Νεοελληνική ταυτότητα 

 

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

 

Η απάντηση στο ερώτημα είναι σαφέστατα φορτισμένη από θρησκευτική πίστη (και θεωρώ και τον υλισμό μορφή θρησκευτικής πίστης) και ιδεολογήματα. Αν κάνουμε ιστορική αναδρομή στην αυτοκρατορία της Ρωμανίας (Βυζάντιο), θα διαπιστώσουμε ότι τα συνεκτικά στοιχεία της ήταν η θρησκευτική πίστη (Ορθοδοξία) και η αποδοχή της κεντρικής εξουσίας (αυτοκράτωρ). Το εθνικό στοιχείο ήταν υπολανθάνον. Μόνο κατά τον 19^ο αιώνα με το σχηματισμό των εθνικών κρατών στη Δυτική Ευρώπη το στοιχείο αυτό καταλαμβάνει κυρίαρχη θέση στο κράτος. Η αίρεση αντιμετωπίζεται από την κεντρική εξουσία ως εξ ίσου επικίνδυνη με την αμφισβήτησή της εκ μέρους των κατά τόπους οικονομικά ισχυρών. Ο διωγμός των αιρετικών οδήγησε σε επικρίσεις της Εκκλησίας, την οποία αρκετοί ιστορικοί ταυτίζουν με την "θεοκρατική" εξουσία, αγνοώντας την ύπαρξη μαρτύρων της πίστεως και κατά την περίοδο αυτή. Ο διωγμός των οικονομικά και κοινωνικά ισχυρών ερμηνεύεται ως διαπάλη οικονομικών συμφερόντων. Αξίζει να τονιστεί ότι η υλιστική ερμηνεία της ιστορίας θεμελιώνεται αποκλειστικά στην αναζήτηση οικονομικών κινήτρων πίσω από κάθε ανθρώπινη ενέργεια. Χωρίς να είναι εξ ολοκλήρου εσφαλμένη η μέθοδος αυτή, αδυνατεί, λόγω πίστεως των ερευνητών, να δει τη διαχρονική υπέρβαση των ανθρωπίνων μικροτήτων από κάποια αναστήματα, αγίους της Εκκλησίας αλλά και υλιστές. Αδυνατεί δηλαδή να διακρίνει τον ήρωα μέσα στο πλήθος των δειλών και προσκυνημένων, τον ελεήμονα που διαθέτει και το τελευταίο λεπτό μέσα στο πλήθος των απλήστων, εκείνους που θυσιάζονται από αγάπη για την πίστη τους και την πατρίδα τους από τους άλλους που ξεπουλούν τα πάντα για να σώσουν το τομάρι τους, όπως χαρακτηριστικά εκφράζεται ο λαός μας.

Η σύγχρονη "επιστημονική" έρευνα εστιάζει την προσοχή της στην κοινωνικοπολιτική αντιπαράθεση. Και ο σχετικά πρόσφατος εμφύλιος πόλεμος στη χώρα μας παρέχει άφθονη τροφή στους ερευνητές. Εκείνο που δεν θέλουν να προσέξουν είναι ότι ο λαός μας που παρασύρθηκε από τη δίνη των αντιπαραθέσεων σε παγκόσμια κλίμακα είχε δείξει την ομοψυχία του, θρησκευτική και εθνική μόλις λίγα έτη ενωρίτερα γράφοντας το τελευταίο ελληνικό έπος. Ελάχιστα γνώριζαν οι αντιμαχόμενοι από ιδεολογίες. Στην ελληνική ύπαιθρο, που πρωταγωνίστησε στα γεγονότα, οι άνθρωποι του μόχθου, με τις όποιες αδυναμίες αλλά και το πλήθος των πατροπαράδοτων αρετών του λαού μας, ονειρεύονταν έναν δικαιότερο κόσμο και μια κοινωνία περισσότερο δική τους, καθώς το νεοελληνικό κράτος, που είχε σχηματιστεί κατά τα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, ελάχιστα τους εξέφραζε. Και ας μη παραβλέπουμε χάριν ιδεολογικών σκοπιμοτήτων ότι οι αντιπαρατασσόμενες ιδεολογίες είχαν γεννηθεί από δυτική μήτρα.

Ο λαός μας άντεξε, μένοντας πιστός στην παράδοσή του, ώς το τέλος της δεκαετίας του 1950. Τότε ετέθη σε εφαρμογή το τελευταίο μέρος τόσο του θρησκευτικού όσο και του εθνικού αποχρωματισμού του. Τα μεταναστευτική εμβάσματα στην αρχή, το τουριστικό συνάλλαγμα στη συνέχεια και η εντυπωσιακή σε σύντομο χρονικό διάστημα ανόρθωση της οικονομίας (κι ας μη είχαμε δώσει την δέουσα τότε σημασία) οδήγησαν στη σταδιακή υιοθέτηση του δυτικού τρόπου ζωής, του καταναλωτικού με "αβανταδόρο" του εκμαυλισμού την Πολιτεία. Οι νικητές του εμφυλίου πολέμου, δεμένοι στο άρμα των ισχυρών προστατών τους είχαν κάθε λόγο να επισπεύδουν τις διαδικασίες κοινωνικού μετασχηματισμού. Η Διοικούσα Εκκλησία έχουσα ταχθεί με το μέρος των νικητών προς αντιμετώπιση από κοινού του αθέου κομμουνισμού, ωσάν ο καπιταλισμός να ήταν ιδεολογία από Θεού, ελάχιστα έπραξε για την εθνική συμφιλίωση. Η αστική διανόηση, με σαφώς εχθρικές κατά κανόνα ως προς την Εκκλησία θέσεις, διολίσθησε προς το μαρξιστικό στρατόπεδο, παρά την γνώση των συνεπειών. Και ενώ αυτή υποβοηθούσε τις προσπάθειες των φιλοδυτικών κυβερνήσεων της χώρας στον εκδυτικισμό της ελληνικής κοινωνίας, η Διοικούσα Εκκλησία έχανε τη δυνατότητα να αρθρώνει ευαγγελικό λόγο, ώσπου ήρθε η δικτατορία των ΗΠΑ και εμωράνθη πλήρως ταυτισθείσα με τους ανερμάτιστους του συνθήματος "Ελλάς Ελλήνων χριστιανών"!

Η μεταπολίτευση σημαδεύτηκε από μία άνευ προηγουμένου ενορχηστρωμένη επίθεση κατά της Εκκλησίας (προσοχή όχι κατά προσώπων που με τη στάση τους την κηλίδωσαν). Ο κοινωνικός μετασχηματισμός φαινόταν πιό εφικτός παρά ποτέ άλλοτε στο παρελθόν. Η Δύση φάνταζε ως η οραματίστρια και η δυναμένη να εξασφαλίσει την ειρηνική συνύπαρξη των λαών υπό καθεστώς πλήρους ελευθερίας και επαρκούς κοινωνικής δικαιοσύνης. Η κατάρρευση του κομμουνισμού χαιρετίστηκε ως ο θρίαμβος του ελευθέρου κόσμου! Και τότε σιγά σιγά ο καπιταλισμός άρχισε να δείχνει τα αιχμηρά δόντια του! Απάτες διαδέχονταν η μία την άλλη, αλλά ο λαός, έχοντας εξασφαλίσει σημαντική οικονομική επιφάνεια στην πλειονοψηφία του, δεν είχε τη διάθεση να αφουγκραστεί ή να υποψιαστεί μήπως η ευμάρεια εκείνη ήταν επίπλαστη.

Έχοντας αποκτήσει και ο λαός υλιστική συνείδηση ερμηνείας της ιστορίας και μη διαθέτοντας σε επάρκεια πνευματικούς καθοδηγητές, επιδόθηκε με πάθος στο στημένο καταναλωτικό παιχνίδι της σπατάλης και του τζόγου. Στο τέλος τα έχασε όλα. Όλα; Όχι βέβαια, απομένει η ελπίδα. Ποτέ δεν είναι αργά να ξαναγυρίσουμε στις πηγές μας και να ριζώσουμε ξανά στην παράδοση, που τόσο άφρονα απεμπολήσαμε. Βέβαια το σύστημα λυσσομανά πλέον κατά της παραδόσεως αυτής. Η εκπαίδευση είναι φανερά εχθρική προς την πίστη και την πατρίδα, βδελύσεεται μάλιστα κάθε τι το εθνικό ως παρωχημένο και επιζήμιο στην προοπτική της ειρηνικής συνύπαρξης των μαζών υπό την συνθλιπτική πίεση της κρεατομηχανής της νέας τάξης πραγμάτων! Όλοι αυτοί που κατασπατάλησαν τον πλούτο του λαού μας μιας τριακονταετίας (1951-1980) σε μια δεύτερη τριακονταετία (1981-2010) εμφανίζονται τώρα ως οι μάγοι που θα τα ξαναφτιάξουν όλα ρόδινα! Όλοι αυτοί οι υποτελείς στη Δύση, οι οπαδοί του δυτικού υλιστικού πνεύματος και υπέρμαχοι του δυτικού πολιτισμού, αυτοί που έχουν εξασφαλισθεί στη Δύση, επιχειρούν να καταφέρουν τελειωτικά κτυπήματα στον ψυχορραγούντα, όπως νομίζουν, λαό μας. Και ανθρωπίνως ψυχορραγούμε, αν λάβουμε υπ' όψιν και τη δημογραφική γήρανση, στην οποία μας οδήγησε η απεμπόληση της παράδοσής μας και η υιοθέτηση ξένων προτύπων διαβίωσης, αλλά και το πλήθος των μεταναστών, που η απληστία των δυτικών φίλων μας εξωθεί, σε μια κίνηση απελπισίας ή ελπίδας, στη χώρα μας.

Εκείνο που δεν λαμβάνουν υπ' όψη οι κατεργαζόμενοι το τέλος των εθνών και λαών, είναι οι κρυμμένες δυνάμεις, οι οποίες ενεργοποιούνται σε κρίσιμες καταστάσεις.

Συνέλληνες, ας πάψουμε να πιστεύουμε σε σωτήρες. "Μη πεποίθατε επ' άρχοντας επί υιούς ανθρώπων, οις ουκ εστι σωτηρία", γράφει ο ψαλμωδός. Ο Θεός μόνο σώζει, Αυτός, στον οποίο στήριζαν οι πρόγονοί μας τις ελπίδες τους, και τον οποίο εμείς καταφρονήσαμε περιφρονώντας τις σωτήριες εντολές Του. Ας λάβουμε απόφαση για ένα νέο ξεκίνημα.                             

 

"ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ", 14-06-2010   

Αναδυόμενη Αφροδίτη

 

Του Γιάννη Ποταμιάνου

 

Θόλωσε ο νους στο όνειρο

σαν βγήκες απ' το κύμα.

Αναδύθηκες απ' τον αφρό

καλπάζοντας

Με το σώμα να ακτινοβολεί

Επιθυμίες

Ακολούθησα τα ίχνη σου

στην καυτή άμμο

Με περίμενες στη σκιά

μιας ανθισμένης πικροδάφνης

Μέριασε το φως παράμερα,

Κι' έλαμψαν στα μάτια σου,

οι αειθαλείς επιθυμίες

ανοίγοντας ρωγμή στο χρόνο

Για να ριζώσει ο έρωτας

 

Κάθε καλοκαίρι ψάχνω

τα χνάρια σου στην άμμο

Κρατάω τη μορφή σου

ολοζώντανη, 

στο εικονοστάσι της μνήμης μου,

Και ψάχνω,

ανάμεσα στις ανθισμένες

πικροδάφνες.

Ψάχνω, για τις χαμένες μου

επιθυμίες,

που βύζαξε αδυσώπητα, η ζωή

 

Άραγε, που να βρίσκεσαι τώρα;

Πόσων άλλων τα όνειρα

στοιχειώνεις;

Υπάρχει ακόμα εκείνο το ψεύδισμα

που έκανε το ψιθύρισμα σου

τόσο ερωτικό; 

Και η λάμψη των ματιών σου,

σαν άρμεγες τις ψευδαισθήσεις μου;

 

Σου έταξα πως θα αλλάξουμε

τον κόσμο

Και αλλάξαμε τον εαυτό μας

Μου συγχώρεσες άραγε,

την ασυνέπεια;

Δύσκολο να αντισταθείς  

Στη συνωμοσία της Ιστορίας

ενάντια στα όνειρα

 

Μόνο ο αυθάδης βρικόλακας,

η μνήμη,

αντιστέκεται τα βράδια

Ανοίγει τα παλιά σεντούκια μας

και ψαχουλεύει

τα νεανικά μας όνειρα

Ταξινομεί τις θαμπές μας

αναμνήσεις,

κάνει απολογισμό στις νοσταλγίες μας

Και το πρωί μας παραδίδει

εξαγνισμένους

Για να αντέξουμε την τρομοκρατία

της επελαύνουσας νιότης

Που μας σπρώχνει βάναυσα

για να περάσει

Άραγε να παραμένω ακόμα,

μια απ' τις βραδινές σου νοσταλγίες;

 

                                         24 Ιανουαρίου 2010, Γιάννης Ποταμιάνος

Η λειτουργία της επιστημονικής έρευνας και η λειτουργική γνωσιολογία

 

Του π. Γεωργίου Αναγνωστόπουλου*

 

Eισαγωγή

Ήταν δύσκολο για μένα να δεχθώ την πρόσκληση αυτή, μέχρι που πήρα στα χέρια μου ένα βιβλίο του Γέροντα Σωφρονίου, με τίτλο «Περί Προσευχής», και διάβασα την πρώτη φράση του βιβλίου. Συνειδητοποίησα το θέμα για το οποίο θα μπορούσα να πω λίγα λόγια. Η πρώτη φράση του βιβλίου ήταν η εξής: «Η προσευχή είναι ατελεύτητος δημιουργία, ανωτέρα πάσης τέχνης ή επιστήμης[1]». Η τοποθέτηση αυτή ήταν το έναυσμα για εκείνη την μικρή ομιλία και για σκέψεις συνεχείς τα επόμενα χρόνια, και κατά κάποιο τρόπο, είναι και η βάση της σημερινής μου ομιλίας.

Η θέση ότι «η προσευχή είναι ανωτέρα πάσης τέχνης ή επιστήμης», προκύπτει ως αποτέλεσμα συγκρίσεως και υποδηλώνει μια συσχέτιση μεταξύ της προσευχής αφενός και της τέχνης ή της επιστήμης αφετέρου. Παρουσιάζεται λοιπόν η Προσευχή ως οδός γνώσεως και εμπειρίας, αφού συγκρίνεται με την Επιστήμη και ως οδός ομορφιάς και δημιουργίας – μάλιστα «ατελεύτητης δημιουργίας»-, αφού συγκρίνεται με την Τέχνη.

Θα συζητήσω λοιπόν στην συνέχεια ορισμένα χαρακτηριστικά της ερευνητικής πρακτικής και μεθοδολογίας, συγκρίνοντάς τα με χαρακτηριστικά της πορείας προς την πνευματική γνώση, όπως αυτή μας παραδίνεται μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία, και μάλιστα στην ζωή και το πνεύμα της Θείας Λειτουργίας. Και, κατά κάποιο τρόπο, θα παρουσιάσω τις ταπεινές μου παρατηρήσεις, ως επιβεβαίωση του αποφθεγματικού λόγου του Γέροντα Σωφρονίου. Ότι, δηλαδή, «Η προσευχή είναι ατελεύτητος δημιουργία, ανωτέρα πάσης τέχνης ή επιστήμης».

Τι είναι η Θ. Λειτουργία; Είναι αυτή που δίνει ζωή μέσα στους αιώνες σε εκατομμύρια ανθρώπους. Είναι σαν σταγόνες βροχής που πέφτουν ήρεμα και ποτίζουν τη γη για να βλαστήσει. Είναι σαν φωτιά που θερμαίνει την ύλη για να γίνει φωτιστική. Είναι σαν απειλητικός άνεμος, στον οποίο δεν αντέχουν οι θεωρητικές κατασκευές και οι ιδιοτελείς προθέσεις, και υποχωρούν.

Και τι είναι η Επιστήμη; Είναι εκείνο το φαινόμενο που έχει προσδιορίσει σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη των δυτικών κοινωνιών τους τελευταίους αιώνες, και ολοκλήρου σχεδόν του κόσμου σήμερα.

Μία σύγκριση, λοιπόν, των δύο μεθόδων γνώσεως, της Λειτουργικής και Επιστημονικής, είναι, κατά τη γνώμη μας, εξαιρετικής σημασίας για την ζωή μας σήμερα.

 

Α1. H πίστη ως προϋπόθεση της γνώσης

Προ καιρού βρέθηκα σ' ένα Πανεπιστήμιο στην Μ. Βρετανία για μια επιστημονική συνεργασία. Εκεί με πλησίασε ένας Έλληνας ερευνητής με φιλοσοφικές ανησυχίες και η συζήτηση εξελίχθηκε γρήγορα σε διερεύνηση καίριων επιστημολογικών θεμάτων. Ο συνομιλητής μου επιτέθηκε στη νεώτερη Επιστημολογία. «Είχα επισημάνει, πρώτος νομίζω, μου λέει, ότι οι αρχές του Popper είναι ανορθολογικές. Ό,τι δεν αποδεικνύεται ορθολογικά δεν το συζητάμε», πρόσθεσε με ύφος που μάλλον ήθελε να προκαλέσει την αντίδρασή μου. «Θα θέλατε να μου ορίσετε τι εννοείτε "αληθές";», ερωτώ. «Αληθές, μου απαντά με ευκολία, είναι ό,τι μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά». «Μάλιστα. Η δήλωση που μόλις εκφέρατε μπορεί να αποδειχθεί επιστημονικά;», ερωτώ πάλι. «Όχι», μου απαντά με κάποιο τρόπο σαν να επειγόταν τώρα να εξομολογηθεί. «Ασφαλώς, ο ορισμός της επιστημονικής αλήθειας στηρίζεται σε μια λογική αντίφαση».

Ανέφερα τον προηγούμενο διάλογο, γιατί θεώρησα σημαντικό όχι την αξία των απαντήσεων που έδωσε ο συνομιλητής μου, που δεν ήταν πρωτότυπες, αλλά το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος συνομιλητής μου μπορούσε να επιμένει σε μια «ορθολογική» περιγραφή της επιστήμης, έχοντας υπόψη του όλα τα κενά του Λογικού Θετικισμού και την επαναστατική αντίληψη για την επιστημολογία που έχουν επιβάλει στην νεότερη επιστημολογία με τις έρευνες τους οι Popper, Khun, Lakatos, Feyerabend και άλλοι. Διότι βέβαια, η απάντηση στο ερώτημα «τι σχέση έχει επιστήμη με την αλήθεια» ή και ακόμη στο ερώτημα «ποιο είναι το κριτήριο της επιστημονικής γνώσης» δεν δίνεται από τον άνθρωπο ως επιστήμονα, διότι καμία επιστημονική θεωρία δεν αντιμετωπίζει το ανωτέρω ερώτημα, αλλά δίνεται σ' ένα ορίζοντα ευρύτερο της επιστημονικής μεθόδου. Δίνεται δηλαδή από τον επιστήμονα ως άνθρωπο-φιλόσοφο.

Η άποψη του συνομιλητή μου, ότι η επιστημονική περιγραφή του κόσμου είναι η τελική γνώση της αλήθειας, προϋποθέτει την άποψη ότι ο κόσμος είναι πλήρως αναγνώσιμος δια της επιστημονικής μεθόδου. Αλλά από πού προκύπτει ότι ο άνθρωπος με τις δυνάμεις του – την επιστημονική μέθοδο- μπορεί να γνωρίσει τον κόσμο απολύτως; «Η πίστη αυτή στην επιστήμη, έτσι όπως υπάρχει σήμερα, είναι εξίσου ανορθολογική με την οποιαδήποτε θρησκευτική πίστη. Η μεγάλη πλειοψηφία των σημερινών ανθρώπων, μαζί και οι επιστήμονες, δεν έχουν έναντι της επιστήμης ορθολογική στάση: πιστεύουν σ' αυτήν. Πρόκειται πράγματι για ένα είδος πίστης. Και αυτή την πίστη πρέπει να διαλύσουμε, που μεταφράζεται στην ιδέα ότι οι γιατροί, οι μηχανικοί, οι φυσικοί, οι οικονομολόγοι κατέχουν την απάντηση για όλα τα προβλήματα που τίθενται στην ανθρωπότητα», έγραψε ο διακεκριμένος Έλληνας φιλόσοφος Κορνήλιος Καστοριάδης[2].

Είναι προφανές ότι η άποψη του Διαφωτισμού και του Λογικού Θετικισμού, που αποδέχεται την χρήση της επιστημονικής μεθόδου ως του μόνου έγκυρου οργάνου γνώσεως, ανάγει τον δημιουργό και χρήστη της επιστημονικής μεθόδου, τον άνθρωπο, σε απόλυτο κριτή της αλήθειας του Είναι, σε Κύριο και Θεό. Πρόκειται για την πιο ισχυρή έκφραση της ανθρωποκεντρικής αρχής. Αλλά η πίστη, όχι βέβαια στον πεπερασμένο άνθρωπο, αλλά στον Θεάνθρωπο είναι μια στάση που βρίσκεται και στην αρχή της Λειτουργικής Γνωσιολογίας. Η πίστη στην Αλήθεια του Θεανθρώπου είναι η βάση από την οποία ξεκινά ο άνθρωπος την πορεία προς την γνώση του Θεού.

Α2. H γνώση ως λειτουργία

Γνωρίζει κανείς την επιστημονική μέθοδο έρευνας της φύσης κάνοντας ο ίδιος έργο-έρευνα και όχι απλά διαβάζοντας επιστημονικά εγχειρίδια, όπου προσφέρεται μια τυπική γνώση. Ο Khun θα γράψει στο κλασικό του έργο «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων»: «Η έννοια της επιστήμης που προκύπτει από αυτά (τα κλασικά κείμενα και τα εγχειρίδια) μπορεί να συγκριθεί με την εικόνα ενός εθνικού πολιτισμού που σχηματίζεται από τουριστικά φυλλάδια ή από εγχειρίδια ξένων γλωσσών»[3].

Πράγματι, η πρόοδος στην επιστημονική γνώση λειτουργεί εντός ενός πλαισίου ζωής και δράσεως που περιέχει, αλλά και υπερβαίνει την διαδικασία μάθησης ως ανάγνωσης ενός (επιστημονικού) κειμένου. Το πλαίσιο αυτό περιλαμβάνει την προσωπική ερευνητική δραστηριότητα, τη μαθητεία σε άλλους επιστήμονες – ερευνητές, την εξοικείωση με το πείραμα και την θεωρητική ανάλυση, την διεπιστημονική προσέγγιση, την συμμετοχή σε επιστημονικά Συνέδρια, Συναντήσεις και Ενώσεις, την διαδικασία κρίσεως και δημοσιεύσεως ερευνητικών αποτελεσμάτων σε επιστημονικά Περιοδικά, την συνεργασία με άλλους επιστήμονες, την καθοδήγηση επιστημονικής ομάδας, την αλληλεπίδραση με το πολιτιστικό, πολιτικό, θρησκευτικό και κοινωνικό περιβάλλον, την αλληλεπίδραση με την τεχνολογία και την βιομηχανία κ.λπ.

Αλλά και η πνευματική γνώση μέσα στην εκκλησία είναι μια πορεία που υπερβαίνει την έννοια της γνώσης ως απλής διαδικασίας ανάγνωσης και έχει λειτουργικό χαρακτήρα, όπως η επιστημονική γνώση, που περιγράφηκε ανωτέρω. Η πορεία προς την πνευματική γνώση μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι λειτουργική με την έννοια ότι έχει χαρακτήρα εμπειρικό, κοινωνικό και δυναμικό (βλ. επόμενα κεφάλαια).

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία το κέντρο, η καρδιά και ταυτόχρονα η έκφραση της αληθινής ζωής είναι η Θ. Λειτουργία (Λειτουργία = έργο του λαού), εκεί όπου ποιείται το έργο του λαού μέσα σε ύμνους, λόγο, εικόνα, κίνηση, ευωδία, σωματική άσκηση, Άρτο και Οίνο. Εκεί, στην Θ. Λειτουργία λειτουργούνται όλες οι αισθήσεις και όλος ο νους για να φθάσουν στην υπερ-αίσθηση θέαση του Μυστηρίου της Ζωής.

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η Γραφή είναι το υπέρτατο γραπτό κείμενο. Η Γραφή όμως δεν νοείται έξω ή εκτός της Εκκλησίας, αλλά εντάσσεται, δηλαδή αναγιγνώσκεται και κατανοείται, εντός της Θ. Λειτουργίας και της Εκκλησίας.

Πριν από μερικά χρόνια σε μια εκδήλωση μέσα στο αμφιθέατρο της Πολυτεχνικής μας Σχολής μίλησε ένας βουλευτής των Αθηνών, αξιόλογος πολιτικός και διανοητής. Ήταν χαρακτηριστικό ότι, παρά την ευχάριστη έκπληξη που είχαμε να προσεγγίζει ευρύτερα θέματα παιδείας και πολιτισμού, ο ομιλητής έκανε με ευπρέπεια, αλλά πάντως μια εκτός τόπου και χρόνου τοποθέτηση, κατά την οποία ο Χριστιανισμός είναι μια θρησκεία των κειμένων, και όχι μια θρησκεία που έχει κίνηση, ύμνους κ.λπ., όπως για παράδειγμα στους Ορφικούς. Και απορεί κανείς πως μπορεί να βλέπει διανοούμενο πολιτικό που ζει στην Ελλάδα και να έχει μια άποψη για τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό σαν αυτή που θα είχε ένας αλλοδαπός που δεν είχε ενημερωθεί σχετικώς ούτε καν από ανάγνωση περί της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Α3. Η εμπειρία ως βάση της γνώσης

Μια άλλη συσχέτιση που ανιχνεύουμε μεταξύ της λειτουργίας της επιστημονικής γνώσης και της φύσεως της γνώσης που μας προσφέρει η Θ. Λειτουργία είναι η υφή της γνώσης ως εμπειρίας.

Η επιστημονική μεθοδολογία καταξιώθηκε και καταξιώνεται συνεχώς χάριν της συνδέσεώς της με τα εμπειρικά δεδομένα, και την πειραματική επαλήθευση θεωρητικών προτάσεων ή ενός θεωρητικού προτύπου (μοντέλου). Αυτή η σύνδεση της γνώσης με την εμπειρία έχει προσδώσει μια αίγλη στην επιστήμη τους τελευταίους αιώνες, σε αντιπαράθεση με οποιαδήποτε άλλη γνώση, ιδιαίτερα μορφών γνώσεων που θεωρούνται ότι είναι αφηρημένες.

Αλλά και η γνώση του Θεού στο χώρο της Εκκλησίας αρχίζει, με την πίστη, με την μελέτη του Λόγου του Θεού, και γίνεται εμπειρία μέσα στο χώρο και στο πνεύμα της Θ. Λειτουργίας. Ο αββάς Ισαάκ περιγράφει ως εξής την σχέση φυσικής γνώσης-πίστης-αληθούς γνώσεως ή εμπειρίας: «Άλλη είναι η γνώσις, ήτις προηγείται της πίστεως, καί άλλη, ήτις γεννάται εκ της πίστεως… (η πίστις οδηγεί εις τό) νά πράττωμεν τά καλά έργα καί ούτω δίδεται εις τόν άνθρωπον η πνευματική γνώσις… Η πνευματική γνώσις είναι αίσθησις των κρυπτών θείων μυστηρίων, καί όταν τις αισθανθεί αυτά τα αόρατα καί κατά πολύ υπερβάλλοντα πράγματα, εκ τούτων λαμβάνει το όνομα της πνευματικής γνώσεως, και γεννάται δια τας αισθήσεως αυτής άλλη πίστις, όχι εναντία της πρώτης, αλλά βεβαιούσα την πίστιν εκείνην»[4].

Ο πιστός, και συχνά και ο «άπιστος», γεύεται την γλυκύτητα και την ειρήνη του Αγ. Πνεύματος μέσα στην Θ. Λειτουργία, ευρισκόμενος ακόμη και μόνος του απλά και μόνον μέσα στο κτίριο εκκλησίας. Η χάρις αυτή που αισθάνεται τότε κανείς είναι γιατί μέσα σ' αυτό τον χώρο, κάποια άλλη στιγμή, έχει τελεσθεί το μυστήριο της Θ. Ευχαριστίας, η Θ. Λειτουργία. Είναι γιατί εκεί βρίσκεται το κέντρο του Σύμπαντος, η πηγή της Αγάπης, η Χάρη του Θεού.

Ό,τι είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο και στα άλλα κείμενα της Εκκλησίας δεν είναι συνήθως παρά η καταγραφή της εν Θεώ εμπειρίας των αγίων και προσφέρεται από την εκκλησία όχι απλώς προς ακοή ή προς μάθηση, αλλά ως πρόσκληση προς κάθε πρόσωπο επαλήθευσης αυτών των εμπειριών (όχι μόνο υπέρ-αισθητών εμπειριών του πνεύματος, αλλά ακόμη και αισθητών εμπειριών-γεγονότων). Όταν π.χ. ακούμε τον υμνωδό, που έζησε πολλά χρόνια μετά το Χριστό και δεν τον γνώρισε ιστορικά, να μας καλεί να τον προσκυνήσουμε διότι Τον είδαμε αναστημένο («ανάστασιν Χριστού θεασάμενοι, προσκυνήσωμεν Ιησούν Χριστόν»), δεν εννοεί απλά την ιστορική πληροφορία των αποστόλων για την ανάσταση ούτε εκφράζεται ποιητικά, αλλά απευθύνεται, κατά τον άγιο Συμεών το Νέο Θεολόγο, στην εκκλησιαστική εμπειρία της μετοχής στο μυστήριο της Θ. Ευχαριστίας.

Η εμπειρία του Σταυρού και της Αναστάσεως, που γεύεται ο πιστός στην Θ.Λειτουργία, είναι η άνοδος από τον φόβο του θανάτου και της φιλαυτίας στην Αγάπη. Γι' αυτό η Ανάσταση και η Αγάπη ήταν το θεμελιώδες κήρυγμα της Εκκλησίας από την εποχή των Αποστόλων.

Α4. Η άγνωστη ουσία του είναι

Βεβαίως η ανθρώπινη εμπειρία και γνώση δεν μπορεί να εισέλθει στην κατανόηση ούτε της ουσίας του κτιστού κόσμου ούτε της ουσίας του Θεού. Η επιστημονική γνώση αναφέρεται στην γνώση των ενεργειών της φύσεως του κτιστού κόσμου και η πνευματική γνώση γεύεται και θεάται τις ενέργειες του Θεού.

Μου είπε κάποια φοιτήτρια του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιό μας: «Πάτερ, είναι ίσως ωραία αυτά που διδάσκει η Εκκλησία, αλλά εδώ στο Πολυτεχνείο έχουμε κάτι χειροπιαστό. Καταλαβαίνεις ό,τι πιάνεις. Στην Εκκλησία πολλά πράγματα δεν τα καταλαβαίνω». Λέω: «Μπορείτε να μου πείτε τι είναι το ηλεκτρόνιο, ή ακόμη, τι είναι αυτό που ονομάζουμε ύλη;» Τότε φάνηκε σαν να έχανε έδαφος που πατούσε. Διότι, βέβαια γνωρίζουμε το ηλεκτρόνιο από τις ενέργειές του, αλλά τι είναι το ηλεκτρόνιο στην πραγματικότητα δεν γνωρίζουμε. Και τι είναι «ύλη» δεν γνωρίζουμε. Η απάντηση της υλιστικής φιλοσοφίας ότι «ύλη είναι ό,τι υπάρχει», είναι προφανώς ένας φιλοσοφικός ορισμός, πέραν της εμπειρικής γνώσεως.

Α5. Yπάρχει κριτήριο αντικειμενικής γνώσης;

Αν και τα παρατηρησιακά δεδομένα που προκύπτουν από το πείραμα είναι εκείνο το στοιχείο που έδωσε λάμψη στην επιστημονική μέθοδο και μια έπαρση ως προς το ακαταμάχητο της ισχύος της ως γνωστικής οδού έναντι άλλων οδών γνώσεως, όπως π.χ. η θρησκεία, η σύγχρονη έρευνα κατέδειξε την δυσκολία να απαντηθούν με ορθολογικό τρόπο μερικά βασικά ερωτήματα γύρω από την φύση της ίδιας της επιστήμης, και τελικά το ερώτημα «τι είναι επιστήμη;». Διότι οι βεβαιότητες γύρω από την ακατανίκητη δύναμη της επιστημονικής αλήθειας κλονίζονται μόλις επιχειρήσουμε να απαντήσουμε με ορθολογιστική σαφήνεια στο ερώτημα: «ποιο είναι το κριτήριο της επιστημονικής μεθόδου, που την διαφοροποιεί από την μη επιστήμη;».

Η κοινή πρόληψη ότι «επιστήμη είναι εκείνη η γνώση που μπορεί να αποδειχθεί πειραματικά από όλους», είναι φανερό ότι δεν είναι μια συμβατή με την Ιστορία της Επιστήμης προσέγγιση. Η άποψη αυτή έχει ισχύ περίπου όμοια με την αυτονόητη ισχύ που είχε η αλήθεια της χριστιανικής πίστης μέσα στη μεσαιωνική χριστιανική κοινωνία. Αλλά όπως ο Χριστός είναι η Αλήθεια, αλλά η Αλήθεια αυτή δεν επιβάλλεται με τρόπο που να καταργεί την ελευθερία, ορθολογικά, κατά παρόμοιο τρόπο φαίνεται ότι και οι επιστημονικές θεωρίες δεν μπορούν να επιβάλλουν την αλήθεια τους με τρόπο απολύτως ορθολογικό. Ο προαναφερθείς λοιπόν ορισμός της επιστημονικής μεθόδου, ότι δηλαδή «επιστήμη είναι η γνώση που μπορεί να αποδειχθεί πειραματικά από όλους» είναι ατελής για πολλούς λόγους. Θα αναφερθούμε σε μερικούς εξ αυτών επιγραμματικά.

1. Η συμφωνία μεταξύ θεωρητικού προτύπου (μοντέλου) – παρατηρησιακών δεδομένων, σύμφωνα με τις περισσότερες ενδείξεις, δεν επιτυγχάνεται ποτέ. Επιγραμματικά αναφέρομαι στις εξής σχετικές διατυπώσεις διακεκριμένων ερευνητών της επιστημονικής μεθοδολογίας. Σύμφωνα με τον Popper δεν υπάρχουν παρά μόνο λανθασμένες επιστημονικές θεωρίες, υπάρχει όμως πρόοδος ιστορικά προς θεωρίες λιγότερο λανθασμένες. Ο Khun, στο μνημειώδες έργο του «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων», βεβαιώνει ότι: «Καμιά θεωρία δεν λύνει ποτέ τους γρίφους (τις αντιθέσεις της παρατήρησης ως προς το μοντέλο) και δεν φθάνει ποτέ σε μια τελική συμφωνία», και συμπεραίνει ότι: «Αν οποιοδήποτε λάθος σ' αυτό το συνταίριασμα (θεωρίας-δεδομένων) οδηγούσε κάθε φορά στην απόρριψη της θεωρίας, τότε θα έπρεπε όλες οι θεωρίες να είχαν απορριφθεί σ' όλες τις εποχές»[5]. Στην ίδια κατεύθυνση ο Feyerabend, στο βιβλίο του «Ενάντια στη Μέθοδο», συμπεραίνει: «Επομένως η επιστήμη, όπως την ξέρουμε, μπορεί να υπάρχει μόνο αν αποσύρουμε την απαίτηση αυτή (συμφωνία θεωρίας – παρατήρησης) και αναθεωρήσουμε τη μεθοδολογία μας…»[6].

Εδώ, πρέπει να σημειώσουμε ότι αυτό που ονομάζουνε συχνά οι επιστήμονες «συμφωνία» των παρατηρησιακών δεδομένων με το θεωρητικό μοντέλο προϋποθέτει σχεδόν πάντα μια γενίκευση της ισχύος πεπερασμένου αριθμού μετρήσεων ή γεγονότων.

Ο Κhun παρατηρεί: «Δεν υπάρχει θεωρία που να συμφωνεί με όλα τα γεγονότα του πεδίου εφαρμογής της. Γι' αυτό όμως δεν ευθύνεται πάντα η θεωρία. Τα γεγονότα καθορίζονται από παλιότερες ιδεολογίες και μια σύγκρουση ανάμεσα σε γεγονότα και θεωρίες μπορεί να είναι απόδειξη προόδου»[7].

2. Φαίνεται ότι δεν υπάρχει κριτήριο το οποίο να μας καθοδηγεί με ορθολογικό τρόπο στην διακρίβωση μιας λανθασμένης θεωρίας και στην αποδοχή μιας άλλης. Ο Khun σχολιάζει χαρακτηριστικά: «Στο παρελθόν, συνήθως εκλαμβάνονταν ως ενδείξεις ότι οι επιστήμονες, όντας απλοί άνθρωποι, δεν μπορούν πάντοτε να παραδεχθούν τα λάθη τους, ακόμη και όταν αντιμετωπίζουν ξεκάθαρες αποδείξεις. Εγώ αντίθετα θα υποστήριζα ότι σ' αυτά τα πράγματα δεν έχουμε να κάνουμε ούτε με αποδείξεις ούτε με λάθη. Η μετάθεση της εμπιστοσύνης από ένα Παράδειγμα σε άλλο είναι μια εμπειρία μεταστροφής που δεν μπορεί να γίνει με εξαναγκασμό. Η αντίσταση για μια ολόκληρη ζωή, ιδιαίτερα στην περίπτωση εκείνων που το παραγωγικό τους έργο τους έχει δεσμεύσει σε μια παλιότερη παράδοση φυσιολογικής επιστήμης, δεν αποτελεί παραβίαση κάποιων επιστημονικών κριτηρίων αλλά μια ένδειξη για τη φύση της ίδιας της επιστημονικής έρευνας. Η πηγή της αντίστασης είναι η βεβαιότητα ότι το παλιότερο Παράδειγμα θα λύσει τελικά όλα τα προβλήματά του, ότι η φύση μπορεί να προσαρμοστεί στο πλαίσιο που προσφέρει το Παράδειγμα. Αναπόφευκτα βέβαια, αυτή η βεβαιότητα, σε καιρούς επανάστασης, μοιάζει πεισματική και στενοκέφαλη, όπως πολλές φορές, καταλήγει πραγματικά να γίνει. Είναι όμως και κάτι παραπάνω. Η ίδια αυτή βεβαιότητα δίνει στη φυσιολογική επιστήμη (ή στη δραστηριότητα επίλυσης γρίφων) δυνατότητα ύπαρξης»[8]..

Η έλλειψη στην επιστήμη ενός αυστηρώς ορθολογικού κριτηρίου το οποίο θα προσδιόριζε την μετάβαση από μία λανθασμένη σε μια ορθή επιστημονική θεωρία, δραματοποιείται ως εξής από τον διαπρεπή φυσικό του αιώνα μας Planck: «Mια νέα επιστημονική αλήθεια δεν θριαμβεύει επειδή πείθει τους αντίθετους και τους κάνουν να δουν το φως, αλλά μάλλον επειδή κάποτε οι αντίπαλοί τους πεθαίνουν και μια νέα γενιά ανδρώνεται που είναι εξοικειωμένη μ' αυτή την αλήθεια»[9]…

Ο Lakatos θεωρεί ως κριτήριο «ορθολογικής» απόρριψης μιας επιστημονικής θεωρίας την γενική αίσθηση των επιστημόνων σε μια συγκεκριμένη εποχή. Κατανοεί κανείς αμέσως ότι η έννοια του ορθολογικού κριτηρίου έχει τόσο διευρυνθεί, που αναδεικνύει το πρόσωπο του επιστήμονα που δρα μέσα στην ιστορία και κρίνει την σχέση παρατηρησιακών δεδομένων – θεωρητικού προτύπου, ως το κατ' ουσίαν τελικό κριτήριο της αποδοχής ή της απόρριψης μιας επιστημονικής θεωρίας[10].

Α5. Η γνώση ως δημιουργία

Ποια είναι η σχέση της Επιστήμης και της πνευματικής γνώσεως με την Τέχνη, δηλαδή με την ομορφιά και την δημιουργία;

Ο καλλιτέχνης δημιουργεί νέες μορφές στην επιφάνεια (ζωγραφική), στον χώρο (γλυπτική, αρχιτεκτονική), στον ήχο (μουσική) κ.λ.π. Ακριβέστερα, ο καλλιτέχνης – δημιουργός χρησιμοποιεί και αξιοποιεί την προηγούμενη από αυτόν τέχνη και τα δεδομένα της προσωπικής του εμπειρίας στη ζωή για να πραγματοποιήσει μια νέα πάντα καλλιτεχνική μορφή έκφρασης. Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν προκύπτει κατά τρόπο ντετερμινιστικό από την προϋπάρχουσα ύλη-εμπειρία, αλλά την προϋποθέτει. Γι' αυτό και κάθε καλλιτεχνικό δημιούργημα αποτυπώνει τόσο την ιστορική ένταξη του καλλιτέχνη σε μια χρονική – κοινωνική περιοχή, όσο και την προσωπική του μοναδική ιδιαιτερότητα και εξέλιξη.

Κατά τρόπο ανάλογο οι μεγάλες νοητικές συλλήψεις των ερευνητών – επιστημόνων προϋποθέτουν τα παρατηρησιακά δεδομένα, αλλά δεν προκύπτουν κατά τρόπο ντετερμινιστικό ούτε πάλι τα δεδομένα οδηγούν σε μια μοναδική θεωρητική ερμηνεία – μοντέλο.

Ο διακεκριμένος μαθηματικός και φυσικός Δ. Χριστοδούλου σε μια συνέντευξη του στον κ. Λάλα, στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», περιέγραψε με εναργή τρόπο πως η σύλληψη ενός θεωρητικού προτύπου παρουσιάζεται σχεδόν σαν μια φώτιση – έλλαμψη.

Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι επαναστατικές θεωρίες έχουν συλληφθεί στο όνειρο, κατά τη διάρκεια του ύπνου, εκεί που ο βιασμός των δεδομένων και η ορθολογιστική διαδικασία σταματάει και η άμεση φαντασιακή δημιουργικότητα και αισθητική του επιστήμονα απελευθερώνεται.

Ο A. Einstein τέλος, για να αναφερθώ σε έναν μόνο μεγάλο επιστήμονα ακόμη, βεβαιώνει ότι «δεν υπάρχει λογικό μονοπάτι που να οδηγεί στους πολύ γενικούς νόμους».
Τι σχέση έχουν τα ανωτέρω χαρακτηριστικά της τέχνης και της ερευνητικής διαδικασίας με την Θ. Λειτουργία και την προσευχητική εμπειρία της γνώσης;

Η λειτουργική πράξη μας εμφανίζει την προσευχητική εμπειρία της γνώσης ως ένα ενδεχόμενο της ελευθερίας μας και της απροσδιόριστης προσωπικής αρχής του είναι μας. Η εμπειρία της ζωής και η λειτουργική πράξη είναι για όλους μας κοινή και παρούσα εκεί κάθε φορά. Προϋπάρχουν και προσφέρονται προς όλους ως μία δυνατότητα μετοχής σε μια άγνωστη ακόμη εμπειρία του Θεού. Αλλά το άλμα προς τον Άγνωστο Παρόντα επιτυγχάνεται όχι από όλους, ή όχι από όλους, στον ίδιο βαθμό.

Τέλος, όπως στην Επιστήμη μεγάλες συλλήψεις γίνονται συχνά με τρόπο διαισθητικό και με κριτήριο την κομψότητα ή την ομορφιά της δομής, κατά παρόμοιο τρόπο, όχι μόνο η έλξη προς τον Θεό είναι ένα γεγονός έρωτος, αλλά ακόμη και κριτήριο της αληθούς θεϊκής εμπειρίας είναι η ομορφιά των ειρηνικών ματιών και της ειρηνικής και πνευματικής καταστάσεως της ψυχής.

Η Εκκλησία έχει τους Αγίους της, όπως η Τέχνη τους μεγάλους Δημιουργούς της και η Επιστήμη τους μεγάλους Εφευρέτες-Ερευνητές. Ή μάλλον οι 'γιοι της Εκκλησίας φθάνουν την Τέχνη και την Επιστήμη πέρα από τα όριά τους.

Α6. Ο προσωπικός οδηγός στην γνώση

Η εισαγωγή στην πιο ουσιαστική μορφή της επιστήμης, που είναι η προσωπική μετοχή στην διαδικασία της έρευνας, τελείται συνήθως με την εύρεση ενός έμπειρου ερευνητού και την ανάθεση της εμπιστοσύνης του υποψήφιου ερευνητού στο πρόσωπο του, ώστε να τον οδηγήσει πρακτικά σε νέους χώρους γνώσεως, πέραν των βιβλίων. Ο υποψήφιος ερευνητής έχει ανάγκη να δεχθεί οδηγητικές κατευθύνσεις, να διδαχθεί πρακτικές μεθόδους, να συζητήσει προσωπικά με τον επιστημονικό σύμβουλο σημεία που δεν εξηγούν τα βιβλία και δεν μπορεί να τα εξηγήσει με τις ατομικές του γνώσεις ή με την δική του μόνο ευφυΐα. Κατ' αναλογία η αληθινή γνώση της ζωής και της Θεολογίας της Εκκλησίας, που κορυφώνονται στην μετοχή στη Θ. Λειτουργία, ξεκινάει συνήθως από την στιγμή που κάποιος θελήσει να γίνει μαθητής σ' ένα Πνευματικό οδηγό, που γίνεται και Πνευματικός Πατέρας. Η συσχέτιση αυτή μεταξύ ερευνητικής και πνευματικής μαθητείας κοντά σ' ένα πρόσωπο – δάσκαλο αναδεικνύει την προσωπική σχέση ως κοινό στοιχείο των δύο γνώσεων -επιστημονικής και λειτουργικής- όταν αυτές νοούνται στην ουσιαστική τους μορφή.

Α7. Η κοινωνική διάσταση της γνωστικής διαδικασίας

Επιπλέον, πρέπει να προστεθεί ότι η έρευνα εντέλει δεν μπορεί ν' αναπτυχθεί παρά μόνο όταν ο ερευνητής λάβει υπόψη του την προηγούμενη εμπειρία των άλλων ερευνητών πάνω στο θέμα με το οποίο απασχολείται και όταν ανακοινώσει τα αποτελέσματα του στην επιστημονική κοινότητα και γίνουν αποδεκτά από τους άλλους ειδικούς επιστήμονες. Είναι φανερό δηλαδή ότι η λειτουργία της επιστημονικής γνώσης τελείται εντός μίας κοινότητας ειδικών. H πρόοδος της επιστήμης προϋποθέτει την επιστήμη ως ένα κοινωνικό φαινόμενο. Κατ' αναλογία η πνευματική γνώση του πιστού παρέχει εγγύηση όταν είναι λειτουργική και εκκλησιαστική. Όταν βρίσκεται δηλαδή σε συμφωνία με την πείρα όλων των ζώντων και κεκοιμημένων αγίων και όταν τελείται με την βοήθεια τους. Μια πνευματική γνώση ατομικιστική, ακόμη και όταν θέλει να είναι θρησκευτική και πνευματική, κινδυνεύει να εκτραπεί σ' ένα φανταστικό κόσμο ψυχολογικών και άλλων εμπειριών μακριά από την «κοινωνία των αγίων».

Α8. Γνώση και πράξη

Τέλος αξίζει να σημειωθεί η αναλογία μεταξύ Επιστήμης – Θεολογίας και Τεχνολογίας – Ηθικής. Η Τεχνολογία είναι εφαρμοσμένη Επιστήμη, αλλά και βοηθός της Επιστήμης, μέσω των τεχνικών οργάνων. Αλλά και στην λειτουργική κατανόηση της χριστιανικής γνωσιολογίας, η Ηθική (ή Άσκηση) είναι μια Θεολογία εφαρμοσμένη και η άσκηση πάλι, δηλαδή η πνευματική εμπειρία, γίνεται το φυσιολογικό έδαφος της αληθούς Θεολογίας.

 

 

Προχωρώ τώρα να συζητήσω μερικά σημεία διαφοροποιήσεως της αυτονομημένης επιστημονικής έρευνας από την πνευματική μεθοδολογία της λειτουργικής γνώσεως.

 

Β1. Nόμος ή πρόσωπο;

Η μέγιστη επιτυχία της επιστημονικής μεθόδου, όσον αφορά κυρίως τις φυσικές επιστήμες, είναι η ανίχνευση νόμων λειτουργίας της φύσεως. Η ανίχνευση Φυσικών Νόμων, που περιγράφονται από μαθηματικές σχέσεις, είναι ένα εξαίρετο επίτευγμα του ανθρωπίνου πνεύματος και είναι η βάση του σύγχρονου τεχνικού πολιτισμού και των επιτευγμάτων του (Φυσικής, Ηλεκτρονικής, Τηλεπικοινωνιών, Πληροφορικής, εν μέρει της Ιατρικής και της Βιολογίας κ.λπ.). Είναι η θαυμαστή ανακάλυψη του αριθμών και της σχέσεως των ως δομικών στοιχείων της Αρμονίας, την οποία ανιχνεύει η σύγχρονη επιστήμη στον φυσικό κόσμο, κατά την ρήση του Πυθαγόρα ότι τα πάντα είναι αριθμός. Το καίριο ερώτημα όμως που θέτει η ανάπτυξη της επιστήμης είναι το εξής: Είναι ο Αριθμός ή ο Νόμος, η τελική ουσία του κόσμου; Εξαντλείται η λογικότητα του κόσμου σε μια απρόσωπη λογικότητα φυσικών Νόμων και αριθμητικών σχέσεων; Αν δεχθούμε την αριθμητική αρμονία και την απρόσωπη λογικότητα του Νόμου ως την τελική λογικότητα που ουσιοποιεί την φύση και την κάνει κόσμο (= κόσμημα), τότε αναδύεται η συνείδηση του παράλογου μιας συνειδητής λογικής υπάρξεως, που αναζητεί λόγο (νόημα) ζωής μέσα σ' ένα λογικό κόσμο, που όμως δεν έχει αντικειμενικό λόγο – νόημα. Η θεωρητική αυτή πίστη νομίζουμε ότι εφαρμόζεται πρακτικά ως μηχανοποίηση της ζωής και της Παιδείας, ως διάσπαση των σχέσεων μεταξύ των ανθρωπίνων προσώπων και προσώπου-φύσεως, ως ακραία διαχείριση της κοινωνίας μέσω του ηλεκτρονικού φακελώματος και του αστυνομικού κράτους, ως συνάντηση τέλος με το παράλογο του θανάτου μέσα σ' ένα ορθολογικό και εκσυγχρονισμένο κόσμο.

Η Θ. Λειτουργία ως προσφορά ζωής («υπέρ της κόσμου ζωής») και όχι θανάτου δεν αρχίζει με την φράση «Ευλογημένη η βασιλεία του Νόμου» ή «Ευλογημένη η βασιλεία του Αριθμού», αλλά «Ευλογημένη η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Ευλογούμε, δηλαδή δεχόμαστε, μακαρίζουμε και πορευόμαστε προς την Βασιλεία των Προσώπων και της Αγάπης των Προσώπων. Αυτών που αριθμούνται ως Τρεις υποστάσεις – πρόσωπα και τα οποία ταυτόχρονα υπερβαίνουν την αρίθμηση, ως Ένας Θεός, Μία Βασιλεία. Διότι τολμούμε, μετά την ένταξή μας στην κοινωνία του Υιού του Θεού, να επικαλούμαστε τον «επουράνιον», «απερινόητον», «αόρατον», «ακατάληπτον» Θεόν, όχι ως «Ουσία» ή «Αριθμό» ή «Νόμο», αλλά «Πατέρα ημών».

Η απόλυτη Μονάδα, και η εξ αυτής πολλαπλότητα των μονάδων, εγκαθιστά είτε την εξουσία του Ενός (θρησκευτική ή πολιτική Μοναρχία) είτε την διαμάχη των πολλών μονάδων (πόλεμοι των θεών ή των εθνών, σύγκρουση στην κοινωνία). Η πολλαπλότητα πάλι, ως επανάληψη του ίδιου, εγκαθιστά την ομοιομορφία και την εξ αυτής ανία σ' ένα ίσως παγκοσμιοποιημένο αλλά χειραγωγούμεννο κόσμο υπό μία Ανώτατη Αρχή. Η εν Τριάδι Μονάς φανερώνει το Πρόσωπο και την Αγάπη ως την αιτία και το Πρότυπο της Δημιουργίας και της εν αγάπη ενώσεως των διαφορετικών.

Η πρώτη λοιπόν ουσιώδης διαφορά της αυτονομημένης επιστημονικής και της λειτουργικής γνωστικής μεθοδολογίας έγκειται στο ότι, κατά την δεύτερη, η τελική Αλήθεια και Ομορφιά του κόσμου αναζητούνται στο Πρόσωπο, το οποίο υπερβαίνει τον αριθμό (1=3, 1=2), ενώ κατά την πρώτη, το ζητούμενο είναι ο Νόμος και ο Αριθμός.

Διερωτώμαι μήπως τα αδιέξοδα του δυτικού πολιτισμού ανάγονται σε μεγάλο βαθμό στην απολυτοποίηση της αρίθμησης και της λογικής του Νόμου ως κατεξοχήν εργαλείων ερμηνείας και διαχειρίσεως του κόσμου.

Β2. O κόσμος: Δώρο ή κτήμα;

 

Η δεύτερη υπέρβαση της λειτουργικής γνώσεως ως προς την αυτονομημένη επιστημονική έρευνα σαν τελικού εργαλείου γνώσης προκύπτει από την προηγούμενη. Η λειτουργική εμπειρία είναι Ευχαριστηριακή. Επίσης, η Θ. Λειτουργία είναι η ζωή της Εκκλησίας και η Θ. Ευχαριστία είναι η καρδιά της Θ. Λειτουργίας.

Ο πιστός θεάται τον Θεό ως Δημιουργό και Δωρητή του κόσμου και των όντων εξ αγάπης.

«...Ευχαριστούμεν σοι, Βασιλεύ αόρατε, ο τη αμετρήτω σου δυνάμει τα πάντα δημιουργήσας καί τω πλήθει του ελέους σου, εξ ουκ όντων εις το είναι τα πάντα παραγαγών».

Ο Χριστός πάλι ως τέλειος άνθρωπος παρουσιάζεται να προσφέρει τον εαυτό του στο Σταυρό ευχαριστιακά και να δίνει στο κόσμο ζωή.

«Άγιος ει και πανάγιος, η μεγαλοπρεπής η δόξα σου (ος τον κόσμον σου ούτως αγάπησας, ώστε τόν Υιόν σου τόν μονογενή δούναι, ίνα πάς ο πιστεύων εις αυτόν μή απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον … λαβών άρτον εν ταις αγίαις αυτού και αχράντοις, και αμωμήτοις χερσίν, ευχαριστήσας, καί ευλογήσας, αγιάσας, κλάσας, έδωκε τοις αγίοις αυτού Μαθηταίς καί Αποστόλοις, ειπών Λάβετε, φάγετε, τούτό μού εστι το σώμα, το υπέρ υμών κλώμενον… Πίετε εξ αυτού πάντες, τούτο εστί το αίμα μου…».

Οι πιστοί τέλος εισάγονται στην Ευχαριστιακή μετοχή και στην ευχαριστιακή αποδοχή του κόσμου, των άλλων και του Θεού.

«Τά σά εκ των σων σοί προσφέρομεν κατά πάντα καί διά πάντα»

«Άξιον καί δίκαιον σέ υμνείν, σέ ευλογείν, σέ αινείν, σοί ευχαριστείν, σέ προσκυνείν εν παντί τόπω της δεσποτείας σου…. Σύ εκ του μή όντος εις τό είναι ημάς παρήγαγες, καί παραπεσόντας ανέστησας πάλιν,… Υπέρ τούτων απάντων ευχαριστούμέν σοι, καί τω μονογενεί σου Υιώ, καί τω Πνεύματί σου τω Aγίω, υπέρ πάντων, ων ίσμεν, καί ων ουκ ίσμεν, των φανερών, καί αφανών ευεργεσιών, των εις ημάς γεγενημένων. Ευχαριστούμέν σοι καί υπέρ τής Λειτουργίας ταύτης…»

Η απολυτοποίηση της επιστημονικής μεθόδου γνώσεως και η μη ένταξή της σε μια ευχαριστιακή προοπτική επιτρέπει την υπόθεση ότι ο εφευρέτης των νόμων της Φύσεως, το ανθρώπινο υποκείμενο, είναι η ανώτατη μορφή ύπαρξης της φύσεως. Διότι είναι το όν, το μέρος εκείνο της φύσεως, όπου αυτή, η Φύση, αποκτά συνείδηση της νομοτελειακής αλλά μη συνειδητής εξέλιξης του εαυτού της. Με την απολυτοποίηση της πίστης αυτής ο άνθρωπος αυτοανακηρύσσεται Θεός. Απόλυτος κύριος. Το αίσθημα της κτητικότητας είναι η πρωτογενής του εμπειρία. Η εκμετάλλευση από κει και πέρα του αυτοθεωθέντος Εγώ επί των άλλων εγώ και επί της φύσεως είναι θέμα λογικής και πρακτικής συνεπαγωγής. Ο ατομικισμός και η άλογη εκμετάλλευση της φύσεως είναι φαινόμενα φυσιολογικά πλέον μέσα σε μια τέτοια κοινωνία.

Αντίθετα, η αίσθηση του κόσμου ως δώρου του Θεού και ακόμη η αίσθηση του ίδιου του Θεού ως θυσιαστικού Δώρου, ως δείπνου στο οποίο έχουμε προσκληθεί από τον Θεό, θέτει κατά φυσιολογικό τρόπο όρια στη χρήση του κόσμου. Ακόμη περισσότερο, αναπτύσσει και την ευαισθησία μιας λεπτής συμπεριφοράς έναντι του μεγάλου Ξενοδόχου, της Τράπεζας και των Συνδαιτημόνων του Δείπνου. Με άλλα λόγια η λειτουργική γνώση ή εμπειρία δεν είναι απλά η γνώση κάποιων σχέσεων, αλλά είναι η ίδια – η γνώση – μια σχέση. Είναι η Γνώση ως Γνώση της Αγάπης και Αγάπη. Διότι ο άνθρωπος γίνεται ό,τι γνωρίζει. Η γνώση έχει την συνήθεια να καθιστά το υποκείμενο της γνώσης ό,τι είναι το αντικείμενό της. Η γνώση-εμπειρία της Αγάπης του Θεού μεταποιεί τον πιστό με τον καιρό υποκείμενο αγάπης. Η γνώση αυτή «τό ύψος ημίν της ταπεινοφροσύνης υπέδειξεν», όπως λέγει το απολυτίκιο του Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου. Η επιστημονική γνώση, όταν δεν λειτουργείται ευχαριστιακά, αλλά ανθρωποκεντρικά, μεταποιεί το υποκείμενο της γνώσης στη μορφή του αντικειμένου της: σε αυτόματο μηχάνημα ή αριθμό. Και μας εκθέτει στην μοναξιά της υπερηφάνειας.

Τελειώνω. Και τελειώνοντας θα επιχειρήσω να παρουσιάσω τις επιπτώσεις των δύο διαφορετικών αντιλήψεων, της λειτουργικής γνώσης των Προσώπων και της ανθρωποκεντρικής απρόσωπης λογικής μ' ένα παράδειγμα[11]. Αν η λογικότητα του κόσμου είναι μια απρόσωπη λογικότητα, ένας απρόσωπος Φυσικός Νόμος, μοιάζω να είμαι καταδικασμένος να ζω στον κόσμο όπως σ' ένα άσυλο, σωματείο ή οργανισμό, που τυραννικά ελέγχεται από μια απρόσωπη διοίκηση. Αν ο Λόγος είναι Πρόσωπο, τότε μεγαλώνω, γνωρίζω, κινούμαι, ζω και αγαπώ στο σπίτι του Πατέρα μου. Η έκπληξη των δώρων Του δεν έχει τέλος. Η ελπίδα και η έκπληξη με συνοδεύουν ως το τέλος. Δεν υπάρχει τέλος…

[1] Αρχιμ. Σωφρονίου Σαχάρωφ, «Περί προσευχής». εκδ. Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή μονή Τιμίου Προδρόμου, Έσσεξ Αγγλίας, 1993

[2] Κ. Καστοριάδη, «Σκέψεις πάνω στην Ανάπτυξη και Ορθολογικότητα», σ. 105. εκδ. «Ύψιλον», μετ. Μ. Λυκούδης, Αθήνα,1984

[3] T. Khun, «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων», σ. 62, εκδ. «Σύγχρονα θέματα», μετ. Γ. Γεωργόπουλος, Β. Κάλφας, Β΄ έκδ. Θεσσαλονίκη, 1987.

[4] Αβ. Ισαάκ, «Ασκητικοί Λόγοι», Λόγος ΙΗ΄, Περί του πόσον γίνεται το μέτρον της γνώσεως, και τα μέτρα τα περί πίστεως, σ. 56, εκδ. «ΑΣΤΗΡ», Αθήνα, 1961.

[5] T. Khun, ό. α. σ. 227

[6] P. Feyerabend, «Ενάντια στη Μέθοδο», σ. 100, εκδ. «Σύγχρονα Θέματα», μετ. Γρ. Κααυκαλάς, Γ. Γκουνταρούλης, Θεσσαλονίκη, 1983.

[7] P. Feyerabend, ό. α.

[8] T. Khun, ό. α. σ. 232

[9] Max Plank, Scientific Autobiography andother Papers», σ. 33-34, New York, 1949, από το βιβλίο του T.S. Khun «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων» σ. 232

[10] π. Γεωρ. Αναγνωστόπουλου, «Περί Όντων, Νόμων και Εκπλήξεως», Επιθεώρηση Φυσικής, Τομ. ΣΤ΄, τευχ. 17, σ. 14, Αθήνα, 1989.

[11] π. Γεωρ. Αναγνωστόπουλου, «Περί Όντων, Νόμων και Εκπλήξεως», Επιθεώρηση Φυσικής, Τομ. ΣΤ΄, τευχ. 17, σ. 14, Αθήνα, 1989.

 

 

* Δημοκρίτειο Παν. Θράκης, (Από τα πρακτικά του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου «Επιστήμες Τεχνολογίες αιχμής και Ορθοδοξία», 4-8 Οκτωβρίου 2002)

Η αριστερά και το περιεχόμενο της εκπαίδευσης

 

Του Κώστα Θεριανού *

 

Θέλω να ξεκινήσω την παρέμβαση μου καταθέτοντας την εμπειρία μου από το σχολείο που διδάσκω. Οι μαθητές μου τις τελευταίες δύο εβδομάδες έχουν αρχίσει να ρωτούν τι είναι οικονομική κρίση, πως προέκυψε, τι θα γίνει στο μέλλον.

Αυτό δείχνει ότι σταδιακά το κλίμα αλλάζει. Φαίνεται να έρχεται μια περίοδος όπου η αριστερά θα έχει τη δυνατότητα να μιλήσει με πλατύτερα στρώματα της κοινωνίας την στιγμή που το υπουργείο με τις περικοπές στους μισθούς, τις δαπάνες και τις συντμήσεις τμημάτων θα είναι μάλλον δύσκολο να πείσει την κοινωνία ότι το σύνθημα «πρώτα ο μαθητής» δεν είναι ένα κακόγουστο ανέκδοτο.

Έχει λοιπόν σημασία ποιος θα είναι ο αντίπαλος λόγος που πρέπει να αρθρώσει η αριστερά, προκειμένου εκτός από αντίπαλος να φιλοδοξεί να γίνει και ηγεμονικός.

Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος – που έχει αναφέρει παλιότερα ο Μπάμπης Νούτσος – της Χάρυβδης του κοινωνιολογισμού και της Σκύλας του παιδαγωγισμού. Δεν αρκεί η κριτική στο αστικό σχολείο και στον καπιταλισμό συνολικά καθότι δεν συνιστά πολιτική πρόταση ικανή να συσπειρώσει τον κόσμο. Ούτε όμως το άγχος της συγκεκριμένης πρότασης πρέπει να μας οδηγεί στον παιδαγωγισμό.

Ο παιδαγωγισμός μπορεί να ενσωματωθεί από τον νεοφιλελευθερισμό – ο οποίος τα τελευταία χρόνια λόγω αλλαγών στην πληροφορική, την οργάνωση της παραγωγής, τη διεύρυνση της εκπαίδευσης, την τριτογενοποίηση του δευτερογενούς τομέα και την διεύρυνση του τριτογενούς – έχει εντάξει στο ρεπερτόριο του, σε πολλές περιπτώσεις, όψεις του λόγου και των πρακτικών των εναλλακτικών μορφών εκπαίδευσης που είχαν αναπτυχθεί, σε πολλές περιπτώσεις και από αριστερά κινήματα, στην Ευρώπη και τις Η.Π.Α. Αποστεωμένες φυσικά από το περιεχόμενο τους και αναπλαισιωμένες με τη δική του ιδεολογία και πρακτική. Π.χ. μέθοδοι του Σχολείου Εργασίας μπορούν να ταιριάξουν γάντι στην «ενίσχυση του επιχειρηματικού πνεύματος» που εξαγγέλλει η υπουργός.

Το σχολείο αλλάζει αλλάζοντας την κοινωνία. Και το αλλάζοντας έχει πολλά επίπεδα και αποχρώσεις. Ξεκινά από το ότι ο κόσμος αρχίζει να ακούει την αριστερά και να σκέφτεται διαφορετικά, σε απλά και καθημερινά πράγματα μέσα και έξω από το σχολείο, φτάνει στην αλλαγή του πολιτικού συσχετισμού, που επιτρέπει τολμηρές αλλαγές στο σχολείο και προχωρά με αλλαγές στις παραγωγικές σχέσεις και σε ταυτόχρονες δομικές και ουσιαστικές αλλαγές στο σχολείο.

Έτσι, στην παρούσα περίοδο αναφορικά με το περιεχόμενο του σχολείου πρέπει να δώσουμε βάρος:

Τι και πως, πότε και γιατί μαθαίνει ο μαθητής στο δημόσιο σχολείο συνιστούν βασικά σημεία προκειμένου να αντιπαλέψουμε τις προτάσεις του Υπουργείου Παιδείας. Θέλουμε οι μαθητές μας να μην διαβάζουν μόνο τη λέξη αλλά και τον κόσμο, έλεγε ο Φρέιρε. Η «γραμματική και το συντακτικό» της ποιοτικής εκπαίδευσης βρίσκεται στη δυνατότητα δημιουργικής ύφανσης της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου, στην ικανότητα να μπορεί να τον εξοπλίσει με τα πυρομαχικά της γνώσης που αλλάζει τον κόσμο. Και αυτό φυσικά δεν μπορεί να γίνει με τα βασικά μαθήματα, τον «βασικό» χαρακτήρα των οποίων θα καθορίζει κάθε φορά η αγορά.

Το 12χρονο δημόσιο υποχρεωτικό ενιαίο σχολείο, με μόνιμο προσωπικό σε όλες τις ειδικότητες, είναι ένα αίτημα που σήμερα χτυπά την καρδιά της νεοφιλελεύθερης αναδιάρθρωσης. Όμως, το δημόσιο σχολείο δεν παύει να είναι αστικό και επιλεκτικό. Στην παρούσα φάση, έχει για την αριστερά την έννοια του δημόσιου χώρου και από αυτή την άποψη προκύπτει τόσο η αντίθεση στην αξιολόγηση όσο και στην υπαγωγή του αναλυτικού προγράμματος (αναλυτικό πρόγραμμα των βασικών μαθημάτων = γλώσσα, μαθηματικά, υπολογιστής, ξένες γλώσσες) στις πιέσεις της αγοράς που συρρικνώνουν αυτό το χώρο.

Για το ζήτημα της αξιολόγησης νομίζω ότι η προβολή της αυτοαξιολόγησης από το υπουργείο συνιστά βασικό λόγο άμεσης εγκατάλειψης της από οποιονδήποτε αριστερό θεωρούσε ότι μπορεί να αποτελέσει αντίπαλη πρόταση στην εξωτερική αξιολόγηση. Και στην ίδια λογική της διατήρησης και ενδεχομένως της διεύρυνσης του δημόσιου χώρου αντιπαράθεσης των ιδεών εγγράφονται οι προτάσεις μιας άλλης Διδακτικής που έχει διατυπώσει ο Μπάμπης Νούτσος σε ένα παλιότερο άρθρο του στο περιοδικό Εκπαιδευτική Κοινότητα:

Ο αριστερός εκπαιδευτικός μπαίνει μέσα στο σχολείο και ανοίγει το βιβλίο με τα εξής ερωτήματα που μπορούν να αποτελέσουν οδηγούς της δικής του διδακτικής παρέμβασης, στο βαθμό που του επιτρέπουν οι εξετάσεις, το κλίμα του σχολείου και της τάξης, κ.λπ.:

«Ποια εικόνα της κοινωνίας και της φύσης δίνουν τα βιβλία για τους μαθητές»;

«Τι δεν λένε τα βιβλία για την κοινωνία και τη φύση»;

«Τι αξίζει να μάθουν οι μαθητές από όσα δεν λένε τα σχολικά βιβλία»;

«Ποιο νόημα θα είχε για τους μαθητές η εκμάθηση των γνώσεων που έχουν αποκρυφτεί»;

«Πως θα συνδεθεί αυτή η γνώση με την κοινωνικά διαφοροποιημένη εμπειρία των μαθητών»;

Η κυβέρνηση, αντλώντας διδάγματα και αντιγράφοντας πρότυπα από τις διεθνείς τάσεις και πρακτικές της νεοφιλελεύθερης εκπαιδευτικής πολιτικής, προσπαθεί:

 να δημοκοπήσει υποστηρίζοντας ένα σχολείο όπου το παιδί θα μαθαίνει τα «βασικά» και χρήσιμα για την αγορά εργασίας (αγγλικά, γλώσσα, μαθηματικά, υπολογιστή).

να ελαστικοποιήσει τις εργασιακές σχέσεις όλων των εκπαιδευτικών μέσω ενός αναλυτικού προγράμματος διευρυμένων επιλογών που στην πραγματικότητα δεν θα λειτουργεί και τελικά θα ρευστοποιεί την εργασιακή σχέση όσων εκπαιδευτικών δεν βρίσκονται στον πυρήνα των βασικών μαθημάτων και με την αξιολόγηση [θεσμός του δόκιμου εκπαιδευτικού, αξιολόγηση που προβλέπει μετάταξη (στα ψιλά γράμματα βλέπε απόλυση) και αξιολόγηση με κριτήριο τις επιδόσεις των μαθητών].

Κοινός παρανομαστής όλων των μέτρων είναι ότι το κεφάλαιο για το ξεπέρασμα της κρίσης και την νέα άνοδο της κερδοφορίας του προσπαθεί να συρρικνώσει όχι μόνο το κόστος της εργατικής δύναμης αλλά και το κόστος της αναπαραγωγής της. Στόχος είναι η δημιουργία ενός πολυδύναμου εργαζόμενου για τις παραγωγικές δυνάμεις του 21ου αιώνα αλλά με εργασιακές προδιαγραφές 19ου αιώνα!

Και το στοίχημα της αριστεράς είναι αν θα μας βρουν ενωμένους απέναντι τους για να τους σταματήσουμε.

 

Αθήνα, 30-05-2010

 

* Ο Κώστας Θεριανός είναι εκπαιδευτικός

Κενό μυαλού, κενό λαού…

 

Του παπα Ηλία Υφαντή

 

Με το νεαρό συναντηθήκαμε στο κουφοϊατρείο:

-Τι δουλειά έχεις εσύ εδώ! του είπα. Εδώ ρχόμαστε εμείς τα γεροντάκια, για επισκευές.
-Εργάζομαι σε κουφάδικο! Μου αποκρίθηκε.

-Τι είναι αυτό;

-Εκεί, που ακούνε εκκωφαντική μουσική!

-Και γιατί δεν λιγοστεύεις τα ντεσιμπέλ;

-Γιατί οι πελάτες έχουν πάντα δίκιο!

-Ε, όχι και πάντα…

-Πάντα! Δεν είδες τι γίνεται με την πολιτική;

-Και τι σχέση έχει η πολιτική με τα κουφάδικα;

-Στα κουφάδικα δίνεις τα ωραία σου λεφτά και αγοράζεις κουφαμάρα. Και στην πολιτική δίνεις την πολύτιμη ψήφο σου και αγοράζεις απ' τους δημαγωγούς κουταμάρα. Με όλες τις θλιβερές και οδυνηρές προεκτάσεις και συνέπειες…

-Δεν σε πολυκαταλαβαίνω. Μάλλον υποσχέσεις αγοράζεις. Και αφού τους ψηφίσεις, μετά σου σερβίρουν απάτες…

-Αυτό μπορεί να ισχύσει, ίσως, για μια φορά. Αλλά όταν σε εξαπατούν δυο και τρεις και πέντε και δεκαπέντε! Δεν θα 'πρεπε κάποτε να αναλογιστείς τι φταίει και ν' αλλάξεις πορεία πλεύσεως;

-Και συ, που το αναλογίστηκες, μπορείς να μου πεις τι κατά τη γνώμη σου φταίει;

-Καμιά άλλη εξήγηση δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου να δοθεί, εκτός απ' την αβυθομέτρητη, σχετικά με την πολιτική, βλακεία!

-Και μπορούμε να πούμε ότι ένα μεγάλο μέρος του λαού κολυμπάει-όπως εσύ ισχυρίζεσαι- σεαβυθομέτρητα βάθη πολιτικής βλακείας;

-Μα δεν πρόκειται περί λαού!

-Αλλά περί τίνος πρόκειται;

-Περί όχλου! Για κοπάδι, που, χωρίς συναίσθηση και συνείδηση ακολουθεί τους πολιτικούς, όπως τα σφαχτάρια τους χασάπηδες.

-Και ποια είναι η διαφορά μεταξύ λαού και όχλου;

-Ο λαός έχει μυαλό! Και ξέρει τι λέει και τι κάνει. Ξέρει τα δικαιώματά του και αγωνίζεται για το δίκιο του. Ξέρει ότι η ψήφος του δεν είναι δυο, χωρίς αξία, διασταυρωμένες γραμμές. Αλλά η ίδια του η ζωή. Το μέλλον των παιδιών του. Και η προκοπή ολάκερης της κοινωνίας. Και δεν εμπιστεύεται την ψήφο του στον πρώτο τυχόντα, ανίκανο ή απατεώνα…

-Ενώ ο όχλος;

-Ο όχλος δεν ξέρει ούτε τι θέλει ούτε τι ζητάει. Ούτε για πού τραβάει. Πάει, όπου τον πάνε. Τρώει ο, τι του σερβίρουν. Κι ας είναι δηλητηριασμένο και θανατηφόρο. Τραβάει, για όπου τον σαλαγάνε. Σε όποιον γκρεμό του σφυρίζουν τα διαπλεκόμενα ΜΜΕ (μέσα μαζικής εξαπατήσεως), ορμάει και γκρεμοτσακίζεται…

-Και πώς θα μπορούσε ο όχλος να γίνει λαός;

-Πολύ δύσκολο! Η πολιτική βλακεία φαίνεται να είναι από τις πλέον δυσίατες και ίσως ανίατες αρρώστιες!

-Και αυτό βέβαια, είπα, που δεν μπορεί να καταλάβει ο όχλος, το ξέρουν πολύ καλά οι δημαγωγοί!

-Ακριβώς! Βλέπει ο όχλος ότι οι δημαγωγοί τον οδηγούν στην καταστροφή. Διαμαρτύρεται για την κοινωνική αθλιότητα. Κι όμως, όταν τους χτυπήσουν υποκριτικά, την πλάτη, τους χειροκροτούν και πάλι και τους ξαναψηφίζουν…
-Και να σκεφθεί κανείς ότι παρά πολλοί απ' αυτούς φιγουράρουν και σαν καλοί χριστιανοί…
-Ποιοι καλοί χριστιανοί; Πρόκειται για πρωταγωνιστές και συνένοχους, στο ξεθεμέλιωμα της πατρίδας και του έθνους, στην εξαθλίωση της οικονομίας και συνακόλουθα της κοινωνίας!

Ήρθε όμως η ώρα να μπει ο νεαρός στο ιατρείο:

-Πάτερ, μου είπε καταληκτικά, δυστυχώς, εφόσον θα υπάρχει κενό μυαλού και λαού, θα μας κυβερνούν οι συνειδητά ασυνείδητοι και οι αθεράπευτα ανίκανοι…

 

Παπα-Ηλίας, 12-06-2010

 

http://papailiasyfantis.blogspot.com

http://papailiasyfantis.wordpress.com

e-mail: papailiasyfantis@gmail.com

 

1. Υ.Γ. Αφορμή, για να γραφτεί το παραπάνω κείμενο, πέρα απ' το πραγματικό περιστατικό, ήταν και το παρακάτω σχόλιο του ηθοποιού Χαρη Κλύν:
"Ούτε κενό εξουσίας, ούτε κενό οικονομίας… ΚΕΝΟ ΛΑΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ"!

2.YΓ. πρόσκληση του Πατριωτικού Μετώπου, για την ανοιχτή συγκέντρωση:
Που θα γίνει στη Θεσσαλονίκη την Κυριακή 13 Ιουνίου, στις 7:30 μ.μ. στο ξενοδοχείο Holiday Inn, στη Μοναστηρίου κοντά στο Βαρδάρη.

Οι ατζέντηδες της αξιολόγησης

 

Του Γιώργου Μάλφα *

Καλούνται οι συνάδελφοι σε … διαβούλευση προκειμένου να υλοποιήσουν πρόγραμμα αυτοαξιολόγησης. Αρχικώς προβλέπεται η πιλοτική εφαρμογή του προγράμματος σε περιορισμένο αριθμό σχολικών μονάδων με ευθύνη των σχολικών συμβούλων και των διευθυντών των σχολείων. Με δεδομένη όμως τη μαζική απροθυμία και άρνηση των συλλόγων διδασκόντων να
συμμετάσχουν … οικειοθελώς στο πρόγραμμα, προεξοφλείται ήδη ηυποχρεωτική εφαρμογή του με καθορισμό των σχολείων απευθείας από το υπουργείο (βλ. πιλοτικά ολοήμερα δημοτικά σχολεία).

Ανεξαρτήτως των υποκειμενικών ιδεολογικών, πολιτικών, εκπαιδευτικώνκαι παιδαγωγικών μας απόψεων για το νόημα και το περιεχόμενο της <<αξιολόγησης>> οφείλουμε να εστιάσουμε και στις διόλου ευκαταφρόνητες … οικονομικές παραμέτρους του <<καινοτόμου>> προγράμματος που προωθεί το Υπουργείο Δια Βίου Μάθησης.

Ας γνωρίζουμε λοιπόν ότι η <<Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου τηςσχολικής μονάδας – Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης>> υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος <<Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση>>  και χρηματοδοτείται από το Δ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης (ΚΠΣ), το γνωστό Ε.Σ.Π.Α. (Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς 2007 – 2013).

Όποιος περιηγηθεί στις ιστοσελίδες των θεσμικών φορέων και διαβάσει ταστοιχεία που δημοσιεύονται εκεί θα αποκτήσει προσωπική αντίληψη των εκπαιδευτικών προτεραιοτήτων του <<Νέου Σχολείου>> και θα … αναφωνήσει ότι <<είναι πολλά τα λεφτά Άννα!>> που θα κατασπαταληθούν με διαδικασίες νομότυπες (!) από τους ατζέντηδες των καινοτομιών…

Στο σχολείο όπου υπηρέτησα φέτος οι συνάδελφοι πληρώναμε οι ίδιοιαναλώσιμο χαρτί για τις φωτοτυπίες, ο διευθυντής μοίραζε τις κιμωλίες με το δελτίο, ενώ επίκειται διακοπή ηλεκτροδότησης λόγω συσσωρευμένωνοφειλών προς τη ΔΕΗ. Γι' αυτό θεωρώ ότι τα … 7.200.000 EURO  – προϋπολογισμός έργου για την <<Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου τηςσχολικής μονάδας>>- είναι πρόκληση στη νοημοσύνη μας…

Ας εξοφληθούν τουλάχιστον οι υποχρεώσεις του Υπουργείου στουςαπλήρωτους ωρομίσθιους συναδέλφους μας και στις καθαρίστριες των σχολείων και κατόπιν ελάτε να … αξιολογηθούμε!

Αν απορείτε τώρα πως θα <<αξιοποιηθεί>> το ευτελές ποσό των 7.200.000 EURO δεν έχετε παρά να διαβάσετε την ίδια την Πρόσκληση – Προκήρυξηενδιαφέροντος  για την <<Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου της σχολικής μονάδας – Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης>> όπως αυτή δημοσιεύεταιστην ιστοσελίδα του προγράμματος ΕΣΠΑ:

 http://www.espa.gr/el/Pages/ProclamationsFS.aspx?item=985Εκεί διαβάζουμε τα εξής: <<Προϋπολογισμός έργου :  7.200.000 EURO

Στα πλαίσια της παρούσας πρόσκλησης ενδεικτικές επιλέξιμες δαπάνεςθεωρούνται οι ακόλουθες:

Αμοιβές μελών των επιμορφωτών, έξοδα μετακίνησης και οδοιπορικάεπιμορφωτών και επιμορφούμενων, κόστος ξενοδοχείων και εξοπλισμού, κόστος διαμονής διατροφής, αναλώσιμα, εκτυπώσεις και οποιαδήποτεμορφής τεκμηριωμένη δαπάνη απαιτείται για την υλοποίηση της δράσης, αμοιβές ανά ανθρωπομήνα των Σχολικών Συμβούλων και των Διευθυντών τωνσχολικών μονάδων>>.

Υστερόγραφο: σε μια δεινή οικονομική συγκυρία, με το πολιτικό σύστημασε βαθύ εκφυλισμό και την κοινωνία σε ανίατο αυτισμό, κάποιοι αναπαράγουν τον παρασιτισμό τους πουλώντας  μεταπρατικές κενο-τομίεςστο χώρο της εκπαίδευσης με το αζημίωτο. Μαυραγορίτες ολκής σε πατρίδα υπό κατοχή!

 

Πάτρα, 11-06-2010

Μας πάνε ολοταχώς για φουντάρισμα

 

Του Δημήτρη Καζάκη *

 

Στην Ελλάδα έχει επιβληθεί σκόπιμη σιγή ειδήσεων σχετικά με την κατάστασή της. Ο πολίτης δεν χρειάζεται να ξέρει τι γίνεται, ούτε να ενδιαφέρεται για το τι πρόκειται να συμβεί άμεσα. Υποτίθεται ότι όλα πάνε κατά τα αναμενόμενα και άρα η διατεταγμένη ειδησεογραφία μπορεί να ασχοληθεί άνετα με την Siemens, τους Μαντέληδες, το Βατοπέδι και με όλο τον υπόλοιπο θίασο επί σκηνής. Αρκεί ο κόσμος να μην σκέφτεται, να μην αναρωτιέται, να μην ανησυχεί και προπαντός να μην αφυπνίζεται.

 

Μπορεί οι επισφάλειες να έχουν οδηγήσει σε ύψος ρεκόρ τα επιτόκια των 5ετών, 10ετών ομολόγων, ακόμη και του βραχυπρόθεσμου δανεισμού μικρότερου του έτους, αλλά γιατί να ανησυχήσουμε το φιλοθεάμων κοινό; Οι κομπίνες με την χρεωκοπία μιας χώρας στήνονται στο σκοτάδι, χωρίς φώτα και φασαρίες. Τα ντόπια και ξένα κυκλώματα κερδοσκοπίας ετοιμάζονται για νέες ακόμη μεγαλύτερες μπάζες. Όμως ο κόσμος πρέπει να ασχολείται με τις μίζες του Μαντέλη και του Άκη, για να ξεχάσει τα 13 δις ευρώ που πρόσφερε απλόχερα η σημερινή κυβέρνηση στους κερδοσκόπους μέσα από το στημένο παιχνίδι με τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων. 

Μπορεί αυτή τη στιγμή η επιβίωση των ελληνικών τραπεζών να στοιχίζει στη χώρα πολύ περισσότερο από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές των δανείων της, αλλά εμείς πληρωνόμαστε για να διαβεβαιώνουμε τον κόσμο ότι οι καταθέσεις του είναι εξασφαλισμένες. Δεν έχει καμμιά σημασία αν οι μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας βρίσκονται ήδη από τον προηγούμενο μήνα στους 25 πιο επιρρεπείς σε χρεωκοπία οργανισμούς παγκόσμια, όπως φαίνεται κι από τον Πίνακα1. Βλέπετε συγχωνεύσεις, εξαγορές, δεσμεύσεις καταθέσεων και άλλα τραπεζικά κόλπα δεν μπορούν να γίνουν σε συνθήκες δημοσιότητας και εγρήγορσης των καταθετών.

Μπορεί αυτές τις ημέρες οι ηγέτες της ευρωζώνης να αποφασίζουν τη θυσία της Ελληνικής Ιφιγένειας με τη φρούδα ελπίδα να δουν τα πανιά του ευρώ να φουσκώνουν ξανά, αλλά οι Έλληνες δεν πρέπει ούτε καν να υποπτευθούν ότι είναι τα θύματα, η σαβούρα της ευρωζώνης που προορίζεται για φούντο. Πρέπει να προσκυνούν το «ισχυρό ευρώ», ακόμη κι αν είναι να δούμε την έκλειψή του.

– Πώς αλλιώς ένας λογικός άνθρωπος μπορεί να αποδεχθεί την μετατροπή της ΕΕ σε δημοσιονομικό Νταχάου για τις χώρες-μέλη και μάλιστα τις πιο αδύναμες;

– Πώς αλλιώς μπορεί να δεχθεί την μεταφορά του προϋπολογισμού κάθε κράτους-μέλους στην αρμοδιότητα των Βρυξελλών;

– Πώς αλλιώς μπορεί να δεχθεί να συνεχίζει υπό καθεστώς ευρώ, όταν έχει αποδειχθεί ένα από τα πιο ευάλωτα νομίσματα στις πιέσεις της κερδοσκοπίας που έχουν υπάρξει ποτέ στην ευρωπαϊκή οικονομία;

Για να καταλάβουμε πόσο ευπαθές και ευάλωτο είναι το ευρώ στις πιέσεις των αγορών και της κερδοσκοπίας, αρκεί να πούμε το εξής: Όταν την προηγούμενη εβδομάδα το ευρώ έναντι του δολαρίου έπεσε κάτω από το 1,20 για πρώτη φορά μετά το 2006, στήθηκε μια ολόκληρη ιστορία για να αποδειχθεί ότι ακόμη κι έτσι είναι πιο «ισχυρό» από τα εθνικά νομίσματα που αντιπροσωπεύει. Έτσι το Bloomberg (7/6) μας πληροφορούσε ότι «η πτώση του ευρώ κατά 21% από το υψηλότερο σημείο πέρυσι έχει παρόλα αυτά κρατήσει το νόμισμα πάνω από το μέσο επίπεδο από την εποχή της δημιουργίας του το 1999 και ισχυρότερο από τον προκάτοχό του, το γερμανικό μάρκο.»

Για να μας πείσει αναφέρει ότι παραμένει πιο ψηλά από το 1,1837 δολ. της 4^ης Ιανουαρίου του 1999, που ήταν η πρώτη Δευτέρα κατά την οποία το ευρώ διατέθηκε στις αγορές νομισμάτων και πιο πάνω από το 1,1842 δολ. το οποίο αποτελεί την μέση μηνιαία αξία του από την εποχή υιοθέτησής του.

Το Bloomberg υπολόγισε ότι αν τα εθνικά νομίσματα που απαρτίζουν το ευρώ υπήρχαν σήμερα θα διαμόρφωναν μια μέση συλλογική ισοτιμία με το δολάριο της τάξης του 1,1945 από το 1988 – όταν στις ευρωπαϊκές αγορές κυριαρχούσε το μάρκο – μέχρι την τελευταία εβδομάδα. Με το ευρώ να βρίσκεται σχεδόν στο 1,20 δολ., τότε το επιθυμητό συμπέρασμα είναι ότι το ευρώ παραμένει πιο ισχυρό ακόμη και από το μάρκο.

Έλα όμως που οι ταχυδακτυλουργίες αυτές δεν κράτησαν ούτε μια ημέρα. Στις 8/6 έγινε μια προσπάθεια, κυρίως από τις ευρωπαϊκές τράπεζες, να στηρίξουν το ευρώ στην αγορά νομισμάτων της Νέας Υόρκης, το οποίο υποχωρούσε στο 1,1923 δολ.. Τα στοιχήματα και το ρευστό που διέθεσαν οι ευρωπαϊκές τράπεζες κατόρθωσαν σχεδόν έως το μέσο της ημέρας να ανεβάσουν το ευρώ στο 1,1959 δολ., αλλά ακολούθησε μια τόσο μαζική εκποίηση που καταβαράθρωσε το ευρώ στο τέλος της ημέρα στο 1,1877 δολ.. Έτσι το ευρώ αποδείχτηκε και τυπικά πιο αδύναμο από τα εθνικά νομίσματα που αντικατέστησε. Και τον πάτο δεν τον έχει πιάσει ακόμη.

Είναι τόσα τα λιμνάζοντα κεφάλαια στις αγορές που κανενός είδους στήριξη σ' ένα νόμισμα που αντλεί την αξία του από τις διαθέσεις και τις προτιμήσεις των διεθνών επενδυτών δεν πρόκειται να ανακάμψει. Όσο κι αν σφίξουν τα λουριά στις χώρες της ευρωζώνης, όσο κι αν ξεζουμίσουν οικονομίες και εργαζόμενους. Βλέπετε το πρόβλημα με το ευρώ δεν είναι δημοσιονομικό, όπως νομίζουν οι κύριοι της ευρωζώνης, αλλά – όπως έχουμε εξηγήσει – ιδιοσυστασίας.

Όμως το κόστος στήριξης του ευρώ, που από την αρχή του χρόνου μέχρι σήμερα έχει υπολογιστεί σε πάνω από 1,7 τρις, προκειμένου να εμφανίζεται ως «ισχυρό» και ποθητό για τους επενδυτές, ποιος άραγε θα το επωμιστεί; Οι τράπεζες; Όχι βέβαια. Οι λαοί και οι χώρες-μέλη που χάρις στα μέτρα ασφυξίας προβλέπεται να ζήσουν την χειρότερη ύφεση στην ιστορία της Ευρώπης από την εποχή του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, ίσως και του πρώτου, όπως είπε σε συνέντευξή του στο Der Spiegel o … Τρισέ!

 

 

Στην Ελλάδα όμως η διατεταγμένη ειδησεογραφία έχει βαλθεί να φτιάξει μια τεχνητή νιρβάνα για τον Έλληνα. Έχουμε ως χώρα μπει σε αυτόματο πιλότο και ο λαός πρέπει να αποδεχθεί το τετελεσμένο. Έτσι δεν πρέπει να ανησυχεί όταν βλέπει τους επιτρόπους της «τρόικας» να έρχονται νωρίτερα από ότι είχε προγραμματιστεί αρχικά.

Δεν πρέπει να ανησυχεί όταν τα τσακάλια και οι γύπες της αγοράς βιάζονται να επανατοποθετηθούν στην αγορά για να βρεθούν σε θέση πυρός πριν αρχίσει ο νέος γύρος με το χρέος της Ελλάδας.

«Η Ελληνική κρίση θα αναζωπυρωθεί ξανά σε έναν με δύο μήνες, πριν από την επιθεώρηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου τον Αύγουστο που θα καθορίσει το αν θα εγκριθεί η δεύτερη εκταμίευση της βοήθειας προς την κυβέρνηση», όπως είπε στο Bloomberg (1/6) ο Καρλ Γουάινμπεργκ επικεφαλής αναλυτής της Valhalla Financial που ειδικεύεται στη διαχείριση «προβληματικών χρεών», όπως ονομάζονται επίσημα τα κεφάλαια-γύπες.

Δεν πρέπει να ανησυχεί όταν η κυβέρνηση καλεί κρυφά ομάδα Βρετανών οικονομολόγων για να συσκεφτεί μαζί τους για την διαχείριση του χρέους. Γι' αυτό άλλωστε και πέρασε στα ψιλά του τύπου.

Σύμφωνα όμως με τους Times του Λονδίνου (30/5), το Βρετανικό Centre for Economics and Business Research (CEBR), γνωστό για τις διασυνδέσεις του με τα τραπεζικά συμφέροντα σε Βρετανία και ΗΠΑ, συμβούλευσε την ελληνική κυβέρνηση να εγκαταλείψει το ευρώ και να δηλώσει αδυναμία πληρωμής του χρέους, δηλαδή να πτωχεύσει επίσημα. Ο επικεφαλής του CEBR, Νταγκ Μακ Γουίλλιαμς, βρέθηκε στην Αθήνα για να συμβουλέψει υπουργούς και πρωθυπουργό για το πώς πρέπει να χειριστούν την επικείμενη πτώχευση της χώρας:

«Εγκαταλείποντας το ευρώ θα σήμαινε ότι το νέο νόμισμα θα υποτιμηθεί κατά 15%. Καθώς όμως το εθνικό χρέος τιμάται σε ευρώ, αυτό θα το αύξανε από το τρέχον επίπεδο του 120%  στο 140% του ΑΕΠ μέσα σε μια νύχτα. Έτσι μέρος του πακέτου για την έξοδο από το ευρώ πρέπει να είναι και η μετατροπή του χρέους μονομερώς στο νέο νόμισμα.»

Οι Times εκτιμούν ότι μια τέτοια κίνηση θα φέρει την καταστροφή σε Γαλλικές και Γερμανικές τράπεζες, αλλά σύμφωνα με τον Μακ Γουίλιαμς η κίνηση αυτή είναι «ουσιαστικά αναπόφευκτη» και είπε ότι κι άλλα μέλη της ένωσης θα ακολουθήσουν. «Το μόνο ερώτημα είναι το πότε. Το άλλο θέμα είναι η έκταση της μόλυνσης. Η Ισπανία είναι πιθανό ότι θα αναγκαστεί να ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο, το ίδιο πιθανά και η Πορτογαλία με την Ιταλία… Μήπως αυτό θα είναι το τελευταίο σαββατοκύριακο για το κοινό νόμισμα; Ναι, είναι πολύ πιθανό.»

Δεν γνωρίζουμε πώς αντέδρασε η κυβέρνηση στις προτάσεις αυτές, ούτε ο κ. Μακ Γουίλιαμς μας εξήγησε πώς θα γίνει αυτή η μονομερής μετατροπή στο νέο νόμισμα των ομολόγων σε ευρώ. Ούτε μας εξήγησε τι σόι νόμισμα θα είναι αυτό που προτείνει να υιοθετήσουμε. Το σίγουρο είναι ότι πληθαίνουν τα σημάδια που θέλουν μια ταχύτατη πτώχευση της χώρας. Ίσως και μέσα στα «μπάνια του λαού», που τυπικά μόλις ξεκίνησαν.

Ακούγεται ότι το ΔΝΤ έχει ήδη ετοιμάσει σχέδιο πτώχευσης της χώρας που έχει εγκριθεί καταρχήν από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, αλλά αντιδρούν ακόμη οι Βρυξέλλες οι οποίες δεν θέλουν να δουν ακόμη την Ελλάδα να φεύγει από το ευρώ, ούτε να αναδιαρθρώνει το χρέος της. Πράγμα που στις τωρινές συνθήκες θα έβαζε σε άμεσο κίνδυνο το τραπεζικό σύστημα της ευρωζώνης και το κοινό νόμισμα.

Αυτός είναι κι ο λόγος που όλο και πιο συχνά-πυκνά διαβάζουμε στον τύπο για προτάσεις αναδιαπραγμάτευσης του χρέους. Μάλιστα μας έβγαλαν μέχρι και τον αρχιτέκτονα της αναδιαπραγμάτευσης του χρέους στο Ντουμπάι, (Το Βήμα, 6/6) να μας εξηγήσει ότι δεν είναι και τίποτε φοβερό. Βέβαια… «ξέχασαν» να μας πουν ότι το Ντουμπάι υφίσταται ως κράτος, μόνο για έναν και μοναδικό λόγο, για να ξεπλένει το παγκόσμιο μαύρο χρήμα, πολιτικό, επιχειρηματικό, εγκληματικό. Κι επομένως η διαπραγμάτευση του χρέους έγινε όπως συνηθίζουν να τις κάνουν οι συμμορίες στον υπόκοσμο.

Η συμμορία των σείχιδων που διαφεντεύει το Ντουμπάι απείλησε με ξεμπρόστιασμα τις συμμορίες των πολιτικών, επιχειρηματιών και άλλων, που ξεπλένουν το χρήμα τους διαμέσου της χώρας και έτσι έγινε δυνατή μια ακόμη από τις «συμφωνίες κυρίων» που συνηθίζονται τόσο πολύ στις διεθνείς αγορές. Αυτό είναι που επιθυμούν και για την Ελλάδα;

 

 

Όλοι αυτοί που προτάσσουν σήμερα την αναδιαπραγμάτευση του χρέους και επικαλούνται μυριάδες σεισμούς, λοιμούς και καταποντισμούς όταν ακούσουν έστω και την πιθανότητα ο λαός να αρνηθεί το χρέος, δεν θα έπρεπε να μας απαντήσουν καθαρά σε μερικές βασικές ερωτήσεις;

– Τι ακριβώς σκέφτονται να διαπραγματευτούν;

– Τι πρόκειται να βάλουν στο τραπέζι για να γλυκάνουν τους τοκογλύφους και κερδοσκόπους που κατέχουν πάνω από το 75% των ελληνικών ομολόγων;

– Πώς και με ποιο τρόπο σκέφτονται να καθίσουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αυτούς τους ομολογιούχους, ώστε να τους αποσπάσουν έναν συμβιβασμό ή μια ρύθμιση του χρέους που υποτίθεται ότι θα είναι ευνοϊκή για τη χώρα; Μήπως με την απειλή της παύσης πληρωμών;

– Ξέρουν πολλές περιπτώσεις που εξαναγκάστηκαν οι ομολογιούχοι σε διαπραγματεύσεις μόνο υπό την απειλή της παύσης πληρωμών; Εμείς στις 280 και πλέον περιπτώσεις επίσημων χρεωκοπιών κρατών που έχουμε μελετήσει από το 1824 έως το 2009, δεν γνωρίζουμε να υπάρχει ούτε μία… Μήπως αυτοί ξέρουν καλύτερα;

– Τι πρέπει να υποστεί η χώρα και ο λαός της για να αντιληφθούν ότι διαπραγμάτευση ενός χρέους που δεν μπορεί να αποπληρωθεί δεν μπορεί να γίνει παρά μόνο σε βάρος του λαού και της χώρας;

– Τι πρέπει να γίνει για να πειστούν; Πόση πείνα, πόση καταστροφή, πόση κατοχή, πρέπει να δεχτεί η χώρα και ο λαός για να βάλουν αυτοί μυαλό; Που θέτουν τις «κόκκινες γραμμές» τους; Έχουν τέτοιες ή πρόκειται για ένα συνηθισμένο αίτημα σκοπιμότητας;

– Τέλος, γνωρίζουν έστω και ένα παράδειγμα όπου μια χώρα να μπήκε σε διαδικασίες διαπραγματεύσεων για τη ρύθμιση του χρέους της και να την έβγαλε καθαρή;

– Ποια χώρα γλύτωσε από τη θανάσιμη λαβή των δανειστών της με αναδιαπραγμάτευση του χρέους; Έχουν κανένα παράδειγμα; Η ιστορία έχει αρκετά παραδείγματα χωρών που οι λαοί τους επέβαλαν την άρνηση του χρέους και ορθοπόδησαν, ανεξάρτητα από το αν έλυσαν τελικά όλα τα προβλήματά τους, αλλά δεν υπάρχει ούτε ένα παράδειγμα που μια χώρα να γλύτωσε με διαπραγματεύσεις.

Τα λέμε όλα αυτά γιατί το χρέος της Ελλάδας δεν αντιμετωπίζεται με αναδιαπραγμάτευση. Είναι τέτοιο το χρέος και βρίσκεται σε τέτοια χέρια που δεν ξεμπερδεύει εύκολα κανείς με απειλές και διαπραγματεύσεις, ακόμη κι αν δεχτεί ότι αυτοί που το προτείνουν έχουν τις καλύτερες των προθέσεων.

Προσωπικά δεν θα ήθελα να βρίσκομαι στη θέση κανενός απ' αυτούς που υποστηρίζουν αναδιαπραγμάτευση με ή χωρίς παύση πληρωμών όταν αντιληφθεί ο κόσμος – αφού η κυβέρνηση έχει προχωρήσει υπό καθεστώς ομηρίας και κατοχής του ΔΝΤ σε παύση πληρωμών, "κούρεμα" κατά 30, 50, ή και 70% του χρέους, όπως ακούγεται, και αναδιάρθρωσή του –  την παγίδα που του έστησαν από άγνοια ή σκοπιμότητα. Ούτε ψήλος στον κόρφο τους.

 

 

Αυτό που φοβάμαι ότι διαφεύγει ακόμη κι από όσους υποστηρίζουν την άρνηση της πληρωμής του χρέους, ίσως γιατί δεν έχουν τριβή με το θέμα, είναι ότι το κύριο ζήτημα δεν είναι η παύση πληρωμών, αλλά η αναγνώριση ή μη του χρέους. Από την στιγμή που θα κάνεις το λάθος να το αναγνωρίσεις, είτε προχωρήσεις σε παύση πληρωμών και διαπραγμάτευση, είτε σε μερική ή ολική διαγραφή του χρέους, την έχεις πατήσει.

Γιατί αναγνώριση του χρέους σημαίνει αναγνώριση των έννομων δικαιωμάτων των ομολογιούχων πάνω στη χώρα σου. Σημαίνει ότι τους αναγνωρίζεις το δικαίωμα να σε κυνηγάνε εσαεί για τα ομόλογα που έχουν στα χέρια τους. Σημαίνει ότι απεμπολείς το όπλο του "απεχθούς χρέους" με βάση το διεθνές δίκαιο, καθώς και το θεμελιώδες δικαίωμα του λαού σου στη δική του αυτοδιάθεση και κυριαρχία, η οποία δεν μπορεί να απειλείται από καμμιά ξένη δύναμη, οικονομική, πολιτική, ή στρατιωτική.

Στην ιστορία της πάλης ενάντια στο χρέος και την κρατική χρεωκοπία, υπήρξαν περιπτώσεις όπου οι κάτοχοι μόλις του 10% των ομολόγων του χρέους κατόρθωσαν να φέρουν σε πολύ δύσκολη θέση τη χώρα-οφειλέτη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Ρωσία. Ο Πούτιν το 1999 μονομερώς διέγραψε το 90% του χρέους της και έδιωξε την εποπτεία του ΔΝΤ. Όμως ποτέ δεν αμφισβήτησε το χρέος, απλά δήλωσε αδυναμία πληρωμής. Έτσι έδωσε το δικαίωμα στους κατόχους των ομολόγων του Ρωσικού χρέους να συνεχίσουν να κυνηγούν τη Ρωσία μέχρι τις μέρες μας.

Το αποτέλεσμα είναι ότι σήμερα η Ρωσία αναγκάζεται να δανείζεται σεβαστά ποσά από τη διεθνή αγορά προκειμένου να πληρώνει αυτό το 10%, το οποίο φαίνεται ότι θα της κοστίσει πολλαπλάσια της αρχικής του αξίας. Ίσως και πάνω από 400%.

Ταυτόχρονα το ολίσθημα αυτό του Πούτιν, άνοιξε την όρεξη και των ομολογιούχων των… τσαρικών χρεών, οι οποίοι συνασπίστηκαν με τους κατόχους των ομολόγων του τωρινού χρέους της Ρωσίας και διεκδικούν μαζί την αποζημίωσή τους από την Ρωσική κυβέρνηση. Έτσι η Ρωσία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με όλο και περισσότερα εντάλματα κατάσχεσης των περιουσιακών της στοιχείων τόσο στο εξωτερικό, όσο και στο εσωτερικό της χώρας.

Αυτός είναι ο λόγος που, σύμφωνα με την άποψή μου, το κεντρικό ζήτημα της άρνησης της πληρωμής του χρέους δεν είναι η παύση πληρωμών και η διαπραγμάτευση ή μη, η μερική ή ολική διαγραφή του χρέους, αλλά η μη αναγνώριση του χρέους και των υποχρεώσεών του από τον λαό, ως χρέος "απεχθές", ως μοχλός κατάλυσης της κυριαρχίας της χώρας.

Από εκεί και πέρα φυσικά και πρέπει να δει κανείς κατά περίπτωση τι θα κάνει με τα αιτήματα από μεμονωμένους ομολογιούχους. Με την προϋπόθεση βέβαια ότι καμιά τέτοια απαίτηση δεν θα υπονομεύσει την πορεία του λαού, δεν θα υποθηκεύσει το μέλλον του και ούτε θα θέσει τη χώρα υπό καθεστώς ομηρίας.

 

ΠΗΓΗ: Το Ποντίκι 10-6-2010 και ηλ. ανάρτηση, Κυριακή, 13 Ιουνίου 2010,  http://www.topontiki.gr/Articles/view/6888

ΑΝΑΡΤΗΣΗ: 11-06-2010, http://youpayyourcrisis.blogspot.com/2010/06/blog-post_4891.html#more

 

* Ο Δημήτρης Καζάκης είναι οικονομολόγος – αναλυτής.

Ο δομικός χαρακτήρας της Ευρωζώνης και η κρίση 2007-2009 αιτίες του χρέους

 

Κώστας Λαπαβίτσα

 

 

Αιτία του χρέους οι δαπάνες για τη διάσωση των τραπεζών και η ύφεση – Η Ευρωζώνη, μηχανισμός που δημιουργεί δομικά πλεονάσματα στο κέντρο και δομικά ελλείμματα στην περιφέρεια – Η αλήθεια για την πτώση της ανταγωνιστικότητας – Η χώρα οδηγείται εξ αντικειμένου στην παύση πληρωμών – Ιστορική αποτυχία της αστικής τάξης και του κράτους της – Μακροχρόνια ύφεση και οικονομικός μαρασμός το αποτέλεσμα των μέτρων – Αναγκαία η έξοδος από το ευρώ.

Καταρχάς να πω ότι είναι, πλέον, εμφανές ότι η κρίση που αντιμετωπίζουμε δεν είναι κρίση της Ελλάδας, μόνο. Είναι προφανές ότι αυτά που συμβαίνουν στις παγκόσμιες αγορές, ειδικά στην ευρωπαϊκή αγορά τις τελευταίες μέρες, δείχνουν ότι η κρίση εξαπλώνεται και κινδυνεύει να γίνει ξανά τραπεζική κρίση.

 

Ευρωζώνη: μηχανισμός που δημιουργεί δομικά πλεονάσματα στο κέντρο και δομικά ελλείμματα στην περιφέρεια

 

Κατά τη γνώμη μου, λοιπόν, και κατά τη γνώμη των υπολοίπων συνεργατών μου, στη μελέτη που δημοσιοποιήσαμε τον Μάρτιο, τα αίτια της κρίσης είναι δομικά και είναι δύο Το πρώτο αίτιο, κατεξοχήν και ίσως και κυρίαρχο σε μεγάλο βαθμό, είναι ο ίδιος ο χαρακτήρας της Ευρωζώνης. Η δομική μεροληψία της Ευρωζώνης, αυτό το οποίο είναι η Ευρωζώνη η ίδια. Δηλαδή, εν ολίγοις, η Ευρωζώνη έχει εξελιχθεί σε έναν μηχανισμό δημιουργίας δομικών πλεονασμάτων στις τρέχουσες συναλλαγές σε πρώτο βαθμό, για το κέντρο, και κυρίως για τη Γερμανία  και δομικών ελλειμμάτων για τις περισσότερες άλλες χώρες και κυρίως για την περιφέρεια. Κι όταν μιλάμε για την περιφέρεια της Ευρωζώνης, προφανώς εννοούμε δύο περιφέρειες, την περιφέρεια του Νότου, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτή τη στιγμή, η οποία ανήκει στην Ευρωζώνη, αλλά φυσικά και την ευρύτερη περιφέρεια της Ανατολικής Ευρώπης, η οποία δεν ανήκει στην Ευρωζώνη[…] και θα αναφερθώ στον Νότο. Τα πλεονάσματα αυτά μετατρέπονται σε εξαγωγή κεφαλαίου, φυσικά, από τη Γερμανία κυρίως προς την Ε.Ε. και την Ευρωζώνη, εξαγωγή κεφαλαίου που λαμβάνει τη μορφή των άμεσων ξένων επενδύσεων και φυσικά του τραπεζικού δανεισμού. Αυτό το πράγμα το βλέπετε και στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια.[…] η Ευρωζώνη έχει μετατραπεί σε μια περιοχή γερμανικής κυριαρχίας. Πρωτοφανούς γερμανικής κυριαρχίας, οικονομικής κυριαρχίας, η οποία φυσικά δυσκολεύεται να μετατραπεί σε πολιτική, κι αυτό είναι ένα από τα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή. Σε τι οφείλεται αυτή; Σε έναν λόγο, με δύο αίτια. Ο λόγος, φυσικά, ο οποίος όλοι γνωρίζουμε, είναι η υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας των χωρών της περιφέρειας η οποία επιτρέπει τη δημιουργία πλεονασμάτων που σας ανέφερα.

 

Η αλήθεια για την πτώση της ανταγωνιστικότητας

 

Γιατί υποχωρεί η ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας και των άλλων χωρών της περιφέρειας; Για δύο κυρίως λόγους: πρώτον γιατί οι χώρες της περιφέρειας μπήκαν στην Ευρωζώνη με πολύ υψηλές αρχικές ισοτιμίες – 340 δραχμές στο ευρώ. Ισοτιμίες οι οποίες έπληξαν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Περισσότερο απ' αυτό, όμως, η ανταγωνιστικότητα συνέχισε να πέφτει, διότι οι πιέσεις μεταφέρθηκαν στην αγορά εργασίας και στην αγορά εργασίας η πίεση που μπόρεσε να ασκήσει η Γερμανία στους δικούς της εργαζόμενους ήταν πολύ ισχυρότερη απ' αυτή που μπόρεσαν να ασκήσουν οι αστικές τάξεις στις περιφέρειες. Οι γερμανικοί μισθοί παραμένουν παγωμένοι.

Είναι μία τρομακτική κατάσταση η οποία συνεχίζεται εδώ και 15 χρόνια κι έχει να κάνει με την πολιτική οικονομία της Γερμανίας, με την επανένωση, την ανυπαρξία συνδικάτων στην Ανατολή, με το ρόλο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.[…] ως εκ τούτου, η ανταγωνιστικότητα της Γερμανίας έχει βελτιωθεί μέσα στην Ευρωζώνη. Δεν υπάρχει άλλος λόγος, δεν οφείλεται στην τεχνολογία, δεν οφείλεται στη γερμανική αποτελεσματικότητα, δεν οφείλεται σ' όλα αυτά το οποία, συνήθως, λέγονται στον Τύπο. Έχει να κάνει με την πίεση στην εργατική τάξη, η οποία είναι πολύ μεγαλύτερη στη Γερμανία. Αυτός είναι και ο λόγος της εμφάνισης της γερμανικής κυριαρχίας στην Ευρωζώνη κατά πρώτο λόγο, στην Ε.Ε. ευρύτερα.

 

Αίτια χρέους οι δαπάνες για διάσωση των τραπεζών και η ύφεση

 

Το δεύτερο αίτιο της κρίσης του δημοσίου χρέους είναι, φυσικά, η οικονομική κρίση του 2007-2009. Αυτό που ξεκίνησε ως γιγάντια κρίση του χρηματοπιστωτικού τομέα και μετεξελίχθηκε σε ύφεση. Όχι πολύ μεγάλη ύφεση η οποία, τέλος πάντως, σταθεροποιήθηκε στον α' βαθμό, το 2009,  μέσω πάρα πολύ μεγάλης κρατικής παρέμβασης. Η κρατική παρέμβαση, φυσικά, στόχευσε στη διάσωση των τραπεζών κατά πρώτο λόγο – πράγμα πάρα πολύ ακριβό. Ταυτόχρονα, όμως, η κρίση έφερε και συντριβή των εσόδων του κράτους λόγω της ύφεσης κι αυτός είναι ο κύριος λόγος για τον οποίο ξέφυγαν τα ελλείμματα. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για σπατάλες του κράτους […] υπάρχει μια άνοδος το 2007, είναι αλήθεια, αλλά εκεί που ξεφεύγουν τα πράγματα είναι όταν η ύφεση συντρίβει τα έσοδα και δημιουργεί το έλλειμμα που διογκώνει το δημόσιο χρέος.

Αυτά τα πράγματα τα παρατηρούμε και σ' άλλες χώρες. Το ερώτημα τώρα είναι, γιατί η Ελλάδα; Γιατί βρέθηκε η Ελλάδα στο επίκεντρο αυτού του πράγματος, εφόσον αυτό είναι γενικό ή, τέλος πάντων, γενικότερο. Οι λόγοι είναι αρκετά ξεκάθαροι.

Πρώτον, η αδυναμία του παραγωγικού ιστού. Αυτό που σας είπα αρχικά για τα ελλείμματα στις περιφέρειες και για τα γερμανικά πλεονάσματα, ότι ο παραγωγικός ιστός στις περιφέρειες εξασθενίζει, είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ελλάδα, όπου το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών έφτασε το απίστευτο ύψος του 15% του ΑΕΠ το 2008, λίγο πριν αρχίσει η ύφεση. Είναι αντανάκλαση της υποχώρησης του παραγωγικού δυναμικού. Αυτό το οποίο λέει ο κόσμος «δεν παράγουμε τίποτα», είναι αλήθεια.

Ο δεύτερος λόγος είναι, φυσικά, η αδυναμία του κράτους, πράγμα το οποίο επίσης το γνωρίζουμε όλοι. Οι δομικές αδυναμίες του ελληνικού κράτους, δηλαδή η διαφθορά, η αδυναμία να φορολογήσει με αποτελεσματικό και δίκαιο τρόπο, κυρίως να συλλέξει φόρους, η έλλειψη οργάνωσης και όλα τα συναφή.

Πράγμα το οποίο το γνωρίζουμε δεν είναι, όμως, αίτιο της κρίσης. Οι αδυναμίες αυτές υπήρχαν και βγήκαν στην επιφάνεια λόγω των δομικών προβλημάτων τα οποία σας ανέφερα. Τρίτος λόγος είναι φυσικά η χειραγώγηση των στοιχείων […], ως εκ τούτου έγινε πολύ πιο δύσκολο για το ελληνικό κράτος να εμφανίζεται στις διεθνείς αγορές για να μπορέσει να δανειστεί. Και τέταρτος λόγος, επίσης προφανής, η Ελλάδα είναι μικρή. Η ελληνική αγορά ομολόγων, κρατικών ομολόγων, είναι σχετικά μικρή. Εμάς μας φαντάζει το χρέος γιγαντιαίο -και είναι- αλλά για τα συνολικά μεγέθη είναι μικρό . Αν επιδιώξει κάποιος να κερδοσκοπήσει, η Ελλάδα είναι πιο πρόσφορη. Με 300 δισεκατομμύρια ευρώ χρέος, μπορείς να κερδοσκοπήσεις.

Με 3.000 δισ. ευρώ χρέος, που είναι το χρέος την Ιταλίας, δεν μπορείς να κερδοσκοπήσεις. Αν, λοιπόν, επιδιώξεις γενικότερη επίθεση κερδοσκοπική, είναι πολύ πιο καλό να αρχίσεις από την Ελλάδα και σιγά-σιγά να προχωρήσεις. Επί τροχάδην πάλι, τι δείχνει αυτή η κρίση για τη θεσμική οικονομική οργάνωση της Ευρωζώνης; […]. Το πρώτο είναι η θεσμική αντίφαση ανάμεσα στην ενιαία νομισματική πολιτική: μία κεντρική τράπεζα, ίδια νομισματική πολιτική, ίδιο επιτόκιο για όλους, και στην πολυδιάσπαση της δημοσιονομικής πολιτικής. Δεκαέξι κράτη, το καθένα με το δικό του τρόπο να αντιμετωπίσει τις δημόσιες δαπάνες. Αυτή η αντίφαση εμφανίζεται σ' όλα τα επίπεδα και στο επίπεδο των αποφάσεων, αλλά και στο επίπεδο των αγορών. […] Δεκαέξι είναι στην ουσία (οι χρηματοπιστωτικές αγορές), οπότε το κάθε κράτος αντιμετωπίζεται με διαφορετικό τρόπο. Δεύτερον, που πηγάζει απ' αυτό, είναι φυσικά η θεσμική μεροληψία, την οποία βλέπουμε στην Ευρωζώνη, υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου. Όλο το σύστημα είναι φτιαγμένο για να στηρίξει τα συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου και ο Ζ.Κ. Τρισέ, ο πρόεδρος της ΕΚΤ, όταν βρέθηκαν οι τράπεζες σε κρίση, το 2008-2009, ήταν ξεκάθαρος. Επ' ουδενί έπρεπε να αφεθούν οι τράπεζες να χρεοκοπήσουν. Όταν, όμως, τα κράτη βρέθηκαν σε δυσκολία, τέλος του 2009- 2010, εκεί τηρεί ρόλο παρατηρητή η ΕΚΤ κι αυτό το κάνει συνεχώς την τελευταία δεκαετία. Σε κάθε δύσκολη στιγμή στηρίζει τις τράπεζες, στηρίζει το ιδιωτικό κεφάλαιο, αλλά όχι το δημόσιο. Τρίτον, επίσης πασιφανές, υπάρχει βέβαια παντελής έλλειψη αλληλεγγύης. […], υπάρχουν σχέσεις θυγατρικές, σχέσεις ανταγωνιστικές και φυσικά σχέσεις κυριαρχικές. Με παλαιομαρξιστικό τρόπο θα ‘λεγα ότι υπάρχουν σχέσεις ιμπεριαλιστικές […]

 

Ιστορική αποτυχία της αστικής τάξης

 

Η κρίση δείχνει φυσικά την παντελή αποτυχία των στρωμάτων που έχουν κυβερνήσει τη χώρα, τις τελευταίες δεκαετίες. Πρόκειται για ιστορική αποτυχία, κοινωνική αποτυχία συνολική, και κυρίως της αστικής τάξης η οποία έχει το μερίδιο του λέοντος στην πολιτική εξουσία και φυσικά στις οικονομικές απολαβές. Έχει αποτύχει να εντάξει την Ελλάδα στην ευρωπαϊκή αγορά με όρους ανταγωνιστικότητας. Πού είναι οι επενδύσεις, πού είναι ο δυναμισμός – δεν υπάρχει τίποτα απ' αυτό, μόνο κουβέντες ακούμε για τον Έλληνα που κάνει το ‘να και τ' άλλο… Το κράτος και οι αδυναμίες του κράτους αντανακλούν τη γενική αποτυχία και της αστικής τάξης, αλλά και των στρωμάτων τα οποία έχουνε κυβερνήσει μαζί με την αστική τάξη επωφελούμενα απ' αυτήν. Το άλλο που δείχνει […] είναι ο τυχοδιωκτικός και άβουλος χαρακτήρας της άρχουσας τάξης στην Ελλάδα. Είναι εντυπωσιακό! Δεν υπάρχει εθνική στρατηγική. Δεν βλέπει κανείς να διαγράφεται εθνική στρατηγική. Να υπάρχει κάποιο κομμάτι της αστικής τάξης το οποίο να αντιλαμβάνεται το τι συμβαίνει και να ‘χει κάποιο πρόγραμμα, το οποίο να λέει θα κάνουμε κάτι άλλο. Σύρονται πίσω από αυτά που τους επιτάσσουν οι ισχυρότεροι της Ε.Ε. και κερδοσκοπούν και οι ίδιοι, κερδοσκοπούν εναντίον της Ελλάδας. Έχουν καταρρεύσει ως αξιόπιστη, ηγετική δύναμη.

 

Μακροχρόνια ύφεση και οικονομικός μαρασμός

 

Τα μέτρα θα φέρουν βαθιά ύφεση. Για έναν πάρα πολύ απλό λόγο. Η συνολική ζήτηση είναι κατανάλωση -επενδύσεις- εξαγωγές. Η κατανάλωση συντρίβεται. Οι επενδύσεις δεν είχαν κανένα δυναμισμό, όπως σας είπα, η ελληνική άρχουσα τάξη μόνο για επενδύσεις δεν φημίζεται, οι επενδύσεις είναι χαμηλές, και φυσικά στο πλαίσιο αστάθειας και ανησυχίας για το μέλλον, μόνο για επενδύσεις δεν μπορούμε να μιλάμε αυτή τη στιγμή. Το ότι θα φωνάξουμε το ξένο κεφάλαιο να κάνει επενδύσεις, είναι κουβέντες του αέρα.

Δεν έχει συγκριτικό πλεονέκτημα η Ελλάδα αυτή τη στιγμή. Θα πάνε στην Τουρκία, θα πάνε στη Βουλγαρία, γιατί να ‘ρθουνε στην Ελλάδα; Πώς θα λυθεί το πρόβλημα μ' αυτό; Και μιλάμε για εξαγωγές που δεν είναι πολύ μεγάλο κομμάτι της ελληνικής οικονομίας, αλλά επίσης δεν υπάρχει δυνατότητα υποτίμησης, για να πάρουν εξαγόμενα, γιατί είμαστε στο ευρώ. […] Οι εξαγωγές μπορούν να αυξηθούν αν υπάρξει πτώση-συμπίεση του κόστους. Πράγμα το οποίο δεν βλέπω να βγαίνει να το λέει ανοιχτά η κυβέρνηση. Το λέει με έμμεσο τρόπο, διότι φυσικά το κόστος πρέπει να πέσει και στον ιδιωτικό τομέα. Δεν μπορεί να πέσει μόνο στον δημόσιο. […] Άρα, περικοπές μισθών θα γίνουν, κι αυτό που κάνουν στον δημόσιο τομέα θα πρέπει επεκταθεί στον ιδιωτικό, το οποίο είναι πιθανό. Όμως, είναι άκρως απίθανο να υπάρξει τέτοια γιγαντιαία επέκταση των εξαγωγών η οποία να φέρει ανάταση συνολική της οικονομίας.[…]

Αν η οικονομία πέσει σε ύφεση και έχουμε κοινωνικές τριβές και κοινωνική αντίδραση, το πιθανότερο είναι ότι το πρόγραμμα του ΔΝΤ θα

αποτύχει. Δηλαδή, δεν θα μπορέσει να μπει η Ελλάδα σε πλαίσιο μέσα στο οποίο θα βρει, αυτόνομα, να αποπληρώνει το χρέος της και άρα να ξαναπάει στις διεθνείς αγορές και να γυρέψει δάνεια.

 

Παύση πληρωμών και έξοδος από το ευρώ

 

Επομένως, το συμπέρασμα είναι προφανές, το έχουν πει εξάλλου και οι διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, κατά πάσα πιθανότητα οδηγούμαστε σε παύση πληρωμών. Παύση πληρωμών, ίσως το 2011, είναι δύσκολο να πει κανείς, πάντως αυτή είναι μία πολύ πιθανή προοπτική σήμερα. Το δάνειο που έχει πάρει η χώρα απλώς δίνει χρόνο, και ίσως έτσι το σκέφτηκαν το ΔΝΤ και η Ευρωζώνη. Επιτρέπει να σηκωθούν αναχώματα για τις ευρωπαϊκές, τις γερμανικές και γαλλικές τράπεζες.

Επιτρέπει να ληφθούν μέτρα πιθανώς για την Πορτογαλία και την Ισπανία, ώστε αν η Ελλάδα προχωρήσει σε παύση πληρωμών, η κατάσταση να μην ξεφύγει εκτός ελέγχου, όπως φαίνεται να συμβαίνει τώρα, έτσι κι αλλιώς. Το λέω τώρα αυτό, γιατί πολλοί στην Αριστερά μίλησαν για παύση πληρωμών, και καλά κάνανε, είναι κάτι το οποίο πρέπει πολύ σοβαρά να ληφθεί υπ' όψιν. Πιστεύω ότι η Αριστερά πρέπει να το στηρίξει, αλλά θέλω να τονίσω ότι […] παύση πληρωμών μπορεί να κάνει η αστική τάξη. Πιθανόν εκεί θα καταλήξουμε.

Το ζήτημα, λοιπόν, είναι πώς θα γίνει η παύση πληρωμών, με ποιους όρους και πώς θα γίνει η χρεοκοπία και με ποιους όρους. Το ζήτημα για την Αριστερά θα είναι, λοιπόν, να ζητήσει αυτό το πράγμα να γίνει με όρους υπέρ των πολλών, και φυσικά με όρους που θα μπορέσουν να βάλουν την οικονομία και την κοινωνία σε πορεία ανάπτυξης. Αυτό είναι το ζητούμενο. Όχι αν θα γίνει παύση πληρωμών. Κατά την εκτίμησή μου προς τα ‘κει πάμε. Δεν πρέπει, όμως, να γίνει με όρους ΔΝΤ και με όρους της αστικής τάξης. αλλά με όρους του λαϊκού κινήματος. Τι σημαίνει αυτό; […] Πρέπει, λοιπόν, η στάση πληρωμών να είναι ευκαιρία για να μπει η χώρα σε άλλη τροχιά και να αλλάξει, να γίνει μεταφορά της ισορροπίας υπέρ της εργασίας και κατά του κεφαλαίου, για πρώτη φορά στη χώρα μας, εδώ και δεκαετίες. Τι πρέπει να προτείνει η Αριστερά γι' αυτό; Πιστεύω ότι η Αριστερά πρέπει να προτείνει έξοδο απ' το ευρώ.

Η Ευρωζώνη είναι ένας μηχανισμός όπως σας το εξήγησα που δημιουργεί πλεονάσματα, ένας μηχανισμός καταχρηστικός,[…]

Η έξοδος απ' το ευρώ, φυσικά, θα φέρει αμέσως υποτίμηση. Δεν υπάρχει αμφιβολία γι' αυτό. Τεχνικά, να βγει η Ελλάδα απ' το ευρώ δεν είναι πολύ δύσκολο πράγμα, μην ακούτε αυτά που λένε για τον Αρμαγεδώνα, ο Αρμαγεδών είναι εδώ. Θα ‘ρθει η υποτίμηση, που πρέπει να το συζητήσουμε, τι θα φέρει, αυτό είναι προς διερεύνηση. Δεν έχω τις απαντήσεις, ούτε και κανένας μας, μπορεί να βρεθούν συλλογικά. […] Αν έχουμε έξοδο από το ευρώ και φυσικά υποτίμηση, το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να γίνει θα είναι να επέλθει δημόσιος έλεγχος επί των τραπεζών.

Προφανώς οι τράπεζες θα καταρρεύσουν. Θα καταρρεύσουν διότι, πρώτον κατέχουν πολύ μεγάλο ποσό ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου, θα συντριβούν. Δεύτερον οι τράπεζες παίρνουν ρευστότητα από τις διεθνείς αγορές. Αν γίνει έξοδος από την Ευρωζώνη, δεν θα μπορέσουν να το κάνουν με τους προηγούμενους όρους, θα πρέπει αμέσως να τεθεί θέμα δημοσίου ελέγχου επί των τραπεζών. Σας το λέω αυτό, γιατί αν γίνει με όρους αστικής τάξης η παύση πληρωμών, όχι με όρους Αριστεράς, υπάρχει περίπτωση να καταλήξει χωρίς εθνικές τράπεζες.

Δηλαδή, επειδή ακριβώς θα καταρρεύσουν οι τράπεζες, υπάρχει περίπτωση να διατηρηθούν μέσω του γερμανικού κεφαλαίου, μέσω του αμερικανικού κεφαλαίου, μέσω του ισπανικού κεφαλαίου κ.λπ. Δηλαδή, υπάρχει περίπτωση να καταλήξει η Εθνική και όλες οι υπόλοιπες τράπεζες να βρίσκονται, συνολικά, στα χέρια ξένων κεφαλαιούχων. Θα μου πείτε, έχει σημασία ποιος κατέχει την τράπεζα;

Δυστυχώς, έχει. Έχει σημασία, κυρίως για τις τράπεζες, διότι απ' ό,τι γνωρίζουμε από την εμπειρία των τελευταίων 10-15 χρόνων, για το Μεξικό και την Κορέα π.χ., όταν καταρρέουν οι τράπεζες λόγω τέτοιας κρίσης και τις παίρνει το ξένο κεφάλαιο, στη μία τους μορφή οι τράπεζες συνήθως επικεντρώνουν την προσοχή τους στον τοπικό δανεισμό, στο δανεισμό για κατανάλωση, στην κερδοσκοπία.

Δεν χρηματοδοτούν την ανάπτυξη δηλαδή. […] Πρέπει, λοιπόν, να υπάρξει δημόσιος έλεγχος των ελληνικών τραπεζών, για να μπορέσουνε να διασωθούν σε πρώτη φάση και γενικά να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός για άλλη πορεία της ελληνικής οικονομίας. Μπορεί να γίνει αυτό μέσα στην Ευρωζώνη;

Δεν μπορεί, είναι πολύ δύσκολο. Διότι οι τράπεζες πρέπει να παίρνουν ρευστότητα από κάπου. Εάν οι τράπεζες, τις οποίες υποτίθεται θα τις έχουμε βάλει σε δημόσιο έλεγχο, πρέπει να παίρνουνε ρευστότητα από την ΕΚΤ, όπως γίνεται τώρα μέσα στην Ευρωζώνη, δεν θα μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν με τους όρους που θα ήθελε η Αριστερά να τις χρησιμοποιήσει.

Θα είναι δεμένες από την ΕΚΤ. θα πρέπει δηλαδή να γίνει και η έξοδος από το ευρώ για να μπορέσουν να στηριχθούν πραγματικά οι τράπεζες, για να μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν ως κομμάτι της δημόσιας οικονομίας. Αυτό θα πρέπει να γίνει φυσικά και σ' άλλους τομείς. Όχι μόνο οι τράπεζες, αλλά προφανώς η ενέργεια, οι συγκοινωνίες κ.λπ. διότι κι αυτές θα χτυπηθούν πολύ απ' την έξοδο απ' την Ευρωζώνη. Θα πρέπει, φυσικά, να γίνει με διαφάνεια με έλεγχο κ.λπ. Βέβαια, το ένα φέρνει το άλλο. Δεν μπορεί να γίνει αυτό, όταν οι κεφαλαιακές αγορές είναι παντελώς ελεύθερες και χωρίς περιορισμούς. Θα πρέπει να μπουν και έλεγχοι στις κεφαλαιακές αγορές. Για το οποίο καθεστώς μιλάει ακόμα και το ΔΝΤ σήμερα.

Ακόμα και αυτοί αναγνωρίζουν ότι σε ορισμένες συνθήκες υπάρχει ανάγκη ελέγχου των αγορών. Αυτό το πράγμα θα δημιουργήσει πλαίσιο φυσικά, ώστε να μπορέσουν να γίνουν περαιτέρω βήματα, η αναδιανομή, η προστασία του εργατικού εισοδήματος μέσω αναδιανεμητικών μεθόδων, με τη φορολογία κ.λπ. […] κι αυτό θα βάλει τις βάσεις για ευρύτερη βιομηχανική πολιτική. Όλοι οι μηχανισμοί της βιομηχανικής πολιτικής στην Ελλάδα, σήμερα, έχουν καταρρεύσει. Η βιομηχανική πολιτική στην Ελλάδα είναι «μπάτε σκύλοι αλέστε».

Αυτό το πράγμα θα πρέπει να ξαναγίνει, για να μπει η χώρα σε τροχιά ανάπτυξης. Είναι προφανές ότι κάτι τέτοιο φυσικά δεν μπορεί να γίνει με το σημερινό κράτος. Το σημερινό κράτος δεν μπορεί να κάνει αυτό το πράγμα, χρειάζεται δομική αλλαγή του κράτους, χρειάζεται ξεκαθάρισμα, χρειάζεται διαφάνεια, δημοκρατικοί μηχανισμοί, απόδοση χρεών κ.λπ. για να γίνει όλο αυτό το πράγμα. Πώς θα γίνει αυτό; Αυτό θα το βρείτε εσείς κι όλοι οι υπόλοιποι που έχουν να κάνουν με το λαϊκό κίνημα. […]

 

ΠΗΓΗ: Ο Δρόμος, Παρασκευή, 21 Μάιος 2010 11:25, http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=….F%82&Itemid=45

Θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος και επικουρικές συντάξεις

 

Του Γιώργου Ρωμανιά *

 

Στο σημερινό μας κείμενο θα εξετάσουμε δύο σημαντικά θέματα των οποίων η αντιμετώπιση από το προσχέδιο του ασφαλιστικού νομοσχεδίου ή από άλλο νομοθέτημα δεν έχει γίνει, μέχρι σήμερα, σχεδόν καθόλου γνωστή στους ασφαλισμένους και τους συνταξιούχους.

Το πρώτο θέμα αναφέρεται στη θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος και στην αντίστοιχη ρύθμιση της σχετικής διάταξης του πρόσφατου νόμου 3847/2010.

Το δεύτερο θέμα αναφέρεται στη σχεδιαζόμενη τύχη των επικουρικών συντάξεων και στις σχετικές παγίδες του προσχεδίου του ασφαλιστικού νομοσχεδίου.

Α. Η θεμελίωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος.

 

Η κυβέρνηση αναγκάστηκε να ψηφίσει ειδικές ρυθμίσεις για να ανακοπεί το κύμα φυγής προς τη σύνταξη δεκάδων χιλιάδων ασφαλισμένων. Όμως οι ρυθμίσεις αυτές δεν καλύπτουν όλους τους ασφαλισμένους, αλλά μεροληπτούν υπέρ συγκεκριμένων ομάδων των ασφαλισμένων και αφήνουν ακάλυπτους τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα αλλά (στο ειδικότερο ζήτημα της δυνατότητας ανάκλησης των παραιτήσεων) και τους ασφαλισμένους των ειδικών Ταμείων που έχουν ήδη υπαχθεί με τον Ν. 3655/2008 στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.

Πράγματι:

-Με τη διάταξη του άρθρου μόνου παρ. 7 του Ν.3847/2010, ορίστηκε ότι «συνταξιοδοτικά δικαιώματα που έχουν θεμελιωθεί ή θεμελιώνονται μέχρι 31.12.2010 (…) δεν θίγονται από την παραμονή στην υπηρεσία μετά την ανωτέρω ημερομηνία, και τυχόν συνταξιοδοτικές μεταβολές στη διάρκειά της δεν επηρεάζουν τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησής τους, καθώς και τον τρόπο υπολογισμού της σύνταξής τους».

-Η διάταξη αυτή αφορά, όμως, μόνο τους υπαγόμενους στον Κώδικα Πολιτικών και Στρατιωτικών Συντάξεων ή σε διατάξεις που παραπέμπουν στον Κώδικα αλλά και τους ασφαλισμένους των πρώην Ειδικών Ταμείων που έχουν ενταχθεί στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (ΔΕΗ, ΟΤΕ, Εθνική Τράπεζα κ.λπ.).

-Συνεπώς, η διάταξη αυτή δεν καλύπτει τους ασφαλισμένους στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ ή σε άλλα ασφαλιστικά Ταμεία (ΤΣΑΫ, ΤΣΜΕΔΕ, Ταμείο Νομικών, ΤΣΠΕΑΘ κ.λπ.).

-Στη συνέχεια της παρ. 7 του Ν. 3847/2010, ακολουθεί η παρ. 8, με την οποία παρέχεται το δικαίωμα σε όσους υπαλλήλους του Δημοσίου, των Ν.Π.Δ.Δ. και των ΟΤΑ έχουν υποβάλει αίτηση παραίτησης και έχουν συνταξιοδοτηθεί, από 1.1.2010 και μετά, να ανακαλέσουν την παραίτησή τους και να επανέλθουν στην υπηρεσία.

-Από το κείμενο της διάταξης της παρ. 8, γίνεται σαφές ότι το δικαίωμα αυτό ανάκλησης της παραίτησης και επανόδου στην υπηρεσία αποκλείεται για τους ασφαλισμένους των Ειδικών Ταμείων που έχουν ήδη ενταχθεί στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.

-Ο ίδιος αποκλεισμός ισχύει και για τους ασφαλισμένους και σ' οποιοδήποτε άλλο ασφαλιστικό Ταμείο, πλην εκείνων που υπάγονται στον Κώδικα Πολιτικών και Στρατιωτικών Συντάξεων (ή εκείνων που παραπέμπονται στις διατάξεις του ίδιου Κώδικα).

-Ειδικότερα, όμως, ο αποκλεισμός της δυνατότητας ανάκλησης της παραίτησης και επανόδου στην υπηρεσία από τους ασφαλισμένους στα Ειδικά Ταμεία που έχουν ενταχθεί στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, είναι άδικος αλλά και ανεξήγητος.

-Πράγματι, δεν μπορεί να γίνει κατανοητός ο λόγος για τον οποίο οι ασφαλισμένοι των Ειδικών Ταμείων υπάγονται στην παρ. 7 του άρθρου μόνου του Ν. 3847/2010 (και μπορούν να παραμείνουν, αζημίως, στην υπηρεσία εφόσον έχουν θεμελιώσει ή θα θεμελιώσουν μέχρι 31.12.2010 συνταξιοδοτικό δικαίωμα), ενώ δεν υπάγονται στην παρ. 8 του άρθρου μόνου του ίδιου νόμου (δεν μπορούν να ανακαλέσουν τυχόν υποβληθείσα από 1.1.2010 παραίτηση).

-Βεβαίως, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι, με βάση την ισχύουσα νομολογία, σε κάθε περίπτωση θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος, ο ασφαλισμένος, ασχέτως φορέα, μπορεί να παραμείνει στην υπηρεσία όσο χρόνο επιθυμεί ο ίδιος, αζημίως, αφού με τη θεμελίωση κλειδώνει τόσο το προβλεπόμενο, κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης, όριο ηλικίας όσο και τον αντιστοίχως προβλεπόμενο, κατά τον ίδιο χρόνο, αριθμό συνταξίμων ετών. Υπενθυμίζεται ότι η θεμελίωση γίνεται με τη συμπλήρωση (μόνον) του αριθμού των κατά περίπτωση απαιτούμενων συνταξίμων ετών (για τη θεμελίωση η ηλικία συνταξιοδότησης δεν είναι κρίσιμο μέγεθος – καθίσταται κρίσιμη μόνο για την έναρξη καταβολής της σύνταξης).

 

Β. Η τύχη των επικουρικών συντάξεων

 

Οφείλουμε να καταστήσουμε σαφές ότι, κατά τους κυβερνητικούς σχεδιασμούς, η επικουρική σύνταξη δεν έχει μέλλον, βαίνει προς έμμεση κατάργηση μέσω της ενοποίησής της με την κύρια σύνταξη.

Τις κυβερνητικές αυτές προθέσεις επιχειρεί να αποκρύψει το προσχέδιο του ασφαλιστικού νομοσχεδίου με τη διάταξη του άρθρου 15.

Η αλήθεια έχει ως εξής:

Με το άρθρο 146 του Ν. 3655/2008 προβλέφθηκε ότι οι επικουρικές συντάξεις θα προσέγγιζαν (για χρόνο ασφάλισης 35 ετών ή 10.500 ημερών) το 20% των συνταξίμων αποδοχών, σταδιακά, με ανάλογες και ισόποσες μειώσεις τους, από το 2013 μέχρι το 2020 (συντάξεις άνω του 20% θα μπορούσαν να διατηρήσουν μόνον τα επικουρικά ασφαλιστικά Ταμεία που θα είχαν την αντίστοιχη οικονομική δυνατότητα βάσει συναφών αναλογιστικών μελετών).

Όμως, με το άρθρο 15 του προσχεδίου του ασφαλιστικού νομοσχεδίου, καταργείται στο σύνολό του το άρθρο 146 του Ν. 3655/2008 και στη θέση των (καταργούμενων) προβλέψεών του ορίζεται ότι έτος κρίσεως της βιωσιμότητας όλων ανεξαιρέτως των επικουρικών Ταμείων θα είναι το 2011.

Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 15, «η Εθνική Αναλογιστική Αρχή, έως το τέλος του 2011, εκπονεί υποχρεωτικά αναλογιστικές μελέτες βιωσιμότητας των Επικουρικών Φορέων, Τομέων και αυτοτελών Κλάδων».

Η διαδικασία εκπόνησης των μελετών βιωσιμότητας των επικουρικών Ταμείων αρχίζει μέσα σε 2 μήνες από την έναρξη ισχύος του νόμου και καταλήγει σε Απόφαση του υπουργού Εργασίας που εγκρίνει τα νέα ποσοστά αναπλήρωσης των συντάξεων εκάστου Επικουρικού Φορέα, με βάση τις προτάσεις της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής.

Συνεπώς, τα περισσότερα επικουρικά Ταμεία βαίνουν προς διάλυση αφού μπορούν να θεωρούνται δεδομένα τα αρνητικά αποτελέσματα των σχεδιαζόμενων αναλογιστικών προσεγγίσεων της βιωσιμότητας των επικουρικών Ταμείων.Μπορούμε να προβλέψουμε σήμερα με σιγουριά ότι η κυβέρνηση προτίθεται να αξιοποιήσει τα πορίσματα των αναλογιστικών μελετών και να επιδιώξει την ενσωμάτωση των επικουρικών στις κύριες συντάξεις, χρυσώνοντας το χάπι και ισχυριζόμενη ότι με την ενσωμάτωση αυτήν δεν θίγονται οι συνταξιούχοι. Η αλήθεια είναι ότι με τη διαδικασία εξαφανίζονται οι επικουρικές συντάξεις.

 

* Ο Γιώργος Ρωμανιάς είναι επιστημονικός Συμβούλου ΙΝΕ / ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ