Οι διακριτοί ρόλοι…

Του παπα Ηλία Υφαντή

 

Οι Γαδαρηνοί, είπε ο παπάς, σχετικά με την περικοπή, που αναφέρεται στο δαιμονισμένο (Λουκά Η, 27-39)) ζούσαν στην παρανομία.

Και για πολλούς άλλους λόγους, αλλά και για τη χοιροτροφία, η οποία απαγορευόταν απ' το μωσαϊκό νόμο. Μια και το χοιρινό κρέας στις περιοχές εκείνες είναι ιδιαίτερα ανθυγιεινό, εξαιτίας του θερμού κλίματος.

Η επίσκεψη, λοιπόν, του Χριστού στη χώρα των Γαδαρηνών, ήταν η επίσκεψη στη χώρα της παρανομίας και της κακονομίας (δυσνομία τη λέει ο Σόλωνας). Και είναι χαρακτηριστικό ότι αυτός, που του έκαμε την «τιμή» να τον υποδεχτεί, ήταν ο ίδιος ο Διάβολος. Ο οποίος και τον προϋπάντησε με κραυγές, λέγοντάς του: «Τι εμοί και σοι, Ιησού Υιέ του Θεού»! Που σημαίνει, ποια σχέση μπορεί να υπάρχει ανάμεσα σε σένα και σε μας….

Όπου θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Διάβολος μιλάει στο Χριστό για τους διακριτούς ρόλους. Όπως συμβαίνει και με κάποιους εκπροσώπους του πολιτικοοικονομικού κατεστημένου στις μέρες μας. Οι οποίοι διαμαρτύρονται, όταν νομίζουν ότι κάποιοι κληρικοί μπαίνουν στ' αμπελοχώραφά τους.

Δεν διαμαρτύρονται βέβαια εναντίον των κληρικών, που γίνονται το ανήθικο ηθικό στήριγμα της αδικίας και είναι το δεκανίκι του καπιταλιστικού κατεστημένου. Διαμαρτύρονται εναντίον εκείνων, που καταγγέλλουν την καλπάζουσα αδικία, που το πολιτικοοικονομικό κατεστημένο νομοθετεί και εφαρμόζει σε βάρος του λαού.

Εμείς, λένε οι κύριοι αυτοί, θέλουμε να αδικούμε, να κλέβουμε και να ληστεύουμε το λαό. Είναι προνόμιο και δικαίωμα, που αντλούμε απ' την ελεύθερη οικονομία μας. Και, συνεπώς, εσάς, δεν σας πέφτει λόγος.

Δική σας δουλειά είναι να ασχολείστε με την άλλη ζωή. Με τα μετά το θάνατο. Τις κηδείες, δηλαδή, και τα μνημόσυνα. Άντε και με τους γάμους, για να σας πετροβολάμε με τα κουφέτα και να κάνουμε χάζι. Και, σε κάθε περίπτωση, να είστε-όπως είπε και ο συχωρεμένος ο Μαρξ, το ναρκωτικό του λαού…

Και βέβαια ο μοναδικός επίγειος χώρος για τη δική σας δραστηριότητα είναι αυτός, που περικλείεται ανάμεσα  στους τέσσερις τοίχους των ναών. Όπου και τα λόγια σας πρέπει να είναι μετρημένα.

Που σημαίνει ότι μπορείτε να μιλάτε μόνο για την άλλη ζωή. Και σε καμιά περίπτωση για την εδώ ζωή. Όπου τα κοπάδια των ανθρώπων ανήκουν στη δική μας αρμοδιότητα. Έτσι ώστε να κανονίζουμε το ποιοι και πόσο και πώς και πότε θα ζουν ή θα πεθαίνουν. Το ποιοι θα λιμοκτονούν και ποιοι θα ασωτεύουν…

Όταν πεθάνουν ή όποτε θελήσουμε εμείς να τους πεθάνουμε, τότε ανήκουν στη δική σας αρμοδιότητα. Κηδέψτε τους, διαβάστε τους τρισάγια και μνημόσυνα. Όσα και όποτε θέλετε. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν το φέουδο του θανάτου είναι τόσο κερδοφόρο και πλουτοφόρο….

Γιατί, λοιπόν, να ανακατεύεστε στα δικά μας πόδια και τα οικόπεδα! Και να μας δημιουργείτε προβλήματα! Κι, ενώ εμείς για σας είμαστε τόσο επωφελείς και γαλαντόμοι, εσείς για μας να γίνεστε ζημιογόνοι και μας αναγκάζετε να 'ρχόμαστε σε σύγκρουση μαζί σας! Όταν μπορούμε να είμαστε ιδιαίτερα επωφελείς οι μεν για του δε. Και όλοι για όλους…

Αλλά, αγαπητοί αδελφοί, συνέχισε ο παπάς, εδώ στους ναούς τελούμε τη θεία λειτουργία. Που σημαίνει το έργο του Θεού και του λαού….

Και το έργο αυτό δεν μπορεί να περιορίζεται στους τέσσερις τοίχους του ναών. Ούτε να αφορά, κατά κύριο λόγο, τους πεθαμένους. Αφού σχετίζεται και πρέπει να σχετίζεται κυρίως και προπάντων με τους ζωντανούς. Σε κάθε στιγμή του χρόνου και σε κάθε γωνιά της Γης. Και να αφορά όλους τους ανθρώπους. Και όλα τους τα προβλήματά. Και όχι μόνο όσους συγκεντρώνονται στους τέσσερις τοίχους των ναών.

Το θείο δράμα διαδραματίζεται παντού και πάντοτε. Και ιδιαίτερα εκεί, όπου οι «ελάχιστοι αδελφοί» του Χριστού βασανίζονται και υποφέρουν. Όπου προδίδονται και σταυρώνονται και ξανασταυρώνονται. Για τα αργύρια του μαμωνά. Οπότε η σιωπή εμάς των χριστιανών μοιάζει με το «άρον-άρον σταύρωσον αυτόν», που κραύγαζαν ο όχλος, ζητώντας τη σταύρωση του Χριστού.

Και ιδιαίτερα εμείς οι κληρικοί, όταν αποδεχόμαστε τον παθητικό ρόλο, που μας εκχωρεί το πολιτικοοικονομικό κατεστημένο, μοιάζουμε με τον Πόντιο Πιλάτο. Που, ενώ αναγνώριζε την αθωότητα του Χριστού, τον παρέδωσε, εντούτοις, «εις το σταυρωθήναι». Και ένιβε, μάλιστα, υποκριτικά τα χέρια του. Πιστεύοντας ότι, μετά το κακούργημα, που μπορούσε να αποσοβήσει και το επέτρεψε, θα μπορούσε μολαταύτα να είναι και αθώος.

Αλλά, αγαπητοί μου αδελφοί, είπε ο παπάς, ας ξαναγυρίσουμε στο Ευαγγέλιο και στα λόγια του… Διαβόλου:

Ο Διάβολος δεν μίλησε στο Χριστό μόνο για τους διακριτούς ρόλους. Αλλά και διαμαρτυρήθηκε στο Χριστό, επειδή πήγε στη χώρα των Γαδαρηνών σε  χρόνο ακατάλληλο για το έργο του και την αποστολή του. Και μάλιστα τον κατηγόρησε ως δήμιο και βασανιστή του. Απ' τη στιγμή, που κατάλαβε ότι πρόθεσή του Χριστού ήταν να τον διώξει απ' τον άνθρωπο, στον οποίο είχε κάμει κατοχή.

Θαυμάστε την πονηριά του Διαβόλου! Ενώ ήταν θύτης παρουσιάζεται σαν θύμα. Τόσα χρόνια βασάνιζε αυτόν τον άνθρωπο. Και μάλιστα με τα δαιμονικά του βασανιστήρια. Και τον τερματισμό των βασανιστηρίων σε βάρος αυτού του ανθρώπου τον παρουσιάζει σαν βασανισμό σε βάρος αυτού του ίδιου.

Που σημαίνει ότι  ανάπαυση και η ευτυχία για το Διιάβολο είναι ο βασανισμός των ανθρώπων. Και αντίστροφα: Βασανιστήριο για το Διάβολο και τους «συν αυτώ» είναι η ανάπαυση και η ευτυχία του ανθρώπου…

Και θαυμάστε τις αντιστοιχίες της συμπεριφοράς του Διαβόλου με τη συμπεριφορά κάποιων σύγχρονων διαβολανθρώπων: Όπως του εφευρέτη του Γκουαντάναμο. Και άλλων ανάλογων «ευαγών» ιδρυμάτων. Που μπορεί να είναι χειρότεροι ακόμη κι απ' το Διάβολο. Κι ενώ οι ίδιοι είναι αρχιβασανιστές και αρχιτρομοκράτες ολάκερης της ανθρωπότητας κατηγορούν ως τρομοκράτες εκείνους, που προσπαθούν να αντισταθούν στη δική τους ολοκληρωτική τρομοκρατία.

Και, για να μη σας κουράζω περισσότερο, είπε ο παπάς:

Οι ρόλοι του Χριστού από το ένα μέρος και του Αντίχριστου από το άλλο είναι διακριτοί και ξεκάθαροι.

Εκείνο, που απομένει σε μας είναι να ξεκαθαρίσουμε το δικό μας το ρόλο:

παπα-Ηλίας, 24-10-2009

Μνήμη Olivier Clement – Ἀφήγηση προσωπικὴ

Του Ιωάννη Ζερβού

Aν δὲν εἶχα γίνει Ὀρθόδοξος, δὲν ξέρω ἂν θὰ εἶχα κατορθώσει νὰ ζῶ. Οὔτε τὸ ἕνα πόδι δὲν μπορῶ νὰ ἀπομακρύνω ἀπὸ τὸ ἄλλο, παρὰ μόνο μέσα σ' αὐτὸ τὸ γλυκύτατο φῶς, μέσα ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μὲ δίδαξε νὰ βλέπω τὸ Χριστό, κάθε ἀνθρώπινο πρόσωπο, κάθε χορταράκι ὅπως τοὺς ἀστερισμοὺς τοῦ οὐρανοῦ. Γιατὶ μὲ δίδαξε ὅτι καὶ οἱ ἀστερισμοὶ οἱ πιὸ ἀπόμακροι καθρεφτίζονται στὸ πρόσωπο ἐκείνου ἢ ἐκείνης ποὺ ἀγαπῶ». ( Ὀλιβιὲ Κλεμάν, «Ὀρθοδοξία καὶ πολιτική», ἐκδόσεις Μήνυμα, Ἀθήνα 1985, μετάφραση-ἐπιμέλεια Γιάννης Λάππας-Γιάννης Ζερβός).

Ἔτσι ξεκίνησε ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν τὴν ὁμιλία του στὴ Θεολογικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν μὲ θέμα «Ὀρθοδοξία καὶ πολιτική», τὴν 14^η Δεκεμβρίου 1984, ποὺ διοργάνωνε ἡ φοιτητικὴ κίνηση ΧΣΚ (Χριστιανοσοσιαλιστικὴ Σπουδαστικὴ Κίνηση), προσκείμενη στὴ Χριστιανικὴ Δημοκρατία. Μὲ φροντίδα τῆς κίνησης εἶχε προσκληθεῖ ὁ Κλεμὰν στὴν Ἑλλάδα. Τὴν προηγουμένη, εἶχε ἤδη μιλήσει μὲ τὸ ἴδιο θέμα στὴ Θεσσαλονίκη. Ἔμεινε στὴν Ἑλλάδα ὣς τὶς 17 Δεκεμβρίου. Στὸ διάστημα αὐτό, ὁ ὑποφαινόμενος εἶχα τὴν εὐκαιρία νὰ γνωριστῶ καὶ νὰ συζητήσω ἀπευθείας μαζί του γιὰ λίγες μέρες. Ἔκαναν ἀμέσως ἐντύπωση ἡ ποιητικότητα τοῦ λόγου του, ἀλλὰ καὶ ἡ εὐρύτητα τῆς προσωπικότητάς του.

 Ἤμασταν πληροφορημένοι ὅτι ἐνῷ εἶχε μεγαλώσει ἄθεος, βαπτίσθηκε στὴ συνέχεια Ὀρθόδοξος ἐπηρεασμένος ἀπὸ τοὺς Ρώσους θεολόγους τῆς Διασπορᾶς, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐγκαταλείψει τὴν πατρίδα τους μετὰ τὴν ἐπικράτηση τῆς Ὀκτωβριανῆς Ἐπανάστασης.

Τὸ γεγονὸς αὐτὸ καὶ μόνο ἐνίσχυσε τὸ δικό μας φρόνημα ὡς Ὀρθοδόξων, ἀφοῦ ἕνας διανοούμενος, γεννημένος καὶ μεγαλωμένος σὲ μὴ Ὀρθόδοξο περιβάλλον, εἶχε συνειδητὰ ἐπιλέξει τὴν Ὀρθοδοξία,ὕστερα ἀπὸ ποικίλες ἀναζητήσεις, ἀκόμη καὶ στὶς ἀσιατικὲς θρησκεῖες.

Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶχε ἰδιαίτερη σημασία τὴν περίοδο ἐκείνη τοῦ πρώτου μισοῦ τῆς δεκαετίας τοῦ '80, κατὰ τὴν ὁποία Ὀρθοδοξοι διανοούμενοι εἶχαν ἀρχίσει νὰ καλοῦνται στὰ Πανεπιστήμια, νὰ ἔχουν εὐρύτερη ἀπήχηση καὶ νὰ ἀμφισβητεῖται ἡ πρωτοκαθεδρία τῶν μαρξιστικοῦ κατεστημένου, τὸ ὁποῖο κυριαρχοῦσε ἀπὸ τὴ μεταπολίτευση.

Ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν γεννήθηκε στὴ νότια Γαλλία τὸ 1921 (περιοχὴ Σεβέν) ἔζησε σὲ περιβάλλον ἀποχριστιανοποιημένο. Στὴ Γαλλία, τὸ Ρωμαιοκαθολικὸ δόγμα δὲν εἶχε παλλαϊκὴ ἀποδοχή. Σὲ πολλὲς περιφέρειες τῆς χώρας εἶχε ἐπικρατήσει εἴτε ὡς κρατικὴ θρησκεία, εἴτε ὡς θρησκεία τῶν ἀνωτέρων κοινωνικῶν τάξεων. Ὁ ἴδιος ὁ Κλεμὰν ἐπεσήμανε ὅτι πολλὲς ρωμαιοκαθολικὲς ἐκκλησίες στὴ νότια Γαλλία ἔφεραν ἕναν ἥλιο, σύμβολο τοῦ Λουδοβίκου ΙΔ΄ («Roi-Soleilβασιλέως Ἡλίου»), ὁ ὁποῖος στὰ πλαίσια τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἀπόλυτης μοναρχίας, ἐπέβαλε καὶ τὸ δικό του δόγμα ὡς μέσο κυριαρχίας.

 Ἐπηρεασμένος, προφανῶς, ἀπὸ τὴν ἀρνητικὴ παράδοση στὴ δυτικὴ Εὐρώπη, ἀλλὰ καὶ στὴ χώρα του μὲ ἀποκορύφωμα τὴ «νύχτα τοῦ Ἁγίου Βαρθολομαίου», τονίζει: «Γνωρίζετε, βέβαια, τὸ πιὸ πεζὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀθέων: Γιατί ὁ Θεὸς δὲν τὰ ρυθμίζει ὅλα αὐτὰ ἀφοῦ εἶναι παντοδύναμος; Εἶναι παντοδύναμος ὁ Θεός. Ἀλλὰ ἡ δύναμή του δὲν εἶναι αὐτὴ τῶν δικτατόρων καὶ τῶν δημίων, οὔτε κἂν ἡ δύναμη ποὺ μπορῶ νὰ ἀσκήσω μέσα στὸ μίσος μου. Ἡ παντοδυναμία τοῦ Θεοῦ εἶναι -κι ἐδῶ χρησιμοποιῶ ὅρο δυσκολομετάφραστο ποὺ θέλει ἀνάλυση- ἡ Ἀγάπη.» (ὅ.π. σελ.11).

Κατὰ συνέπεια, ὑπῆρχαν στὴ Γαλλία οἱ προϋποθέσεις, ὄχι μόνο νὰ ἀποξενωθεῖ τμῆμα τοῦ λαοῦ ἀπὸ τὴν ἐπίσημη θρησκεία, ἀλλὰ καὶ νὰ γίνει ἀποδεκτὸς ὁ πλήρης χωρισμὸς Κράτους-Ἐκκλησίας ποὺ ἐπῆλθε μὲ νόμο τοῦ 1905 καὶ ἰσχύει μέχρι σήμερα, μὲ ἐξαίρεση τὴν περιοχὴ Ἀλσατίας Λωραίνης.

Ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦμε στὴν ἀπάντηση ποὺ ἔδωσε ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν σὲ ἐρώτηση γιὰ τὶς σχέσεις Κράτους-Ἐκκλησίας, ποὺ τοῦ ἔγινε στὴ Θεσσαλονίκη:

«Οἱ σχέσεις Ἐκκλησίας καὶ Κράτους δὲν ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ Κράτος. Ἡ Ἐκκλησία δὲν μπορεῖ νὰ μιλήσει παρὰ μόνο γιὰ ἐλευθερία. Ἃν τὸ Κράτος ζητήσει τὴ συμβολή της, τότε ἔχει καλῶς. Πιστεύω ὅτι ἡ ἀποστολὴ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἡ ταυτόχρονη ἄσκηση κριτικῆς καὶ προσπάθεια ἔμπνευσης. Ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ μιὰ κριτικὴ ἀνελέητη, ἀλλὰ ὄχι φατριαστική. Νὰ ὑποδείξει ποῦ εἶναι ὁ πόνος καὶ τὰ προβλήματα. Ὅλα τοῦτα πρέπει νὰ τὰ πεῖ ἡ Ἐκκλησία. Ἡ Ἐκκλησία πρέπει νὰ εἶναι ἡ συνείδηση τῆς κοινωνίας» (ὅ.π. σελ 42-43), ἐνῷ σὲ ἕνα σημεῖο τῆς ὁμιλίας του τονίζει, ἀναφερόμενος στὰ καθήκοντα τῶν Χριστιανῶν: « Ἃν δὲν ὑπάρχει ψωμὶ γιὰ ὅποιον πεθαίνει ἀπὸ τὴν πείνα, ἂν δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία γιὰ τὸν πολιτικὸ κρατούμενο, αὐτὰ εἶναι σημάδια ὅτι ἡ χριστιανκή μας δράση ψεύδεται πρὸς τὸ πνεῦμα» (ὅ.π. σελ 17).

Οἱ μεταρρυθμίσεις τῆς Γαλλικῆς Ἐπανάστασης, ποὺ ὁλοκλήρωσαν τὴ συγκεντροποίηση τοῦ γαλλικοῦ κράτους, σύμφωνα μὲ τὶς ἰακωβινικὲς ἀντιλήψεις, ἦταν συνέχεια τοῦ συγκεντρωτισμοῦ τῆς ἀπόλυτης Μοναρχίας. Ἡ κατάσταση αὐτὴ ὑπῆρξε καταθλιπτικὴ γιὰ τὴν ἰδιαιτερότητα τῶν περιφερειῶν καὶ ἰδίως τῆς νότιας Γαλλίας ἀπὸ τὴν ὁποία προερχόταν ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμάν.

 Ἡ νότια Γαλλία εἶχε ἀρκετὲς ἰδιαιτερότητες σὲ σχέση μὲ τὴ βόρεια καὶ ἰδίως τὴν περιοχὴ τοῦ Παρισιοῦ. Ἀκόμα καὶ ἡ γλώσσα ποὺ μιλιόταν ἦταν διαφορετική, πιὸ κοντινὴ στὰ λατινικὰ ἀπὸ τὶς βόρειες διαλέκτους. Πολιτιστικά, εἶναι πιὸ κοντὰ στὴ Μεσόγειο. 

Στὰ πλαίσια τῆς παραμονῆς τοῦ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν στὴν Ἑλλάδα, πραγματοποιήθηκε καὶ ἐκδρομὴ στὴν περιοχὴ τῆς Ἁλιάρτου, ὅπου ἐπισκεφθήκαμε τὸ μοναστήρι τῆς Εὐαγγελίστριας. Τοῦ εἶχε κάνει ἐντύπωση τὸ τοπίο, ποὺ τοῦ θύμιζε τὸν τόπο καταγωγῆς του.

Ἦταν ἰδιαίτερα προσιτὸς στοὺς νέους, στοὺς ὁποίους ἀπευθυνόταν μὲ ἀγάπη καὶ ζεστασιά, μὲ λόγο συγχρόνως πνευματικὸ καὶ σύγχρονο. Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ παρακάτω προσέγγισή του, σὲ ἀνύποπτο χρόνο, ἡ ὁποία παραμένει τόσο ἐπίκαιρη καὶ στὴ χώρα μας, ἰδίως μετὰ τὰ γεγονότα τοῦ περασμένου Δεκεμβρίου:

«Οἱ καλύτεροι ψυχολόγοι, οἱ καλύτεροι παιδαγωγοί σήμερα, εἶναι ρητοί: ἡ ἀνταρσία τῶν ἐφήβων προέρχεται ἀπό τὸ γεγονός ὅτι ἀπογοητεύθηκαν κατάβαθα ἀπὸ τὸν ὥριμο ἀπόντα πατέρα ἢ πατέρα χαμένο, ποὺ γίνεται περιοδικά «flic». Ἀλλ' ἂς ἐμφανιστεῖ ἕνας ἄνθρωπος λιγάκι αὐθεντικός, ἕνας ἀληθινὰ ὥριμος, καὶ τότε ὅλες οἱ λιγοθυμισμένες ἀνάγκες τοῦ θαυμασμοῦ καὶ σεβασμοῦ θὰ τὸν ἀγκαλιάσουν. Ἡ ἀνταρσία τοῦ ἐφήβου ἐναντίον τοῦ πατέρα δὲν εἶναι, γενικά, ἡ ἄρνηση τῆς οὐσίας τῆς πατρότητας. Εἶναι ἡ ἀναζήτηση μιᾶς ἄλλης πατρότητας, μιᾶς πατρότητας ποὺ θὰ τὴν διάλεγε καὶ ποὺ δὲν θὰ ἐπιβάλλονταν, μιᾶς πατρότητας συνδεμένης μὲ τὴν ἐλευθερία μὲ ἕναν ἀδελφικὸ δεσμό, μιᾶς πατρότητας γιὰ τὴ μύηση στὸ Πνεῦμα. Καὶ ἐδῶ θίγουμε ὁρισμένες ἀπὸ τὶς ρίζες τοῦ σύγχρονου ἀθεϊσμοῦ (γιατὶ ὁ «θάνατος τοῦ πατρός» εἶναι βαθιὰ δεμένος μὲ τὸν ἀθεϊσμό) καί, λοιπόν, τοὺς δρόμους τῆς θεραπείας του γιὰ μερικοὺς ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ καλούμαστε νὰ βοηθήσουμε.

Γιὰ τὸν χριστιανὸ παιδαγωγό, γιὰ τὸν χριστιανὸ μέσα στὸ χῶρο τῆς πατρότητας, τὸ πρωτότυπο θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι, κατά κάποιο τρόπο, ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής, ὁ πιὸ ἀρρενωπὸς καὶ ὁ πιὸ ταπεινός: «Ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι», δηλαδὴ (καὶ τοῦτο μπορεῖ κανεὶς νὰ τὸ κάνει αἰσθητό, ἀκόμα καὶ ἂν δὲν τὸ πεῖ): «εἶστε συγκεντρωμένοι γύρω μου, πιστεύετε ὅτι εἶστε συγκεντρωμένοι γύρω μου, ἀλλ' ἀπατᾶσθε στὴν πραγματικότητα εἴμαστε συγκεντρωμένοι γύρω ἀπὸ τὸν Χριστό». ( Ὀλιβιέ Κλεμάν, Παρατηρήσεις ἑνός Λαϊκοῦ πάνω στὴ Μαρτυρία τῆς Πίστης, Ἀπόδοση: Λουκίας Ἰ. Μεταξᾶ, Ἀπό τὸ «Χριστιανικὸν Συμπόσιον» Ἀθῆναι 1967, Ἐκδ. Ἰ.Δ. Κολλάρου & Σιας Α.Ε.).

 Ἰδιαίτερη σημασία εἶχε δώσει ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν στὸ ρόλο τοῦ πατέρα καὶ κατὰ τὴν ὁμιλία του στὴν Ἀθήνα, ὅπου τόνιζε, ἀπαντώντας σὲ ἐρώτηση μετὰ τὴν ὁμιλία του: «Γιατί ὅμως μᾶς δημιουργεῖ τόσα προβλήματα ἡ ἐξουσία; Μὰ γιατὶ χάσαμε τὴν ἔννοια τῆς αὐτοθυσιαστικῆς καὶ ἀπελευθερωτικῆς πατρότητας. Μόνον οἱ μοναχοὶ τὴ διατήρησαν. Πρέπει τὴν πατρότητα αὐτὴ νὰ τὴν ἀνακαλύψουμε ξανὰ μέσα στὴν κοινωνία τῶν πολιτῶν… ἕνα ἀπὸ τὰ χαρακτηριστικὰ ποὺ ξεχωρίζει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὰ ζῶα εἶναι ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἕναν πατέρα. Τὰ ζῶα δὲν ἔχουν πατέρα, ἀλλὰ μόνο γεννήτορες… Ὁ πατέρας εἶναι ἐκεῖνος ποὺ πρέπει νὰ μάθει στὸ παιδί του ὅτι θὰ πεθάνει, θὰ ἀναστηθεῖ καὶ ὅτι αὐτὸ ἔχει κάποιο νόημα.» ( Ὀρθοδοξία καὶ πολιτικὴ, σελ. 32).

Στὴν ἴδια ὁμιλία, ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν τόνιζε γιὰ τὸ ρόλο τῶν μοναχῶν: «Οἱ μοναχοὶ ἀντικαθιστοῦν θεληματικὰ τοὺς μάρτυρες ὅταν ἡ Ἐκκλησία γνωρίζει μιὰ σχετικὴ εἰρήνη. Ὁ μοναχὸς εἶναι ἐκεῖνος ποὺ βυθίζεται ζωντανὸς μέσα στὸ θάνατο γιὰ νὰ βρεῖ τὴν Ἀνάσταση προκειμένου νὰ τὴν μεταδώσει στὴν ἀνθρωπότητα» (ὅ.π. σελ. 15). 

Κατὰ τὴν παραμονή του στὴν Ἀθήνα, ὁ Ὀλιβιὲ Κλεμὰν ἔκανε τὴ σύγκριση μὲ τὸ Παρίσι: τὴ διαδικασία μὲ τὴν ὁποία μιὰ πόλη γιγαντώνεται ἀπὸ τὴν ἀστυφιλία καὶ καταβροχθίζει τὰ γειτονικὰ χωριά, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ὄμορφους ἐξοχικοὺς οἰκισμοὺς μετατρέπονται σὲ τσιμεντοποιημένες συνοικίες ἑνὸς ἑνιαίου πολεοδομικοῦ ἱστοῦ, μὲ τὴν ὕπαιθρο νὰ ἐξαφανίζεται. Σὲ σχετικὴ ἐρώτησή του ἐπιβεβαιώσαμε ὅτι ἔτσι εἶχε γίνει καὶ στὸ λεκανοπέδιο τῆς Ἀττικῆς. Τὸ 1984 δὲν μπορούσαμε νὰ φανταστοῦμε ὅτι θὰ ἀκολουθοῦσαν καὶ τὰ Μεσόγεια.

Σκοπὸς τοῦ παρόντος σημειώματος δὲν ἦταν ἡ ὁλοκληρωμένη παρουσίαση καὶ ἀποτίμηση τοῦ ἔργου καὶ τῆς ἐν γένει παρουσίας τοῦ Γάλλου θεολόγου καὶ διανοητῆ. Κύριος σκοπός μας ἦταν ἡ παρουσίαση κάποιων πτυχῶν τῆς προσωπικότητάς του καὶ τῶν ἀπόψεων ποὺ μετέδωσε στὴν Ἑλλάδα, κατὰ τὴν ἐδῶ παρουσία του τὸ Δεκέμβριο τοῦ 1984. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ εἶχε πεῖ τότε, εἶναι ἐπίκαιρα καὶ σήμερα. Τιμοῦμε τὴ μνήμη ἑνὸς ἀνθρώπου ποὺ δὲν εἶχε – ὅπως οἱ πιὸ πολλοὶ ἀπὸ ἐμᾶς στὴν Ἑλλάδα -, τὴν εὐκαιρία νὰ γνωρίσει ἀμέσως τὴν Ὀρθοδοξία μεγαλώνοντας σὲ Ὀρθόδοξο περιβάλλον, ἀλλὰ ἔγινε Ὀρθόδοξος ὕστερα ἀπὸ ἐπίπονη ἀναζήτηση.

Αναδημοσίευση από το Περιοδικό της Πειραϊκής Εκκλησίας

ΠΗΓΗ: Τετάρτη, 21 Οκτώβριος 2009,  http://www.xristianiki.gr/elektronike-ekdose/skholia/afegese-prosopiki.html

Περί την αναγνώρισιν παγκοσμίου πρωτείου στον Πάπα της Ρώμης κατά την πρώτη χιλιετία

Του Αρχιμ. Γεώργιου Καψάνη*

Άγιον Όρος, 22 Σεπτεμβρίου 2009

 Η Μικτή Διεθνής Επιτροπή του Θεολογικού Διαλόγου Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών συνέρχεται στην Κύπρο τον προσεχή Οκτώβριο, για να συζητήση το θέμα: «Ο ρόλος του Πάπα της Ρώμης εν τη κοινωνία των Εκκλησιών κατά την πρώτην χιλιετίαν». Το ζήτημα το είχε θέσει η ίδια Επιτροπή στο γνωστό Κείμενο της Ραβέννας (2007) και συνοψίζεται στο ερώτημα: Ποιος είναι ο ρόλος του επισκόπου Ρώμης κατά την πρώτη χιλιετία, όταν υπήρχε η κοινωνία των Εκκλησιών Ανατολής και Δύσεως, και πώς πρέπει να νοήται η διδασκαλία των Α' και Β' Βατικανείων Συνόδων περί παγκοσμίου Πρωτείου του Πάπα (παραγρ. 45);

Η έκβασις της εν λόγω Συνελεύσεως προβληματίζει τον ευσεβή λαό μας, διότι η διπλωματία του Βατικανού έχει δημιουργήσει τις κατωτέρω προϋποθέσεις, οι οποίες προοιωνίζονται αντορθόδοξες εξελίξεις.

Τον Ιούλιο του 2007 ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ' με Οδηγία του Βατικανού είχε χαρακτηρίσει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες εκκλησιολογικώς «ελλειματικές», ενώ την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ως εκείνην στην όποια «υφίσταται» η Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Στην υποσημείωσι 1 του Κειμένου της Ραβέννας η ρωμαιοκαθολική αντιπροσωπεία πέρασε την γραμμή αυτή, ενώ η Ορθόδοξη αντιπροσωπεία περιορίσθηκε στο να τονίση την αυτοσυνειδησία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ότι αποτελεί την Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Ενώ δηλαδή η ρωμαιοκαθολική πλευρά, απηχώντας την εκκλησιολογία της Β' Βατικανείου Συνόδου, ευθαρσώς εδήλωσε ότι αναγνωρίζει στην Ορθόδοξο Εκκλησία στοιχεία μόνο της αληθούς Εκκλησίας, οι Ορθόδοξοι δεν ετόλμησαν να καταθέσουν ότι η ρωμαιοκαθολική εκκλησία είναι τουλάχιστον ετερόδοξη, αν και το ορθό θα ήταν να εκφράσουν με σαφήνεια τι πιστεύουμε γι' αυτήν: ότι «η νυν Ρωμαϊκή εστιν Εκκλησία των καινοτομιών, της νοθεύσεως των συγγραμμάτων των εκκλησιαστικών Πατέρων και της παρερμηνείας της τε αγίας Γραφής και των όρων των αγίων Συνόδων· διό ευλόγως και δικαίως απεκηρύχθη και αποκηρύσσεται, εφ' όσον αν εμμένη εν τη πλάνη αυτής»[i].

Στο Κείμενο της Ραβέννας συζητείται το πρωτείον και η συνοδικότης στην Εκκλησία, αφού προηγουμένως Ορθόδοξοι και Ρωμαιοκαθολικοί θεολόγοι «έχουν αμοιβαίως συμφωνήσει και διαβεβαιώσει για τον εκκλησιακό χαρακτήρα αμφοτέρων των εκκλησιών (με αποστολική πίστι, έγκυρα εισαγωγικά Μυστήρια, Ιερωσύνη και Ευχαριστία, και με αποστολική διαδοχή), βάσει των κοινών κειμένων του Μονάχου, του Μπάρι και του Μπαλαμάντ. «Επί τη βάσει των κοινών τούτων διαβεβαιώσεων της πίστεώς μας», σημειώνουν χαρακτηριστικά (παραγρ. 2, 3), παρ' ότι τα εν λόγω κείμενα δεν έχουν μέχρι σήμερα την συνοδική έγκρισι ουδεμιάς εκ των Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Συζητούν οι Ορθόδοξοι περί πρωτείου, ωσάν η ρωμαιοκαθολική εκκλησία να είναι μία ορθοδοξούσα τοπική Εκκλησία, χωρίς να υπολογίζουν ότι διαχρονικώς σύνοδοι και πατέρες την θεωρούν κακόδοξη και αιρετική. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς γράφει περί του Filioque και των συνεπειών του: «Τοιαύτα τα βαθέα του Σατανά, τα του πονηρού μυστήρια», και ευθύς αμέσως συμπεραίνει ως θεοφώτιστος ποιμήν της Εκκλησίας: «Αλλ' ημείς διδαχθέντες υπό της θεοσοφίας των Πατέρων αυτού τα νοήματα μη αγνοείν, αφανή την αρχήν ως επίπαν τοις πολλοίς τυγχάνοντα, ουδέποτ' αν υμάς [τους Λατίνους] κοινωνούς δεξαίμεθα μέχρις αν και εκ του Υιού το Πνεύμα λέγητε»[ii].

Ο άγιος Μάρκος Εφέσου γράφει επίσης εμφαντικώτατα: «Πόθεν ουν ημίν ανεφάνησαν εξαίφνης όντες ορθόδοξοι, οι δια τοσούτων χρόνων και υπό τοσούτων Πατέρων και διδασκάλων κριθέντες αιρετικοί;»[iii].

Μετά από τέσσερις αιώνες οι Πατριάρχαι της Ανατολής με την συνοδική Εγκύκλιο του 1848 διακηρύσσουν και πάλι: «Δια τούτο η μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία, επομένη τοις ίχνεσι των αγίων Πατέρων, ανατολικών τε και δυτικών, εκήρυξέ τε πάλαι επί των Πατέρων ημών και κηρύττει πάλιν σήμερον συνοδικώς, αυτήν μεν την ρηθείσαν καινοφανή δόξαν, ότι το Πνεύμα το άγιον εκπορεύεται εκ Πατρός και Υιού, είναι ουσιωδώς αίρεσιν, και τους οπαδούς αυτής, οιοιδήποτε και αν ώσιν, αιρετικούς, κατά την ρηθείσαν συνοδικήν απόφασιν του αγιωτάτου Πάπα Δαμάσου, και τας εξ αυτών συγκροτουμένας συνάξεις αιρετικάς, και πάσαν κοινωνίαν πνευματικήν και θρησκευτικήν των Ορθοδόξων τέκνων της Καθολικής Εκκλησίας προς τους τοιούτους άθεσμον, μάλιστα τη δυνάμει του ζ' κανόνος της Γ' οικουμενικής Συνόδου (παραγρ. 5)»[iv].

Και ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, την 1η Οκτωβρίου 1997, από του επισήμου βήματος του Α.Π.Θ. εδήλωσε περί του Filioque: «Δύο λέξεις μόναι ανατρέπουν την όλην δομήν του κόσμου, δικαιολογούν το αλάθητον και την αυθεντίαν του ενός επί της γης. Η αίσθησις της ελευθερίας, η Χριστός ημάς ηλευθέρωσε, δεν επιτρέπει εις την Ανατολικήν Ορθόδοξον Εκκλησίαν να δεχθή την απόλυτον υποταγήν αυτής εις την βούλησιν του ενός και δι' αυτό αρνείται την ορθότητα των δύο τούτων λέξεων, επί των οποίων αυτός ο εις προσπαθεί να στηρίξη την εξουσίαν αυτού»[v].

Ποιος σχεδιασμός άραγε στον Θεολογικό Διάλογο υποχρεώνει τις Ορθόδοξες Εκκλησίες να προβαίνουν σε συζητήσεις περί του Πρωτείου του Πάπα, παρακάμπτοντας αποφάνσεις Αγίων και Συνόδων και αυτήν ακόμη την σχετικώς πρόσφατη δήλωσι του Παναγιωτάτου, ωσάν οι Ρωμαιοκαθολικοί να συνιστούν ομόδοξη Εκκλησία;

Η Μικτή Επιτροπή (Κείμενο της Ραβέννας, παραγρ. 2) παραπέμπει στο Κείμενο του Balamand (1993), το οποίο εξισώνει την Ρωμαιοκαθολική με την Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζοντάς της έγκυρα Μυστήρια, αποστολική διαδοχή, ομολογία της αποστολικής Πίστεως, παρ' ότι εννέα (9) μόνον τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες ήσαν παρούσες και παρ' ότι επίσημα εκκλησιαστικά σώματα, όπως η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, το έχουν απορρίψει ως απαράδεκτο. Οι Ορθόδοξοι αντιπρόσωποι προσυπογράφουν παρά ταύτα το Κείμενο της Ραβέννας.

Ενώ η Ουνία παραμένει και ενισχύεται υπό την εκκλησιολογική κάλυψι του Βατικανού, οι Ορθόδοξοι υποχωρούμε όλο και περισσότερο στο θέμα αυτό. Πρώτα αποδεχθήκαμε την παρουσία Ουνιτών στον Διάλογο παρά τις αντίθετες αποφάσεις των Πανορθοδόξων Διασκέψεων. Κατόπιν δεχθήκαμε την επανέναρξι του διαλόγου (το 2006) παρά την σκαιά παπική παρέμβασι στην Συνέλευσι της Βαλτιμόρης (2000) υπέρ της Ουνίας. Και τώρα συνεχίζουμε τον διάλογο, παρ' ότι ο Πάπας επαναβεβαιώνει την Ουνία ποικιλοτρόπως και οι Ορθόδοξοι συμβιβαζόμαστε με την παρουσία Ουνιτών σε επίσημες συναντήσεις Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών.

Οι άγιοι Πατέρες θεολογούσαν και ενεργούσαν «επόμενοι τοις αγίοις πατράσι». Σήμερα ακαδημαϊκοί θεολόγοι, μεταξύ των πρωτεργατών στα κλιμάκια των θεολογικών συζητήσεων, δηλώνουν δημοσίως ότι πρέπει οι Ορθόδοξοι να υπερβούμε τους Αγίους Πατέρας, προκειμένου να φθάσωμε στην ένωσι με τους Ρωμαιοκαθολικούς (Ημερίδα της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., 20/5/2009).

Τα ανωτέρω δικαιώνουν τις ανησυχίες μας και δείχνουν καθαρά ότι το Βατικανό έχει σχεδιάσει άριστα την πορεία του Θεολογικού Διαλόγου και έχει δημιουργήσει με το Κείμενο της Ραβέννας τις προϋποθέσεις για να αναγνωρίσουμε οι Ορθόδοξοι ότι ο Πάπας της Ρώμης είχε κατά την πρώτη χιλιετία ένα παγκόσμιο πρωτείο.

Στο Κείμενο της Ραβέννας έχουν τεθή οι βάσεις της συζητήσεως για το ως άνω ερώτημα. Οι βάσεις αυτές θεωρούνται από την Μικτή Επιτροπή του Διαλόγου «σταθερόν έρεισμα δια μελλοντικήν συζήτησιν του ερωτήματος του πρωτείου επί του παγκοσμίου επιπέδου εν τη Εκκλησία» (παραγρ. 46). Εν τούτοις το «έρεισμα» δεν είναι καθόλου σταθερό, και αυτό προμηνύει ότι τα συμπεράσματα του Οκτωβρίου θα είναι από επισφαλή έως επικίνδυνα. Οι λόγοι είναι οι εξής:

Πρώτον. Στην Ραβέννα είχε συμφωνηθή ότι κατά την πρώτη χιλιετία υπήρχε πρωτείο και σε παγκόσμιο επίπεδο, ο δε Πάπας της Ρώμης ήταν ο πρώτος τη τάξει μεταξύ των πατριαρχών της αρχαίας πενταρχίας (παραγρ. 43). Διερωτώμεθα: Θα ερμηνευθή άραγε το πρωτείον του επισκόπου Ρώμης Ορθοδόξως, δηλαδή μόνον ως πρωτείον τιμής, μνημονεύσεως πρώτου στα Δίπτυχα και πρωτοκαθεδρίας στις Οικουμενικές Συνόδους ή θα του δοθή παποκεντρικό περιεχόμενο «ενεργού ρόλου» και «προνομίων» πέραν των ανωτέρω (παραγρ. 42, 44);

Δεύτερον. Στο Κείμενο της Ραβέννας γίνεται λόγος για «εκκλησιολογία της κοινωνίας», στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να κατανοηθή ο ρόλος του επισκόπου της Ρώμης κατά την πρώτη χιλιετία (παραγρ. 45). Διερωτώμεθα: Θα ληφθή άραγε υπ' όψιν το γεγονός ότι η κοινωνία των εκκλησιαστικών Εδρών της Ανατολής και της Δύσεως κατά την πρώτη χιλιετία ήταν εδραιωμένη στην ακαινοτόμητη αποστολική Πίστι, παρά την κυοφορούμενη στην Δύσι αιρετική διδασκαλία του Filioque, ή μήπως ως «εκκλησιολογία της κοινωνίας» θα κατανοηθή η «ενότης εν τη ποικιλία» των δογμάτων, τα οποία θα κατανοούνται ως «διαφορετικές θεολογικές προσεγγίσεις των ιδίων αληθειών της πίστεως»;

Τρίτον. Στο Κείμενο της Ραβέννας αναφέρεται, ότι στην Ανατολή και στην Δύσι το παγκόσμιο πρωτείο κατανοήθηκε, θεμελιώθηκε αγιογραφικά και θεολογικά και εξασκήθηκε με διαφορετικό τρόπο (παραγρ. 43). Διερωτώμεθα: Θα αποτελέση άραγε η αναφορά αυτή αφορμή και ευκαιρία για τους Ορθοδόξους να αρθρώσουν στην Συνέλευσι της Κύπρου μία Ορθόδοξο πρόσκλησι προς τους Ρωμαιοκαθολικούς, να ιδούν το πρωτείο του Πάπα με τις Ορθόδοξες εκείνες ερμηνευτικές προϋποθέσεις, οι οποίες εξασφάλισαν στην Ανατολή ισορροπία συνοδικότητος και αυθεντίας, ή θα επιτραπή στην ρωμαιοκαθολική πλευρά να κρατήση τις δικές της προϋποθέσεις που ωδήγησαν στα δόγματα του Πρωτείου και του Αλαθήτου των Α' και Β' Βατικανείων Συνόδων;

Τέταρτον. Το Κείμενο της Ραβέννας διαλαμβάνει ότι Ορθόδοξοι και Ρωμαιοκαθολικοί διαφωνούν «επί της ερμηνείας των ιστορικών στοιχείων», τα οποία αφορούν και ερμηνεύουν «τας προνομίας του επισκόπου Ρώμης ως πρώτου» (παραγρ. 41).

Διερωτώμεθα: Θα τηρήσουμε οι Ορθόδοξοι την πιστότητα μας στην ερμηνευτική γραμμή των Αγίων Πατέρων, η οποία εκράτησε ακεραία την Ορθόδοξο Πίστι και το συνοδικό πολίτευμα στην Ανατολή, ή θα συμβιβασθούμε χάριν μιας αμφιλόγου «ενώσεως του διηρημένου χριστιανικού κόσμου» με κάποια ρωμαιοκεντρική επανερμηνεία των «ιστορικών στοιχείων της πρώτης χιλιετίας» και επομένως θα οδηγηθούμε με μαθηματική ακρίβεια στην «διδασκαλία της πρώτης και της δευτέρας βατικανής συνόδου επί του παγκοσμίου πρωτείου υπό το φως της [σ.σ. επανερμηνευμένης πλέον] εκκλησιακής πρακτικής κατά την πρώτην χιλιετίαν» (παραγρ. 45); Οι παπικές αγκυλώσεις στην ερμηνεία των «ιστορικών στοιχείων της πρώτης χιλιετίας» είναι πολύ καλά γνωστές (βλ. π.χ. Δοσιθέου Ιεροσολύμων, Δωδεκάβιβλος), έτσι ώστε θα είναι παρακινδυνευμένη οποιαδήποτε υποχώρησις των Ορθοδόξων θεολόγων στα επιχειρήματα των Ρωμαιοκαθολικών για κάποιες από αυτές.

Ενδεικτικώς θα αναφέρουμε μερικά από τα ιστορικά αυτά στοιχεία.

1. Οι «μαρτυρίες» της χριστιανικής γραμματείας για το «πετρίνειο λειτούργημα του επισκόπου Ρώμης». Θα ερμηνευθούν άραγε οι μαρτυρίες αυτές παποκεντρικώς, όπως διαλαμβάνουν τα παπικά Διατάγματα μέχρι σήμερα, ή Ορθοδόξως, όπως καταγράφεται στα έργα των αγίων Πατέρων και στις συνοδικές αποφάνσεις; Θα παραμείνουν οι Ορθόδοξοι με πιστότητα σε αυτές τις αποφάνσεις (π.χ. των ετών 1848 και 1895) ή θα υποχωρήσουν σε θεολογικούς νεωτερισμούς, όπως το επιχείρημα ότι η κανονική παράδοσις της Εκκλησίας κατά την πρώτη χιλιετία ενσωματώνει την έννοια του «πετρινείου χαρακτήρος» του πρωτείου του επισκόπου Ρώμης;

2. Οι «μαρτυρίες» για «έκκλητον» των επισκόπων όλης της Εκκλησίας προς την ρωμαϊκή Καθέδρα και τον επίσκοπό της. Θα ερμηνευθούν άραγε και αυτές οι μαρτυρίες σύμφωνα με την κανονική Παράδοσι της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία απονέμει το προνόμιο του εκκλήτου στους εξάρχους των εκκλησιαστικών διοικήσεων (πατριάρχας), για μείζονα δε θέματα στην οικουμενική σύνοδο, ή σύμφωνα με την παπική παράδοσι που θέλει το έκκλητον όλων των επισκόπων να αναφέρεται στον Πάπα της Ρώμης και οδηγεί στο συμπέρασμα ότι και για τους Ανατολικούς η Καθέδρα του Πέτρου έπαιξε ισχυρό ρόλο σε ζητήματα εφέσεως;

3. Οι «μαρτυρίες» για την ρωμαϊκή αυθεντία σε ζητήματα πίστεως ή ερμηνείας των Γραφών. Θα ληφθούν άραγε υπ' όψιν οι καταμαρτυρούμενες στην Ιστορία περιπτώσεις αιρετικών παπών, οι όποιες καταρρίπτουν το Αλάθητον ή θα ευρεθή τρόπος να δικαιολογηθή το διαβόητο αυτό δόγμα της Α' Βατικανείου Συνόδου;

Ελπίζουμε ότι οι Ορθόδοξοι αντιπρόσωποι στον Θεολογικό Διάλογο στην Κύπρο θα ορθοτομήσουν τον λόγο της Αληθείας και θα βοηθήσουν τους Ρωμαιοκαθολικούς να κατανοήσουν ότι η αληθής κοινωνία με την Ορθόδοξο Εκκλησία προϋποθέτει ταυτότητα Πίστεως και δεν επιτρέπει «διαφορετικότητα» (diversity) δογμάτων και ότι γι' αυτό οφείλουν να απαρνηθούν τα αιρετικά δόγματα του Filioque, της κτιστής Χάριτος, του Πρωτείου και του Αλάθητου, της ασπίλου Συλλήψεως, κ.λπ., να αποβάλουν το κοσμικό πνεύμα του Βατικανού και να αποδεχθούν το θεανθρώπινο ήθος της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Απευχόμεθα να επιβεβαιώσουν οι Ορθόδοξοι θεολόγοι ένα παγκόσμιο παπικό Πρωτείον κατά την πρώτη χριστιανική χιλιετία, είτε εξουσίας είτε δήθεν λειτουργήματος διακονίας.

Φοβούμεθα ότι, αν αυτό συμβή, θα υπάρξουν ανεξέλεγκτες σχισματικές εκδηλώσεις στο σώμα της Εκκλησίας. Ο πιστός Ορθόδοξος λαός θα αντιληφθή ότι εξωθείται σε μία νέα ουνιτικού τύπου ένωσι με την Ρώμη. 

ΠΗΓΗ: Ι. Μ. Γλυφάδος, http://www.im-glyfadas.gr/03/01/03010016.asp

Σημείωση: Οι υπογραμμίσεις έγιναν από τον admin.

[i] Συνοδική πατριαρχική Εγκύκλιος του 1895 (παράγρ. 20), εν Ιω. Καρμίρη, Τα Δογματικά και Συμβολικά Μνημεία της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας, τομ. ΙΙ, Graz-Austria 1968, σελ. 942 [1028].

[ii] Περί της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος, Λόγος Αποδεικτικός Α', εν: Γρηγορίου Παλαμά Συγγράμματα, έκδ. Παν. Χρήστου, Θεσσαλονίκη 1962, σελ. 26.

[iii] Αγίου Μάρκου του Ευγενικού, Τοις απανταχού της γης…, εν Ιω. Καρμίρη, Τα Δογματικά και Συμβολικά Μνημεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τομ. Ι, Αθήνα 1960, σελ. 426.

[iv] Ιω. Καρμίρη, Τα Δογματικά και Συμβολικά Μνημεία της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας, τομ. ΙΙ, Graz-Austria 1968, σελ. 908 [988].

[v] Βλ. Τόμος ΕΠΕΣΚΕΨΑΤΟ ΥΜΑΣ (Πατριαρχικαί επισκέψεις εις την Συμβασιλεύουσαν, 1997-1999-2000), εκδ. Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, 2000, σελ. 275.

Ιακώβου του Αδελφοθέου … Προτροπές

Του παπα Ηλία Υφαντή

Αν πλησιάστε το Θεό, κι αυτός θα ρθει κοντά σας.

Τ' αρπακτικά τα χέρια σας τις δίγνωμες καρδιές σας,

Με πένθος και με δάκρυα, αν θα τα καθαρίστε

Και αν πένθος το γέλιο σας και η χαρά κατήφεια

Γίνει με την ταπείνωση, ο Θεός θα σας υψώσει.

Όποιος κρίνει τους αδελφούς, προσβάλλει την αγάπη

Κι αντί να είναι ποιητής, κριτής γίνεται νόμου.

Αφού 'ναι ένας ποιητής και νομοθέτης ένας, 

– αυτός, που κύριος της ζωής είναι και του θανάτου –

εσένα ποιος σε όρισε κριτής του άλλου να' σαι!

Για λάτε οι καυχησιάρηδες, που λέτε πως στην πόλη

Για κέρδη και εμπόριο θα πάτε για ένα χρόνο,

Μήπως έστω για αύριο γνωρίζετε, αν θα ζείτε;

Ή μήπως πρόσκαιρη πνοή δεν είναι η ζωή σας;

Που φαίνεται τη μια στιγμή και χάνεται την άλλη!…

Για λάτε και οι πλούσιοι, που σας καλοτυχούνε 

να κλάψτε με ολολυγμούς γι' αυτά, που θα σας βρούνε.

Σκόρος θα φάει τα ρούχα σας, τα πλούτη σας η σήψη

Και τ' ασημόχρυσα η σκουριά θα τα εξαφανίσει

Κι ύστερα θα γενεί φωτιά, που θα καταβροχθίσει

Κι εσάς, με όσα άδικα έχετε θησαυρίσει….

Κράζει ο μισθός των εργατών, που στους αγρούς μοχθούνε

και τ' άπληστα τα χέρια σας σκληρά τους τον στερούνε.

Κι αφού ν' αντιπαλέψουνε μαζί σας δεν μπορούνε

 απ' το Θεό το έλεος μ' ολοφυρμούς  ζητούνε…

Μα εσείς στις απολαύσεις σας ζείτε και τις σπατάλες

Και για τους δίκαιους σταυρούς στήνετε και κρεμάλες

Κι έτσι που καταντήσατε, χωρίς ψυχή, κουφάρια

Γινήκατε, παχαίνοντας, για τη σφαγή θρεφτάρια…

(στιχουργική παράφραση)

παπα-Ηλίας, 21-10-2009

Σημείωση: Μικρό συναξάρι εδώ, http://www.oodegr.com/oode/synaxaristis/iakwbos1.htm

Ο Λύκος

Του Γιάννη Ποταμιάνου

Ένας λύκος ουρλιάζει

στο σκοτάδι

Τραγουδά την μοναξιά του

Στην πανσέληνο

Παίζει παντομίμα

Με την σκιά του

Μοναδικός θεατής

Σε θέατρο νυχτερινών σκιών

 Ένας λύκος ουρλιάζει

στο σκοτάδι

Ξέρει πως για απόκριση θα πάρει

Την ηχώ του

Το ουρλιαχτό όμως στέλνει

να ταξιδέψει

Με τον άνεμο

Στα δάση και στις χαράδρες

Επιβεβαιώνει την παρουσία του

Στον εαυτό του

Προλαβαίνει την έκρηξη

της μοναξιάς του

Είναι πολύ ευαίσθητο ζώο

Ο λύκος

Και λιγομίλητος

Με τα φωνήεντα μετρημένα

Λιτός

Χωρίς φλυαρίες

Με κραυγές μονοσύλλαβες

Όλα σε μια συλλαβή

Οουουουου…

Έρωτας και χαρά,

Απόγνωση και θάνατος

Τι πλούτος

Σε μια συλλαβή

Μεγάλος ποιητής της αφαίρεσης

ο λύκος

Και η δορά του μαδημένη

Από του καλοκαιριού

τις ζέστες

Περιφρονεί την αισθητική μας

Είναι  αναγκαιότητα

η ανανέωση

Για τους χειμώνες που έρχονται

Είναι σοφός ο λύκος

Όχι ματαιόδοξος

Υποτάσσει την ομορφιά του

στην επιβίωση

Όμως τελευταία, οι φήμες λένε

Πως είναι πολύ πεινασμένος

Ο λύκος

Πως βρωμάει το χνώτο του

Πως τρώει ψοφίμια

Βλέπεις φυλάει καλά τα κοπάδια του

Ο άνθρωπος

Τα έκλεισε σε στάβλους

Ερήμωσε τα λιβάδια

Κατέστρεψε τις στέπες

Και τα δάση

Όμως είναι πολύ σοφός

Ο λύκος

Δεν σκέφτεται καν το ενδεχόμενο

Να γίνει κατοικίδιο

Αγαπάει πολύ την ελευθερία του

και το ουρλιαχτό του

Ξέρει καλά πως κοντά στον άνθρωπο

θα πρέπει να σωπαίνει

Και να κουνάει την ουρά του

Όμως είναι πολύ ερωτευμένος

Ο λύκος

με την πανσέληνο 

τα βράδια

Για να θυσιάσει το μονοσύλλαβο

τραγούδι του

Και πολύ περήφανος

Για  να γίνει μια ακόμα

Σκυλίσια ράτσα

                                                         29 Σεπτεμβρίου 2009, Γιάννης Ποταμιάνος

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

            Η πρόθεση του ΠΑΣΟΚ να φορολογήσει την εκκλησιαστική περιουσία έγινε γνωστή προεκλογικά, συνεπώς είναι η πρώτη ίσως φορά που κυβερνητικό κόμμα δεν αιφνιδιάζει μετεκλογικά με εξαγγελία του. Την προεκλογική περίοδο διέκρινε η διαμάχη μεταξύ των κομματικών σχηματισμών για τα οικονομικά θέματα. Εθνικά και ηθικά ζητήματα δεν θίχτηκαν διόλου, άσχετα αν κατά γενική ομολογία η χώρα μας μαστίζεται από βαθειά κρίση αξιών και οι γείτονες της, δια των πατρόνων τους, διεκδικούν διαρκώς επωφελούμενοι από τον ενδοτισμό μας, ο οποίος έχει καταστεί σύμφυτος με τον Νεοέλληνα του καταναλωτισμού και της παντελούς αδιαφορίας για την πορεία της κοινωνίας.

Είναι συνεπώς αυτονόητο ότι η νέα κυβέρνηση θα κληθεί να αποδώσει λογαριασμό μόνο για την επιτυχία ή μη του οικονομικού της προγράμματος, καθώς για τα λοιπά έλαβε, όπως συνηθίζεται να λέγεται "λευκή επιταγή". Στην τρέχουσα δυσμενή διεθνώς οικονομική συγκυρία η ανεύρεση πόρων καθίσταται άκρως επιτακτική. Η φορολόγηση της εκκλησιαστικής περιουσίας φαντάζει εύκολος τρόπος για την εξασφάλιση πόρων, ικανών, κατά την άποψη κάποιων αντιεκκλησιαστικών κύκλων, οι οποίοι διαβλέπουν μέσα από την επιβολή του μέτρου διπλό το κτύπημα, καθώς συνδέεται με την εξασθένηση της Εκκλησίας, θεωρουμένης ως εμπορικής επιχείρησης.

            Το πώς η οικονομία της χώρας μας, αλλά και πλήθους άλλων χωρών, έφθασε στο κατάντημα αυτό είναι σε όλους γνωστό. Συνεπώς μια κυβέρνηση, αν θέλει πράγματι να αναγνωριστεί ως επιτυχές το πρόγραμμά της έχει λαμπρά πεδία δράσεως. Ας ξεκινήσει πρώτα από την απόκτηση του ελέγχου επί του ασυδότου τραπεζικού συστήματος, υπό τον βαρύ ζυγό του οποίου στενάζουν πλήθος μικροεπιχειρηματιών, που πασχίζουν με κάθε τρόπο να περισώσουν την οικογενειακή τους επιχείρηση. Ας θέσει φραγμό στον εκμαυλισμό των καταναλωτών με την προσφορά του πανακρίβου πλαστικού χρήματος, μέσω του οποίου οι ανερμάτιστοι μικροαστοί ζουν ημέρες ως κροίσοι και έτη υπό την τυραννία των υπερόγκων δόσεων. Ας στραφεί κατά των καρτέλ που συνθλίβουν τον παραγωγό και τον εξωθούν στην απόγνωση, ενώ παράλληλα εκμεταλλεύονται άγρια τον καταναλωτή. Ας μειώσει το δημόσιο χρέος έστω και κατά ένα ευρώο, προβάλλοντας τα μέλη της ως καλά παραδείγματα σεβασμού του δημοσίου χρήματος και όχι, όπως συνέβαινε ως τώρα, με το πλήθος των σκανδάλων διασπάθισης αυτού, μέσω της διαπλοκής και της διαφθοράς. Τότε, και μόνον τότε, η Πολιτεία θα έχει κάθε δικαίωμα όχι μόνο να φορολογήσει την εκκλησιαστική περιουσία, αλλά και να τη δημεύσει ακόμη, διότι θα έχει δώσει σαφέστατα δείγματα, ότι είναι σε θέση να τη διαχειριστεί κατά τρόπο πολύ καλύτερο από τη Διοικούσα Εκκλησία, η οποία επίσης υστερεί σημαντικά σε κοινωνικό έργο, το οποίο όφειλε να επιτελέσει. Επειδή όμως όλα τα προαναφερθέντα είναι αρκούντως δύσκολα, οι νέοι οικονομικοί εγκέφαλοι βρήκαν την εύκολη λύση. Θα εντυπωσιάσουν τη μερίδα εκείνη του λαού που έχει πεισθεί, μέσω της διαχρονικής προπαγάνδας περί κατεστημένης Εκκλησίας, ότι με το μέτρο επιβάλλεται κοινωνική δικαιοσύνη. Ευχόμαστε να διαψευσθούμε, αλλά πολύ φοβούμαστε ότι οι τραπεζικοί οργανισμοί και τα καρτέλ θα εξακολουθήσουν να αισχροκερδούν ανενόχλητα.

            Αμέσως μετά της εξαγγελία της προθέσεως της νέας κυβέρνησης να φορολογήσει την εκκλησιαστική περιουσία, η Ιεραρχία της Εκκλησίας έσπευσε δια του αρχιεπισκόπου κ. Ιερωνύμου να ζητήσει τη συνεργασία της Πολιτείας για την αξιοποίηση της εκκλησιαστικής περιουσίας προς εκτέλεση έργων κοινωνικής πρόνοιας. Η κίνηση αυτή ίσως εκληφθεί από μερίδα της κοινής γνώμης ως προσπάθεια της Εκκλησίας να περισώσει ό,τι είναι δυνατό από την επερχόμενη θύελλα. Γιατί όμως σπεύδει τώρα η Ιεραρχία; Δεν υπήρχαν στο παρελθόν οι προϋποθέσεις αξιοποίησης της εκκλησιαστικής περιουσίας και ξαφνικά εμφανίστηκαν άκρως ικανοποιητικές; Και ποιός είναι αυτός που καλείται να διαδραματίσει ρόλο συνδιαχειριστού;  Η Πολιτεία, η οποία κατά την τελευταία εικοσαετία, πέρα από τη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος μέσω της διαφθοράς και της διαπλοκής, εκποίησε το μεγαλύτερο μέρος του δημοσίου πλούτου με τις ιδιωτικοποιήσεις, προκειμένου να κλείσει κάποιες από τις άπειρες, καθώς φαίνεται, "τρύπες" της οικονομίας. Συνεπώς ποιά η εγγύηση ότι θα φανεί καλός συνδιαχειριστής της εκκλησιαστικής περιουσίας; Η Διοικούσα Εκκλησία θα βρεθεί σύντομα χωρίς διόλου περιουσία χωρίς να μπορεί και να επικρίνει την Πολιτεία, αφού θα είναι συνδιαχειριστής αυτής και η ίδια. Δεν είναι λοιπόν φρονιμότερο να επιχειρήσει, επί τέλους, να την αξιοποιήσει η ίδια σε εποχή, κατά την οποία το κοινωνικό κράτος υποχωρεί κατά κράτος υπό τον άγριο διωγμό των απλήστων για κέρδη κεφαλαιοκρατών; Η Εκκλησία έχει σημαντικό πλεονέκτημα. Πλήθος πιστών θα σπεύσουν στην έκκληση της Ιεραρχίας να συμβάλλουν εθελοντικά στην πραγμάτωση του σκοπού. Μήπως είναι καιρός να "βγάλει από την κατάψυξη" το περί κοινωνικής δικαιοσύνης κεφάλαιο του Ευαγγελίου, η απόκρυψη του οποίου στοίχισε τόσο στην Εκκλησία κατά το παρελθόν;

            Σε τελευταία ανάλυση, γιατί η Εκκλησία προσφέρει μόνο χωρίς να ζητά; Γιατί πρέπει η Πολιτεία να συνδιαχειρίζεται τα οικονομικά της Εκκλησίας, χωρίς η Εκκλησία να έχει λόγο επί θεμάτων παιδείας (όχι εθνικής πλέον); Αν ακόμη και η Διοικούσα Εκκλησία προτάσσει τα οικονομικά, τότε είναι εγγύς ο καιρός που θα στερηθεί τα πάντα. Τότε όμως θα δούμε την Εκκλησία να ανθίζει, όπως την είδαμε και στη Ρωσία της ΕΣΣΔ. Διότι εκείνο που δεν αντιλαμβάνονται οι έξωθεν και έσωθεν εχθροί Της είναι ότι η Εκκλησία δεν είναι νομικό πρόσωπο Δημοσίου ή Ιδιωτικού, κατά την βούληση του Καίσαρα, δικαίου, αλλά θείο καθίδρυμα και "πύλαι Άδου ου κατισχύσουσιν αυτής".

                                                                        "ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ"    2009  

Αυτοκρατορίας Κατάρρευση: Το βυζαντινό μάθημα

Πρόλογος στο σενάριο της ομώνυμης ταινίας του αρχιμ. Τύχωνα Σεβκουνόφ

Του Χρήστου Γιανναρά

Μου ζητήθηκε να προλογίσω την ελληνική έκδοση του σεναρίου της ταινίας Αυτοκρατορίας κατάρρευση: το βυζαντινό μάθημα, του ρώσου αρχιμανδρίτη Τύχωνα Σεβκουνόφ.

Δεν είμαι ιστορικός ούτε κριτικός του κινηματογράφου.  Αλλά και ο στόχος της ταινίας δεν είναι να υπηρετήσει απλώς την ιστορική έρευνα η την κινηματογραφική τέχνη.   Από τις επανειλημμένες προβολές της στα ρωσικά τηλεοπτικά δίκτυα και τις καταιγιστικές αντιδράσεις και συζητήσεις που προκάλεσε, έγινε φανερός ο σκοπός της ταινίας:

Να προβάλει την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, και ειδικά τις αιτίες της κατάρρευσής της, ως άξονα αναφοράς για τη συναγωγή πολιτικών συμπερασμάτων  χρήσιμων στην προοπτική του ρόλου που οραματίζονται για τη Ρωσία σήμερα οι ηγέτες της.

Σε  αυτή τη συζήτηση, για τον ρόλο της Ρωσίας σήμερα στη διεθνή πολιτική σκηνή, θα ήθελα να καταθέσω ελάχιστα, προλογικά στην ταινία σχόλια:

Ούτε ο Μέγας Πέτρος, με τον ριζοσπαστικό εκδυτικισμό της Ρωσίας που επιχείρησε, ούτε ο Λένιν με τον «κομμουνιστικό» ολοκληρωτισμό των Μπολσεβίκων, απομακρύνθηκαν από το βαθειά ριζωμένο στη λαϊκή ρωσική «ψυχή» όραμα της αυτοκρατορίας.  Ο Γιέλτσιν κατόρθωσε να σμπαραλιάσει εξευτελιστικά το όραμα παραδίδοντας τη ρωσική αυτοκρατορία της Σοβιετικής Ένωσης στη χλεύη της Δύσης και στις ορέξεις υπάνθρωπων μαφιόζων.  Αλλά ήταν παρένθεση.  Σήμερα η Ρωσία ξαναβρίσκει τη θέση της και αποκαθιστά το κύρος της στον διεθνή στίβο σταθερά και εντυπωσιακά.  Την προσοχή στη διαχείριση της αποκατάστασης του οράματος της αυτοκρατορίας στη Ρωσία σήμερα καταλαβαίνω ότι θέλει να επιστήσει η ταινία του αρχιμ. Τύχωνα Σεβκουνόφ.

Όταν μιλάμε για «αυτοκρατορία» αναφερόμαστε σε πολιτειακό σχήμα ριζικά διάφορο του εθνικού η του νεώτερου «αστικού» κράτους.  Η αυτοκρατορία δεν είναι καθεστώς εξουσίας ενός έθνους πάνω σε περισσότερους από έναν λαούς.  Είναι τάξη πραγμάτων (ordo rerum), δηλαδή τρόπος ειρηνικής συνοχής και πολιτικής συνύπαρξης λαών και εθνών, τρόπος που τον εγγυάται (τον εξασφαλίζει) μια ισχυρή σε πολεμική ισχύ και διοικητική οργάνωση εθνότητα.  Όμως ως άξονας συνοχής του πολυεθνικού σχήματος προϋποτίθεται ένας κοινός πολιτισμός, ένα κοινό νόημα βίου που το παράγει μία κοινή μεταφυσική παράδοση (απόδοση αιτίας και σκοπού στην ύπαρξη) η μία κοινή θρησκεία (religio imperii).

Αυτό το περιεχόμενο της λέξης «αυτοκρατορία» το καθόρισε και το πραγμάτωσε η Παλαιά Ρώμη, με την pax romana,  Και η Νέα Ρώμη-Κωνσταντινούπολη, με την pax christiana.  Επί χίλια εξακόσια χρόνια (από τον 2ο π.Χ. ως τον 15ο μ.Χ. αιώνα, περίπου) η ρωμαϊκή Οικουμένη ταυτιζόταν με τον «πολιτισμένο» κόσμο σε αντιδιαστολή προς τα «βαρβαρικά» έθνη της ανθρωπότητας.

Με βάση μια γενική (αναπόφευκτα σχηματική) θεώρηση της Ιστορίας, θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι κάθε απόπειρα απομίμησης του ρωμαϊκού πρωτοτύπου της αυτοκρατορίας  κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία.  Ίσως ο Καρλομάγνος να είναι η εξαίρεση:  Απέτυχε μεν βραχυπρόθεσμα (η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους επιβίωσε για ελάχιστα χρόνια), μπόλιασε όμως ολόκληρη τη μετα-ρωμαϊκή Δύση των επήλυδων στην Ευρώπη βαρβαρικών φύλων και φυλών με ανίατη αντιπαλότητα προς την εξελληνισμένη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία της Nova Roma στην Ανατολή.  Είχε κατανοήσει με την πολιτική του  ιδιοφυΐα ο Καρλομάγνος ότι δεύτερη αυτοκρατορία με την ίδια religio imperii της υπάρχουσας ρωμαϊκής, δεν ήταν δυνατό να συγκροτηθεί.  Γι'αυτό και οδήγησε τη Δυτική Χριστιανοσύνη στην αποκοπή της από το σώμα της Καθολικής Εκκλησίας: στη δημιουργία ενός διαφορετικού Χριστιανισμού, θρησκειοποιημένου και ατομοκεντρικού, άσχετου με τον ευαγγελισμό της σωτηρίας ως μετοχής στο εκκλησιαστικό απήχημα του Τριαδικού τρόπου της υπάρξεως.

Η ταινία του αρχιμ. Τύχωνα Σεβκουνόφ επιμένει διαφωτιστικά στο απύθμενο μένος, μίσος και πάθος με το οποίο μπόλιασε η πολιτική του Καρλομάγνου τους τραγικά υπανάπτυκτους λαούς της μεσαιωνικής Δύσης ενάντια στον ελληνορωμαϊκό κόσμο της Ανατολής.  Η κατάλυση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας συντελέστηκε ουσιαστικά το 1204 μ.Χ., με την άλωση και φρικώδη σφαγή και σύληση της Νέας Ρώμης από τις βαρβαρικές ορδές της Τέταρτης Σταυροφορίας.   Η οθωμανική κατάκτηση, δύο αιώνες αργότερα, τρύγησε εύκολα τους καρπούς του ιστορικού εγκλήματος των Σταυροφόρων.  Και ισοδύναμο έγκλημα αργότερα, αντιστάσεως μη ούσης, στον 16ο αιώνα, ήταν η χλευαστική μετονομασία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σε «Βυζάντιο».  Ώστε να επιβιώνει ιστορικά σαν δήθεν συνέχεια της Παλαιάς και Νέας Ρώμης μόνο η πλαστογράφηση της αυτοκρατορίας από τον Καρλομάγνο.

Η χρήση του όρου «αυτοκρατορία» από τον βούλγαρο βασιλέα Συμεών και τον σέρβο βασιλέα Στέφανο Ντουσάν δεν ξεπέρασε τα χρονικά όρια του βίου των δύο φιλόδοξων ηγεμόνων.  Και οι δύο άφησαν όμως στην Ιστορία ένα επικίνδυνο κατάλοιπο του οράματός τους:  Τη σύνδεση της αυτοκρατορικής φιλοδοξίας με την αυθαιρεσία της απαίτησης να αναγνωριστεί η εθνική τους Εκκλησία ως Πατριαρχείο.  Νόμιζαν οι άσχετοι ότι ο τίτλος και οι ευθύνες του Πατριαρχείου αντιπροσωπεύουν εξουσιαστικό θεσμό διοικητικής υπεροχής που συνάδει στην πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας – δεν υποψιάζονταν τί αντιπροσωπεύει για την ενότητα της «κατά την οικουμένην» Καθολικής Εκκλησίας το Συνοδικό Σύστημα και η θεσμική ραχοκοκαλιά του:  η Πενταρχία των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων.

Δυστυχώς την υποταγή της έννοιας της αυτοκρατορίας και του θεσμού του Πατριαρχείου σε εθνικιστικές φιλοδοξίες την πέτυχε η Ρωσία μετά την άλωση της Νέας Ρώμης από τους Τούρκους.  Στο βιβλίο του Οι δρόμοι της ρωσικής θεολογίας ο π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ περιγράφει τις συνθήκες υπό τις οποίες η Μόσχα, με κατάφορο εκβιασμό, πέτυχε, το 1589 μ.Χ., την προσωρινή αναγνώρισή της ως «πατριαρχείου», συμπληρώματος των οραμάτων της να διαδραματίσει ρόλο «Τρίτης Ρώμης».  Έτσι άνοιξε διάπλατα ο δρόμος για την έμπρακτη ακύρωση της Ορθόδοξης Εκκλησιολογίας:  Η κατά την οικουμένην ενότητα της Καθολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, βασισμένη στη συνοδικότητα της πρεσβυγενούς Πενταρχίας, κατατεμαχίστηκε τον 19ο αιώνα σε αυτοκέφαλα εθνικά Πατριαρχεία κατά το πρότυπο του εθνικιστικού κρατισμού των  προτεσταντικών ομολογιών.  Το εκκλησιαστικό γεγονός αλλοτριώθηκε σε «κρατική θρησκεία», υπηρετική πολιτικών και ιδεολογικών σκοπιμοτήτων, η συνέχεια της Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας αναιρέθηκε από την αποτελεσματικότερη των αιρέσεων, τον εθνικισμό.

Η ταινία του αρχιμ. Τύχωνα Σεβκουνόφ μοιάζει να προσβλέπει στο όραμα της αυτοκρατορίας σαν σε σταυρική διαχείριση ευθύνης και όχι εξουσιαστικού προνομίου.  Είναι η μόνη ρεαλιστική βάση για να διακριθεί η ανατολική εκδοχή της αυτοκρατορίας, ως επιτεύγματος πολιτισμού, από τον δυτικό ιμπεριαλισμό η από το αποικιοκρατικό σύστημα της κοινοπολιτείας.

Με απλά λόγια:  Για να λειτουργήσει σήμερα η πολιτική της Ρωσίας σε προοπτική και με στρατηγικές αυτοκρατορίας στον διεθνή στίβο, χρειάζεται να καλλιεργήσει τη συνεπή παραίτηση από το τυπικά δυτικό προϊόν του εθνικισμού.:  Να προσλάβει ενεργά την ελληνική εκδοχή του πολιτισμού και την εκκλησιαστική αλήθεια της κένωσης, της διακονίας.  Μετά την ολοκληρωτική επικράτηση της προτεραιότητας του εθνικισμού τα τελευταία διακόσια πενήντα χρόνια, οι ιστορικές συγκυρίες ή η Πρόνοια του Θεού οδήγησαν τον σημερινό φορέα της ευθύνης για την ενότητα της κατά την οικουμένην Εκκλησίας, το Οικουμενικό Πατριαρχείο Νέας Ρώμης-Κωνσταντινουπόλεως, σε τέλεια απογύμνωση από κάθε εξουσιαστική ισχύ.  Δεν διαθέτει ούτε πληθυσμική υπεροχή, ούτε στήριξη μηχανισμών εθνικού κράτους, ούτε οικονομική άνεση, ούτε δυνατότητα επαρκούς στελέχωσης,  Έχει επομένως όλα τα ευαγγελικά προσόντα για να διακονήσει ως η έσχατη όλων Εκκλησία και πάντων δούλη το «πρωτείο» του «εσχάτου», που τον αναδεικνύει «πρώτον» η κένωσή του.  Και το πρωτείο έγκειται στη σταυρική ευθύνη διαχείρισης δύο διακονημάτων:  Να συγκαλεί το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως οικουμενικές η γενικές τοπικές συνόδους.  Και να προεδρεύει σε αυτές.

Αν συμβεί και εξαφανιστεί ιστορικά αυτός ο άξονας ενότητας της Μιάς Καθολικής Εκκλησίας, τότε το συνοδικό σύστημα καθεαυτό, ως προέκταση της λειτουργικής καθολικότητας της Ευχαριστίας, θα οδηγήσει σε  εκκλησιαστική (όχι εξουσίας και ποσοτικής δύναμης) επανιεράρχηση των «πρωτείων».  Πάντως, το να λειτουργήσει τόσο ένα πολιτειακό σχήμα ως αυτοκρατορία όσο και μια τοπική εκκλησία ως πατριαρχείο, εξαρτάται από παράγοντες ποιότητας, όχι ποσότητας, διακονίας και όχι εξουσιαστικής υπεροχής.  Τα ποσοτικά και εξουσιαστικά κριτήρια οδηγούν σε βατικάνεια διαστροφή της Εκκλησίας σε θρησκευτικό ολοκληρωτισμό, όπως ανεπανάληπτα τον ζωγράφισε στον «Μεγάλο Ιεροεξεταστή» ο Ντοστογέφσκυ.

Η ταινία του αρχιμ. Τύχωνα μοιάζει να έχει μία διορατική επικαιρότητα:  Η Ρωσική Εκκλησία βγαίνει σήμερα από μιά μαρτυρική δοκιμασία εβδομήντα χρόνων διωγμού και έσχατης ταπείνωσης.  Και όπως πάντα η ταπείνωση, ατομική ή συλλογική, εκούσια ή ακούσια, έδωσε μίαν απρόσμενη, πανανθρώπινης εμβέλειας πνευματική καρποφορία στη Ρωσική Εκκλησία: την έκπληξη της ρωσικής θεολογίας της διασποράς, αυτό το μέγιστο δώρο του Θεού στην Εκκλησία Του κατά τον 20ο αιώνα.

Αυτή την αγιαστική καρποφορία της ταπείνωσης και του διωγμού, οι απελεύθεροι σήμερα και θωρακισμένοι με την ισχύ κρατικής εξουσίας Ρώσοι δεν μοιάζει να την εκτιμούν.  Ορέγονται το τσαρικό παρελθόν της κοσμικής μεγαλειότητας, που είχε αλλοτριώσει το εκκλησιαστικό γεγονός σε θρησκευτικό θεσμό κοσμικής κυριαρχίας.  Το πραξικόπημα των Μπολσεβίκων ανέκοψε βίαια μιάν αδυσώπητη φορά, που από την εποχή του Μεγάλου Πέτρου, παγίδευε στα αχνάρια των Φράγκων και της πορείας τους προς την τραγωδία του Σχίσματος (1054 μ.Χ.) τη Ρωσική Εκκλησία.

Το Σχίσμα, που απέκοψε τους Φράγκους από τη λατινική και ελληνική Ορθοδοξία, δεν ήταν γέννημα ιδεολογικών διαφορών, όσο έμπρακτης προσπάθειας να αυτονομηθεί η Δύση σε κάθε πρακτική λεπτομέρεια (επειδή την πρακτική του βίου και τη διαφορά των συμβόλων καταλαβαίνει ο λαός), σαφώς να διαφοροποιηθεί από την ελληνική τότε Ανατολή.  Έφτιαξαν δικό τους σταυροκόπημα με τα πέντε δάχτυλα, ξυρισμένους κληρικούς, άζυμο άρτο και καθόλου κοινωνία οίνου στην Ευχαριστία, δική τους αρχιτεκτονική των ναών, αγάλματα στις εκκλησίες, νατουραλίστικη ζωγραφική , άλλαξαν τη μουσική.  Σε ανάλογη πορεία είχε παγιδευτεί και η ρωσική Χριστιανοσύνη: Ρώσικο σχήμα του σταυρού, ρώσικο ένδυμα και κάλυμμα κεφαλής των κληρικών, ρώσικη κρεμυδόσχημη αρχιτεκτονική, νατουραλίστικη ζωγραφική, κοσμική μουσική μελωδία συνόδευαν την επιθετική αξίωση για το πρωτείο της Τρίτης Ρώμης.

Η ταινία του αρχιμ. Τύχωνα μας θυμίζει τις αληθινές προϋποθέσεις της αυτοκρατορίας και τον σεβασμό στα αινίγματα της Ιστορίας,  Πολύτιμο μάθημα.

*     *     *     *  

http://vizantia.info/docs/page299_0.htm

ΠΗΓΗ: Αύγουστος 2009, Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2009,

http://antibaro.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=6021&catid=100&Itemid=185

ΔΕΙΤΕ την ταινία σε βίντεο διάρκειας 71.03 λεπτών:  http://vizantia.info/docs/74.htm