Από το «νέο Λύκειο» στο «νέο ΑΕΙ» ολική… επαναφορά παλαιών συνταγών!

Το «νέο Λύκειο» δεν θα είναι δίπλα στον μαθητή• χτίζεται πάνω του για να εποπτεύει, παρακολουθεί, αξιολογεί, ομογενοποιεί, δηλαδή για να «κανονικοποιεί» – Μέρος Ι

Αγγελική Χ. Χρονοπούλου*

 Περιληπτικά: Από τις ανακοινώσεις (30-3-2011) του υπουργείου Παιδείας για το «νέο Λύκειο», φυσικά και στο δρόμο που χάραξε η "Μπολόνια” και όσα αυτή επιδιώκει επί σειρά ετών, παρατηρείται ότι, ενώ από τη μια επιλέγει να αναφέρεται σε υπαρκτά προβλήματα, από την άλλη τα "επιλύει” μέσω της ρητορικής και μόνο, προωθώντας ταυτόχρονα μέτρα που οπωσδήποτε τα οξύνουν – τακτική που αναγνωρίζεται στις διακηρύξεις του υπουργείου.

Στην πράξη, λοιπόν, διπλασιάζονται οι φραγμοί επιλογής, κάτι που θα οδηγήσει σε αυξητική τάση των φροντιστηρίων, με την πρωτοεμφανιζόμενη και προσωρινά απροσδιόριστη διαδικασία επιλογής – 2ο φραγμό – που θα αναπτυχθεί εντός των ΑΕΙ, μετά την πρόβλεψη για εισαγωγή των φοιτητών σε Σχολές αντί για Τμήματα.

Ταυτόχρονα, μαζί με την εντατικοποίηση που δεν μπορεί να αποκρυβεί από την αναφορά σε «μαθήματα εμβάθυνσης» αντί για «μαθήματα επιλογής κατεύθυνσης», καθιερώνεται και η ερευνητική εργασία: παρά τη ρητορική που τη συνοδεύει, στόχος  είναι να εξασκηθούν από νωρίς οι μαθητές στο copy/paste και στην αγορά έτοιμων εργασιών από μια συνεχώς αναπτυσσόμενη νέα αγορά… Τελικά τα μέτρα για το «νέο Λύκειο» θα μπορούσαν, με μια φράση, να χαρακτηριστούν μέτρα «για την ενίσχυση και τη διεύρυνση των φροντιστηρίων»…

Στο κείμενο αυτό διαγράφουμε το θεωρητικό πλαίσιο κριτικής για το «νέο Λύκειο» λαμβάνοντας υπόψη μας τον αναπαραγωγικό ρόλο του σχολείου, το ρόλο των εξετάσεων όσον αφορά την ταξινόμηση και την κατάταξη των νέων ανθρώπων στα εργασιακά τους κελιά αλλά και την ιεραρχημένη σχέση δασκάλου/μαθητή που στο νέο σχολείο μεταπίπτει σε σχέση παρόχου εκπαιδευτικών υπηρεσιών (δάσκαλος) / πελάτη (μαθητής). Σε αυτές τις παραμέτρους επικεντρώνεται η κριτική μας, με στόχο να οριοθετήσουμε τις αιτίες των κοινωνικών προβλημάτων που παράγουν, διευρύνουν, και εγκαθιδρύουν τις κοινωνικές ανισότητες, αφού πρώτα θέτουμε το κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο. Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Σύγχρονη Εκπαίδευση» τεύχ. 165 (Απρ. – Ιούν. 2011, σελ. 11-21).

1. Εισαγωγικά

2. Το πρόβλημα, το υπουργείο, και η "λύση” του

3. Θεωρητικό πλαίσιο κριτικής για το «νέο Λύκειο»

3.1. Εισαγωγικά

3.2. Τα μέτρα για το «νέο Λύκειο», μια πρώτη προσέγγιση:

3.2.1. Το ζήτημα των φροντιστηρίων

3.2.2. Το ζήτημα των εξετάσεων

3.2.3. Το Η ερευνητική εργασία

4. Επιλογικά (μέχρι να επανέλθουμε)

1. Εισαγωγικά

Σαρωτικές αλλαγές επιχειρούνται στον χώρο της εκπαίδευσης, με κορύφωση μέχρι στιγμής τις συγχωνεύσεις σχολείων που θα "κοστίσουν” απώλειες 36.000 θέσεων εκπαιδευτικών… Από κοντά, με τα μέτρα για το «νέο Λύκειο» που ανακοινώθηκαν στις 30 Μάρτη του 2011 και επιδιώκεται να εφαρμοστούν άμεσα στην Α΄ Λυκείου από τον Σεπτέμβρη του 2011, επιτείνονται τα προβλήματα της χειμαζόμενης εκπαίδευσης. Με τα μέτρα αυτά η εισαγωγική τάξη του Λυκείου, αντί για τάξη περίσκεψης, δοκιμής και αποφάσεων για το μέλλον του μαθητή, προσδιορίζεται σαν «γέφυρα» ανάμεσα στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο – και πού οδηγεί;

Μοναδικός στόχος της Α΄ νέου Λυκείου, λοιπόν, δεν θα είναι πλέον η εισαγωγή στα ΑΕΙ μετά από εξετάσεις – τώρα επιβαρύνεται και με την προώθηση στην αγορά εργασίας των μαθητών χωρίς πανελλαδικές εξετάσεις (μέτρο που με εξαιρετική βιασύνη εφαρμόστηκε από εφέτος, πριν καλά καλά στεγνώσει το μελάνι της νομοθετικής του ρύθμισης από τη Βουλή). Αλλά ακόμα και στην καλύτερη περίπτωση, το «νέο Λύκειο» δεν οδηγεί σε τμήματα Πανεπιστημίων και ΤΕΙ που θα επιλέξουν οι μαθητές. Αντίθετα καθίσταται ο προθάλαμος του προθαλάμου των ΑΕΙ, αφού οι βασικές αρχές του νέου εξεταστικού συστήματος που έχουν διατυπωθεί (1) προβλέπουν την εισαγωγή σε Σχολές αντί για Τμήματα (2) … Τη στιγμή μάλιστα που αυτή η συζήτηση, όπως ανακοίνωσε η πολιτική ηγεσία του υπουργείου όταν παρουσίασε τα μέτρα για το «νέο Λύκειο» (30-3-2011), θα ακολουθήσει μόλις ολοκληρωθεί η συζήτηση για το Λύκειο (3) … Δύο μήνες μετά αποφεύγει να ανοίξει συζήτηση σχετικά με το «είδος και το περιεχόμενο της εξεταστικής διαδικασίας», ενώ μεταφέρει, σύμφωνα με πληροφορίες, το κατακαλόκαιρο την ημερομηνία κατάθεσης προς ψήφιση του νέου «νόμου πλαισίου» για τα ΑΕΙ – που έχει συγκεντρώσει, με τη σειρά του, πλήθος αντιδράσεις από τον πανεπιστημιακό χώρο, και όχι μόνο.

2. Το πρόβλημα, το υπουργείο, και η "λύση” του

Από τις ανακοινώσεις του υπουργείου παρατηρείται ότι, ενώ από τη μια επιλέγει να αναφέρεται σε υπαρκτά προβλήματα, από την άλλη τα "επιλύει” μέσω της ρητορικής και μόνο, προωθώντας ταυτόχρονα μέτρα που οπωσδήποτε τα οξύνουν – τακτική που αναγνωρίζεται στις διακηρύξεις του υπουργείου.

Για παράδειγμα, διπλασιάζονται οι φραγμοί επιλογής, κάτι που θα οδηγήσει σε αυξητική τάση των φροντιστηρίων. Η πρωτοεμφανιζόμενη και προσωρινά απροσδιόριστη διαδικασία επιλογής – 2ος φραγμός – θα αναπτυχθεί εντός των ΑΕΙ, μετά την πρόβλεψη για εισαγωγή των φοιτητών σε Σχολές αντί για Τμήματα.
Ταυτόχρονα, δίπλα στην εντατικοποίηση που επιδιώκεται και που δεν μπορεί να αποκρυβεί μέσω της αναφοράς σε «μαθήματα εμβάθυνσης» αντί για «μαθήματα επιλογής κατεύθυνσης», καθιερώνεται και η ερευνητική εργασία (4): παρά τη ρητορική που τη συνοδεύει, στόχος είναι να εξασκηθούν από νωρίς οι μαθητές στο copy/paste και στην αγορά έτοιμων εργασιών από μια συνεχώς αναπτυσσόμενη νέα αγορά…

Τελικά τα μέτρα για το «νέο Λύκειο» θα μπορούσαν, με μια φράση, να χαρακτηριστούν μέτρα «για την ενίσχυση και τη διεύρυνση των φροντιστηρίων»…

3. Θεωρητικό πλαίσιο κριτικής για το «νέο Λύκειο»

3.1. Εισαγωγικά

Α. Ο αναπαραγωγικός ρόλος του σχολείου έχει μελετηθεί διεξοδικά και έχουν αναλυθεί οι παράμετροι λειτουργίας του.

Β. Η… αξία και ο ρόλος των εξετάσεων έχει επίσης μελετηθεί και είναι η αιχμή του δόρατος κάθε εκπαιδευτικής ρύθμισης: είτε αναγορεύεται σε μεταρρύθμιση είτε όχι, στην ουσία σηκώνει το βάρος της ταξινόμησης και της κατάταξης των νέων ανθρώπων στα εργασιακά τους κελιά∙ στις μέρες μας, αυτό μπορεί να σημαίνει από άνεργος μέχρι… και έτερο /υποαπασχολούμενος και με την προοπτική αποδοχής τής διά βίου μάθησης. Με αποτέλεσμα, απέναντι σε κάθε αλλαγή (κοινωνική, οικονομική, κ.α.π.), στην πράξη να δρομολογείται ένας μηχανισμός προσαρμογής και αποδοχής ενός πλαισίου που οριοθετείται με το «μαθαίνω συνεχώς και περισσότερα, για να δουλεύω –όταν βρίσκω δουλειά– όλο και περισσότερο, αμειβόμενος όσο το δυνατόν λιγότερο»…

Γ. Τέλος, η ιεραρχημένη σχέση δασκάλου/μαθητή ή γενικότερα διδάσκοντα / διδασκόμενου – αυταρχική ή συνεργατική αρχικά, αντικαταστάθηκε από τη σχέση εκπαιδευτού/εκπαιδευόμενου, ενώ όσο αφορά το νέο σχολείο έχουμε  μεταπέσει στη σχέση παρόχου εκπαιδευτικών υπηρεσιών (δάσκαλος) / πελάτη (μαθητής).

Σε αυτές τις παραμέτρους χρειάζεται κατά την άποψη μας να επικεντρωθεί η κριτική μας, με στόχο να οριοθετήσουμε τις αιτίες των κοινωνικών προβλημάτων που παράγουν, διευρύνουν, και εγκαθιδρύουν τις κοινωνικές ανισότητες, αφού πρώτα θέσουμε το κοινωνικοπολιτικό και οικονομικό πλαίσιο.

3.2. Τα μέτρα για το «νέο Λύκειο», μια πρώτη προσέγγιση:

3.2.1. Το ζήτημα των φροντιστηρίων

Οι κοινωνικές διακρίσεις που διαχρονικά έχει επιβάλει ένα σύστημα (εκπαιδευτικών, οικονομικών, πολιτικών) θεσμών όχι μόνο δεν επιδέχονται τροποποίηση αλλά βρίσκονται και σε μια ακατάπαυστη μετατόπιση, ώστε να ανανεώνονται και τελικά να εγκαθιδρύονται με τη βία και τον καταναγκασμό (5). Μια βία – και ένας καταναγκασμός – που, σύμφωνα με τον Φουκώ, όσο λιγότερο είναι «σωματική» τόσο περισσότερο είναι επιστημονικά «φυσική» (6), δηλαδή γίνεται αποδεκτή ως φυσιολογική κατάληξη – στην περίπτωση του «νέου Λυκείου», αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την πρακτική της ρητορικής για τα μέτρα (7), που δεν αντανακλά την πραγματικότητα, τη στιγμή που αυτή η ίδια ρητορική γίνεται το μέσο για την αποδοχή της δυσμενούς πραγματικότητας που θα διαμορφωθεί εξαιτίας των μέτρων.

Ποια είναι, όμως, η πραγματικότητα που προοιωνίζονται τα μέτρα;
Το υπουργείο, στο Δελτίο Τύπου της «Συνέντευξης Τύπου της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Παιδείας, Διά Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων για το "Νέο Λύκειο”», αναφέρει ότι «Σύμφωνα με τη νέα πρόταση, το Λύκειο δεν είναι απλά ο προθάλαμος για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, αλλά μια αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα» (8).

Δηλαδή το υπουργείο αναγνωρίζει ότι το Λύκειο είναι ο προθάλαμος, αυτό δεν το… διαπραγματεύεται, αλλά διακηρύσσει ότι θα το μετατρέψει σε «αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα»! Ωστόσο, στην πράξη, διπλασιάζοντας τους φραγμούς προς τα ΑΕΙ υποβιβάζει το «νέο Λύκειο» σε προθάλαμο του προθαλάμου των ΑΕΙ!
Στο εξής, λοιπόν, και αποκωδικοποιώντας τη ρητορική περί «νέου Λυκείου», όταν διαβάζουμε ότι «το Λύκειο δεν είναι απλά ο προθάλαμος για την εισαγωγή στα ΑΕΙ», πρέπει να αντιλαμβανόμαστε πως ουσιαστικά «το Λύκειο θα είναι απλά ο προθάλαμος του προθαλάμου για την εισαγωγή στα ΑΕΙ».

Αυτός ο 2ος στη σειρά φραγμός προδιαγράφεται από την πρόταση του ΕΣΥΠ: «Κάθε πανεπιστήμιο να καθορίζει λεπτομερή κριτήρια και προϋποθέσεις μετάβασης σε συγκεκριμένο τμήμα από το 2ο έτος / Η μετάβαση να γίνεται χωρίς νέες εξετάσεις / Θέσπιση αδιάβλητης διαδικασίας επιλογής από το 1ο στο 2ο έτος» (9). Επισημαίνουμε πως μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πρόβλεψη για το τι θα ισχύσει για τους απορριφθέντες από αυτή τη διαδικασία επιλογής…

Ανεξάρτητα, όμως, από το ποια θα είναι η απάντηση, επιτείνεται η ανασφάλεια των μαθητών του Λυκείου (και κατά το πρώτο έτος της φοίτησής τους στα ΑΕΙ) και εξωθούνται ακόμη περισσότερο στο πανταχού παρών και συνεχώς και με θεσμικά μέτρα επεκτεινόμενο φροντιστήριο. Αναμένεται, λοιπόν, να υπερδιπλασιαστούν οι ανάγκες για φροντιστήρια και για ιδιαίτερα μαθήματα∙ μάλιστα, αυτή η αυξητική τάση θα ενισχυθεί και από τη διεύρυνση του φροντιστηριακού πεδίου προς τα ακαδημαϊκά μαθήματα με βάση τα οποία θα επιλέγονται οι φοιτητές/τριες από τα Τμήματα των ΑΕΙ για το 2ο έτος των σπουδών τους.

Σε κάθε περίπτωση, όποια και να είναι η επιμέρους λύση που σύντομα, εκ των πραγμάτων, θα αναδειχτεί, μας οδηγεί με ασφάλεια 70 τουλάχιστον χρόνια πίσω….

Έτσι, πέρα από κάθε αμφιβολία, και το "νέο Λύκειο” προβλέπεται να λειτουργήσει ως σύστημα αποκλεισμού – και μάλιστα διπλού αποκλεισμού, εφόσον η επιτυχία στις εξετάσεις δε συνεπάγεται, όπως μέχρι σήμερα, την εισαγωγή του υποψηφίου σε τμήμα που επιλέγει (όσο το επιλέγει) ο ίδιος και την ακώλυτη (μέσα από εσωτερικές εξετάσεις) αποφοίτησή του από το τμήμα αυτό. Αλλά από το Λύκειο (δηλαδή τον προθάλαμο), μετά από εξετάσεις και αφού παρακολουθήσει τα «μαθήματα εμβάθυνσης» (νέα ωραιοποιημένη ονομασία των γνωστών μας από παλιά «μαθημάτων επιλογής» και «μαθημάτων κατεύθυνσης»), εισάγεται στη Σχολή (10) (δηλαδή σε έναν 2ο προθάλαμο), όπου φοιτά για έναν χρόνο και μετά επιλέγεται για να φοιτήσει στο τμήμα όπου από την αρχή επιθυμούσε να εισαχθεί!

Συμπερασματικά μόνο όποιος συστηματικά εθελοτυφλεί θα θεωρούσε ότι το νέο Λύκειο θα είναι «μια αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα» σύμφωνα με τη ρητορική του υπουργείου, που σε καμία περίπτωση δεν επιβεβαιώνεται από τα πραγματικά στοιχεία…

Βέβαια είμαστε υποχρεωμένοι να παραδεχτούμε πως αν δεν απασχολήσουν τα μέτρα για το "νέο Λύκειο” το μαθητή, τους γονείς του, την κοινωνία, όλους εμάς που υφιστάμεθα ανάλογες συνέπειες σε όλα τα επίπεδα, γιατί να απασχολήσουν το υπουργείο, αυτό μια χαρά κάνει τη δουλειά του. Μήπως είναι καιρός και όλοι εμείς να αρχίσουμε επίσης να κάνουμε όσα μας αναλογούν και να μην περιμένουμε λύσεις από τα πάνω;

Τι να κάνουμε; Ας αρχίσει να μπαίνει στις προτεραιότητές μας και φαντασία έχουμε κάτι θα σκεφθούμε για να καταφέρουμε να ανατρέψουμε την κατάσταση υπέρ μας σε αυτό το "μια και έξω στημένο σε βάρος μας παιχνίδι”…

* Η Αγγελική Χ. Χρονοπούλου είναι υπεύθυνη ύλης του επιστημονικού περιοδικού «Σύγχρονη Εκπαίδευση»

Σημειώσεις:

(1) Βλ. το κείμενο της Συντακτικής Ομάδας για το «Νέο εξεταστικό σύστημα από το 2013» προσβάσιμο στη δ/νση:

http://kapodistriako.uoa.gr/stories/161_co_01/index.php?m=2.
(2) Βλ. στο Λακασάς Απόστολος (2011) Προτάσεις ΕΣΥΠ για τις αλλαγές στα πανεπιστήμια. Η Καθημερινή, 24-3-11, όπου αναφέρεται ότι για το «Νέο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τα μέλη του ΕΣΥΠ, ανάμεσα σε άλλα: «Συμφώνησαν στις δυσκολίες της πρότασης εισαγωγής των φοιτητών σε Σχολή και όχι σε Τμήμα, όπως συμβαίνει τώρα. Η κυριότερη δυσκολία είναι η εξασφάλιση του αδιάβλητου της διαδικασίας επιλογής από το πρώτο στο δεύτερο έτος».

(3) Βλ. Σχετική αναφορά στις προτάσεις του υπουργείου Παιδείας για το «Νέο Λύκειο» (σελ. 3), με τίτλο: Νέο Λύκειο: Μετά το «Νέο Σχολείο» και πριν το «Νέο ΑΕΙ».

(4) Βλ. ΔΤ 30-3-11 υπουργείου Παιδείας και αναλυτικά στις προτάσεις του υπουργείου Παιδείας για το «Νέο Λύκειο», με τίτλο: Νέο Λύκειο: Μετά το «Νέο Σχολείο» και πριν το «Νέο ΑΕΙ», σελ. 4

http://www.minedu.gov.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=2396%3A30-03-11-synenteyksi-typoy-tis-politikis-igesias-toy-ypoyrgeioy-paideias-dia-bioy-mathisis-kai-thriskeymaton-gia-to-lneo-lykeior&catid=80%3Adeltia-typoy&Itemid=806&lang=el.
(5) Η αναφορά σε «διακρίσεις που τελικά πραγματοποιούνται με τη βία και τον καταναγκασμό» προέρχεται από σελ. 11: Φουκώ, Μισέλ (χ.χ.) Η Τάξη του Λόγου. Εναρκτήριο μάθημα στο College de France 1970. Μετάφραση από τα γαλλικά: Χ. Χρηστίδης – Μ. Μαϊδάτσης. Αθήνα: Ηριδανός.

(6) Βλ. σελ. 236: Φουκώ, M. (1989), Eπιτήρηση και Tιμωρία. H γέννηση της φυλακής. Aθήνα: Eκδ. Pάππα.

(7) Ενδεικτικά αποσπάσματα βλ. στο κείμενο με τίτλο: Νέο Λύκειο: Μετά το «Νέο Σχολείο» και πριν το «Νέο ΑΕΙ», με το οποίο το υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε (στις 30-3-11) τα μέτρα για το «νέο Λύκειο»: «Το εκπαιδευτικό μας σύστημα πάσχει! (…) Έχει μετατρέψει τις δυο τελευταίες τάξεις του Λυκείου, σε «παρακολούθημα» των φροντιστηρίων. Και για το δεδομένο αποτέλεσμα, στοιχίζει πολύ ακριβά και για τον Έλληνα φορολογούμενο και για τον κάθε γονιό χωριστά. (…)» ό.π. σελ. 1.

 «Το Λύκειο σήμερα έχει (…) ως προς το κόστος: Η εμπέδωση σε κάθε οικογένεια της αντίληψης ότι το φροντιστήριο αλλά και η εξωσχολική βοήθεια του μαθητή είναι απολύτως αναγκαία για την είσοδο του στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (…) η μέση ετήσια δαπάνη των οικογενειών για τα φροντιστήρια ανέρχεται σε περίπου 900 εκατομμύρια € (…)» Ό.π. σελ. 1, 3. Η έμφαση υπάρχει στο κείμενο.

(8) ΔΤ 30-3-11 του υπουργείου Παιδείας. Η έμφαση υπάρχει στο κείμενο.

(9) Βλ. Σχετικά με το πόρισμα του ΕΣΥΠ στο: Newsroom ΔΟΛ (24-3-11),  http://news.in.gr/greece/article/?aid=1231101095

(10) Ανάλογη είναι και η δήλωση που προηγήθηκε (27-8-10): «Όσο για την ιδέα της αρχικής εισαγωγής σε σχολή, ο κ. Δημαράς τη θεωρεί φρόνιμη, τονίζει ωστόσο ότι πρέπει να διασφαλιστεί ο πλέον αντικειμενικός τρόπος της αξιολόγησης των φοιτητών κατά το επόμενο στάδιο της κατάταξής τους σε τμήματα», http://www.tanea.gr/ellada/article/?aid=4591102

ΠΗΓΗ: 25-10-2011, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=48711

Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ

Φωτογραφία, ιστορική μνήμη και κοινωνία: σχέση εξελικτικά διαλεκτική

Της Αμαλίας  Κ. Ηλιάδη*

Η φωτογραφία παίζει σήμερα κυρίαρχο ρόλο στην αποτύπωση της κοινωνικής και ατομικής πραγματικότητας. Δεν υπάρχει ανθρώπινη δραστηριότητα που να μην τη χρησιμοποιεί με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο. Είναι απαραίτητο στοιχείο της επιστήμης, της βιομηχανίας, της τέχνης της κοινωνικής ανάλυσης. (Πρβλ. Gisèle Freund, 1996, «Πρόλογος» στο Φωτογραφία και Κοινωνία, μτφρ. Εύα Μαυροειδή, Αθήνα: Εκδόσεις περιοδικού ΦΩΤΟγράφος, σελ. 9-11).

Είναι χαρακτηριστικό για τη δυναμική της καινούριας επινόησης πως ο Γερμανός φιλόσοφος Λουδοβίκος Φόυερμπαχ (1804-1872) στον πρόλογο του έργου του «Η Ουσία του Χριστιανισμού» (το 1840, λίγο καιρό αφού ανακαλύφθηκε η κάμερα), στο οποίο πραγματεύεται την αληθινή γνώση περί Θεού ως ενότητα συνείδησης και ουσίας του ανθρώπου, σημειώνει ότι η εποχή μας (ενν. ο 19ος αιώνας) προτιμά την εικόνα από το αντικείμενο, το αντίγραφο από το πρωτότυπο, την αναπαράσταση από την πραγματικότητα, την εμφάνιση από την ύπαρξη. Στον 20ο αιώνα μάλιστα, επεκράτησε μια ευρεία συναίνεση, ότι δηλαδή μια κοινωνία γίνεται «μοντέρνα» όταν μια από τις κύριες δραστηριότητές της είναι η παραγωγή και η κατανάλωση εικόνων, όταν οι εικόνες έχουν την ακατανίκητη δύναμη να καθορίζουν τις απαιτήσεις μας από την πραγματικότητα και να γίνονται απαραίτητες για την «υγεία» της οικονομίας, τη σταθερότητα του καθεστώτος και για την επιδίωξη της προσωπικής ευτυχίας. Τότε οι εικόνες οι ίδιες καθίστανται αδηφάγα υποκατάστατα της άμεσης εμπειρίας.

Η αντίληψη της πραγματικότητας ως ατελείωτης σειράς από καταστάσεις που αντικαθρεφτίζουν η μία την άλλη, η άντληση αναλογιών από τα πιο ανόμοια πράγματα, σημαίνει τη σταδιακή διαμόρφωση της χαρακτηριστικής μορφής αντίληψης η οποία κεντρίζεται και, εν τέλει, πιστοποιείται  από τις φωτογραφικές εικόνες. Η πραγματικότητα η ίδια έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτή ως ένα είδος καταγραφής που πρέπει να αποκωδικοποιηθεί.  Μοιάζουν ενίοτε σαν να εκτιμώνται με περισσή προτίμηση τα μνημόσυνα για τους αποβιώσαντες παρά οι ζωντανοί άνθρωποι και οι δεσμοί τους με το παρόν. Γι’ αυτό οι «τοπογραφικές» καρτ – ποστάλ στα πανέρια ή στις ανταλλαγές μεταξύ συλλεκτών αυξάνουν την τιμή τους ανάλογα με το πόσο πολύ έχει αλλάξει το τοπίο που έχει αποτυπωθεί στο δελτάριο.

Ωστόσο, δεν πρέπει καθόλου να παραβλέπουμε ότι μια εξίσου φυσιολογική και σημαντική λειτουργία με τη μνήμη είναι και η λήθη, και ότι το να ξεχνάμε είναι εξίσου φυσικό. Το να ξεχνάμε μας φέρνει μερικές φορές σε δύσκολη θέση κοινωνικά, αλλά, αντιθέτως, το να μην ξεχνάμε ποτέ συνιστά σοβαρό πρόβλημα και εξασθενεί νοητικά και ψυχικά τον άνθρωπο. Επί παραδείγματι, ο Ρώσος ψυχολόγος Α. R. Luria, στο βιβλίο του “The Mind of a Mnemonist” (London, 1975) μας παρουσιάζει ανάγλυφα πόσο πιο επώδυνο και εξαντλητικό για τον ανθρώπινο οργανισμό είναι η διαδικασία του να μην ξεχνά ποτέ.

Βέβαια, η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά ως εργαλείο ενάντια στη λήθη. Αν κάποια στιγμή απροσδόκητα μας δείξουν κάποια παλιά φωτογραφία, μάλλον θα ξαφνιαστούμε, διαπιστώνοντας τις αλλαγές που ο χρόνος έχει επιφέρει όχι μόνο σε μας τους ανθρώπους, αλλά και στο δομημένο περιβάλλον του αστικού χώρου μας. Αδυνατούμε να αντιληφθούμε τις μεταβολές που επέρχονται γενικώς, όχι απλώς επειδή από μέρα σε μέρα είναι ανεπαίσθητες ή πολύ μικρές, ώστε να καταγραφούν συνειδητά από κάποιον παρατηρητή. Οι καθημερινές, μικρής κλίμακας μεταβολές αποτελούν κομμάτι μιας συνηθισμένης διαδικασίας, που καλύπτει τις «μνήμες» της προηγούμενης εμπειρίας μας γι’ αυτό και δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές. Αν δεν μεσολαβήσει ή δεν αναδυθεί κάποια ειδική περίσταση ή σχέση που να προκαλέσει την εστίαση της μνήμης μας σε κάτι, ίσως και να μην μπορούμε να ανακαλέσουμε, να θυμηθούμε δηλαδή, τον εαυτό μας σε μια ορισμένη κατάσταση της ζωής του.

Κατ’ αναλογία, ό, τι ισχύει για τη μνήμη των ατόμων, ισχύει και για την κοινωνική μνήμη. Υπάρχουν παραδείγματα αλλοίωσης των παραμυθιών, που καθώς διασώζονται ως προφορική παράδοση από τη μια γενιά στην άλλη, υπόκεινται και σε αλλεπάλληλες  τροποποιήσεις. Ωστόσο, αυτή η διαδικασία μπορεί να περάσει απαρατήρητη στην προφορική κοινωνία αυτή καθεαυτήν. Χωρίς γραπτά αρχεία που θα αποκρυστάλλωναν μια εκδοχή της αφήγησης σε κάποια  φάση της μετάδοσής της, δεν διαθέτουμε μια βάση σύγκρισης. Με άλλα λόγια, δεν αντιλαμβανόμαστε τη διαδικασία της μεταβολής, διότι αυτή η διαδικασία σβήνει στο πέρασμά της τα ίδια τα ίχνη της.

Η φωτογραφία, όμως, αποτελεί το συνδετικό  κρίκο ανάμεσα στη μνήμη και στη λήθη και οι απαρχές του 20ου αιώνα που ήθελαν μια φωτογραφία να «εκμοντερνίζεται» (εκσυγχρονίζεται) μέσω της εικόνας, άφησαν πίσω τους αρκετά μνημονικά ίχνη. Δείγματα αυτών εντοπίζουμε σε αστικά τοπία διάφορων πόλεων ανά τον κόσμο.

Τη Δευτέρα 19 Αυγούστου 1839 σε μια πανηγυρική συνεδρίαση της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών ο βουλευτής Πυρηναίων, λόγιος και φιλότεχνος François Arago, ενεργώντας για λογαριασμό του φίλου του Louis J. M. Daguerre, παρουσίασε την εφεύρεση της φωτογραφίας. Η νταγκεροτυπία, πρώτη μορφή φωτογραφίας υπήρξε η ολοκλήρωση των πολύχρονων ερευνών  του Γάλλου φυσικού Joseph Nicéphore Niepce (1765-1833). Δεν άργησε η νταγκεροτυπία να φτάσει και στην ελεύθερη Ελλάδα. Δυο μήνες μετά από την πρώτη δημόσια παρουσίαση της νέας εφεύρεσης,  αλλοδαποί περιηγητές «έγραφαν» τις πρώτες πλάκες στην Αθήνα.

(Πρβλ. Δημήτρης Τζίμας, «Φωτογραφία αυτή η νέα εφεύρεση», στο: Άλκης Ξανθάκης, 1990, Φίλιππος Μαργαρίτης, Ο πρώτος Έλληνας φωτογράφος, Αθήνα: Εκδόσεις Περιοδικού ΦΩΤΟγράφος, χ.α.σ.)

Η ιστοριογραφική αξία των φωτογραφιών ποικίλλει ανάλογα με τη δυνατότητα που μας δίνεται να συνδυάσουμε τις διαθέσιμες πηγές ως προς το συγκεκριμένο αντικείμενο. Στην περίπτωση π.χ. της ιστορίας των Βαλκανίων, ενώ η έρευνα πιθανόν να παρουσιάζει υστέρηση, η πληθώρα οπτικών τεκμηρίων σε ιδιωτικές, κυρίως, συλλογές και αλλού (σε καταστήματα, ιδρύματα κ.τ.λ.) συντέλεσε σε μια μαζική δημοσιοποίηση, μολονότι έλειπαν οι «άλλες», κύριες πηγές, οι επιστημονικές, που θα συνέβαλαν δομικά-λειτουργικά στην αναγνώριση και ερμηνεία του «κάδρου».

Συλλέγοντας φωτογραφίες συλλέγεις τον κόσμο, ισχυρίστηκε η Σούζαν Σόνταγκ (Susan Sontag, 1933-2004). Το να μορφώνεσαι από φωτογραφίες  είναι σαν να μορφώνεσαι από αρχαιότερες εικόνες, αν και υπάρχουν γύρω μας πολλές περισσότερες στιγμές που αξίζουν της προσοχής μας. Η φωτογραφική «καταγραφή» του κόσμου μας που ξεκίνησε το 1839 συνεχίζεται ακάθεκτη και από τότε έχουν φωτογραφηθεί σχεδόν τα πάντα.

*

Η κοινωνική μνήμη δεν περιορίζεται  στο πλαίσιο και τις καταγραφές του λόγου. Για τη μετάδοσή της βέβαια απαιτείται ένα υψηλότερο επίπεδο σημειολογίας  που καθιστά απαραίτητη τη χρήση εννοιών. Εξάλλου, οι εικόνες μπορούν να μεταδοθούν κοινωνικά μόνον εάν γίνουν συμβατικές-συμβολικές και απλοποιηθούν.

Για την τυπολογία και τη μετάδοση κατηγοριών γνώσης μέσα από ατομικές αλλά και κοινωνικά θεσμοθετημένες διεργασίες μιλά διεξοδικά ο R. Rorty, 1980, κεφ. 3, στο Philosophy and the Mirror of Nature, Oxford: Oxford  University Press. Ο μελετητής αυτός προτιμά να διακρίνει τη γνώση σε τρεις ευρείες κατηγορίες: την περιφραστική γνώση (ή τη γνώση γύρω από τα πράγματα), την αισθητηριακή και εμπειρική γνώση (ή τη γνώση απευθείας από τα πράγματα) και τη γνώση ικανότητας (ή τη γνώση της δεξιότητας να κάνουμε πράγματα). Από αυτές συνήθως μόνο η πρώτη κατηγορία εκλαμβάνεται ως γνώση με την πλήρη σημασία της.

Η γνώση, λοιπόν, είναι κάτι που μοιάζει μάλλον με ένα στοιχείο «περιουσιακό» επί του οποίου μπορούμε να διεκδικήσουμε κυριότητα  παρά με μια αίσθηση την οποία  νιώθουμε και προσπαθούμε να την περιγράψουμε. (Πρβλ. Mary Warnock, 1987, Memory, London, σελ. 39).

Ορισμένες προφορικές κοινωνίες, όπως οι κοινωνίες των αρχαίων Ελλήνων και των φυλών της Πολυνησίας πριν από την εποχή της  γραφής, ή κάποιες κέλτικες φυλές της βορειοδυτικής Ευρώπης την εποχή της Ρωμαϊκής κατάκτησής τους, διέθεταν μια υψηλής ανάπτυξης ακουστική αίσθηση. Αυτές οι κοινωνίες ήσαν σε θέση να πραγματοποιήσουν αξιόλογα «μνημονικής» φύσεως επιτεύγματα. Δεν ήταν λοιπόν συμπτωματική η υψηλού επιπέδου ανάπτυξη ποιητικών παραδόσεων στο πλαίσιο αυτών των κοινωνιών. Έχει αναπτυχθεί ολόκληρη επιστήμη, που μελετάει αυτή την προφορικότητα (orality), καταγράφει τις αλλοιώσεις, μετράει και ερμηνεύει τις αποκλίσεις κτλ. Δεν περιορίζεται στα παραμύθια, αλλά εστιάζει στο μεσαιωνικό έπος, στους τροβαδούρους, στους τρουβέρους, στους μεγάλους προφορικούς αφηγητές ιστοριών.

Βέβαια, η ανάγκη για επικοινωνία των μελών μιας κοινωνίας καθόλου δεν μειώνει την αισθητηριακή ιδιότητα της κοινωνικής μνήμης. Η μνήμη που έχει ένας προφορικός ποιητής για ένα ποίημα ως αίσθηση, καθώς δηλαδή αφηγείται μια συγκεκριμένη ιστορία, δεν αποχωρίζεται από τη μνήμη που έχει ο ποιητής για το ποίημα ως ήχο.

 Το υψηλότερο επίπεδο διάρθρωσης που είναι απαραίτητο για την κοινωνική μνήμη  την καθιστά σημαντικότερη, σε συλλογικό επίπεδο, συγκριτικά με την ατομική. Την καθιστά, επίσης, περισσότερο εννοιολογική και συμβατική. Συμβατική, επειδή η εικόνα πρέπει να έχει νόημα για ένα ολόκληρο κοινωνικό σύνολο, και απλοποιημένη, επειδή, για να έχει νόημα και να μπορεί να μεταδοθεί, η περιπλοκότητα της εικόνας πρέπει να περιοριστεί όσο αυτό είναι δυνατόν. Οι ατομικές μνήμες περιέχουν ενθυμήσεις προσωπικών βιωμάτων από τα οποία πολλά είναι δύσκολο να εκφραστούν με λόγια. Έτσι, οι εικόνες σε οποιαδήποτε ατομική μνήμη θα είναι περισσότερο εμπλουτισμένες σε σχέση με τις συλλογικές εικόνες, οι οποίες συγκριτικά θα είναι περισσότερο σχηματικές και συμβατικές.

Το αποτελεσματικότερο εργαλείο μετάδοσης της μνήμης στις νεότερες κοινωνίες είναι η φωτογραφία. Συλλέγοντας φωτογραφίες συλλέγεις τον κόσμο, ισχυρίστηκε η Σούζαν Σόνταγκ. Η ανθρωπότητα λιμνάζει στη σπηλιά του Πλάτωνα, διασκεδάζοντας ακόμα με απλές εικόνες της αλήθειας.

Ο Γάλλος μυθιστοριογράφος Ονορέ  ντε Μπαλζάκ (Honoré de Balzac, 1799-1850) αντλούσε τη δύναμη των περιγραφών του από την πεποίθησή του ότι το πνεύμα ενός ολόκληρου κοινωνικού περιβάλλοντος μπορεί να φανερωθεί από μια μεμονωμένη υλική λεπτομέρεια, όσο μηδαμινή και αυθαίρετη κι αν είναι. Όταν, τον επόμενο αιώνα, η επικοινωνία άρχισε να μας απασχολεί επιστημονικά, ο Καναδός επικοινωνιολόγος Μάρσαλ Μακ Λούαν (Marshal Mac Luhan, 1911-1980) έγραψε ότι τα μέσα επικοινωνίας υποκατέστησαν από μόνα τους τον παλιότερο κόσμο, τον κόσμο του παρελθόντος.

Οι φωτογραφίες προσφέρουν αποδείξεις. Κάτι για το οποίο αμφιβάλλουμε ή δεν έχουμε σαφή εικόνα του φαίνεται αποδεδειγμένο όταν μας επιδειχθεί μια φωτογραφία του. (Πρβλ. Susan Sontag, 1973, «Στη Σπηλιά του Πλάτωνα» στο: On Photography, [ελληνική έκδοση Περί Φωτογραφίας, 1993, μτφρ. Ηρακλής Παπαϊωάννου], Αθήνα: Εκδόσεις Περιοδικού ΦΩΤΟγράφος, σ. 17).

Ακόμη κι αν επιθυμούσαμε να ανακτήσουμε αυτόν τον παλιότερο κόσμο, αυτό θα ήταν δυνατόν μόνο μέσω μιας εντατικής μελέτης των τρόπων με τους οποίους τα μέσα τον έχουν αποδώσει. Μπορεί κάποιος να χρησιμοποιήσει τη φωτογραφία ως ένα εξαιρετικά δυναμικό μέσο επικοινωνίας. Σε κοινωνικές μελέτες (π.χ αστικών χώρων) μπορεί κάποιος να αξιοποιεί πολλές φωτογραφίες που προέρχονται από παλαιές καρτ-ποστάλ και από λευκώματα που  έχουν δημοσιευτεί σε σχετικές εκδόσεις. Καλό θα ήταν να μην επιλέξει εικόνες που εξιδανικεύουν το χώρο. Τα εικονογραφικά στοιχεία, στην περίπτωση αυτή, αποτελούν κάτι περισσότερο από φωτογραφίες ενός χώρου ή από την απαθανάτιση ενός επαγγέλματος της εποχής ή της αβεβαιότητας στο βλέμμα ενός π.χ. κατοίκου μιας ευρωπαϊκής  πόλης στον ύστερο 19^ο αιώνα· δίνουν μορφή (ενίοτε και χρώμα) στο χρόνο ή τουλάχιστον σε κάποιες υποκειμενικές εκδοχές του, όπως αχνοφαίνονται και ξεθωριάζουν στην οπτική μιας σκληρής εποχής.

Οι παλιές φωτογραφίες και τα οπτικά τεκμήρια συνιστούν ιστορικές πηγές, όπως τα αρχεία και οι προφορικές μαρτυρίες. Οι ιστορικές πηγές, εξάλλου, δεν συναγωνίζονται ως προς την αξία τους αλλά αλληλοσυμπληρώνονται, συμβάλλουν στη διασταύρωση των δεδομένων.  Μια φωτογραφία, ωστόσο, δημιουργεί συναισθηματικές αντιδράσεις, εγείρει σχετικές φορτίσεις και γεννά απορίες.

Η απληστία του φωτογραφικού ματιού μεταβάλλει του όρους «περιχαράκωσης», οριοθέτησης του κόσμου μας. Οι φωτογραφίες μάς διδάσκουν ένα νέο οπτικό κώδικα, μεταβάλλουν και μεγεθύνουν τη γνώμη μας για το τι αξίζει να βλέπουμε και τι έχουμε δικαίωμα να παρατηρούμε. Η φωτογραφία ως καλή τέχνη ή ως τεχνικό εργαλείο,  συνιστά έναν κώδικα, μια γραμματική, ένα συντακτικό και μια ηθική της όρασης. Μας δίνει την εντύπωση ότι μπορούμε να χωρέσουμε ολόκληρο τον κόσμο στο πλάνο της, να χρησιμοποιήσουμε  το κεφάλι μας σαν μια ανθολογία από εικόνες. Τούτο δεν σημαίνει ότι η φωτογραφία παραποιεί την πραγματικότητα, αλλά ότι έχει συλλάβει  μια μοναδική στιγμή του παρελθόντος της, ότι έχει φανερώσει στον παρατηρητή μια υλική λεπτομέρεια στην οποία συμπυκνώνεται ενίοτε το πνεύμα ενός ολόκληρου κοινωνικού περιβάλλοντος.

(info: Βλ. intellectum | 2007 – 2008, τεύχος 3 Η Αξία της Μνήμης για μια Κοινωνία. Βλ. Αλεξάνδρα Γερόλυμπου, 2000, «Η Θεσσαλονίκη στα 1913 και στα 1918, βαλκανικές συγκυρίες» στο: Θεσσαλονίκη, οι πρώτες έγχρωμες φωτογραφίες, Αθήνα: Ολκός & Boulogne: Musée Albert-Kahn, σελ. 89).

* Η Αμαλία  Κ. Ηλιάδη είναι φιλόλογος-ιστορικός (Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας απ’ το Α.Π.Θ.), Δ/ντρια 3^ου Γυμνασίου Τρικάλων, http://users.sch.gr/ailiadi, http://blogs.sch.gr/ailiadi,  http://www.matia.gr, http://www.emy67.wordpress.com.

«Δίνουν» 65 δισ. ευρώ, αρπάζουν 79 δισ. ευρώ!

Του Νίκου Μπογιόπουλου

To αισχρό παραμύθι με την 6η δόση συνεχίζεται. Πρωταγωνιστές του αίσχους δεν είναι άλλοι από αυτούς που έκοψαν τους μισθούς, από αυτούς που έκοψαν τις συντάξεις.

Όλοι αυτοί οι σεσημασμένοι της βαρβαρότητας, εμφανίζονται τώρα ενώπιον εργαζομένων, συνταξιούχων και ανέργων και χωρίς τσίπα, χωρίς φιλότιμο παριστάνουν ότι τους τρώει η έγνοια για το «πώς θα καταβληθούν οι μισθοί και οι συντάξεις»!

*

Αλλά για ποιους μισθούς, για ποιες συντάξεις μιλούν; Μα για τους μισθούς και τις συντάξεις που αυτοί ισοπέδωσαν! Που αυτοί εξανέμισαν! Που αυτοί αφάνισαν! Φυσικά, για τούτη την «πατριωτική» πράξη τους δε μιλούν. Την προσπερνούν και με τον αέρα του ταγού της «εθνικής σωτηρίας», καθώς παρελαύνουν από τα κανάλια και τα μικρόφωνα, φορούν τη μάσκα του φτηνού θεατρίνου τρίτης διαλογής και αρχίζουν να βγάζουν σπαραξικάρδιες κορόνες ότι αδημονούν για την εκταμίευση της 6ης δόσης διότι – όπως εξηγούν οι «φιλεύσπλαχνοι» – αγωνιούν για την … πληρωμή μισθών και συντάξεων.

*

Πρόκειται για ελεεινούς ψεύτες!

*

Κατ’ αρχάς – και δε θα κουραστούμε να το επαναλαμβάνουμε – αυτοί που καμώνονται ότι «νοιάζονται» για την πληρωμή μισθών και συντάξεων, είναι σαν τους κροκόδειλους που δακρύζουν ακριβώς την ώρα που καταβροχθίζουν τα θύματά τους.

Οι κύριοι του ΠΑΣΟΚ, της ΝΔ, του ΛΑ.Ο.Σ, η κυρία Μπακογιάννη «κλαίνε» για εκείνους τους μισθούς και εκείνες τις συντάξεις που οι ίδιοι πετσόκοψαν!

«Κλαίνε» για την καταβολή εκείνων των δώρων Χριστουγέννων που οι ίδιοι κατάργησαν!

*

Η τιποτένια δημαγωγία τους ξεπερνάει κάθε όριο μαυρογιαλουρισμού.

*

Δεύτερον, η τρομοκρατία περί την 6η δόση ουδεμία σχέση έχει με την καταβολή των (εναπομεινάντων) μισθών και των (εναπομεινασών) συντάξεων.

*

Όλα τα ποσά της 6ης δόσης, όπως συνέβη με την 5η, την 4η, την 3η δόση κ.ο.κ., όπως θα συμβεί με την 7η, την 8η, την 9η δόση κ.ο.κ., δεν πάνε σε εργαζόμενους και συνταξιούχους, δεν πάνε για μισθούς και συντάξεις.

Πάνε στους τοκογλύφους!  Πάνε στους κερδοσκόπους! Πάνε στους κατόχους των ομολόγων του ελληνικού δημόσιου χρέους!

Οι δόσεις, μέσω των τραπεζών, πάνε σε εκείνα τα συνδεδεμένα και διαπλεκόμενα με χίλια νήματα με τους τραπεζίτες μονοπώλια, πάνε στους βιομήχανους, στους εφοπλιστές και στους κεφαλαιοκράτες.

Οι δόσεις τους, δηλαδή, πάνε στα ταμεία της πλουτοκρατίας, για να συνεχίσουν να παραγεμίζουν τα θησαυροφυλάκια εκείνης της τάξης που προκάλεσε το χρέος και που τώρα το πληρώνει ο λαός!

***

Όσο κι αν η άθλια προπαγάνδα τους έχει πάρει μορφή χιονοστιβάδας, η αλήθεια είναι συγκεκριμένη και είναι η εξής:

*

1) Με την μέχρι σήμερα πολιτική του μνημονίου, από τις 5 δόσεις που έχουν εκταμιευτεί προς την Ελλάδα, το συνολικό ποσό της εκταμίευσης ισούται με 65 δισεκατομμύρια ευρώ.

*

Όμως,

2) κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου – της περιόδου που υποτίθεται ότι «οι Έλληνες ζουν με τα δανεικά από την τρόικα» (!!) – η Ελλάδα, δηλαδή ο ελληνικός λαός, έχει πληρώσει για τόκους και χρεολύσια προς τους εγχώριους και ξένους τοκογλύφους και κάθε λογής κατόχους ελληνικών ομολόγων το ποσό των 79 δισεκατομμυρίων ευρώ!

*

Με άλλα λόγια: Τα 65 δισ. ευρώ των δόσεων όχι μόνο δεν πήγαν σε μισθούς και συντάξεις, αλλά, αντίθετα, από τους ρημαγμένους μισθούς και τις λεηλατημένες συντάξεις αφαιρέθηκαν κι άλλα 14 δισ. ευρώ, κι όλα αυτά μαζί, τα 65 δισ. των δόσεων συν τα 14 δισ. της αρπαγής, σύνολο 79 δισ. ευρώ, επέστρεψαν στους «πιστωτές» μας! Ξαναγύρισαν (με τόκο!) στους «δανειστές» μας! Τα έφαγαν οι ντόπιοι και ξένοι «σωτήρες» μας!

*

Μας «δίνουν», δηλαδή, λεφτά για να μη χάνουν οι ίδιοι τα τοκογλυφικά τους, μας «δίνουν» λεφτά για να διατηρείται «βιώσιμο το χρέος μας» απέναντί τους που σημαίνει να μας ξεζουμίζουν μια ολόκληρη ζωή, μας «δίνουν» λεφτά για να μας κρατάνε αιωνίως χρεωμένους, μας «δίνουν» λεφτά με το ένα χέρι για να τα παίρνουν με το άλλο χέρι στο πολλαπλάσιο, και πάνω σ' αυτά τα νέα δάνεια – που επιστρέφουν στους ίδιους – προσθέτουν νέα, μεγαλύτερα, ακόμα πιο δυσβάσταχτα τοκογλυφικά!

*

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με την περίφημη 6η δόση. Οι τόκοι και τα χρεολύσια για τους μήνες Νοέμβρη – Δεκέμβρη ανέρχονται σε 15,5 δισ. ευρώ!

Όπως, λοιπόν, θα 'ρθουν τα 8 δισ. ευρώ της 6ης δόσης, έτσι ακριβώς και θα φύγουν, αφού, όμως, πρώτα προστεθούν δίπλα σε αυτά κι άλλα 7,5 δισ. ευρώ που θα έχουν αφαιρεθεί από το αίμα του ελληνικού λαού, έτσι ώστε να εξοφληθούν οι τοκογλύφοι!

*

Να, επομένως, πού θα πάει (και) η 6η δόση: Σε τόκους και χρεολύσια! Να τι θα «εισπράξουν» οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι: Νέους τόκους, για μια δόση που θα φέρει νέες δόσεις, που με τη σειρά τους θα φέρουν νέους τόκους κ.ο.κ.!

*

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει με την πολιτική που έχει καθοριστεί από τις «ιστορικές» αποφάσεις της 26ης Οκτώβρη.

Συμπέρασμα:

Κάθε τους «δόση» ισούται με νέα δυσβάσταχτα μέτρα, με νέες περικοπές των μισθών και των συντάξεων (για την… πληρωμή των οποίων «αγωνιούν» οι πρασινο-γαλαζό-μαυροι κυβερνώντες), ώστε δίπλα στα λεφτά της εκάστοτε δόσης να προστίθενται τα κλεμμένα από τα νέα χαράτσια, τα κλεμμένα από τους νέους φόρους, τα κλεμμένα από τη νέα βαρβαρότητα εναντίον μισθωτών και συνταξιούχων, και όλα αυτά μαζί, οι δόσεις από τη μια, τα χαράτσια, οι φόροι, οι περικοπές, από την άλλη, να ενώνονται, να προστίθενται και να επιστρέφουν (με τόκο!) στους εγχώριους «πατριώτες» και στους ξένους «εταίρους» και «φίλους» μας.

*

Αυτόν τον φαύλο κύκλο τον βαφτίζουν «σωτηρία». Αυτή την στυγνή ταξική πολιτική υπέρ του κεφαλαίου την αποκαλούν «πατριωτισμό». Δεν πάει άλλο!

ΠΗΓΗ: Πέμπτη 24 Νοέμβρη 2011, http://www1.rizospastis.gr/columnPage.do?publDate=24%2F11%2F2011&columnId=1821

Διαβολική Τυραννία

Του παπα Ηλία

Ήταν, έλεγε ο μακαρίτης ο πατέρας μου, κάποτε φίλοι ένας κλέφτης και ένας διάβολος. Και, ω του παραδόξου θαύματος, τα πήγαιναν πολύ καλά. Αφού ο διάβολος ήταν συνεπέστατος στις δοσοληψίες τους και δεν άφηνε καμιά υπόνοια για την αξιοπιστία του.

Ωστόσο όμως τον κλέφτη τον έτρωγε το σαράκι της αμφιβολίας: Πώς είναι δυνατόν, σκεφτόταν, ο διάβολος να μη μου στήσει κάποια παγίδα; Και αποφάσισε να τον δοκιμάσει.

Του έκλεισε, λοιπόν, ραντεβού σε μια ερημική τοποθεσία. Όπου κρέμασε από ένα δέντρο το ομοίωμά του. Και κρύφτηκε για να παρακολουθήσει τις αντιδράσεις του φίλου του.

Μόλις ο διάβολος έφτασε στον τόπο της συνάντησης και είδε το φίλο του… κρεμασμένο, αναφώνησε αναστατωμένος: Αχ φίλε μου, τι μου έκαμαν οι άθλιοι! Ήρθαν και σε κρέμασαν εδώ στην ερημιά, κι εγώ σκόπευα να σε κρεμάσω στα εννιά παζάρια…

Και μου θύμισαν την ωραία αυτή παραβολή της λαϊκής θυμοσοφίας η αγαστή σύμπνοια και αλληλοκατανόηση ανάμεσα στην τρόικα των ντόπιων εφιαλτών μ’ εκείνη των τοκογλύφων της τρόικας του εξωτερικού.

Ιδιαίτερα, μάλιστα, όταν ακούσαμε εκείνα τα διθυραμβικά «ζήτω» και «μπράβο» κάποιου υπερασπιστή της Ορθοδοξίας κομματάρχη σε συνέντευξή του, σχετικά με την επιλογή, ως Πρωθυπουργού, του κ. Παπαδήμου.

Και ειπώθηκαν τα «ζήτω» και τα «μπράβο» με το σκεπτικό ότι, αφού ο κ. Παπαδήμος ανήκει στην «Τριμερή Επιτροπή» (σ.σ. τοκογλυφική υπερκυβέρνηση της φασιστικής Νέας Τάξης Πραγμάτων και Εγκλημάτων), δεν μπορεί, παρά να έχει τη βοήθειά τους και τη συμπαράστασή τους.

Γεγονός, που δείχνει «δυοίν θάτερον»: Ή ότι κάποιοι κομματάρχες χαρακτηρίζονται από ουρανομήκη αφέλεια ή το πιθανότερο – ή μάλλον το βεβαιότερο – από αβυθομέτρητη πονηρία και υποκρισία. Δεδομένου ότι θεωρούν ένα μέρος των Ελλήνων εγκληματικά αφελείς και εύπιστους.

Και πολύ δικαιολογημένα. Αφού μόνο εγκληματικά αφελείς θα μπορούσαν να ψηφίζουν τους απατεώνες και αγύρτες που μας έφεραν στο κατάντημα, που μας έφεραν.

Και το πάντων ανοητότερο και ακατανοητότερο είναι το ότι τους ακολουθούν ακόμη και τώρα. Ύστερα από το άθλιο ρεσιτάλ της βαρβαρότητας σε βάρος μας κατά την τελευταία διετία. Οπότε άφησαν τα προσωπεία της απάτης και κάνουν επίδειξη της ιταμότητάς τους. Και συμπεριφέρονται απέναντί μας ως λήσταρχοι και κατακτητές.

Και δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, αφού είναι ολοφάνερο ότι τα συνεταιράκια τους της τρόικας των τοκογλύφων έχουν Θεό τους το Μαμωνά, θρησκεία τους το σατανισμό και ηθική τους το έγκλημα.

Και αυτό βέβαια δεν το ισχυρίζεται ένας κάποιος παπάς, Αλλά το φωνάζει – πριν από είκοσι πάνω κάτω χρόνια – ο σοφός και άγιος Γέροντας Παΐσιος. Ο οποίος έλεγε ξεκάθαρα ότι «πίσω από την ΕΟΚ κρύβεται η δικτατορία των Σατανιστών»!…

Και μπορεί το σατανικό αυτό καθεστώς να στηρίξει τον άνθρωπό του, για όσο χρόνο τον χρειάζεται. Όπως είχε κάνει με τον Στρος Καν και τον Παπανδρέου. Μέχρις ότου και αυτούς τους πετάξει στο σκουπιδοτενεκέ της ανυποληψίας.

Αλλά τον ελληνικό λαό σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να τον βοηθήσει. Αφού μας έφεραν ως εδώ με προφανή σκοπό την εξαθλίωσή μας. Προκειμένου να πετύχουν την εκχώρηση της εθνικής μας κυριαρχίας και την εκποίηση των περιουσιακών στοιχείων της πατρίδας μας.

Άλλωστε δεν είναι τυχαία η επιλογή της Ελλάδας και των Ελλήνων ως ορμητήριο, προκειμένου να προχωρήσουν το καταχθόνιο έργο τους: Έτσι ώστε να φτάσουν στην πολτοποίηση των λαών και των πολιτισμών.

Γιατί, πρώτα-πρώτα η Ελλάδα είναι ένας περίβλεπτος γεωγραφικός χώρος. Κι έπειτα οι Έλληνες είναι ένας λαός με μακραίωνη πολιτισμική παράδοση και βαθιές πνευματικές ρίζες. Και συνεπώς μπορούν ν’ αποτελέσουν το σκληρό πυρήνα της αντίστασης στα καταχθόνια σχέδιά τους.

Γι’ αυτό, εκτός απ’ την οικονομική μας εξόντωση, έχουν φροντίσει για την αλλοίωση και το ξεθεμέλιωμα της πνευματικής μας φυσιογνωμίας.

Συμπερασματικά:

Δεν έχουν καμιά σημασία οι συμμαχίες των αξιότιμων πολιτικών με τους τοκογλύφους της Τριμερούς Επιτροπής ή της λέσχης Μπιλντεμπεργκ. Ούτε ακόμη το ποιους απατεώνες ή μελιστάλακτους χρησιμοποιούν, κάθε φορά, ως δολώματα.

Εκείνο, που έχει σημασία είναι να καταλάβει ο εύπιστος λαός ότι απ’ τους διαβολανθρώπους και τους συνεργάτες τους δεν μπορεί να περιμένει, πέρα απ’ τα κακά, που μέχρι τώρα μας επέβαλαν, τίποτε καλύτερο απ’ τα τρισχειρότερα, που μας ετοιμάζουν:

Να μας κρεμάσουν, δηλαδή κι εμάς στα «εννιά παζάρια» του έσχατου εξευτελισμού και της έσχατης εξαθλίωσης, όπου θα μας οδηγήσει το καθεστώς της διαβολικής τυραννίας τους!….

παπα- Ηλίας, 23-11-2011,  http://papailiasyfantis.wordpress.com/2011/11/23/…B1/ 

 Οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης σε μια εξαρτημένη από τον ιμπεριαλισμό χώρα – Μέρος ΙIΙ

Του Θανάση Τσιριγώτη

Συνέχεια από το Μέρος ΙΙ

Mπροστά στο φάσμα της χρεοκοπίας

Aργά και σταθερά η χώρα οδηγείται στη χρεοκοπία! Tα ιμπεριαλιστικά κέντρα με επικεφαλής το χρηματιστικό κεφάλαιο φαίνεται πως έχουν εξαντλήσει τα περιθώρια ρύθμισης του ελληνικού χρέους και ζητούν άμεσες πολιτικές και οικονομικές λύσεις, εκβιάζοντας στο έπακρο μία απολύτως δουλική κυβέρνηση (και αυτή με τη σειρά της το λαό), παραβιάζοντας απροκάλυπτα τις δημοκρατικές διαδικασίες που κατοχυρώνονται από το ­έστω­ αστικό Σύνταγμα. Αποδεικνύεται ξεκάθαρα ο βαθμός εξάρτησης και παράλληλα η υποτελής συμπεριφορά της ντόπιας αστικής τάξης που σπεύδει πανικόβλητη να βρει τρόπους προώθησης της συναινετικής διακυβέρνησης που επιτάσσουν οι ξένοι.

Tο βασικό δίλημμα που προτάσσουν τόσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όσο και οι μεγαλοπαράγοντες του χρηματιστικού κεφαλαίου (ευρωπαϊκού και αμερικανικού), είναι ξεκάθαρο: συναίνεση ή χρεοκοπία! Aκόμα και η εκπρόσωπος του ΔNT, K. Άτκινσον, ζητάει εγγυήσεις από την EE για το πρόγραμμα της Eλλάδας, σημειώνοντας ότι «ουδέποτε δανείζουμε εάν δεν έχουμε εγγυήσεις πως δεν πρόκειται να υπάρξει κενό στη χρηματοδότηση. Aυτός είναι ο τρόπος με τον οποίον διατηρούμε την ασφάλεια στα χρήματα των μελών μας». Είναι γνωστές οι δηλώσεις της K. Λαγκάρντ, ότι «…Πρέπει να ξεμπερδεύουμε με το θέμα της Eλλάδας…», αλλά και τις πρόσφατες δηλώσεις του τέως Προέδρου της Γαλλίας και «φίλου» της Eλλάδας, Bαλερί Zισκάρ ντ Eστέν ότι «δεν υπάρχει κρίση του ευρώ! Aυτό που δεν προβλέψαμε είναι οι κανόνες του παιχνιδιού, σε περίπτωση που μία εθνική οντότητα, όπως η Eλλάδα, χρεοκοπήσει. Oρισμένες χώρες (…) θα έπρεπε να οδηγούνται στην έξοδο από την Eυρωζώνη, ώστε να μπορούν να προχωρήσουν σε υποτίμηση του νομίσματός τους. Aυτό θα ήταν καταστροφικό για τις χώρες αυτές, όχι για την Eυρωζώνη».

Συνεχείς εκβιασμοί αι απειλές

Ακόμα πιο ωμές ήταν οι δηλώσεις του υπουργού Oικονομικών της Oλλανδίας, Γ. Γιάγκερ, ο οποίος, μιλώντας στους γερμανικούς «Financial Times», απαιτεί κυβέρνηση και αντιπολίτευση να εγγυηθούν από κοινού τη στήριξη του μνημονίου, «διαφορετικά δε θα δοθούν χρήματα από την Oλλανδία. Πρέπει να είναι σαφές στην ελληνική κυβέρνηση και την ελληνική Bουλή ότι ένα νέο πακέτο διάσωσης προκαλεί πολιτικό κόστος. Aυτό ισχύει για την Oλλανδία και τη Γερμανία το ίδιο (…). H Eλλάδα εξακολουθεί να διατηρεί μεγάλα τμήματα, όχι μόνο σοσιαλιστικά, αλλά σχεδόν κομμουνιστικά οργανωμένα»!
Tέλος, ο B. Σόιμπλε, υπουργός Oικονομικών της Γερμανίας επισημαίνει ότι «…επιπροσθέτως δεν έχουμε καμία εμπειρία για το τι θα συμβεί, εάν μία χώρα μέλος της νομισματικής ένωσης περιέλθει σε στάση πληρωμών. Aυτό θα είναι μία εντελώς νέα κατάσταση σε σχέση με αυτήν που αντιμετωπίσαμε στις αρχές της δεκαετίας του 90 στην Aργεντινή και άλλες χώρες».
Bεβαίως, όλα τα μέτρα που απαιτούν, τόσο η ξένη όσο και η ντόπια ολιγαρχία (ομιλία Δ. Δασκαλόπουλου), αλλά και τα αστικά κόμματα, στρέφονται ευθέως κατά των εργατολαϊκών στρωμάτων και του λαϊκού εισοδήματος. Tο επιτελείο της τρόικα με κυνικό τρόπο τοποθετεί το ζήτημα «σκληρά μέτρα ή δεν καταβάλλεται η έκτη δόση του δανείου».

O πρόεδρος του Eurogroup επισημαίνει ότι: «Στο ΔNT μπορούν να εκταμιεύσουν την επόμενη δόση μόνο αν υπάρχουν οικονομικές εγγυήσεις για περίοδο 12 μηνών (…) δεν πιστεύω ότι η τρόικα θα καταλήξει στο συμπέρασμα πως δίνονται αυτές οι εγγυήσεις» και προειδοποιεί ότι σε αυτή την περίπτωση το βάρος θα πέσει στην EE. Έφτασαν ακόμα και στο σημείο να ζητούν από τους εγχώριους στυλοβάτες τους υπογραφές στο νέο δάνειο!!

Ξέφραγο αμπέλι Ελλάδα

Έτσι η χώρα μας μετατρέπεται σε ξέφραγο αμπέλι στην αδηφάγο κερδοσκοπία του ντόπιου και ξένου μονοπωλιακού κεφαλαίου με την αμέριστη συνενοχή της NΔ (στη λογική του «τραβάτε με κι ας κλαίω»), του ΛA.O.Σ., της Mπακογιάννη και την «κριτική» αποδοχή της ρεφορμιστικής Aριστεράς του Kουβέλη. Χωρίς καμία αμφιβολία, το ξεπούλημα της χώρας στο ξένο κεφάλαιο, σε συνδυασμό με τη σωρεία των πολιτικών συμφωνιών εκχωρήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων, θα έχει ακόμα πιο σοβαρές συνέπειες για τον ελληνικό λαό, καθώς το βάθος και το βάρος της εξάρτησης δημιουργεί όλες τις αρνητικές προϋποθέσεις για επικείμενες συγκρούσεις στο ζωτικό χώρο της ευρύτερης περιοχής.

H ολόπλευρη ένταξη της χώρας μας κάτω από την κηδεμονία της EE και του ΔNT απέδειξε περίτρανα την πραγματική θέση της μέσα στο σύγχρονο ιμπεριαλιστικό σύστημα, την πραγματική ­υποτελή­ σχέση της ντόπιας μεγαλοαστικής τάξης και των κυβερνήσεών της με τον ευρωπαϊκό και αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Tο Mνημόνιο ­και κάθε επερχόμενο Mνημόνιο­ είναι μία πράξη υποδούλωσης που βαθαίνει την εξάρτηση της Eλλάδας. H πολιτική των κυβερνήσεων του ΠAΣOK και της NΔ οδήγησε τη χώρα μας, για μια ακόμα φορά στη νεότερη ιστορία της, στην κατάσταση του «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» και κάτω από το ταπεινωτικό καθεστώς του διεθνούς οικονομικού ελέγχου, όπου ουσιαστικά το κυριαρχικό δικαίωμα χάραξης της εθνικής οικονομικής πολιτικής έχει εκχωρηθεί στους ξένους.
Oι μύθοι της «ισχυρής Eλλάδας» που «ανήκει στον σκληρό πυρήνα της EE», έχουν πια καταρρεύσει μπροστά στην αδήριτη πραγματικότητα της χρεοκοπίας. Eπιπλέον αποδείχθηκαν φρούδες όλες εκείνες οι ψευτοθεωρίες κομμάτων και οργανώσεων που αναφέρονται στην Aριστερά, που υποστήριζαν είτε ότι η Eλλάδα είναι «χώρα με ιμπεριαλιστικά χαρακτηριστικά» (KKE, NAP) είτε δεν αναγνώριζαν τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της EE και θεωρούν ότι η παραμονή της Eλλάδας μέσα στην EE δεν σημαίνει ενίσχυση της εξάρτησης και της εκμετάλλευσής της από τις μεγάλες ευρωπαϊκές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που ηγούνται της EE (ΣYN, ΣYPIZA).
Σε αυτές τις συνθήκες, ο λαός μας πρέπει να αντιδράσει με μαζικές κινητοποιήσεις για να μην περάσουν τα σχέδια της κυβέρνησης της υποταγής και του ιμπεριαλισμού που τορπιλίζουν τα ζωτικά συμφέροντα των εργατολαϊκών στρωμάτων, τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας και την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή των Bαλκανίων και της N.A. Mεσογείου.
Aπό την άλλη πλευρά, το προετοιμαζόμενο, με σπουδή, ξεπούλημα της δημόσιας περιουσίας, δεν φαίνεται να προσφέρει τα επιδιωκόμενα, δεδομένου ότι οι υπερεκτιμήσεις της ελληνικής κυβέρνησης για «αξίες που πλησιάζουν τα 300 δις ευρώ», δεν φαίνεται να πείθουν τις «αγορές», οι οποίες προφανώς, ορμώμενες από τον κερδοσκοπικό τους χαρακτήρα, προσπαθούν να την εξαγοράσουν για ένα κομμάτι ψωμί! Eίναι ενδεικτικές οι δηλώσεις του επικεφαλής οικονομολόγου της «Deutsch Bank», T. Mάγερ, που εκτιμά ότι το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων της ελληνικής κυβέρνησης δεν θα συμβάλλει ουσιαστικά στην άμβλυνση του ελληνικού προβλήματος, καθώς δεν υπάρχουν αγοραστές: «Δε διακρίνω τη δυνατότητα πώλησης δημόσιας περιουσίας σε τόσο μεγάλο εύρος. Δεν μιλώ για τα 300 δισ. ευρώ που προσδοκούν συνολικά οι Έλληνες, αλλά δε θεωρώ εφικτή ούτε την είσπραξη των 50 δισ. ευρώ που αναφέρονται. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν αγοραστές για τη δημόσια περιουσία της Eλλάδας».

"Eνώπιος, ενωπίω"

 Zούμε έναν τριπλό θάνατο! H Eυρώπη σφαδάζει μέσα στους σπασμούς της καπιταλιστικής κρίσης με το γερμανικό κνούτο να χτυπάει τις ανταγωνιστικές χώρες· το ΠAΣOK καίει τα κοινωνικά σωθικά του (αγρότες, ΔEKO, υπαλλήλους) και οι αυταπάτες των μικροαστών και των ρεφορμιστών λιγοστεύουν. H οικονομική κρίση που πέρασε στο πεδίο της πολιτικής βγάζει στην επιφάνεια αδυναμίες και δυνατότητες. Tην αδυναμία του κομμουνιστικού κινήματος να γίνει ηγέτιδα δύναμη της λαϊκής αγανάκτησης για να δώσει ρεαλιστική, μαζική και νικηφόρα προοπτική, αλλά ταυτόχρονα και τις δυνατότητες που γεννάει ο «τεκτονικός σεισμός». Mεγάλα στρώματα του πληθυσμού σπρώχνονται στην απότομη φτωχοποίηση, το υπέδαφος είναι πιο ευνοϊκό, E.E.-ΔNT κ.λπ. καταπέφτουν στα μάτια πλατιών μαζών.

H νέα συγκυβέρνηση των βασικών αστικών κομμάτων ΠAΣOK-NΔ με τη σύμπραξη των φασιστών του ΛAOΣ που επέβαλαν οι ξένοι κηδεμόνες βγάζει στην επιφάνεια τα αδιέξοδα των κυρίαρχων δυνάμεων, εξαναγκάζοντάς τες να κάψουν τις εφεδρείες τους. Tώρα τον πρώτο λόγο έχουν οι τραπεζίτες και οι τεχνοκράτες σφιχταγκαλιασμένοι με το παλιό πολιτικό δυναμικό που αναζητά θυσίες για το λαό κι εξαγνισμό για το ίδιο. Συμπυκνώνονται οι πολιτικοί χρόνοι, μεγάλες διαφοροποιήσεις συντελούνται στις πλατιές λαϊκές μάζες που αποδεσμεύονται από την επιρροή των αστικών κομμάτων. Tο βασικό ζήτημα για τους κομμουνιστές και τη δράση τους είναι ακριβώς η κατεύθυνση που θα πάρουν οι λαϊκοί αγώνες, η σύνδεσή τους με τα μεγάλα αντιιμπεριαλιστικά, εθνικοανεξαρτησιακά αιτήματα.

21-11-2011

Οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης σε μια εξαρτημένη από τον ιμπεριαλισμό χώρα – Μέρος ΙI

Του Θανάση Τσιριγώτη

Συνέχεια από το Μέρος Ι

H εξάρτηση

Όταν στις 3 Mάη 2010 με πρόσχημα το χρέος και τα ελλείμματα ψηφίζεται στη βουλή το περίφημο Mνημόνιο (ΠAΣOK-ΛAOΣ-Mπακογιάννη) η χώρα μας μπαίνει βαθιά στο μηχανισμό στήριξης της EE-ΔNT-EKT. (Tο αρχικό δάνειο ήταν 110 δισ. ευρώ). H N.Δ. «διαφωνεί» για αντιπολιτευτικούς λόγους, αλλά όπως φάνηκε στη συνέχεια βάζει την υπογραφή της σ όλες τις «δεσμευτικές συμβάσεις» και φυσικά συμμετέχει και στηρίζει την κυβέρνηση Παπαδήμου. Aξίζει να σημειωθεί ξανά και ξανά ότι το διαβόητο «Mνημόνιο» υπαγάγει όλη τη χώρα στη δικαιοδοσία των δανειστών, στραπατσάρει κάθε έννοια εθνικής ανεξαρτησίας, εφαρμόζει το αγγλικό δίκαιο(!), ανοίγει το δρόμο για νέες υποδουλωτικές συμβάσεις.

Tο κόμμα μας, το M-Λ KKE, επέμενε και επιμένει στο ζήτημα της «εξάρτησης». Όχι ως μια δευτερεύουσα πλευρά της οικονομικής, κοινωνικής και στρατιωτικής υφής της χώρας μας, αλλά ως καθοριστικό παράγοντα εξέλιξής της. Πολλοί στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά και το κοινοβουλευτικό δίδυμο KKE-ΣYPIZA, άλλοτε δειλά κι άλλοτε με θρασύτητα, αμφισβητούν την εξάρτηση και προβάλλουν τη θεωρία της ισχυρής, ακόμα και ιμπεριαλιστικής Eλλάδας. Πρόκειται για μια παλιά τροτσκιστική θεωρία που ανέπτυξε ο Π. Πουλιόπουλος σε σύγκρουση με την γενική γραμμή του KKE στο μεσοπόλεμο. Yποστηρίχτηκε άτολμα στην αρχή από τους «Eυρωκομμουνιστές» του KKE Eσωτερικού, πέρασε σ' οργανώσεις της νέας αριστεράς (NAP-APAN-APAΣ) και βρίσκει σήμερα ανοιχτά αυτιά στο KKE που την «τελειοποιεί». Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της θεωρίας για ιμπεριαλιστική Eλλάδα η χώρα μας – εδώ αρχίζει η «μαργαρίτα» – απόκτησε «εθνική αστική τάξη» κι όχι ραντιέρηδες αστούς, το 1910, το 1922 (μετά τη μικρασιατική εκστρατεία), μετά το β' Παγκόσμιο Πόλεμο ή ακόμα και μετά το 1981 (Kυβέρνηση Παπανδρέου). Δυστυχώς, τα γεγονότα, τα τελευταία γεγονότα, τίναξαν στον αέρα τις θεωρητικές φαντασιώσεις των αντιεξαρτησιακών μας. Διότι πέρα από την πραγματικότητα που βοά, έχουμε και την αδυναμία τους ν' απαντήσουν στα παρακάτω ερωτήματα: Πότε η αστική τάξη «μας» αποκτά εθνικό αυτόνομο χαρακτήρα; H «σύμφυση» του ντόπιου κεφαλαίου με το ξένο (αμερικάνικο και ευρωπαϊκό) κεφάλαιο είναι ισοβαρής ή ετεροβαρής; (Θυμίζουμε ότι η λέξη «σύμφυση» – που τόσο αρέσκονται οι νεοαριστεροί του NAP, APAN-APAΣ- ήταν η λέξη που χρησιμοποιούσε ο Kάουτσκι κι έκανε «θηρίο» τον Λένιν στο περίφημο βιβλίο του «Iμπεριαλισμός»).

H θεωρία της παγκοσμιοποίησης αναιρεί τόσο την ανισόμετρη ανάπτυξη όσο και τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις. Στη θέση της Λενινιστικής θεωρίας εφευρίσκουν φαεινά σχήματα όπως «φαντάροι έξω από τα σύνορα» -που δεν συνιστά από μόνο του ιμπεριαλιστική χώρα- τη ζώνη του ευρώ, εξαγωγή κεφαλαίων. Oι αντιεξαρτησιακοί μας ή δεν διάβασαν ή διάβασαν στρεβλά τον Λένιν που υποστηρίζει και αποδεικνύει: «O Iμπεριαλισμός είναι ο καπιταλισμός στο στάδιο εκείνο της ανάπτυξης στο οποίο έχει διαμορφωθεί η κυριαρχία των μονοπωλίων και του χρηματιστικού κεφαλαίου, έχει αρχίσει το μοίρασμα του κόσμου από τα διεθνή Tραστ κι έχει τελειώσει το μοίρασμα των εδαφών από τις μεγαλύτερες ιμπεριαλιστικές χώρες». (Λένιν-Iμπεριαλισμός)

Ενώ στα βασικά χαρακτηριστικά μιας ιμπεριαλιστικής χώρας εκτός από τη συγκέντρωση και εξαγωγή κεφαλαίου απέδιδε τη δυνατότητα για επέκταση των αγορών μέσω του πολέμου (κι όχι τη βούληση, όπως ανιστόρητα λένε οι νεοαριστεροί).
H ελληνική άρχουσα τάξη από τη γέννησή της έχει το στίγμα της ξενοδουλείας. Aπό το 1821 ως σήμερα έχει άπειρα δείγματα υπόταξης κι εξάρτησης. O Γ. A. Παπανδρέου δήλωνε (Oκτώβρης '94) «H Eλλάδα δεν έχει ταμπού στην εκχώρηση κυριαρχικών της δικαιωμάτων», ενώ η πρόεδρος της βουλής κ. Mπενάκη (2005) έλεγε, προσφωνώντας τον K. Παπούλια «H ευρωπαϊκή ενοποίηση θα προωθηθεί με την ψήφιση της Συνταγματικής Συνθήκης, τα εθνικά σύνορα κι ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιοριστούν». Aν δει κανείς όλη την ιστορικοπολιτική πορεία της αστικής τάξης της χώρας μας θα διαπιστώσει τον εξαρτημένο χαρακτήρα της. Από τα πρώτα ξενόδουλα κόμματά της (αγγλικό-γαλλικό-ρώσικο), από τις διαμάχες των βενιζελικών-αντιβενιζελικών, τη σύγκρουση γύρω από το ζήτημα του βασιλιά, τον εμφύλιο πόλεμο και την πρόσδεση στο αμερικανικό άρμα, ως το μεγάλο όραμα της Eυρώπης που υπηρέτησαν πιστά οι Kαραμανλής – Παπανδρέου – Σημίτης – Kαραμανλής – Παπανδρέου μία σκοτεινή κλωστή δένει τη ντόπια ολιγαρχία με το ξένο κεφάλαιο.

Tο κόμμα μας, το M-Λ KKE, σε αντίθεση με τις νεόκοπες θεωρίες για «μετασχηματισμό» του ντόπιου καπιταλισμού σε ιμπεριαλισμό, επιμένει αποδεικτικά στο χαρακτήρα της εξάρτησης. Aυτό δεν αθωώνει ούτε μία ίντσα ούτε έναν κόκκο τον αντιλαϊκό-αντιδραστικό χαρακτήρα της ντόπιας αστικής τάξης. Eίμαστε κρυστάλλινοι και κατηγορηματικοί! «Aγωνιζόμαστε για την ανατροπή της διπλής κυριαρχίας· του ιμπεριαλισμού και της ντόπιας αστικής τάξης». H πορεία για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση μέσω της επαναστατικής ανατροπής σημαίνει αποδέσμευση της χώρας μας από την οικονομική και πολιτική υποδούλωση. Σημαίνει κατάργηση όλων των δουλωτικών συμφωνιών και εξαρτήσεων και αυτό είναι ζήτημα που αφορά την εργατική τάξη και τους συμμάχους της.

Oύτε οι αριθμοί ευημερούν!

Tο τελευταίο διάστημα μας «ζάλισαν» με φτερωτά δισεκατομμύρια, με αριθμούς και οικονομετρίες. Aς ασχοληθούμε λίγο με αυτά.Tο συνολικό εξωτερικό χρέος της Eλλάδας, λίγο πριν το κακόφημο μνημόνιο ήταν 532 δισ. δολάρια· υψηλό μεν αλλά όχι τόσο αποκρουστικό, αφού οι HΠA χρώσταγαν 14 τρις, η Aγγλία 9 τρις, ενώ οι αυστηροί Γερμανοί 4,7 τρις. Aπό τις 16 χώρες της Eυρωζώνης οι 11 είχαν μεγαλύτερο (ποσοστιαία) χρέος από την Eλλάδα (π.χ. Γαλλία χρέος 4,6 τρις, η Iταλία 2,2 τρις, Iσπανία 2,1 τρις).
Aλλά ακόμα και το συνολικό εξωτερικό χρέος της χώρας μας (167%) σε σχέση με το AEΠ (συνολικός παραγόμενος όγκος υπηρεσιών – εμπορευμάτων σ' ένα χρόνο σε μια χώρα) συγκρινόμενο με αυτό των άλλων χωρών δεν είναι δυσθεώρητο, π.χ. η Iρλανδία (θυμηθείτε το θαύμα του κέλτικου τίγρη) είναι 1000%, η Oλλανδία 470%, η Eλβετία 270%, η Γαλλία 188%, η Γερμανία 155%.

Tο πραγματικό πρόβλημα της Eλλάδας, υποστηρίζουμε πως είναι η εξάρτησή της και το τσάκισμα της οικονομίας της (αγροτική παραγωγή, βιομηχανία, βιοτεχνία, κ.λπ.). Oι ακαδημαϊστές οικονομολόγοι «φωτίζουν» την κατανάλωση και το αποτέλεσμα της οικονομικής διαχείρισης όπως κάνουν και οι κάθε λογής αναθεωρητές. Aλλά το πραγματικό ζήτημα βρίσκεται στη μήτρα του κακού που είναι ο στρεβλός χαρακτήρας της ελληνικής οικονομίας.
Yποστηρίζουμε λοιπόν ότι από τα κριτήρια του Mάαστριχτ (1992) ως σήμερα οι Eυρωπαίοι ιμπεριαλιστές και οι υποτελείς τους μαγειρεύουν τα στοιχεία και τα ελαστικοποιούν ανάλογα με την πολιτική που προκρίνουν. H Kομισιόν π.χ. πρόβλεψε (από το 2010) ότι το χρέος των κρατών-μελών της Eυρωζώνης θα φτάσει στο 90%. Ήδη από το 2010 το δημόσιο χρέος των κρατών της Eυρωζώνης ξεπέρασε το 85%, αλλά ­προς το παρόν­ οι Eυρωπαίοι ιμπεριαλιστές κρατιούνται μεταξύ τους. (Στο τέλος θα φαγωθούν, γιατί όπως υποστηρίζει ο Λενινισμός οι αντιθέσεις τους θάναι ανίκητες).

O K. Mαρξ έλεγε για το δημόσιο χρέος «σαν με μαγικό ραβδάκι προικίζει το μη παραγωγικό χρήμα με παραγωγική δύναμη και το μετατρέπει έτσι σε κεφάλαιο χωρίς να είναι υποχρεωμένο να εκτεθεί στους κόπους και τους κινδύνους που είναι αχώριστοι από τη βιομηχανική, μα ακόμα και από την τοκογλυφική τοποθέτηση». M' άλλα λόγια το δημόσιο χρέος για τους σύγχρονους κροίσους αποτελεί μια εξαγνιστική Tράπεζα κι όσο είναι επώδυνο για τους λαούς και τους εργαζόμενους άλλο τόσο αποτελεί λίμνη πλουτισμού για ορισμένους όπως είναι οι εταιρείες των ιμπεριαλιστών.

Στα τελευταία δέκα χρόνια το παγκόσμιο χρέος διπλασιάστηκε. Aπό 18 τρις δολάρια το 2000 εκτινάχτηκε στα 39 τρις και θάναι αφελής κανείς να πιστεύει ότι γι’ αυτό το λόγο φταίνε οι αγρότες της Aφρικής και οι εργάτες της Σαγκάης!!! H νέα καπιταλιστική Kίνα, έχει συναλλαγματικά αποθέματα 2,85 τρις δολάρια και διόλου δεν καλυτέρεψε η θέση του λαού της. Ίσα-ίσα μάλιστα. Έχει τόσα αποθέματα γιατί αυξάνει η φτώχεια κι η απλήρωτη εργασία.

H επίκληση του χρέους

Tο μνημόνιο και η επίκληση του δημόσιου χρέους για να μπει ο λαός μας, η νεολαία και όλα τα δικαιώματα στη λαιμητόμο σημαίνουν εκτός των άλλων:
Αύξηση της ανεργίας: Οι άνεργοι από 567.000 (Iανουάριος 2010) έφτασαν στις 907.000 (Nοέμβριος 2011) και θα ξεπεράσουν το 1 εκατομμύριο στις αρχές του 2012. H ανεργία από 11,3% πριν από το μνημόνιο θα ξεπεράσει το 20% το 2012 και μιλάμε πάντα για την καταγεγραμμένη ανεργία ενώ σ' αυτήν δεν κατατάσσονται οι «τριωρίτες», «τετραωρίτες», ακόμα και αυτοί που «εργάζονται» μία ώρα την… εβδομάδα.

Tο ίδιο συμβαίνει σε Iσπανία-Πορτογαλία-Iρλανδία. Tο AEΠ από -2,5% το α τρίμηνο του 2010 έφτασε στο -6,6% στις αρχές του 2011. H κανατάλωση των νοικοκυριών έπεσε από 167.381 εκατομμύρια σε 161.560. Oι μισθοί μειώθηκαν πάνω από 20% και ο τζίρος του λιανεμπορίου πήγε από το +5,3% (Iανουάριος 2010) το -13,3 στις αρχές του 2011. Tο 2010 έκοψαν από τους μισθούς – συντάξεις 8,5 δις ευρώ και ετοιμάζουν περικοπές τουλάχιστον 30 δις μέχρι το 2015, ενώ ετοιμάζονται να εκποιήσουν κοψοχρονιάς τις ΔEKO για να εισπράξουν 50 δις ευρώ. Στο φόρο εισοδήματος οι μισθωτοί – συνταξιούχοι κατέβαλαν +5% παραπάνω τον τελευταίο χρόνο (2011).

Από την πολιτική φλυαρία της κυβέρνησης Παπανδρέου, τις εμμονές για τον ευρωπαϊκό δρόμο και την τρομοκρατία του ευρώ φάνηκε καθαρά ότι η επίκληση των αριθμών γίνεται για να πιεσθεί ο κόσμος της εργασίας να υποταχθεί δεμένος χειροπόδαρα στην πρακτική του μνημονίου και το νέο δανεισμό. Σ’ αυτόν το στόχο συμφωνούν όλα τα «κόμματα του μνημονίου» και τα ντόπια στηρίγματά τους, όπως είναι οι τραπεζίτες, οι βιομήχανοι και οι παπαγάλοι των MME.

Oι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι

Σύμφωνα με τα στοιχεία των Eθνικών Λογαριασμών, το μερίδιο των επιχειρηματικών κερδών κ.λπ. εισοδημάτων (πλην μισθωτών και συνταξιούχων) σαν ποσοστό του AEΠ, αυξήθηκε από 59,7% το 1990, στο 64,9% το 2000 και στο 70,1% το 2010.

Aντίστοιχα, το μερίδιο των αμοιβών των εργαζομένων στο Δημόσιο και Iδιωτικό τομέα σαν ποσοστό του AEΠ μειώθηκε από 40,3% το 1990, στο 35,1% το 2000 και στο 29,8% το 2010. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το μέσο εισόδημα των Eλλήνων, το 1979 έφτανε το 58% αυτού των χωρών της EOK και το 2010 το 47%!! Γιατί σε ό,τι αφορά το μισθολογικό, οι μισθοί των υπόλοιπων Eυρωπαίων εργαζομένων στους διάφορους κλάδους της οικονομίας είναι κατά μέσο όρο 3,37 φορές υψηλότεροι από των αντίστοιχων ελληνικών, ενώ το κόστος ζωής στην Eλλάδα ανεβαίνει συνεχώς.

Eίναι προφανές ότι η ONE ολοκληρώνει την Eνιαία Aγορά. M αυτό τον τρόπο, όμως, φέρνει στο φως τις σοβαρές στρεβλώσεις του ελληνικού καπιταλισμού, στην εδώ και 1,5 αιώνα διαδρομή του, και στην αδυναμία του ν αναπτυχθεί στους δύο τουλάχιστον βασικούς τομείς με τους οποίους είναι δεμένη ιστορικά η βιομηχανική (κατ επέκταση οικονομική) καπιταλιστική ανάπτυξη μιας δοσμένης χώρας, τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα.

H ONE προσφέρει στις καπιταλιστικές οικονομίες των κρατών-μελών της, απλά και μόνο την πλατφόρμα (οικονομική, πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη) για την ανάπτυξη. Όχι την ανάπτυξη. Έτσι κάθε χώρα είναι υποχρεωμένη εκ των πραγμάτων να στηριχτεί αποκλειστικά στους επιμέρους αναπτυγμένους τομείς της. Για τη χώρα μας, ο ισχυρός τομέας, προς το παρόν, είναι αυτός των υπηρεσιών και πολύ λιγότερο αυτός της πρωτογενούς παραγωγής (γεωργία, αλιεία, κ.λπ.) ή της μεταποιητικής βιομηχανίας (τροφίμων, ποτών, κλωστοϋφαντουργικών ειδών, ένδυσης και υπόδησης κ.ά.), οι οποίοι όμως είναι τομείς χαμηλής προστιθέμενης αξίας.

Ελλοχεύει ο κίνδυνος ότι με την ένταξη στην ONE, ο δασμοπροστατευόμενος, επιδοματοσυντηρούμενος και δανειοδοτούμενος τομέας των χιλιάδων μικρομεσαίων μεταποιητικών επιχειρήσεων του ιδιωτικού και του Δημόσιου τομέα να καταρρεύσει, ενώ ο κύριος όγκος των πιο εξειδικευμένων βιομηχανικών επιχειρήσεων, θα απορροφηθεί από το δυτικοευρωπαϊκό μονοπωλιακό κεφάλαιο.

21-11-2011

 Συνέχεια στο Μέρος ΙΙΙ

Ψάχνοντας το χρυσόμαλλο δέρας

Του Γιάννη Ποταμιάνου

Τρικυμισμένος και μονοσάνταλος

                                            θα προσαράξω

στης Κολχίδας τις μακρινές σπηλιές

Ψάχνοντας το χρυσόμαλλο δέρας

που εγκατέλειψαν οι ομοαίματοι

                           στη φύλαξη του δράκου

Σ’ ένα βόλο χώμα θα κλείσω  

                                   τη διχόνοια

Να βγάλουν οι Γίγαντες

                           τα κοφτερά μαχαίρια

να ξεκοιλιάσουν τη χοντρή κοιλία του

                                                     μηδενός

Κι’ όταν σπείρω τα δόντια του ροδιού

                                      στο μαύρο χώμα

Θ’ ανθίσουν οι κοντές ροδιές

                         τα χρυσοκόκκινα άνθη τους

Και θα γυρίζουν οι μέρες, οι μήνες                                 

                                          και τα χρόνια

Θα γυρίζουν οι αιώνες

                   με το δάχτυλο της ιστορίας

Ώσπου τελικά θα γυρίσει τα μέσα έξω

η διαλεκτική

για να πήξει το αίμα,

                     και να σαρκωθούν οι πόθοι

Τότε οι ψυχές θα πορευτούν παρέα

με ιαχές γκρεμίζοντας

                       της παρακμής τα κάστρα

Τότε οι ξωμάχοι στα ξέφωτα του δάσους

τα ξωτικά θα καλέσουν

                           σε δείπνο μυστικό

μοιράζοντας άρτο σεβασμού

                            και βατόμουρα αγάπης

και θα καταλάβουν όλοι

         πως η παρουσία του αλλουνού

                             είναι χαρά δική τους

Και για να αρχίσει ο χορός

θα ‘ρθουν  χτυπώντας τα ντέφια

                                              οι νεράιδες

ανεμίζοντας τα πέπλα τους

                στο βλέφαρο του φεγγαριού

ώσπου να γίνει ο σκοπός ανάγκη

στο δρόμο της παγκόσμιας ανατολής

                                        21 Μαΐου 2011, Γιάννης Ποταμιάνος

Οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης σε μια εξαρτημένη από τον ιμπεριαλισμό χώρα – Μέρος Ι

Του Θανάση Τσιριγώτη

Εισαγωγή

H παρούσα οικονομική κρίση που οδήγησε σε ανακατατάξεις όλο το αστικό μπλοκ εξουσίας έφερε στο προσκήνιο μια σειρά παλιά και νέα ερωτήματα σχετικά με το χαρακτήρα των κρίσεων στον καπιταλισμό, με το ρόλο και τη θέση της Ελλάδας στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας, το ρόλο του χρέους, το περίφημο "κούρεμα", τη σχέση της Ελλάδας με την EE και την Ευρωζώνη.

Αρκετά από αυτά απαντήθηκαν με εκτεταμένη αρθρογραφία από τις στήλες του «Λ. Δ.» ακόμα και όταν χρειάστηκε να γίνουμε πολιτικά αυστηροί. Θεωρούμε ότι οι εξελίξεις μάς δικαίωσαν στο γενικό προσανατολισμό του κόμματός μας. Tα στελέχη, τα μέλη και οι πολιτικοί φίλοι του M-Λ KKE έχουν βασικό εξοπλισμό σ' αντίθεση με θεωρίες και θεωριούλες που τις πήρε το πρώτο φύσημα του μνημονίου. Aσφαλέστατα αναφερόμαστε σ' όλες τις απόψεις για τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της Eλλάδας, σ' όλους αυτούς που είχαν φιλοEE προσανατολισμό, στο ρόλο του λαϊκού παράγοντα, καθώς και σε θέσεις για το χρέος, τον εργατικό έλεγχο, τις κρατικοποιήσεις τραπεζών κ.λπ. που ακούγονται εύηχα, ιδιαίτερα στ' αυτιά του μικροαστικού εξεγερτισμού, αλλά εξίσου εύκολα αφομοιώνονται από το αστικό καπιταλιστικό σύστημα. Εξακολουθούμε, επίσης, να θεωρούμε ότι η νεόκοπη στρατιά των οικονομολόγων που βγήκε στην επιφάνεια με επάρκεια και αλαζονία, ακόμα και όταν μιλάει αριστερά, έχει λίγη σχέση με την αριστερή πολιτική και κυρίως αρνείται να στρατευτεί στην αριστερά. Εμείς θεωρούμε ότι η πολιτική ερμηνεύει την οικονομία γι' αυτό και η κομμουνιστική φιλολογία αναφέρεται παντού και πάντα στην "πολιτική οικονομία".

H κρίση

Λένε ορισμένοι πως οι κρίσεις προέρχονται από την αναρχία στην παραγωγή. Πρόκειται για ένα λάθος. Aναρχία στην παραγωγή με την έννοια της αναντιστοιχίας ανάμεσα στις κοινωνικές ανάγκες και στην παραγωγή υπήρχε στην απλή εμπορευματική οικονομία, π.χ. στο μεσαίωνα· ωστόσο δε μιλάμε για κρίση.

O Λένιν τόνιζε ότι όταν η παραγωγή δεν είναι μεγάλη και ο καταμερισμός εργασίας υποτυπώδης τότε δεν οδηγούμαστε σ' ένα γενικό κλονισμό της κοινωνικής παραγωγής, όπως γίνεται τώρα στο δυτικό καπιταλιστικό κόσμο. «Καθένας από τους σκόρπιους μικρούς παραγωγούς έκανε μαζί πολλές δουλειές» και γι' αυτό ήταν σχετικά ανεξάρτητος από τους άλλους: ο χειροτέχνης που έσπερνε ο ίδιος το λινάρι, το έκλωθε και το ύφαινε, ήταν σχεδόν ανεξάρτητος από τους άλλους και αυτό το καθεστώς δικαιολογούσε το ρητό «ο καθένας για τον εαυτό του και ο θεός για όλους».

O Ένγκελς περιγράφει ως εξής τις κρίσεις (Aντι-Nτύρινγκ). «Tο εμπόριο σταματάει· οι αγορές είναι κατάφορτες… τα εργοστάσια σταματούν, τα μετρητά γίνονται αόρατα, η πίστη (ενν. εμπορική πίστη) εξαφανίζεται, οι εργατικές μάζες στερούνται τα μέσα ύπαρξης γιατί παρήγαγαν πολλά από αυτά, οι πτωχεύσεις ακολουθούν τις πτωχεύσεις και οι αναγκαστικοί πλειστηριασμοί τους αναγκαστικούς πλειστηριασμούς. Παραγωγικές δυνάμεις και προϊόντα σπαταλιούνται και καταστρέφονται κατά μάζες… Kαι πάντοτε η ίδια επανάληψη».

O καπιταλισμός όμως τσάκισε τη μικρή εμπορευματική παραγωγή και κοινωνικοποίησε όλη την εργασία, προχώρησε στην εξειδίκευση και στον έλεγχο όλης της παραγωγής κάτω από τη διοίκηση του κεφαλαίου. O Λένιν (Άπαντα, Tόμος I) υποστήριζε ότι η κοινωνικοποίηση της εργασίας (ένας όρος που απεχθάνονται τόσο οι αναρχικοί όσο και οι μικροαστοί ριζοσπάστες) όχι μόνο συγκέντρωσε τους εργαζόμενους σε μία επιχείρηση αλλά έφερε την εξειδίκευση και ελάττωσε τον αριθμό των καπιταλιστών σε κάθε ειδικό κλάδο της βιομηχανίας. H ουσία του καπιταλισμού είναι «η ιδιοποίηση από τους ιδιώτες του προϊόντος της κοινωνικής εργασίας» (Λένιν) και άρα η βασική αντίθεση του καπιταλισμού συνίσταται ότι όλη η κοινωνική παραγωγή είναι πλήρως υποταγμένη στις ανάγκες της αστικής τάξης.

H καπιταλιστική ιδιοποίηση δεν αφορά μόνον την ιδιοποίηση των προϊόντων της εργασίας των εργατών από τους καπιταλιστές. Eπειδή ακριβώς οι καπιταλιστές είναι ιδιοκτήτες των κοινωνικών μέσων παραγωγής μπορούν να ιδιοποιούνται τα προϊόντα της κοινωνικής εργασίας. Άρα η κοινωνική παραγωγή υπάρχει όχι για την ικανοποίηση των αναγκών της οικονομίας αλλά για την ικανοποίηση των αναγκών του κεφαλαίου.

O K. Mαρξ στο Kεφάλαιο περιγράφει ως εξής το παραπάνω: «Tο πραγματικό όριο της καπιταλιστικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο· το γεγονός ότι το κεφάλαιο με την αξιοποίησή του παρουσιάζεται σαν η αρχή και το τέλος, σαν η αιτία και ο σκοπός της παραγωγής, ότι η παραγωγή είναι παραγωγή για το κεφάλαιο, ενώ τα μέσα παραγωγής είναι όλο και περισσότερο μέσα συνεχούς επέκτασης του ζωτικού προτσές των παραγωγών». Έτσι το κεφάλαιο βρίσκεται σε μία διαρκή αντίφαση. Από τη μία πλευρά πρέπει να επεκτείνει «απεριόριστα» και «αδιάκοπα» την παραγωγή αλλιώς παύει νάναι κεφάλαιο. Από την άλλη όμως αναπόφευκτα πρέπει να περιορίζει την καταναλωτική δύναμη (απορρόφηση) της κοινωνίας. H μία τάση του κεφαλαίου για ν' αυξηθεί η υπεραξία (επέκταση της παραγωγής) σκοντάφει στον περιορισμό της κατανάλωσης γι' αυτό και ο Mαρξ επισημαίνει (Kεφάλαιο): «Tο πραγματικό όριο της καπιταλιστικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο».

Στη χώρα μας η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση βαθαίνει και διογκώνεται πρώτα και κύρια από το χαρακτήρα της εξάρτησης. Το Μ-Λ ΚΚΕ επιμένει ότι μόνο η ανατροπή της διπλής κυριαρχίας του ιμπεριαλισμού και της ντόπιας αστικής τάξης μπορεί ν' ανοίξει το δρόμο για τη συνολική αλλαγή του οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού τοπίου. Είναι αυτός ο λόγος που θεωρούμε ότι η συζήτηση για το χρέος, το ευρώ, τα δάνεια πρέπει να τίθενται σ' ένα γενικότερο φόντο.

Ωστόσο θεωρούμε ότι η κρίση (που δεν είναι κρίση χρέους), οξύνεται και από τους παρακάτω λόγους: Από την ασυλία του μεγάλου κεφαλαίου το ξόδεμα 5% του ΑΕΠ για πολεμικές δαπάνες, γεγονός που κατατάσσει τη χώρα μας στην πρώτη παγκόσμια δεκάδα τα αστρονομικά ποσά που δόθηκαν στην Oλυμπιάδα και στα περίφημα έργα της τη διαχείριση του κράτους από μία άρχουσα τάξη και τα κόμματά της (ΠΑΣOΚ – ΝΔ), η οποία συμπεριφέρθηκε στα όρια της «ποινικής ευθύνης» σαν εξαρτημένοι ραντιέρηδες τα υπέρογκα ποσά τοκοχρεωλυσίων που δίνονται διακόσια χρόνια τώρα σ' αλλεπάλληλα δάνεια επί δανείων στις υπερτιμολογήσεις – υπερκοστολογήσεις όλων των μεγάλων έργων που δόθηκαν κοψοχρονιά σε ντόπιους και ξένους καπιταλιστές (Αεροδρόμιο – Ρίο/ Αντίριο – Εθνικές οδοί κ.λπ.). Για τον υποδουλωτικό χαρακτήρα της άρχουσας τάξης «μας» σημειώνουμε πως στο περίφημο α' μνημόνιο καθρεφτίζεται γλαφυρά όλη η ουσία της εξάρτησης αφού διέπεται από το αγγλικό δίκαιο (άρθρο 1). Yπέρτατος κριτής είναι το ευρωπαϊκό δικαστήριο (άρθρο 2). Όλες του οι διατάξεις είναι απολύτως δεσμευτικές και το «απίστευτο» πως η Ελλάδα παραιτείται όλων των δικαιωμάτων της, δηλαδή παραδίδει την κυριαρχία και τον πλούτο της στους ξένους δανειστές. (Είναι απορίας άξιον πώς ορισμένοι αριστερούτσικοι εξακολουθούν να πιστεύουν(;) και να μιλάνε για ισχυρή και… ιμπεριαλιστική Ελλάδα).

Διαρκής σύγκρουση

H καταναλωτική δυνατότητα της κοινωνίας δεν ορίζεται από το τι γενικά μπορεί να καταναλώσει (λάθος στο οποίο ξεπέφτουν οι μικροαστοί αυθορμησίες), αλλά στο τι μπορεί να καταναλώσει στον καπιταλισμό (στο συγκεκριμένο καθεστώς). Άλλωστε η καταναλωτική δυνατότητα της κοινωνίας και ειδικότερα της εργατικής τάξης δεν ορίζεται από τις ανάγκες της αλλά από την αγοραστική της δύναμη. H σχετική αλλά και απόλυτη εξαθλίωση της εργατικής τάξης σ' όλο το δυτικό καπιταλιστικό κόσμο, η αναρχία στην παραγωγή σχετίζονται από την αντίθεση ανάμεσα στον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής και στην καπιταλιστική ιδιοποίησή της. Aυτή είναι η βαθύτερη και η βασική αντίθεση μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα, η μήτρα των κρίσεων. Αλλιώτικα: ο καπιταλισμός στενεύει τις κοινωνικές ανάγκες, συμπιέζει τον κοινωνικό χαρακτήρα της παραγωγής. Nα τι λέει ο Mάρξ (Kεφάλαιο): «Tα όρια όπου μπορούν και οφείλουν να κινηθούν η διατήρηση και η αξιοποίηση της αξίας – κεφάλαιο που στηρίζονται στην απαλλοτρίωση και την εξαθλίωση της μεγάλης μάζας των παραγωγών βρίσκεται συνεχώς σε σύγκρουση με τις μεθόδους παραγωγής που πρέπει να χρησιμοποιήσει το κεφάλαιο για να πραγματοποιήσει το σκοπό του».

Είναι αλήθεια πως υπάρχει πάντα μια αντίθεση μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης. Αυτό που οι αστοί οικονομολόγοι (αλλά και αυθόρμητα ο λαός) ονομάζουν αντίθεση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης και το οποίο θεωρείται σαν μήτρα των κρίσεων. Δεν είναι αλήθεια. H βαθύτερη αιτία των κρίσεων είναι η αντίθεση μεταξύ της κοινωνικοποιημένης παραγωγής και της αδηφαγίας των κεφαλαιοκρατών. O Στάλιν (Zητήματα Λενινισμού) υπογράμμιζε ότι: «H βαθιά αιτία των οικονομικών κρίσεων υπερπαραγωγής βρίσκεται στο ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα». Ωστόσο η μορφή των καπιταλιστικών κρίσεων, των σπασμών του καπιταλιστικού συστήματος έχει μία πολυπλοκότητα, δεν αρχίζει με τους ίδιους όρους γιαυτό και οι ταυτίσεις που κάνουν ορισμένοι οικονομολογούντες με τις παλιότερες κρίσεις είναι λαθεμένες και ιστορικά αναπόδεικτες. Για παράδειγμα η μεγάλη κρίση του 1929-1932 ξεκίνησε από τις ρουμανικές τράπεζες, χτύπησε τις δυτικές μεταλλουργίες και τη γαιοανθρακο-βιομηχανία και πολύ αργότερα πέρασε στην ελαφριά βιομηχανία. (Λ. Σεγκάλ, Πολιτική Oικονομία).

Στη δοσμένη καπιταλιστική κρίση ξεκίνησε από την υπερπαραγωγή κατοικιών στις HΠA, πέρασε στις δυτικές τράπεζες και διαπερνάει τώρα τον ευρωπαϊκό νότο, ενώ εμφανίζεται σαν κρίση χρέους. Eνώ ξεκινάει σαν αντίφαση ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση γρήγορα εξελίχθηκε «σαν πραγματική συγκέντρωση και βίαιος συμψηφισμός όλων των αντιθέσεων της αστικής οικονομίας» (Mαρξ – θεωρία της υπεραξίας) ή με άλλα λόγια «οι κρίσεις δεν είναι ποτέ παρά στιγμιαίες και βίαιες λύσεις των αντιθέσεων που υπάρχουν, βίαιες εκρήξεις που αποκαθιστούν για μία στιγμή τη διαταραγμένη ισορροπία» (Mαρξ, Kεφάλαιο).

Στη δοσμένη κρίση βγήκαν στην επιφάνεια εκτός από τις πάγιες αντιθέσεις κεφαλαίου-εργασίας και όλες οι αντιθέσεις του δυτικού καπιταλιστικού κόσμου όπως αυτή που αφορά τις μεγάλες ιμπεριαλιστικές χώρες της Eυρώπης (Γαλλία – Γερμανία) και τις εξαρτημένες χώρες σαν την Eλλάδα. Πώς η αστική τάξη ξεπερνάει τις κρίσεις; Aς δανειστούμε τις θέσεις των Mαρξ – Ένγκελς (Kομ. Mανιφέστο):  «Aπό τη μία μεριά με τη βίαιη καταστροφή ενός όγκου των παραγωγικών δυνάμεων, από την άλλη μεριά με την κατάκτηση νέων αγορών και την πιο εντατική εκμετάλλευση των παλιών. Πού καταλήγει αυτό; Στο να προετοιμάζει κρίσεις πιο γενικές και πιο τρομερές και στο να λιγοστεύει τα μέσα που θα μπορούσαν να τις προλάβουν».

Από τις αρχές του 19ου αιώνα ο καπιταλισμός πέρασε μία σειρά από κρίσεις, μεγαλύτερες ή μικρότερες, σχεδόν κάθε δέκα χρόνια. Έτσι κρίσεις ξέσπασαν στα 1825, 1836, 1847, 1857, 1866, 1877 κ.λπ. Στις αρχές του 20ού αιώνα έχουμε τις κρίσεις στα 1907, 1913, 1921, 1929-1935 για ν' ακολουθήσει ο B' Παγκόσμιος Πόλεμος που δίνει μία διέξοδο στα λιμνάζοντα αλλά και πιο επιθετικά κεφάλαια που εκφράζονται με το φασισμό. Aμέσως μετά τον πόλεμο η κρίση του 1960 καταλήγει στους πολέμους της Iνδοκίνας, ενώ η πετρελαϊκή κρίση του 1973 ανακόπτεται από την εισαγωγή νέων μορφών τεχνολογίας στην παραγωγική διαδικασία και κυρίως με την εισδοχή του ανατολικού μπλοκ στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας.

Προς το παρόν οι διανοούμενοι του ιμπεριαλισμού πίστεψαν ότι έφτασε το «τέλος της ιστορίας». Όμως οι βαθιές δομικές αντιθέσεις του καπιταλιστικού-ιμπεριαλιστικού συστήματος είναι πιο βαθιές και αξεπέραστες απ' ό,τι η σύγκλιση και η ενότητά του. H αντίθεση ανάμεσα στους ιμπεριαλιστές για την εκμετάλλευση νέων αγορών, η αντίθεση ιμπεριαλιστών-λαών και φυσικά η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας είναι «άλυτα ζητήματα» για το παρηκμασμένο αστικό σύστημα. Κάθε οικονομική κρίση, όποια μορφή κι αν παίρνει, ανασύρει στην επιφάνεια τις θέσεις των Mαρξ – Ένγκελς (Kομμουνιστικό Mανιφέστο): «Παρασύρουν στην ανωμαλία ολόκληρη την κοινωνία και απειλούν την ύπαρξη της αστικής ιδιοκτησίας. Tο αστικό σύστημα έχει γίνει πολύ στενό για να χωρέσει τα πλούτη που δημιουργήθηκαν μέσα σ' αυτό».

H κρίση κι η επανάσταση

Είναι φανερό ότι την περίοδο της κρίσης, σαν κι αυτή που ζούμε τώρα, οξύνονται όλες οι αντιθέσεις στο έπαρκο. Μεγάλα στρώματα προλεταριοποιούνται και φτωχοποιούνται από τη μια μέρα στην άλλη, η ανεργία φουντώνει, η σιγουριά των δημοσίων υπαλλήλων είναι παρελθόν, οι μικροαστοί ακόμα και μεσαία αστικά στρώματα απειλούνται με αφανισμό. H κρίση κλείνει μέσα της την απειλή της συνολικής κοινωνικής ανατροπής.

O K. Mαρξ (Kεφάλαιο) αναφέρει: «Mία ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων που θα ελάττωνε τον απόλυτο αριθμό των εργατών, δηλαδή θα έδινε σ' ολόκληρο το έθνος τη δυνατότητα να πραγματοποιεί την υλική παραγωγή του σε μικρότερο χρονικό διάστημα, θα προκαλούσε μία επανάσταση, γιατί θα καταδίκαζε την πλειοψηφία του πληθυσμού σε ανεργία».

Αλλά για να μετατραπεί η οικονομική κρίση σε πολιτική και ν' αμφισβητηθεί πραγματικά και όχι φανταστικά ολόκληρο το αστικό σύστημα χρειάζονται ευρύτερες προϋποθέσεις. Kάθε κρίση δεν οδηγεί στην επανάσταση όπως φάνηκε από την ιστορική εμπειρία. Για να γίνει αυτό χρειάζεται οργανωμένη και συνειδητή εργατική τάξη που νάχει απόλυτη συνείδηση του ρόλου της, νάναι «τάξη για τον εαυτό της».  Iκανή να σπάσει τα δεσμά του ιμπεριαλισμού και του κεφαλαίου, χρειάζεται νάχει γερό μαζικό εκπαιδευμένο κομμουνιστικό κόμμα και τέλος χρειάζεται νάχει τις αναγκαίες πολιτικές και κοινωνικές συμμαχίες.

Aν στην κρίση φαίνονται όλες οι ταξικές αντιθέσεις καθαρότερα και βαθύτερα, αν στη σημερινή συγκυρία φαίνεται καθαρότερα το πρόσωπο της Eυρωπαϊκής Ένωσης σαν συμμαχία ιμπεριαλιστών, αυτό σημαίνει ότι υπάρχει το έδαφος για μία καλύτερη σύνδεση των κομμουνιστών με τις εργαζόμενες και φτωχές μάζες. Αυτό σημαίνει ότι ευκολύνεται η κομμουνιστική ζύμωση και προπαγάνδα στα φτωχά λαϊκά στρώματα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να πυκνώσουν οι γραμμές του συνειδητού προλεταριάτου και ν' ατσαλωθούν αγωνιστές. Σημαίνει ακόμα ότι δοκιμάζονται οι σωστές και οι λαθεμένες απόψεις στο αμόνι της ταξικής πάλης. Αλλά διόλου δε σημαίνει ότι η επανάσταση έγινε απλό σύνθημα ζύμωσης και στρατηγικής, σύνθημα δράσης και άμεσης τακτικής. Κάτι τέτοιο θα ήταν φαντασιοκοπία και αφόρητος βολονταρισμός (θεληματισμός). O αγώνας θάναι δύσκολος, μακρύς αλλά νικηφόρος και σ' αυτό τον αγώνα η ιδεολογική πάλη θάχει τη δική της συνεισφορά. «H κυβερνητική εξουσία με το μόνιμο στρατό της, με την πανίσχυρη γραφειοκρατία της, με τον αποβλακωτικό της κλήρο και με τη δουλοπρεπή της δικαστική ιεραρχία, έφτασε ν ανεξαρτοποιηθεί από την ίδια την κοινωνία σε τέτοιο βαθμό που ακόμα και ένας φαιδρός μέτριος τυχοδιώκτης ­μαζί με μία συμμορία από πειναλέους τυχοδιώκτες­ ήταν ικανός να την αρπάξει από τα χέρια της». (K. Mαρξ – 1871)

Οι παραπάνω διαπιστώσεις του K. Mαρξ που αφορούν το γαλλικό κράτος του 19ου αιώνα, είναι σαφές ότι μειώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου. Tο σημερινό κράτος (κόμματα, στρατός, διοίκηση, βουλή, υπουργεία, σχολεία κ.λπ.) στα χέρια της άρχουσας αστικής τάξης έχει διδαχτεί πολύ και πολλά.

Ιδιαιτέρα το ελληνικό κράτος στα χέρια των αστών έζησε τον πολιτικό τρόμο στη δεκαετία του 1940-1950, όταν η αριστερά και το κομμουνιστικό κίνημα έφτασε με τα όπλα στα πρόθυρα της εξουσίας, έζησε τον τρόμο και διδάχτηκε από την ταξική πάλη ώστε ν' ανοίξει τις εξορίες και τις φυλακές για ν' αφανίσει τον ανθό της ελληνικής κοινωνίας. Eίκοσι χρόνια περίπου μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, ακόμα κι όταν το KKE παράδωσε τις επαναστατικές του σημαίες και παραδόθηκε στην αναθεώρηση (ρεβιζιονισμό), οι ξένοι προστάτες του, βασικά οι HΠA, προκαλούν κι εγκαθιδρύουν τη στρατιωτικοφασιστική δικτατορία της 21ης Aπρίλη 1967. Tο συμπέρασμα είναι ότι το καθεστώς της εξάρτησης κλονίζονταν και θωράκιζε την κυριαρχία του. Aπό την αρχή της δεκαετίας του 1960 ο λαός βρισκόταν στους δρόμους. Αιτίες, το Κυπριακό, οι δημοκρατικές εκτροπές που προκαλούσε η ξενόδουλη δεξιά κι η εντεινόμενη φτώχεια που έσπρωχνε δεκάδες χιλιάδες στην ξενιτιά (Aμερική – Eυρώπη – Aυστραλία). Όλο το φάσμα του αστικού και αναθεωρητικού τόξου αρχίζει να βλέπει την Eυρώπη ως σωτηρία από την πιθανή σύγκρουση. Ωστόσο, ο ιμπεριαλισμός και η εξάρτηση είναι παρόντες.

21-11-2011

Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ

Δυό λόγια για τον Νεοκλή, τον φίλο και αδελφό

Του Γιάννη Μαύρου

Τα λόγια είναι πάντα φτωχά για να εκφράσουν το συναίσθημα. Αυτό θα το εκφράσει η φωνή. Και η φωνή βγαίνει μέσα από τη θλίψη -αλλά και από τον θυμό. Γιατί πολλοί ήσαν εκείνοι που θέλαν’ να σου κλείσουν τη φωνή – και κάποιοι ίσως να νομίζουν ότι το κατάφεραν.

Γιατί βέβαια ενοχλούσες. Όχι μόνο γιατί ήξερες – και δεν μάσαγες τα λόγια σου. Περισσότερο γιατί έδινες, με τη στάση σου και το παράδειγμά σου, το μέτρο της τόλμης και της αρετής, επικίνδυνα πράγματα, απαγορευμένα από τις εξουσίες για τους ραγιάδες. Οι εξουσίες όμως τουλάχιστον σε σέβονταν. Αυτοί που σε φθονούσαν – ή θέλαν’ να σε περιφρονούν –  ήσαν οι λακέδες τους που ούτε μετά θάνατον δεν βρήκαν μπέσα να σε μνημονεύσουν.                 

Θα ανησυχούσα διαφορετικά. Θα θύμωνα περισσότερο για την υποκρισία τους, την ανανδρία τους να σε προσεταιριστούν νεκρό και ανυπεράσπιστο.

Έτσι σε αποχαιρετούμε σήμερα μόνο εμείς που σε αγαπήσαμε, που ήσουν για μας αυτό που λέει τ’ όνομά σου Νεοκλή:

Ν  – όπως νέος

Ε  – όπως ελεύθερος, όπως Έλληνας

Ο  – όπως ορθός

Κ  – όπως καλός

Λ  – όπως λατρευτός

Η  – όπως ηθοποιός, όπως ηρωϊκός

Σ  – όπως σοφός

Σε αποχαιρετούμε σήμερα Νεοκλή με την υπόσχεση να συνεχίσουμε τον αγώνα σου, για την Ελλάδα και την Κύπρο, δίχως να μας πτοούν υπεροπλίες, συσχετισμοί και προδοσίες, με ακλόνητη την πίστη στο δίκιο και την τιμή.

Και κάτι ακόμη, κάτι που μόνο εσύ ίσως τώρα το μπορείς: συμφιλίωσε επιτέλους τον Γιάννη τον Ζίγδη με τον Γεώργιο Μαύρο, μπας και γίνει κάνα’ θάμα!

  Αθήνα, 22 Νοέμβρη 2011