επενδυτικού κοινού στις αγορές»; Τι άλλο εκτός από μαφιόζικη πρακτική ομερτά υποδηλώνει αυτή η στάση;

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Crash, Μάιος, 2011

ΠΗΓΗ: Σάββατο, 7-5-2011, http://dimitriskazakis.blogspot.com/2011/05/blog-post_07.html

Αμετανόητος Προμηθέας

Του Γιάννη Ποταμιάνου

Απ’ τις γαρδένιες στα γιασεμιά

Περιπολούσε το ολόγιομο

                                           φεγγάρι

Όταν ξαφνικά ένοιωσα την απουσία του

Έλειπε και πάλι το συκώτι μου

Επιταχύνθηκε η μαρμαρυγή

                                         των αστεριών

Θόλωσε το φεγγάρι

Καθώς πλήρωνα με τα σπλάχνα μου

                                           το τίμημα

Ύβρις μου η αμφισβήτηση

                             της τάξης του ουρανού

Η φωτιά που ελευθέρωσα,

                             πυρπόλησε τα νέφη

Ανατράπηκαν οι προαιώνιες ισορροπίες

Καθώς φωτίστηκε το σκοτάδι

                                        της αμάθειας

Με την ηδονή της προσφοράς

 βάλσαμο

                                        στα σωθικά μου

Άφησα το φεγγάρι αιχμάλωτο

                             στην τροχιά του

Να μετράει τους κύκλους

                         της αέναης ακινησίας του,

Και με το βάρος της έλλειψης

                                         στα σωθικά μου,

αφέθηκα στην αγκαλιά του μορφέα

Φυγάδευσα τον Ενεστώτα

                                      στον Αόριστο

Καβάλησα το παιδικό μου ποδήλατο

Και δραπέτευσα στις γειτονιές

                                       των παιδιών

Ώσπου στο καλντερίμι του ουρανού

Άκουσα τον ασύμμετρο καλπασμό

                    των αλόγων του Φαέθοντα

Και κάπου στο βάθος αφουγκράστηκα

τον αμείλικτο κεραυνό του Δία

Να επαναφέρει στην πορεία του

το εξοστρακισμένο άρμα  του Ήλιου

Όλα πια, στη θέση τους

Κι εγώ αρτιμελής αλλά αμετανόητος

                                                Προμηθέας

έστησα τον πάγκο μου στην αγορά,

για να προσφέρω και πάλι

                     το αναγεννημένο συκώτι μου

προσάναμμα στην πυρπόληση

                       της νέας τάξης των θεών

                               13 Απριλίου 2010

Πυρηνική Ενέργεια τέλος!

Του Hρακλή Kανακάκη*

Μετά την πυρηνική καταστροφή του 1986 στο Τσερνομπίλ, που στοίχισε στην Oυκρανία περισσότερα από 120 δις δολλάρια, ανθρώπινες ζωές, μη αναστρέψιμες βλάβες στην υγεία πολιτών της και ανεπανόρθωτη μόλυνση στο περιβάλλον (ακόμη καταγράφουν θανάτους, λευχαιμίες, καρκίνους, τερατογενέσεις), το φιλοπυρηνικό λόμπι λούφαξε, αναδιπλώθηκε. Ξαπόστασε για λίγο και, στη συνέχεια, πέρασε στην αντεπίθεση, με τις πλάτες πολιτικών και επιστημόνων και με τη στήριξη των ΜΜΕ. Το μαύρο χρήμα, όταν ρέει αφειδώς, βρίσκει πάντα «πρόθυμους». Παθήματα που δεν έγιναν μαθήματα.

Με τη σύγχρονη τεχνολογία και τις νέες προδιαγραφές ασφάλειας, έλεγαν πυρηνικές διάνοιες, δεν μπορεί να συμβεί ατύχημα ούτε και στις σεισμογενείς χώρες και προέβαλαν ως σχετικό παράδειγμα την Ιαπωνία. Από κοντά, οικονομολόγοι επιχειρηματολογούσαν για το πόσο συμφέρει η πυρηνική ενέργεια. Αναλυτές της γεωστρατηγικής για το πόση ισχύ δίνει σε μια χώρα η απεξάρτηση από τους υδρογονάνθρακες κ.λπ. Κλιματολόγοι για το πόσο καθαρή και «πράσινη είναι. Και ήρθε η πυρηνική τραγωδία στη Φουκουσίμα, ως άλλη «Χιροσίμα», να προκαλέσει πλανητική αγωνία για να παραδώσει μια χώρα 127 εκατομμυρίων στον τρόμο, στην απόγνωση, στην αρρώστια και στο θάνατο. Για να επιβεβαιωθεί ότι η φύση είναι δυνατότερη και από τα πιο καλά οργανωμένα σχέδια και από τον αρτιότερο προληπτικό σχεδιασμό. Ότι θερίζουμε συμφορές, όταν δεν βλέπουμε το παρελθόν ως σχολείο, που δίνει μαθήματα και μας φέρνει στα μέτρα μας.

Τα πυρηνικά ατυχήματα, μέχρι σήμερα, λειτουργούν όπως το κουδούνι του ξυπνητηριού. Μας αφυπνίζουν για λίγο και μετά βυθιζόμεθα στον εφησυχασμό. Αυτό έγινε με το ατύχημα του 1979 στον πυρηνικό σταθμό Θρι Μάιλ Άιλαντ, στην Πενσυλβάνια των H.Π.A. και το 1986 στο Τσερνομπίλ, στην Oυκρανία. Θα έχουμε και τώρα μία από τα ίδια, με τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της Φουκουσίμα ή θα έχουμε την αρχή του τέλους της πυρηνικής ενέργειας; Τα οικονομικά συμφέροντα της πυρηνικής βιομηχανίας είναι κολοσσιαία, για να παραιτηθεί εύκολα. Πράσινη, συμφέρουσα και ασφαλής; Ανοησίες! «Πράσινη» και καθαρή η πυρηνική ενέργεια δεν είναι, ούτε αποτελεί λύση στην ενεργειακή κρίση και στις κλιματικές αλλαγές. Πράσινη, όχι, γιατί δεν είναι ανακυκλώσιμη. Καθαρή είναι μόνον οπτικά, γιατί δεν φαίνεται. Τα αποτελέσματα από την παρουσία της ραδιενέργειας είναι τρομακτικά και γίνονται αισθητά καθυστερημένα και σε βάθος δεκάδων, εκατοντάδων ή και χιλιάδων χρόνων. O πυρηνικός αντιδραστήρας και οι βοηθητικές του μονάδες απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα, σε σχέση με ένα συμβατικό εργοστάσιο ίσης θερμοηλεκτρικής ισχύος, μεγαλύτερα ποσά θερμότητας. Άρα δεν είναι λύση στο κλιματικό πρόβλημα. Αλλά ούτε το κόστος παραγωγής της πυρηνικής κιλοβατώρας είναι χαμηλό.

Oι υπέρμαχοι της πυρηνικής ενέργειας παραβλέπουν ότι έπειτα από τριάντα χρόνια ζωής κάθε αντιδραστήρα, πρέπει να διαλύεται και να γίνεται ο ίδιος απόβλητο. Έτσι, δεν συνυπολογίζουν στους κοστολογικούς παράγοντες τη δαπάνη αποσυναρμολόγησης του παλιού αντιδραστήρα και διαχείρισης της διάλυσής του, που φθάνει έως και το 50% του κόστους ενός νέου αντιδραστήρα. Oύτε και τα υπέρογκα ασφάλιστρα, που καταβάλλονται για τη μεταφορά του φορτίου. Ίσως, γιατί προτιμάται η λύση της «ανάθεσης» σε Μαφίες, που τα τακτοποιούν στο βυθό θαλασσών και ωκεανών. Το Σεπτέμβριο του 2009, οι Ιταλικές Αρχές εντόπισαν στα νερά της Καλαβρίας πλοίο φορτωμένο με βαρέλια γεμάτα πυρηνικά απόβλητα αγνώστου προελεύσεως, που είχε βυθίσει η Μαφία. Αλλά και οικονομικώς συμφέρουσα να ήταν, το διακύβευμα είναι τόσο μεγάλο, που επιβάλλεται να απορριφθεί η πυρηνική ενέργεια. Μήπως είναι ασφαλής; Η πραγματικότητα, χωρίς παραμορφωτικούς φακούς, βοά περί του αντιθέτου. Εκτός από τα μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα, σημειώνονται και εκατοντάδες μικρά στα 450 πυρηνικά εργοστάσια που λειτουργούν στον κόσμο (άλλα 62 είναι υπό κατασκευήν). Τα τελευταία είκοσι χρόνια έχουν σημειωθεί πάνω από χίλια ατυχήματα, χωρίς ποτέ να μάθουμε τι έχει υποστεί το περιβάλλον και η υγεία των ανθρώπων.

Αργά ή γρήγορα, η αλήθεια βγαίνει στο φως, γιατί ακόμη δεν ισχύει το: «ό,τι δεν το παίζει η τηλεόραση δεν είναι και είδηση». Μόνο στις ΗΠΑ, σύμφωνα με έκθεση της μη κρατικής, μη κερδοσκοπικής «Ένωσης Επαγρυπνούντων Επιστημόνων» της, εντός του 2010 14 φορές οι Αμερικανοί έφθασαν στο χείλος πυρηνικής τραγωδίας. Και το πιο ασφαλές σύστημα, κάποια στιγμή, υφίσταται βλάβη και τότε οι συνέπειες υπερβαίνουν κατά πολύ το οποιοδήποτε όφελος. Μη ασφαλής είναι, επιπροσθέτως, και γιατί δεν έχει βρεθεί μέθοδος αδρανοποίησης των πυρηνικών αποβλήτων. Ό,τι γίνεται είναι προσωρινό. Το θάψιμο σε στέππες, ερήμους ή περιοχές παγετώνων ενέχει κινδύνους, αφού η τοξικότητά τους διατηρείται εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια. Ποιος μπορεί να αισθάνεται σίγουρος από τους 250.000 τόνους αποβλήτων, που έχουν συσσωρευθεί μέχρι σήμερα; Εγκληματική η εμμονή της Τουρκίας.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε κλοιό πυρηνικών εργοστασίων και μάλιστα γηρασμένων, που αποτελούν πρωτίστως κίνδυνο για τις χώρες στις οποίες ανήκουν, αφού οι επιπτώσεις είναι ευθέως ανάλογες της εγγύτητας στην πυρηνική εγκατάσταση. Δυστυχώς όμως, η ραδιενέργεια δεν έχει σύνορα και ο πυρηνικός όλεθρος ξεπερνά τα εθνικά όρια. Κατά τούτο, είναι εγκληματική ενέργεια, σήμερα, που έχουμε πάθει και παθαίνουμε, να μη μαθαίνουμε. Να παρατείνεται ο βίος των παλαιωμένων αντιδραστήρων με επισκευές και παρεμβάσεις αμφίβολης αποτελεσματικότητας, με αποκλειστικό γνώμονα το κέρδος. Να εμμένει η Τουρκία, με περισσό θράσος, στην κατασκευή πυρηνικού εργοστασίου στο Ακούγιου, το οποίο, μάλιστα, βρίσκεται μάλιστα πάνω σε σεισμογενές ρήγμα, γνωστό για τη δραστηριότητά του και για τις ισχυρές δονήσεις που δίνει.

Με τον πυρηνικό τρόμο στη Φουκουσίμα εν εξελίξει, η επιχειρηματολογία του αντιπυρηνικού κινήματος έχει ενισχυθεί, ενώ κερδίζει έδαφος η λογική να ξαναδούμε τη ζωή μας χωρίς την πυρηνική ενέργεια. O στόχος είναι απολύτως εφικτός. Το 17% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από τους πυρηνικούς σταθμούς μπορεί να αντικατασταθεί με εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Μέχρι τότε, οι λαοί μπορούν να επιβάλλουν το κλείσιμο των γηρασμένων εργοστασίων και να ματαιώσουν τα σχέδια εγκατάστασης νέων, ­ με αγώνα, ­ με την εκλογική αποδοκιμασία των πολιτικών δυνάμεων, που διάκεινται ευνοϊκά στην πυρηνική ενέργεια, ­ με τον αυτοπεριορισμό της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.

* Ο Hρακλής Kανακάκης είναι αρθογράφος στη εφημ. «Χριστιανική» και Δ/ντής Δημοτικού Σχολείου.

ΠΗΓΗ: Τρίτη, 26 Απρίλιος 2011, http://www.xristianiki.gr/arkheio-ephemeridas/844/purenike-energeia-telos.html

Από τον κοινοτισμό στη Φιλία – Μέρος ΙΙ

Του Βασίλη Ξυδιά*

… ὅτι πόλιν ἐλευθέραν τε εἶναι δεῖ

καὶ ἔμφρονα καὶ ἑαυτῇ φίλην

Πλάτωνος Νόμοι, 693b

Συνέχεια από το Μέρος Ι

– Β –

Εν τω μεταξύ, εν μέρει εξ αιτίας της φυσικής κόπωσης κι εν μέρει εξ αιτίας διαφορετικών προσανατολισμών, είχαν αρχίσει στην παρέα μας να εκδηλώνονται κεντρόφυγες τάσεις. Είχαμε φτάσει στα 1991. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1995, οι τέσσερεις από τους έξι της αρχικής παρέας ξαναβρεθήκαμε μεταξύ μας με σκοπό να μελετήσουμε τα περί Φιλίας στον Αριστοτέλη.

Μεταξύ άλλων θεωρήσαμε αναγκαία μια εισαγωγική μελέτη των συναφών έργων του Πλάτωνα, οπότε ανέλαβα να παρουσιάσω στην ομήγυρη τον Λύση. Στον σχετικά παραμελημένο αυτόν διάλογο, θέμα του οποίου είναι η φιλία, βρήκα τις βάσεις για μια εναλλακτική τοποθέτηση – ή μάλλον, για μια ριζική αντιστροφή – όλων αυτών των ζητημάτων που είχε θέσει ο Tönnies στο ‘Κοινότητα και Κοινωνία’.

Ο Πλάτων βλέπει στη φιλία έναν ιδιαίτερο δεσμό που – όπως η ‘κοινότητα’ του Tönnies – αναπροσδιορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις στη βάση της οικειότητας. Διερευνώντας όμως τα χαρακτηριστικά αυτού του δεσμού ο Πλάτων προχωρά σε μια σειρά ανατροπών, παράδοξων τόσο για τη δική μας κοινή αίσθηση όσο και για τον Tönnies. Κατ’ αρχάς απορρίπτει τη φυσική συγγένεια ως πρωτογενή αφετηρία της οικειότητας. Η οικειότητα που οδηγεί στην ευδαιμονία, λέει, δεν βασίζεται στις φυσικές σχέσεις (όπως π.χ. η φυσική αγάπη των γονιών για τα παιδιά τους).[5] Επομένως άλλη είναι η οικειότητα που μας ενδιαφέρει. Οικείος και φίλος γίνεται κάποιος σε κάποιον όταν ο δεύτερος αναγνωρίσει στον πρώτο ότι είναι καλύτερος απ’ αυτόν ως προς κάτι που του είναι ζωτικό (209c). Τότε του εκχωρεί το δικαίωμα να ενεργεί – σε σχέση με αυτό το κάτι – ελεύθερα και επί του ιδίου και επί των κτήσεών του, κάνοντας ό,τι επιθυμεί. Κι έτσι ο πρώτος γίνεται πραγματικά άρχων και ελεύθερος (210b), ενώ ο δεύτερος έχει το όφελος ότι η ζωή του και τα πράγματά του τυγχάνουν της φροντίδας ενός καλύτερου απ’ αυτόν τον ίδιο. Αυτή είναι η βάση της οικειότητας και της φιλίας για τον Πλάτωνα.

Σπεύδω να πω ότι για το θέμα που συζητούμε δεν έχει καμία σημασία αν αυτό που περιγράφει ο Πλάτων ως φιλία ταιριάζει με τη δική μας γενική αίσθηση για το τι είναι φιλία (θα χρειαζόταν γι’ αυτό μια άλλη συζήτηση). Εδώ αρκεί να συμφωνήσουμε ότι έχουμε πράγματι να κάνουμε μ’ έναν δεσμό που ορίζει τις ανθρώπινες σχέσεις σε μια προοπτική ευδαιμονίας, ομόλογη όσο και διαφορετική από την προοπτική της αυθεντικότητας που είδαμε στον κοινοτισμό. Ας σταθούμε λίγο σ’αυτό. Κατ’ αρχάς είναι σαφές ότι ο δεσμός της φιλίας που περιγράφει εδώ ο Πλάτων είναι δεσμός πολιτικός, αφού εμπεριέχει τις έννοιες της ελευθερίας και της εξουσίας (ελεύθερος και άρχων). Κι εδώ προχωράμε σε μια δεύτερη ανατροπή. Ο Πλάτων δεν αντιλαμβάνεται εξουσία και ελευθερία σαν ανεξάρτητα πράγματα, αλλά σαν τις δυο όψεις του πολιτικού δεσμού για τον οποίο μιλάμε. Ελεύθερος δεν είναι απλώς αυτός που κάνει ό,τι θέλει στον εαυτό του και στα δικά του πράγματα, αλλά αυτός που του εκχωρείται από τους άλλους το δικαίωμα να άρχει επ’ αυτών. Αυτή η ελευθερία-εξουσία δεν είναι αυτονόητο δικαίωμα του καθενός (όπως η εξατομικευτική ελευθερία της ‘κοινωνίας’) αλλά είναι πνευματικό κατ’ αρχήν επίτευγμα, προϋποθέτοντας σωφροσύνη ή φρόνηση. Ο Πλάτων μας μιλά εδώ για μια συνάντηση ψυχών, σε μια σχέση ασύμμετρη, που προϋποθέτει την ηθελημένη προσχώρηση και των δύο πλευρών – αυτού που κατέχει την πνευματική αυτή αρετή και αυτού που είναι σε θέση να την αναγνωρίσει ως ωφέλιμη για τον ίδιον. Από μια άποψη η σχέση αυτή μοιάζει με την ‘κοινωνία’ του Tönnies, αφού υπάρχει ένα είδος ‘ανταλλαγής’. Εδώ όμως τα δύο μέρη δεν προσέρχονται απλώς για να ανταλλάξουν τα αγαθά τους ή για να συνενώσουν αθροιστικά τις δυνάμεις τους και μετά να ξαναποσυρθούν στον ιδιαίτερο χώρο τους, αλλά παραμένουν ενωμένοι στον κοινό λόγο που αρθρώνεται από το ελευθέρως άρχειν του ενός και το ελευθέρως άρχεσθαι του άλλου.

Ποια είναι η γενετική βάση του κοινού λόγου – της ‘ομολογίας’ των ‘φίλων’ – σ’ αυτή τη ‘φιλική’ σχέση άρχοντος και αρχομένου; Υπάρχει μια φυσιολογία ή οντολογία της πλατωνικής φιλίας, αντίστοιχη μ’ αυτή που μας προτείνει ο Tönnies για την ‘κοινότητά’ του; Ασφαλώς και υπάρχει (παρά τις ενδεχόμενες αντιρρήσεις πολλών από τους σχολιαστές του διαλόγου).[6] Αντί της αντίθεσης μεταξύ της ‘φυσικής’ και της ‘λογικής’ θέλησης έχουμε εδώ τη συνθετική λειτουργία του ‘φιλείν’ ως μια διαρκή μετάβαση από τη ‘φυσική’ έλξη στον ‘κοινό λόγο’. Σ’ αυτή την πορεία οι δύο φίλοι δεν ανακαλύπτουν απλώς τη δεδομένη, υποτίθεται, φύση τους για να ευθυγραμμιστούν οργανικά μαζί της. Μέσω του κοινού λόγου, τη δημιουργούν οι ίδιοι με τη βελτίωσή τους (με τον συντονισμό τους προς το κάλλος και την αλήθεια). Βρίσκουμε λοιπόν εδώ μια άλλη έννοια ‘αυθεντικότητας’ που όχι μόνο δεν είναι αντίθετη προς την ελευθερία και τον λόγο, αλλά προϋποθέτει και τα δύο ως μοναδική μέθοδο εναρμόνισης προς μια ‘φύση’ που δεν πρέπει απλώς να την ανακαλύψουμε, σαν να ήταν ένα οργανικό δεδομένο, αλλά που οφείλουμε να συμβάλουμε στη δημιουργία της – μια ‘φύση’ που δεν μας ωθεί όπισθεν (μέσω απρόσωπων φυσικών ορμών), αλλά μας έλκει άνωθεν (μέσω της συγκίνησης που γεννούν ένα βλέμμα ή μια σκέψη). Ο δεσμός της φιλίας γίνεται έτσι ένας κανόνας και οδοδείκτης ότι η δημιουργική δια του λόγου κίνηση προς αυτή μας τη ‘φύση’ δεν είναι αυθαίρετη.

Με τον τρόπο αυτό ο Πλάτων κλείνει τους λογαριασμούς του με την οικειότητα των φυσικών δεσμών και της παράδοσης και αναθεμελιώνει την κοινότητα στη βάση της φιλίας, ως ελεύθερου διαπροσωπικού δεσμού που ορίζει μια κοινή πολιτική αρχή για όλες τις κλίμακες και όλα τα επίπεδα: τους κατά φύση συγγενείς, τους γείτονες, τους συμπολίτες και εν τέλει όλη την ανθρωπότητα, περιλαμβάνοντας ομοεθνείς και αλλοεθνείς, άντρες και γυναίκες (209c-210b). Επ’ αυτής της πολιτικής αρχής σχηματίζεται το έδαφος ενός εμπειρικά θεμελιωμένου πολιτικού ορθολογισμού, που δεν υπόκειται σε φυσικούς, γεωγραφικούς ή πολιτιστικούς περιορισμούς. Θα μπορούσαμε με δική μας ευθύνη να προεκτείνουμε αυτή την ιδέα προς διάφορες κατευθύνσεις. Θα μπορούσαμε, για παράδειγμα, να φανταστούμε μια γενικευμένη κοινότητα που συγκροτείται με συνεκτικό ιστό την καθολική φιλία-οικειότητα προς τον σοφό ή τη σοφία (210d)· ή ένα πολιτικό πλαίσιο αμοιβαίων αλληλεξαρτήσεων φιλίας, όπου ο καθένας εκχωρεί στους άλλους το δικαίωμα να γίνονται απέναντί του άρχοντες και ελεύθεροι να κάνουν ότι θέλουν επ’ αυτού κατά το μέτρο και στους τομείς που τους αναγνωρίζει ότι είναι καλύτεροί του (αν δεν κάνω λάθος, προς αυτή την κατεύθυνση κινείται ο Αριστοτέλης). Ο ίδιος ο Πλάτων στο τελευταίο του έργο, στους Νόμους, θέτει την αρχή της φιλίας-οικειότητας («κοινά τα φίλων», 739c) ως βάση του ιδεωδέστερου των πολιτευμάτων, επιχειρώντας εκεί την αναλυτική έκθεση ενός συστήματος πολιτικών θεσμών που θα βασιζόταν στην αρχή της φιλίας, λαμβάνοντας όμως υπ’ όψη του ότι οι πραγματικοί άρχοντες δεν μπορεί να είναι οι ιδεώδεις σοφοί.[7]

* * *

Εδώ κλείνει ουσιαστικά και ο δικός μου κύκλος που άνοιξε το 1987 ως αναζήτηση της κοινότητας. Εξακολουθώ να βλέπω με συμπάθεια τον κοινοτισμό, εκτιμώντας την κριτική του οξύτητα και πολλές αξιόλογες πρακτικές ιδέες. Δεν βλέπω όμως σ’ αυτόν μια πραγματική δυνατότητα εξόδου από τον κυρίαρχο τρόπο του σκέπτεσθαι, αλλά μάλλον μια αμήχανη έκφραση των αντιφάσεών του. Η ‘κοινότητα’ (των κοινοτιστών) δεν είναι το αντίπαλο δέος, αλλά η αντεστραμμένη εικόνα της ‘κοινωνίας’. Δεν ξέρω αν ο δρόμος της φιλίας όπως τον εξέθεσα παραπάνω θα αποδειχθεί περισσότερο γόνιμος. Γνωρίζω όμως τι θα απαντούσε ο Πλάτων σε κάποιον που θα επέμενε να αντιπαραβάλλει την αυθεντικότητα στον ορθολογισμό του συμφέροντος: ‘Μα η αυθεντικότητα είναι το μόνο συμφέρον, φίλε μου’ – θα του έλεγε – δείχνοντας έτσι τη δυνατότητα μιας ελευθερίας που δεν είναι αυθαιρεσία και αποχωρισμός αλλά ελπίδα ουσιαστικής συνεύρεσης, και μιας εξουσίας που δεν είναι επιβολή και οικειοποίηση αλλά δημιουργική μέριμνα. Έχω μάλιστα την εντύπωση ότι μια τέτοια αντιστροφή θα ήταν πολύ κοντά στο συνθετικό πνεύμα του Καραβίδα, αλλά και στη μύχια ελπίδα του Tönnies πως η ‘κοινότητα’ μπορεί να ξαναβρεθεί στο μέλλον μέσα από την οδό της ‘κοινωνίας’.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

 [5] Όλα αυτά λέγονται στο κείμενο με τον ιδιαίτερο τρόπο της πλατωνικής σκηνοθεσίες και της σωκρατικής ειρωνείας. Ο Σωκράτης π.χ. απορεί όταν μαθαίνει ότι οι γονείς του Λύση, του νεαρού συνομιλητή του, τον περιορίζουν, για λόγους παιδαγωγικούς, και δεν τον αφήνουν να κάνει ό,τι επιθυμεί; Αλλά και τι άλλο να κάνουν οι γονείς όταν ξέρουν ότι οι επιθυμίες του παιδιού τους δεν βασίζονται στη φρόνηση; Έτσι, μέσα από παράδοξη αντιμετώπιση των σχέσεων του Λύση με τους γονείς του ο Πλάτων αναθεωρεί το πλαίσιο της οικειότητας. Άλλο η φυσική γονεϊκή αγάπη και οικειότητα, κι άλλη αυτή που αρμόζει στον ελεύθερο πολίτη και οδηγεί στην ευδαιμονία. Η δεύτερη προϋποθέτει τη φρόνηση του αγαπημένου. Η αγάπη εδώ δεν είναι ένα αίσθημα, αλλά μια σχέση που κατακτάται.

[6] Την απάντηση στο ερώτημα αυτό ο Πλάτων δεν τη δίνει ευθέως. Τη σκιαγραφεί μέσα από την αδιέξοδη φαινομενικά διερεύνηση διαφόρων ερωτημάτων (του είδους: ‘φίλοι’ γίνονται οι ‘όμοιοι’ ή οι ‘αντίθετοι’; και τι επιθυμούμε πραγματικά; το άμεσο αντικείμενο της επιθυμίας μας ή κάτι άλλο χάριν του οποίου αγαπούμε και επιθυμούμε όλα τα υπόλοιπα; και τι είναι αυτό; είναι το αγαθόν ή ό,τι μας είναι οικείο;) … αλλά και μέσα από τη σκηνική ανάπτυξη της αφήγησης, που μας παραπέμπει σε πράγματα γνωστά από τον Φαίδρο και το Συμπόσιο: Για να έλθω στη συντροφιά σας – λέει π.χ. ο Σωκράτης στην αρχή του Λύση – πρέπει να μου πείτε ποιος είναι ο ωραίος (204b). Μας λέει μ’ άλλα λόγια πως η ψυχική συνάντηση των φίλων εκκινεί από μια πρωταρχική έλξη του ενός προς τον άλλο. Επ’ αυτής της πρωταρχικής προ-γλωσσικής ‘ομολογίας’, αφετηρία της οποίας είναι το κάλλος (η ομορφιά), οικοδομείται στη συνέχεια ο φιλικός δεσμός μέσα από μια διαδικασία διαλεκτικού διαλόγου ως κοινής ζήτησης της αληθείας.

[7] Πολλοί έχουν επισημάνει ότι οι Νόμοι είναι μια δεύτερη, αναθεωρητική προσπάθεια του Πλάτωνα να μιλήσει για τα θέματα που αφορούν τη συγκρότηση της πόλεως με έναν τρόπο πιο μετριοπαθή απ’ αυτόν της Πολιτείας. Θεωρούν όμως ότι η μετριοπάθεια των Νόμων βασίζεται σ’ ένα είδος εμπειρισμού του Πλάτωνα, σε μια πιο ρεαλιστική εκ μέρους του στάση, που δεν βασίζεται σ’ ένα συνεκτικό θεωρητικό πυρήνα. Αυτό όμως είναι λάθος. Διότι υπάρχει μια ισχυρή πολιτική αρχή επί τη βάσει της οποίας αναπτύσσεται το πολιτικό σύστημα των Νόμων, κι αυτή είναι η φιλία. Όπως σιγά-σιγά συνειδητοποίησα – χάρη στην ισχυρή ερμηνευτική γραμμή που μου είχε προσφέρει ο Λύσις και στο συνεχή διάλογο που είχαμε όλα αυτά τα χρόνια με τον Σπύρο Μπενετάτο – η φιλία είναι μαζί με τη δικαιοσύνη δυο παράλληλοι άξονες γύρω από τους οποίους διαρθρώνεται όλη η πολιτική θεωρία του Πλάτωνα. Φιλία και δικαιοσύνη είναι για τον Πλάτωνα δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Δεν μπορεί να υπάρχει φιλία χωρίς δικαιοσύνη, ούτε δικαιοσύνη χωρίς φιλία. Η θέση αυτή διέπει ολόκληρο το πλατωνικό έργο. Αν δει όμως κανείς τα πράγματα κάπως πιο προσεκτικά θα διαπιστώσει ότι έχει μεγάλη διαφορά ποια από τις δύο όψεις θα πάρουμε ως αφετηρία. Στην Πολιτεία, φερ’ ειπείν, που έχει ως αφετηριακή αρχή τη δικαιοσύνη, ο Πλάτων μοιάζει να οδηγείται σε ένα συμπαγές σύστημα, που έχει κατηγορηθεί από πολλούς ως η ρίζα κάθε μετέπειτα ολοκληρωτισμού. Αντίθετα στους Νόμους, που σκοπός του νομοθέτη είναι, είτε το σωφρονείν, είτε η φρόνηση, είτε η φιλία – που, σύμφωνα με τον ίδιο τον Πλάτωνα, είναι ένα και το αυτό (βλ. 693b, 693c και 701d) – συγκροτείται ένα πιο ανεκτικό και πιο φιλάνθρωπο σύστημα. Νομίζω ότι δεν θα έχουμε μια πλήρη εικόνα της πολιτικής σκέψης του Πλάτωνα, αν δεν ξαναδιαβάσουμε τους Νόμους υπό το πρίσμα του Λύση.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cogito, τ. 1 (Ιούλιος 2004), σελ. 45-49. Το κείμενο αυτό γράφτηκε με αφορμή το αφιέρωμα στη φιλία που είχε κάνει το φιλοσοφικό περιοδικό Cogito στο πρώτο του τεύχος (Ιούλιος 2004, σελ. 20-52).

Πηγή: Αντίφωνο. Κατά την αναδημοσίευση του κειμένου στο Αντίφωνο έγιναν μερικές μικρές διορθώσεις και προσετέθησαν ορισμένες ακόμα επεξηγηματικές σημειώσεις. Βλ. το ίδιο άρθρο χωρίς τις διορθώσεις και προσθήκες στο Scribd στα ελληνικά, και σε αγγλική μετάφραση.

* Άλλα άρθρα του Β. Ξυδιά για τον κοινοτισμό (με χρονολογική σειρά):

«Πρόσωπο και κοινότητα. Ο άνθρωπος και το κοινωνικό γεγονός», Λεβιάθαν, τ. 11, 1991, σελ. 159-166.

«Η κοινότητα ως έννοια κριτική στην πολιτική σκέψη των νεώτερων χρόνων (σπουδή στον Ferdinand Tönnies)», Νέα Κοινωνιολογία, τ. 13, 1991-92, σελ. 64-74.

«Από την κοινότητα που χάθηκε σ’ αυτήν που μέλλει να κερδηθεί», Σύναξη, τ. 55, 1995, σελ. 41-49.

«Η ιδέα της ελληνικής κοινότητας στον Π. Γιαννόπουλο και τον Ι. Δραγούμη», Άρδην, τ. 2, 1996, σελ. 75-77.

«Μια σύντομη ιστορία του κοινοτισμού», Άρδην, τ. 9, 1997, σελ. 72-78.

«Χωρίς κοινότητα», Άρδην, τ. 10, 1997, σελ. 57-60.

«Από την πόλη στην εκκλησία», Αναλόγιον, τ. 3, 2002, σελ. 23-31.