Το ελληνικό σύνδρομο καταδίωξης: από τη μεγαλαυχία στην παραγνώριση, τη μειονεξία και την εθελοτυφλία…*

Του Γιάννη Στρούμπα

Το σύνδρομο καταδίωξης της Ελλάδας από τα «διεθνή κέντρα αποφάσεων» βρίσκει ιδιαίτερη απήχηση όχι μόνο σε πολλούς Έλληνες αλλά και στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης. Ως δημοσιογραφικό θέμα επανέρχεται τακτικά ανά περιόδους. Ευρεία έκταση είχε πάρει, για παράδειγμα, κατά την περίοδο προ των ολυμπιακών αγώνων του 2004, με τις συνεχείς αναφορές στα ξένα ειδησεογραφικά μέσα που αμφισβητούσαν την ικανότητα της χώρας μας να διοργανώσει τους αγώνες.

* α΄ δημοσίευση: εφημ. «Αντιφωνητής», αρ. φύλλου 288, 1/2/2010.

Σήμερα η καταδιωκτική μανία επανέρχεται στο προσκήνιο με αφορμή την αντιπροσωπεία των ελεγκτών της Κομισιόν, οι οποίοι μετέβησαν στην Ελλάδα προκειμένου να αποκτήσουν αμεσότερη αντίληψη αναφορικά με τα πραγματικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας, που παρουσιάζονται ασαφώς και με αλληλοαναιρούμενους αριθμούς από τις διαφορετικές ελληνικές κυβερνήσεις.

Η έλευση την Ευρωπαίων ελεγκτών στη χώρα μας συνοδεύτηκε από δημοσιογραφικές «πληροφορίες» περί «ιταμής» τους συμπεριφοράς απέναντι στους Έλληνες αρμοδίους, περί προσβολών και γενικότερης υποτιμητικής στάσης. Παρά τους ισχυρισμούς των δημοσιογράφων πως η ενημέρωσή τους πηγάζει από υπουργούς της ελληνικής κυβέρνησης, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Γιώργος Πεταλωτής διέψευσε τις πληροφορίες: «Δεν υπάρχουν τέτοιες συμπεριφορές, ούτε υπήρξαν, αλλά και ούτε θα γίνονταν αποδεκτές από την ελληνική πολιτεία και την ελληνική κυβέρνηση» (8/1/2010). Όμως ανεξάρτητα από το πόσο αληθινές ή πλαστές ήταν οι υποτιθέμενες εξευτελιστικές συμπεριφορές των ξένων απέναντί μας, περισσότερο προσβλητική θα έπρεπε να θεωρείται η συγκεκριμένη εγχώρια μετατόπιση του ζητήματος από την οικονομική ουσία των γεγονότων σε μία ψευτοηθική θεώρησή τους.

Η εκδήλωση υποτιμητικών συμπεριφορών δεν μπορεί να αποκλειστεί. Η αλαζονεία, η κομπορρημοσύνη είναι στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, κι εκφράζονται ιδίως στις περιπτώσεις που οι άνθρωποι θεωρούν ότι απέναντί τους βρίσκονται «υποδεέστεροί» τους, «τριτοκοσμικοί», «απολίτιστοι», «πρωτόγονοι». Δεν αποκλείεται λοιπόν κάποιοι Ευρωπαίοι «ετέροι» μας όντως να αισθάνονται ότι απευθύνονται σε «τριτοκοσμικούς» όταν συνομιλούν με τους Έλληνες αρμοδίους. Ας μην παραγνωρίζεται όμως πως και πολλοί Έλληνες εκδηλώνουν αντίστοιχες τάσεις απέναντι σε αλλοεθνείς. Πόσο οικεία απ' την πολυχρησία δεν μας είναι πλέον η γραφική αντίληψη περί του ελληνικού έθνους με την πλούσια πολιτισμική παράδοση, που παρήγε αριστουργήματα όταν οι αλλοεθνείς «πίθηκοι» ζούσαν ακόμη στα δέντρα!

Η υιοθέτηση ανάλογων στάσεων από τους ανθρώπους, σ' όποια εθνικότητα κι αν ανήκουν, είναι ενδεικτική της παιδείας τους ή – μάλλον – της απαιδευσίας τους. Όποιοι εκδηλώνονται υποτιμητικά απέναντι στους υπόλοιπους, απλώς αποκαλύπτουν τη δική τους ανεπάρκεια, τη μειονεξία, τη μικροψυχία, τη στενομυαλιά. Ο πνευματικά, ψυχικά και ηθικά ανώτερος άνθρωπος δεν ψάχνει αφορμές για να διατυμπανίσει το δικό του μεγαλείο απέναντι σε όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα. Είναι ανεκτικός, επιδεικνύει κατανόηση, σύνεση και μετριοπάθεια. Στις περιπτώσεις λοιπόν που ένας άνθρωπος καλείται ν' αντιμετωπίσει συνομιλητές αλαζόνες, στο χέρι του είναι η στάθμιση του χαρακτήρα τους και ο βαθμός σημασίας που θα αποδώσει στα λεγόμενα και στις πράξεις τους. Με άλλα λόγια, αν οποιοσδήποτε βρεθεί αντιμέτωπος με το θράσος και την υπεροψία, στο χέρι του είναι να αποδώσει στις αντίστοιχες συμπεριφορές την αρμόζουσα σημασία, δηλαδή να τις αγνοήσει. Αυτό ισχύει για κάθε άνθρωπο, κατ' επέκταση και για κάθε πολιτικό: στην υπεροψία επιφυλάσσεις την ανυποληψία. Άλλωστε, το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αντίστοιχων μικροτήτων δεν χρειάζεται να το ψάχνουμε σε μακρινά, ξένα δίκτυα ενημέρωσης. Τη μικροπρέπεια στα δελτία ειδήσεών του την έχει εξελίξει σε επιστήμη το ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι «Star channel». Πόσο υποχρεωμένος όμως είναι κανείς να το αντιμετωπίζει με σοβαρότητα;

Το ενδιαφέρον ωστόσο της υπόθεσης είναι πως ενώ όταν γίνεται αναφορά στις υπαρκτές ή ανύπαρκτες λοιδορίες των ξένων σε βάρος της χώρας μας τα αντανακλαστικά μας ενεργοποιούνται κι αισθανόμαστε προσβλημένοι, αντίστοιχες επισημάνσεις που προέρχονται από εγχώριες πηγές εκλαμβάνονται είτε σαν φυσιολογικές είτε, πολύ περισσότερο, συνεγείρουν τη συγκατάνευσή μας. Ας γίνεται εξίσου ακραίος ο δημοσιογράφος κ. Γιώργος Αυτιάς, όταν από την πρωινή του εκπομπή ξιφουλκεί εναντίον των Γερμανών και υπόσχεται να τους «περιποιηθεί» για τις αιτιάσεις τους απέναντι στην οικονομική μας διαχείριση, καθώς θυμάται τις πολεμικές αποζημιώσεις που οφείλουν στη χώρα μας από την εποχή του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Ας παραβλέπει ο κ. Αυτιάς ότι οι εποχές προχωρούν, ότι οι συνθήκες αλλάζουν, ότι χώρες που ανήκαν παλιά σε αντίπαλους σχηματισμούς τώρα συνεργάζονται. Ας παραβλέπει ο κ. Αυτιάς πόσοι Έλληνες μετανάστευσαν στη Γερμανία κι εργάστηκαν υπό συνθήκες νομιμότητας, εργασιακής, υγειονομικής και συνταξιοδοτικής ασφάλειας. Ή ας παραβλέπει ο κ Αυτιάς τα ποσά που έχουν εισρεύσει από τη Γερμανία στην Ελλάδα στο πλαίσιο της Ε.Ε. κι έχουν κατασπαληθεί από τη χώρα μας, η οποία γνωρίζει τόσο καλά να τα λεηλατεί δικαιολογώντας τα σε έργα που εξωτερικά πληρούν υποτίθεται τις προβλεπόμενες προδιαγραφές, μα στην πραγματικότητα υλοποιούνται με απίστευτες εκπτώσεις που υπονομεύουν την ποιότητά τους και οδηγούν τα σχετικά κονδύλια στις τσέπες των επιτηδείων. Με ανάλογους λοιπόν λεονταρισμούς φαίνεται να μην εκπλήσσεται ή να μην εξανίσταται κανείς. Παρομοίως, όταν απ' τον ελληνικό έντυπο ή ηλεκτρονικό τύπο απευθύνονται τεκμηριωμένες αιτιάσεις σε βάρος των ελληνικών κυβερνήσεων που οδήγησαν τη χώρα μας στη σημερινή της δεινή οικονομική θέση, οι πολίτες συμφωνούν κι επαυξάνουν. Εξανίστανται όμως μόνο με τη στάση των ξένων: οι αιτιάσεις εκείνων εκλαμβάνονται σαν ρατσισμός, σαν παραγνώριση της αξίας της ελληνικής φυλής, και δεν γίνονται ανεκτές! Σύνδρομο καταδίωξης, ξενοφοβία, μεγαλαυχία ή εθελοτυφλία;

Το βέβαιο είναι πως αν θα 'πρεπε να προβάλλεται μία κατάσταση σαν προβληματική, θα άξιζε αυτή να είναι όχι οι αντιδράσεις απ' όσους σχολιάζουν με τρόπο θεμιτό ή αθέμιτο ένα πρόβλημα αλλά το ίδιο το γεγονός που συνιστά πρόβλημα. Ιδού λοιπόν το πεδίο του ενδιαφέροντος: υπάρχει πράγματι οικονομική κρίση ή όχι; Αν δεν υπάρχει, τα αθέμιτα σχόλια ας χαρακτηρίζουν εκείνους που τα διακινούν και μόνο αυτούς. Η ενασχόληση μαζί τους είναι ανάξια λόγου. Αν πάλι η κρίση είναι ρεαλιστική, οι προσπάθειες χρειάζεται να επικεντρωθούν στους τρόπους αντιμετώπισης αυτής της ίδιας, κι όχι στους σχολιαστές της. Άλλωστε οι οποιεσδήποτε αναλύσεις, πέραν της αλήθειας ή της κακεντρέχειάς τους, πέραν των κινδυνολογιών και των συνωμοσιολογιών που θεωρούν τη χώρα μας «πειραματόζωο» του διεθνούς οικονομικού κατεστημένου, επί της ουσίας δεν προσφέρουν λύσεις. Οι λύσεις είναι πολιτικές, κι εκεί χρειάζεται να εστιάζεται το ενδιαφέρον.

Είναι ανάγκη συνεπώς να καταστεί παραδεκτό πως οι ευθιξίες, γνήσιες ή κίβδηλες, είναι άκαιρες. Η μετατόπιση του θέματος από την ουσία του σε μια υποτιθέμενη ηθική θέασή του συνιστά υποκρισία, κι αν δεν φανερώνει αίσθημα καταδίωξης ή μεγαλαυχία, φανερώνει αδυναμία συναίσθησης της πραγματικότητας, ίσως κι απουσία θέλησης για την αλλαγή μιας κατάστασης που συντηρεί πολλά βολεμένα συμφέροντα. Για όσους πάντως είναι αποφασισμένοι να αντιπαλέψουν το πρόβλημα, είναι σαφές πως η λύση του δεν βρίσκεται στα σχόλια των ξένων: βρίσκεται στα χέρια των Ελλήνων κυβερνώντων, στη βούληση και στην αποφασιστικότητά τους. Είναι καιρός την ατέλειωτη μιζέρια κι εθελοτυφλία της μετάθεσης των ευθυνών στα «ξένα κέντρα» να τη διαδεχτεί η προσωπική ανάληψή τους.

Γιάννης Στρούμπας

«2 0 χ ρ ό ν ι α Μ Ε G A »

Του Κώστα καραΐσκου

 

«20 χρόνια MEGA» πανηγυρίζει τό βοθροκάναλο μέσα στά μοῦτρα μας, καί εἴπαμε νά τοῦ ἀφιερώσουμε λίγες ἀράδες πού ἀφοροῦν, βεβαίως, σύμπασα τήν ἰδιωτική τηλεόραση στήν πατρίδα μας. Τί ἀκριβῶς λοιπόν εἶναι αὐτό πού γιορτάζει τά εἰκοστά γενέθλιά του; Θά προσπαθήσουμε νά εἴμαστε μετριοπαθεῖς καί σαφεῖς, ὅπως πάντα ἄλλωστε. Αὐτό λοιπόν πού κλείνει μιά εἰκοσαετία ζωῆς στήν Ἑλλάδα εἶναι ἡ ἔκπτωση τοῦ ἀνθρώπου στό ἐπίπεδο τοῦ ἀνθρωποειδοῦς. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ὁδηγεῖ ἡ τηλεθέαση τῶν κοπρογραμμάτων τῆς ἰδιωτικῆς τηλεόρασης καί δυστυχῶς ἡ πλειοψηφία τοῦ κόσμου ὑποκύπτει στίς σειρῆνες τῆς Κυβερνητικῆς, μετατρεπόμενη βαθμηδόν σέ ἐνεργούμενο.

Ποιῶν; Τῶν διαφημιστῶν, τῶν σχεδιαστῶν τοῦ μετανθρώπου, τῶν εἰδικῶν τῆς κοινωνικῆς μηχανικῆς. Ἕνα ἄλλο εἶδος γεννιέται χάρη στίς Μεγάλες Ἀντένες τοῦ συστήματος καί ὅλα τ' ἄλλα (ἐκπόρνευση τῶν πάντων, διάλυση τῶν ταυτοτήτων, πολιτική χειραγώγηση…) εἶναι ἁπλῶς λεπτομέρειες. Ἐμεῖς δέν διαθέτουμε οὔτε τήν ἐπιστημονική έπάρκεια ἀλλά οὔτε καί τήν χωροχρονική εὐχέρεια γιά νά ἀποδείξουμε τήν ἀλήθεια τῶν ἀνωτέρω κρίσεων, ὑπάρχει ὅμως ἡ βιβλιογραφία γιά ὅποιον ἐνδιαφέρεται νά κοιτάξει πίσω ἀπό τό βρακί τῆς κάθε χαρωπῆς Πορνούλας καί τή γραβάτα τοῦ κάθε χαμογελάτου Κουραδάκη.

Τό ἄρθρο αὐτό τό ξεκίνησα βασικά γιά νά βρίσω. Νά βρίσω αὐτά τά σιχάματα πού ἅρπαξαν τίς ἐθνικές συχνότητες μέ τό «ἔτσι θέλω» πρίν 20 χρόνια κι ἀπό τότε λειτουργοῦν πειρατικά, ὑπεράνω κάθε νόμου. αὐτά τά μηδενικά πού γίνανε τάχαμου κι «ἐπώνυμοι» – μή χέσω – ἐπειδή ἀφοδεύουν καθημερινά τίς ἀνοησίες τους στά κεφάλια μας. αὐτές τίς φιλιππινέζες τῶν ἀφεντικῶν πού ἔχουν πλημμυρίσει μέ εὐτέλεια τή χώρα ἡ ὁποία κρατᾶ ἀκόμα μέσα της τούς ἥρωες καί τούς ἁγίους μας.

Εἶχα σκοπό νά πῶ τήν ἀθυρόστομη ἄποψή μου γιά τή λέπρα αὐτή πού μηδένισε κάθε ἔννοια πολιτισμοῦ, πού πατρονάρησε κάθε ἐθνομηδενιστικό πέλεθο, πού χάιδεψε κάθε κατινιά, πού μετέτρεψε τίς είδήσεις σέ ἐνημερωτικό σώου. Πρίν ὅμως ἀκόμη ξεκινήσω τά μπινελίκια, ἔπεσε στά χέρια μου ἕνα ἄρθρο τῆς … ἄλλης πλευρᾶς: Ἡ ἄποψη τοῦ κ. Ι. Ἀναστασάκου, προέδρου τῆς AGB, πού γράφοντας στό «Βῆμα» ἐκστασιάζεται ἀπό τίς ἀλλαγές πού ἐπέφερε ἡ ἰδιωτική τηλεόραση. Εἶπα λοιπόν νά ψάξω τό δίκιο τῶν ἐναντιοφρόνων – καί νά τί βρῆκα:

«…Ἀξίες καί συνήθειες, αἰσθητική καί πρότυπα μετασχηματίζονται», γράφει γιά τήν τελευταία 20ετία, πού πολιτικά ὁριοθετεῖται (συμπτωματικά;) ἀπό τήν πτώση τοῦ ὑπαρκτοῦ σοσιαλισμοῦ. Ναί, ἀλλά αὐτοί οἱ μετασχηματισμοί δέν γίνονται ἀπό μόνοι τους. Κάποιοι τούς ἑτοιμάζουν καί τούς μεθοδεύουν, μέ βασικό ἐργαλεῖο τήν ἰδιωτική τηλεόραση. Ὅταν λοιπόν ἀνεβάζεις ἕνα σήριαλ μέ θετικούς πρωταγωνιστές π.χ. ἕνα ἀξιολάτρευτο πρεζόνι ἤ μία εὐφυέστατη λούγκρα, δέν πουλᾶς κάτι πού ἔχει πέραση ἀλλά φτιάχνεις τό ἦθος καί τίς ἀξίες πού ἐπιθυμεῖς. Πόσο μᾶλλον ὅταν δέν ἀνεβάζεις μόνον ἕνα τέτοιο σήριαλ ἀλλά ἀμέτρητα παρόμοια καί οὔτε ἕνα μέ ἀντίθετα μηνύματα!

«Ἔτσι ἁπλᾶ, χωρίς σχέδιο, ἡ τηλεόραση προχώρησε σάν ἕνα παιδί χωρίς θεσμούς κοινωνικοποίησης, χωρίς δηλαδή σχολεῖο καί οἰκογένεια» Ἐδῶ ὁ Ι.Α. ὁμολογεῖ τήν ἀδιαμφισβήτητη ἀπουσία θεσμικοῦ πλαισίου, κι ἄς συμπληρώνει ὅτι «ἡ tv μας μεγάλωσε καί μέ σωστά καί μέ λάθη».

«Οἱ δύο μεγαλύτερες ἀλλαγές πού ἐπέφερε στή ζωή μας εἶναι ὁ μετασχηματισμός καί ὁ ἐμπλουτισμός τοῦ τί εἶναι σημαντικό καί τοῦ τί εἶναι βίωμα». Συμφωνοῦμε στή διαπίστωση ἀλλά τί νά πεῖς γιά τήν ἐκτίμηση πώς «τό lifestyle δέν εἶναι παρά αὐτό, ἡ εἰσαγωγή τῆς ἔννοιας τῆς ἀπόλαυσης, τό δικαίωμα τοῦ νά ἀποδέχεσαι, νά λές τά μικρά σου ὄνειρα καί κυρίως νά τά βλέπεις χωρίς ἐνοχές καί περιστολές»; Μά τό λάιφσταϊλ εἶναι ἀκριβῶς νά περιορίσεις «τά μικρά σου ὄνειρα» στίς ἐπιθυμίες τῆς ἀγορᾶς καί τῶν κυριάρχων της, νά ἀδειάσεις τήν ὕπαρξή σου ἀπό κάθε περιεχόμενο καί τή ζωή σου ἀπό κάθε νόημα! Αὐτή ἡ ἀπενοχοποίηση τῆς ἀερολογίας καί τοῦ «ἐφήμερου», κατ' ἐξοχήν γνώρισμα τῆς ἰδιωτικῆς τηλεόρασης, εἶναι πού συνέτριψε κάθε ἀξιολογία καί συγκρότηση στόν καθημερινό μας βίο. Κι οὔτε χρειάζεται νά εἶναι κάποιος μέλος «ἱερατείου» γιά νά ἐναντιώνεται στήν ἀποβλάκωση καί στήν τηλεοπτική ἀπάτη, ἡ κοινή λογική φτάνει καί περισσεύει.

Ἄς σημειώσουμε ὅμως ἐδῶ ὅτι τό μεγαλύτερο πρόβλημα δέν εἶναι ἡ κυριαρχία τοῦ λάιφσταιλ στά πρωινάδικα καί στά μεσημεριανά κουτσομπολάδικα. Ἀπείρως μεγαλύτερη ζημιά κάνει ἡ ἀνομολόγητη ἐπιβολή του στίς δῆθεν σοβαρές ἐκπομπές – καί μέ τήν ἔννοια αὐτή τό STAR εἶναι ἀπείρως προτιμότερο ἀπό τό MEGA.

Ὁ Ι.Α. γράφει γιά τή νομιμοποίηση τῶν «δῆθεν παρακατιανῶν μά χρήσιμων καί ἀπαραίτητων συμεριφορῶν», ἀναφέροντας τό παράδειγμα τῶν «Ἀπαράδεκτων» πού «ἐπέτρεψαν στή γενιά τοῦ Πολυτεχνείου νά φέρεται ἀνθρώπινα κι ὄχι ὡς σύμβολο ἡρωισμοῦ». Ἐδῶ κάτι ἀληθινό ὑποβόσκει, ἡ ἀνάγκη τῆς (ὑπερ)πολιτικοποιημένης γενιᾶς νά βγεῖ ἀπό τή νεύρωση καί τό ζιβάγκο της. Γιά ποῦ ὅμως; Πέρα ἀπό τήν κνίτισσα μέ τό ταγάρι καί τήν ξέκωλη γλάστρα ὑπάρχουν κι ἄλλες ἐπιλογές, πιστεύω…

Τέλος, ὁ πρόεδρος τῆς AGB μιλᾶ γιά τήν «ριζική μεταβολή τῆς ἀντίληψής μας γιά τόν χῶρο καί τόν χρόνο». Ἐδῶ πράγματι ἀγγίζει τίς βαθύτερες ἐπιπτώσεις στόν τηλεθεατή, ὅμως ἀποφεύγει νά τίς ἀναλύσει καί νά ἐκφέρει γνώμη. Λογικόν, γιατί ἀκόμη καί ὁ φανατικότερος χούλιγκαν τοῦ νεοεποχίτικου καταναλωτισμοῦ θά δυσκολευόταν νά δικαιώσει τήν κατάθλιψη τοῦ ἀνέστιου ἀτόμου.

Ὁ Χρῆστος Γιανναρᾶς, ἐρωτηθείς γιά τό ποιά θά ἦταν ἡ πρώτη του ἐνέργεια ἄν εἶχε μιά μέρα τήν ἐξουσία στή χώρα, ἀπάντησε ὅτι θά ἔφτιαχνε ἕνα δρακόντειο ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο. Δέν ὑπάρχει, κατά τή γνώμη μας, πιό σοφή προτεραιότητα καί ἡ ἐπέτειος τῆς τηλεοπτικῆς ἰδιωτείας τήν καθιστᾶ ἐξόχως ἐπίκαιρη.

Κώστας Καραΐσκος

ΠΗΓΗ: ΑΝΤΙΦΩΝΗΤΗΣ 16-1-2010, σελ. 1 και 5, http://antifonitis.gr/online/wp-content/uploads/2010/02/287.pdf

Υπάρχει διαφθορά στο δημόσιο σχολείο;

Του Στέργιου Ζυγούρα

Συμπληρώνονται σήμερα 2 χρόνια, στη διάρκεια των οποίων η δημόσια διοίκηση αδυνατεί να απαντήσει σε έναν πολίτη. Συγκεκριμένα, ο διοικητικός μηχανισμός της παιδείας αδυνατεί επί 730 ημέρες να απαντήσει σε αναφορές και καταγγελίες που αφορούν στη χρόνια και βαριά δυσλειτουργία ενός σχολείου. Είναι αντιπροσωπευτικό το παράδειγμα; Εσείς θα κρίνετε.

Τι θα πει «αδυναμία απαντήσεως»; Προφανώς, έλλειψη θέλησης. Γιατί; Επειδή ο ίδιος ο διοικητικός μηχανισμός της παιδείας είναι το ένα τμήμα του προβλήματος. Το άλλο τμήμα είναι η λεγόμενη «βάση», δηλαδή οι διδάσκοντες και ο συνδικαλισμός τους. Τα δύο τμήματα αποτελούν στην παιδεία τη γενικότερη, ιστορική και διαχρονική πλατφόρμα της κρατικής λειτουργίας μας: το πελατειακό σύστημα. Ενώ λοιπόν οι κεντρικές υπηρεσίες καλούν τους (αρμόδιους;) τοπικούς παράγοντες να απαντήσουν, αυτοί μέχρι στιγμής αδρανούν (άνευ επιπτώσεων, εννοείται). Συνελόντι ειπείν, όλα καλά στους ελεγκτικούς μηχανισμούς του Υπουργείου Παιδείας.

 Κατά σύμπτωση, σήμερα στη Βουλή, προ ημερησίας διατάξεως και σε επίπεδο αρχηγών κομμάτων συζητείται το θέμα της διαφθοράς, της έλλειψης διαφάνειας, της αδυναμίας λειτουργίας των θεσμών. Συζητείται εν μέσω του κλίματος ουσιαστικής πτώχευσης της χώρας μας. Μιας πτώχευσης, που αρκετοί πλέον ομολογούν ότι δεν είναι απλώς οικονομική, αλλά συνολική. Για την ακρίβεια η οικονομική κατάρρευση προήλθε από την χρόνια παθογένεια της πολιτικής ζωής, από τη διαρκή υποβάθμιση των θεσμών. Ενώ λοιπόν η χώρα σύμφωνα με τον Πρωθυπουργό (και όχι μόνον) έχει ως υπ' αριθμόν ένα (1) πρόβλημα το έλλειμμα αξιοπιστίας, εμείς μπορούμε να αναλογιστούμε επί πόσον καιρό διαδίδαμε ψεύδη και εξωραΐζαμε την πραγματικότητα. Θ' ακούσουμε πολλά για «διαπλοκή, ατιμωρησία, ευθύνη, λογοδοσία…», να δούμε πόσα είμαστε διατεθειμένοι να αλλάξουμε.

Στις Γραφές τα σκήπτρα της υποκρισίας κατέχουν οι Γραμματείς και Φαρισαίοι της Ιουδαίας.

Εν τω συγχρόνω βίω;

Άμωμοι εν οδώ, αλληλούια

1.2.2010,  Στέργιος Ζυγούρας

Υ.Γ. (μαζοχιστικό):

Το τελευταίο επεισόδιο

Το συνολικό έπος

Ραγισμένες φωνές

Του Γιάννη Ποταμιάνου

Τρίζουν σαν τζάμια,

Όταν περνούν τα φορτηγά

Οι ραγισμένες φωνές

Ολογάργαρες κάποτε

Ανέβαιναν την κλίμακα

ως τον ήλιο

Τα λάβαρα ανέμιζαν

στους δρόμους

Γροθιές υψωμένες, φοβέριζαν

θεούς και εξουσίες

Έγραψαν συνθήματα

Πότισαν με αίμα τα θεριά

Δεν εκλιπαρούσαν

Απαιτούσαν

Μια παλάμη ουρανό

Και ρίζωσαν στ' αστέρια

Ποτίστηκαν απ' τα σύννεφα

το νάμα τ' ουρανού

Αυτοί στοιχειώνουν τον ύπνο

των θεών, ακόμα

Γι' αυτούς είμαι περήφανος

εσαεί

Για τους ασπρομάλληδες

λεβέντες

Κάθε φορά που τους βλέπω

ορθώνεται η χαίτη

Του ξεδοντιασμένου

Λιονταριού μου

                                         25 Ιανουαρίου 2010, Γιάννης Ποταμιάνος

Ενάντια στο νεφέλωμα του ελληνοχριστιανικού ιδεολογήματος*

Του Αθανάσιου Ι. Καλαμάτα **

Είναι πολλοί σήμερα οι «χριστιανομαθημένοι θεολογούντες», που στην προσπάθειά τους να στηρίξουν τις όποιες θεολογικές απόψεις τους, επικαλούνται συχνά – πυκνά την πατερική παράδοση. Βέβαια, αυτό που ξαφνιάζει όσους ακούνε και διαβάζουν τις απόψεις αυτών των «θεολογούντων», είναι το γεγονός ότι η αναφορά τους στην παράδοση των Πατέρων της Εκκλησίας, καταντά μια νεκρολογία, λες και είναι απλά ένα λείψανο του παρελθόντος, απ' το οποίο οφείλουμε πάντα να πιανόμαστε.

Στην προκειμένη περίπτωση εκείνο που θα ήθελα να τονίσω, για να ταράξω ολίγον τα λιμνάζοντα και θολά νερά στα οποία κολυμπούν, είναι ότι η σπουδή της ελληνορθόδοξης γενικότερα παράδοσης είναι μια συνέχεια, που ως λαός την κουβαλάμε στην πλάτη μας, δίχως πολλές φορές καν να το υποψιαζόμαστε. Συνέχεια, που ο αξέχαστος Ζήσιμος Λορεντζάτος στις Ρωμιές του μας φέρνει πρόσωπο με πρόσωπο, νοηματοδοτώντας την με τα εξής ξεκάθαρα και σταράτα λόγια: «στα γράμματα (αλλά και σε άλλες εκδηλώσεις κάθε πολιτισμού ανθρωπινού) δεν υπάρχει διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε πεθαμένους και ζωντανούς: και αυτό είναι παράδοση. Έχομε πεθαμένους που κατευθύνουν τη ζωή μας, τη ζωή του σήμερα ή κάθε νιόκοπης γενιάς, όπως έχομε ζωντανούς που όσο περισσότερο φωνάζουν, τόσο περισσότερο βλέπομε πως είναι πρωθύστερα πεθαμένοι: και αυτό είναι παράδοση – να ζουν μονάχα οι ζωντανοί (και ας έχουν, καμιά φορά, μερικοί από αυτούς πεθάνει χρόνους πρωτύτερα).

Και κάθε νιόκοπη πάλι γενιά, κατευθύνει εκείνη τη ζωή της παράδοσης: και αυτό είναι παράδοση. Από την άποψη αυτή, εκείνο που λέμε ή ονομάζουμε πρωτοποριακό δεν υπάρχει. Είναι μια άπλερη φαντασία μας. Μονάχα η παράδοση υπάρχει πλέρια. Γιατί η παράδοση είναι η ζωή, και μάλιστα η ανώτερη φάση της ζωής που δεν ξεχωρίζει πεθαμένους από ζωντανούς: και αυτό είναι παράδοση. Κάθε φορά που έχομε αληθινή ζωή έχομε παράδοση. Έχομε προσθήκη, περπάτημα, πλουτισμό της παράδοσης. Οι έσχατοι γίνονται πρώτοι, οι πρώτοι έσχατοι. Όσοι αποτελούν την παράδοση μπορεί να πει κανένας πως έχουν όλοι την ίδια πάντα χρονολογία, τη σημερινή. Η παράδοση δεν είναι τα περασμένα ή τα μελλούμενα, αν και είναι περισσότερο τα μελλούμενα παρά τα περασμένα, αφού η παράδοση ζει στο αιώνιο τώρα: και αυτό είναι παράδοση. Μια δύναμη που συμβαδίζει  με τη ζωή και που η ζωή (στην ανώτερη φάση της) συμβαδίζει μαζί της: ζωή και παράδοση ταυτόσημες», [Οι Ρωμιές, εκδ. Δόμος, Αθήνα 1990, σσ. 30-31].

Σε παλαιότερο άρθρο μου, δημοσιευμένο στην εφ. ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ, (αρ. φ. 766, Πέμπτη 24 Ιανουαρίου 2008), είχα υποστηρίξει ότι η γιορτή των Τριών Ιεραρχών που κάθε χρόνο με «λαμπρότητα» γιορτάζει η εκπαιδευτική κοινότητα – κυρίως η πρωτοβάθμια και η δευτεροβάθμια εκπαίδευση – αναπαράγει συνήθως τα στερεότυπα περί ελληνοχριστιανικών ιδεών, όπως αυτά αυτούσια μας έχουν κληροδοτηθεί από τα μέσα του 19ου αιώνα, ή στη χειρότερη περίπτωση τον εντελώς ξένο προς το ήθος της πατερικής παράδοσης ξύλινο θεολογικό λόγο, ότι δηλαδή οι Τρεις Ιεράρχες δίδαξαν μια μακαριότητα του υπερπέραν. «Εορτή των γραμμάτων» όπως έχει χαρακτηριστεί, εδώ και δεκαετίες με τον τρόπο που γιορτάζεται, δυστυχώς δείχνει να μην έχει καταφέρει ακόμη να αναψηλαφήσει αυτό που καίρια η μακρόσυρτη παράδοση της Εκκλησίας με τη βιβλική και πατερική σκέψη προτάσσει: το ξεπέρασμα που θέλει την εκκλησιαστική ζωή να μην είναι στατική και παγιωμένη σε μια θρησκευτικότητα πολλές φορές υποκριτική, θρησκευτικότητα που συνήθως αναπαράγεται με τους πανηγυρικούς λόγους που κάθε χρόνο την 30η Ιανουαρίου ακούγονται σε σχολεία. Απ' αυτούς, είναι φανερό αυτό, και θλιβερό συνάμα, απουσιάζει παντελώς το ελληνορθόδοξο αισθητήριο. Λέγονται κι ακούγονται σχεδόν τα ίδια πράγματα. Η λανθάνουσα αυτή λειτουργία, είναι τόσο έκδηλη, όχι μόνο στους πανηγυρικούς λόγους, αλλά και σ' ολόκληρο το πρόγραμμα του εορτασμού.

Στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι λίγες οι φορές, που θα μπορούσε κανείς να αναρωτηθεί: μα καλά τόσο δύσκολο είναι οι συμμετέχοντες να γευτούν το εξής απλό, αλλά άκρως σημαντικό γεγονός, ότι δηλαδή η πατερική κληρονομιά, την οποία τόσο πολύ ουκ ολίγοι «χριστιανομαθημένοι θεολογούντες» εκθειάζουν και για την οποία τόσο κόπτονται, δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια ζωντανή μαρτυρία και ανάπτυξη των αρχεγόνων ριζών, οι οποίες μέσα στο περιρρέον πνευματικό και πολιτισμικό κλίμα όπου γεννήθηκαν, μπορούν να μπολιάσουν και το σημερινό κοσμοείδωλο της οικουμένης;

Προς επίρρωσιν των παραπάνω απόψεών μου θα επικαλεστώ το βιβλίο της  Έφης Γαζή, Λέκτορα του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με τίτλο: Ο δεύτερος βίος των Τριών Ιεραρχών. Μια γενεαλογία του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού», που εκδόθηκε το 2004 απ' τις εκδόσεις Νεφέλη. Άκρως πρωτότυπος και συνάμα προς κάθε κατεύθυνση ελεγκτικός ο τίτλος του βιβλίου, νομίζω ότι προσδιορίζει στο έπακρο αυτό που παραπάνω υποστηρίζω: η παλίρροια του ελληνοχριστιανικού ιδεολογήματος φαίνεται ότι καλά κρατεί. Και το χειρότερο, τα συνθήματά της, δυστυχώς, εμφανίζονται ακόμη και σήμερα, ως εγκύστωμα ενός εθνικού παρελθόντος με δεκανίκια προς κάθε κατεύθυνση, πολιτική, ιδεολογική, κοινωνική, θεολογική, ιστορική, μολονότι οι θεολογικές μας σπουδές έχουν κάμει τολμηρά βήματα προς τα εμπρός και παρότι αυτές, κατά διαστήματα στο πρόσωπο ελαχίστων βέβαια κληρικών και θεολόγων φωτίζονται από την ανθοφορία κριτηρίων «ορθόδοξης εκκλησιαστικής γνησιότητας».

Αξίζει νομίζω κάποτε να τολμήσουμε να αντισταθούμε στο αυτονόητο: η ιστορική πορεία της Ορθοδοξίας, όπως αυτή σήμερα διαγράφεται, δυστυχώς δεν έχει λυτρωθεί ακόμη από τις συμπληγάδες του «αλλοτριωτικού εκδυτικισμού» και της «αφασικής θρησκειοποίησής της», κατά το δόκιμο χαρακτηρισμό ενός άκρως σημαντικού διανοουμένου της εποχής μας, του Χρήστου Γιανναρά.

Όσοι μελετήσουν το βιβλίο της Έφης Γαζή, πέραν του ότι θα παρακολουθήσουν μια άκρως ενδιαφέρουσα ερμηνεία για το πώς καθιερώθηκε το σχήμα των γνωστών Τριών Ιεραρχών, θα έχουν το ακριβό προνόμιο, μέσα από το στιβαρό αφηγηματικό λόγο της ιστορικού συγγραφέως, με όσα αυτός, χάρη στις ενδιαφέρουσες επιστημολογικές μεθόδους της Ιστορίας ερωτήματα θέτει, να αναψηλαφήσουν το εξής γεγονός:

γιατί η μετακίνηση της χριστιανικής τριανδρίας από το εκκλησιαστικό στο εθνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, ανέδειξε ένα από τα ισχυρότερα και πλέον διάσημα σύμβολα του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού. Σύμβολα που ουκ ολίγοι παρ' ημίν θεολόγοι, κληρικοί και άλλοι γραφικοί «θεολογούντες», σθεναρά προτάσσουν, μεταλλάσσοντας τη ζώα εν Αγίω Πνεύματι παράδοση της Εκκλησίας, σε «μάθημα πατριδολογίας», όπως έλεγε ο αείμνηστος Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης Διονύσιος (Ψαριανός). 

Τη βαθύτατη τούτη, εκκλησιολογική θα ‘λεγα, παρέκκλιση καυτηριάζει σ' ένα άρθρο του και ο Παντελής Καλαϊτζίδης, γνωστός συνάδελφος θεολόγος, από το πρωτοποριακό έργο που κάνει στη Θεολογική Ακαδημία της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος. Γράφει σ' ένα άρθρο του: «Δεν υπάρχει δεσποτική η θεομητορική εορτή, εορτή αγίου ή μάρτυρα που να μη σχετίζεται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο με κάποιο σημαντικό εθνικό γεγονός ή με κάποιον εθνικοπατριωτικό συμβολισμό». Στον μακρύ κατάλογο των εορτών αυτών, που «μοιάζει ατελείωτος», «η Εκκλησία όχι μόνο δεν κάνει τίποτα για να ανακόψει αυτήν την τάση (πολλές από τις "διπλές γιορτές" καθιερώθηκαν πρόσφατα), αλλά μοιάζει να ευνοεί αυτήν την εξέλιξη πιστεύοντας ίσως πως έτσι βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας ζωής και πως ασκεί αποτελεσματικότερη ποιμαντική», [βλ. «Ο πειρασμός του Ιούδα… Από την Ιστορία της Θείας Οικονομίας στην Ιστορία της Εθνικής Παλιγγενεσίας», Σύναξη τχ.79 (Ιούλιος Σεπτέμβριος 2001) 61-62].        

Δεν θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί ότι παρόμοιο είναι και το σκηνικό της γιορτής των Τριών Ιεραρχών. Όμως το «δράμα» της όπως αυτή συνεχώς γιορτάζεται, με τη συνήθη αναπαραγωγή θεολογικών και ιστορικών στερεοτύπων, γυρεύει εναγώνια κάθαρση και λύση.

Ωστόσο, μέσα στον κυκεώνα των βερμπαλιστικών κηρυγμάτων και πανηγυρικών λόγων, είναι ευτύχημα που μια νέα γενιά θεολόγων, ιστορικών, κληρικών, μοναχών, διανοητών, καταφέρνει και κομίζει ένα θεολογικό λόγο που βιώνει την υπαρξιακή αγωνία του μετανεωτερικού ανθρώπου και αναζητά απάντηση στα καίρια ερωτήματα ζωής, πέραν βέβαια από τα αυτονόητα του παρελθόντος.

Ο περσυνός πανηγυρικός λόγος που εκφωνήθηκε από το Σχολικό Σύμβουλο Θεολόγων της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, Ανδρέα Αργυρόπουλο, φρονώ ότι επαληθεύει την άποψη που θέλει την Εκκλησία και τη Θεολογία της να παραμένει πιστή στο «πνεύμα της οικουμενικότητας». Η έκδοση του πανηγυρικού σ' ένα καλαίσθητο βιβλιαράκι με τίτλο: Το επαναστατικό μήνυμα των Τριών Ιεραρχών, στη σειρά: Έξοδος στην κοινωνία και τη ζωή, νομίζω ότι έρχεται να συμπληρώσει ένα κενό. Κενό που δεν είναι άλλο, από το επίκαιρο και επαναστατικό μήνυμα που κομίζει η διδασκαλία των τριών κορυφαίων διδασκάλων και αγίων της Εκκλησίας μας, ότι με βάση τη χριστιανική αυθεντικότητα, μπορεί ο σημερινός κόσμος να γεμίσει ελπίδα και να απελευθερωθεί από τα δεσμά μιας επιφανειακής πνευματικότητας, ενός ακίνδυνου χριστιανισμού και μιας χλιαρής πίστης. Διαρθρωμένο σε τέσσερες ενότητες το βιβλίο παρουσιάζει άρτια την αυθεντική χριστιανική πίστη, το ανοικτό πνεύμα, την κοινωνική ριζοσπαστικότατα και την επιστημονική συγκρότηση που είχαν οι Τρεις Ιεράρχες.

Ταυτόχρονα στο βιβλίο γίνεται λόγος για τις θέσεις των τριών Πατέρων της Εκκλησίας έναντι των κοινωνικών προβλημάτων, κυρίως της κοινωνικής αδικίας. Από τον συγγραφέα τονίζεται ιδιαίτερα το γεγονός ότι έχει πια περάσει η εποχή της επικριτικής απόρριψης της κοινωνικής πραγματικότητας. Στα πολλαπλά κοινωνικά προβλήματα του σημερινού κόσμου, όπως είναι η φτώχεια, η πείνα, η κοινωνική ανισότητα, η εκμετάλλευση, (και τόσα άλλα), ο  σύγχρονος κόσμος έχει ανάγκη από «θετικές προτάσεις και πρωτοβουλίες, των οποίων η χρηστικότητα μπορεί και πρέπει να δοκιμάζεται στην πράξη».

Ζητήματα όπως η παιδεία και η αγωγή των νέων ανθρώπων, με γνώμονα τις θέσεις των Τριών Ιεραρχών γι' αυτά, θίγονται από το συγγραφέα με ιδιαίτερα καυστικό τρόπο. Γράφει συγκεκριμένα: «τα βασικά στοιχεία της αληθινής παιδείας για τους Τρεις Ιεράρχες είναι η αγάπη, ελευθερία και ο σεβασμός του ανθρώπινου προσώπου. Και οι τρεις τονίζουν πως η σχέση παιδαγωγού – μαθητή είναι σχέση ελευθερίας και δημιουργίας. Ο διάλογος είναι το καλύτερο μέσο για να επιτευχθεί ο σκοπός της αγωγής».

Το βιβλίο κλείνει μια παλαιότερη δημοσίευση του συγγραφέα με τίτλο: Οι Τρεις Ιεράρχες για τον πόλεμο και την ειρήνη. Είναι ενδεικτικά τα όσα υποστηρίζει: «οι Τρεις Ιεράρχες δεν κάνουν "ειρηνολογία", δεν ζητούν από τους πιστούς απλά να επιδιώξουν μια ειρήνευση εξωτερική, τυπική, ο στόχος τους δεν είναι η "ειρηνική συνύπαρξη" χωρίς περιεχόμενο. Η ειρήνη αν μείνει στα λόγια λέει ο Μ. Βασίλειος, καταντάει κοροϊδία».      

Θα ήταν λειψή η παρουσίαση του βιβλίου δίχως αναφορά στο προλογικό κείμενο, πράγματι κοφτερό στη γλώσσα και το ύφος, που έχει γράψει ο Θανάσης Παπαθανασίου, Δρ. Θεολογίας και Αρχισυντάκτης του γνωστού και μαχητικού περιοδικού Σύναξη. Μια παρατήρηση μόνο στα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας: «Τι νόημα έχει μια θεολογία που δεν γίνεται πράξη; Μα, και τι νόημα έχει μια θεολογία που κραδαίνεται σαν όπλο κατά των απίστων και δεν ζυμώνει αυτούς που τη διατυπώνουν;».

Νομίζω ότι είναι πια καιρός η γόνιμη αναμέτρησή μας  με τη θεολογία των Πατέρων της Εκκλησίας, να εδραστεί επάνω  στο πεδίο αποφυγής της παγίδας, όπου καίριες αλήθειες της ορθόδοξης θεολογίας, της θεολογίας των Τριών Ιεραρχών όπως αποκάλυψη, θεοφάνειες, τρόπος ζωής και πολιτισμός ταυτίζονται με την ατομιστική και εγωκεντρική υπόθεση της θρησκείας. Όχι τίποτε άλλο, όποιος θέλει να επιβάλλει το ιδανικό αυτό της θρησκείας, να το πει καθαρά και ξάστερα, σίγουρα κανείς δεν μπορεί να έχει αντίρρηση. Όμως θα ήταν απαράδεκτη σύγχυση και παραμόρφωση να θεωρηθεί, ότι αυτή η ιδεολογία εκφράστηκε στην παράδοση και ότι αυτόν τον στόχο έχει η επιστημονική έρευνα και η οργάνωση οποιασδήποτε αγωγής και παιδείας, αλλά και η προοπτική της θεολογίας. Με μια τέτοια θεολογία ένα είναι σίγουρο. Όπως πολύ σωστά επισημαίνει ο Θανάσης Παπαθανασίου είναι «θεολογία άπραγη και διακοσμητική, που κάνει τον άνθρωπο μαχαιροβγάλτη».  

* ΑΝΔΡΕΑΣ Χ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ

Το επαναστατικό μήνυμα των Τριών Ιεραρχών

ΣΕΙΡΑ: Έξοδος στην κοινωνία και τη ζωή

ΑΘΗΝΑ 2009

** O ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ  Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ είναι Θεολόγος Καθηγητής