Μπουτάρης

 

Του   Ευγένιου Αρανίτση

 

Αδικούν την Ορθόδοξη Εκκλησία όσοι νομίζουν ότι το πρόβλημα είναι η επιμονή ορισμένων αξιωματούχων της να παίρνουν θέση ως προς τα πολιτικά ζητήματα, αφού οι πάντες, προφανώς, είναι ή θα έπρεπε να είναι ελεύθεροι να σχολιάζουν τα πάντα, αν θέλουμε να ονομαζόμαστε κοινωνία.

Η σκέψη ότι η Εκκλησία υποχρεούται να περιορίζεται στα του οίκου της, όπως το λένε, ισοδυναμεί με το να φαντάζεσαι πως η αγάπη είναι κι εκείνη ένας τομέας περιγεγραμμένος με τα στεγανά που προϋποθέτει η διαίρεση της κοινωνίας σε τομείς αρμοδιότητας – γελοίο! Η αγάπη, αντίθετα, είναι ή θα έπρεπε να είναι ένα χάρισμα που ενοποιεί όλους τους Λόγους, αμαρτωλούς και μη.

 

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ, λοιπόν, της γνωμοδοτικής νομιμοποίησης της Εκκλησίας δεν εντοπίζεται στην αναρμοδιότητά της αλλά στο γεγονός ότι ανέχεται τη δηλητηριώδη επιρροή ατόμων σαν τον Ανθιμο, που εξακολουθούν να προπαγανδίζουν την ξενόφοβη μισαλλοδοξία μιας αιωνίως αποπλανημένης, συμπλεγματικής Ελλάδας σε συνδυασμό με τη φαρισαϊκή ηθική των κατηχητικών επί δικτατορίας, έχοντας το ενδιαφέρον τους στραμμένο σε όλα εκείνα τα διαστρεβλωμένα μικροαστικά ιδανικά, εν ονόματι των οποίων το πρωτείο της ανιδιοτελούς και ερωτικής αγάπης, όπως καθιερώθηκε από τη λεγόμενη Πατερική παράδοση του ανατολικού χριστιανισμού, αντιστρέφεται ανενδοίαστα σε τιμωρητικό παραλήρημα περί έθνους και βαρβάρων, με φόντο το παροιμιώδες κιτς των μιλιταριστικών τηλεπαρελάσεων.

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ καλείται να απαλλαγεί το ταχύτερο από τα κακόγουστα προτεσταντικά κατάλοιπα της ηθικοπλαστικής νοοτροπίας των παραεκκλησιαστικών οργανώσεων, ώστε να πάψει να εμφανίζεται ως Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών, λες και οι κάτοχοι ξένων διαβατηρίων είναι χριστιανοί δευτέρας κατηγορίας απλώς επειδή έτσι βολευόταν η μειονεξία των μελών της Χρυσοπηγής και του Πειραιώς Καλλίνικου, ατόμων που εξαρχής αδυνατούσαν να ζήσουν χωρίς εχθρούς, οπότε, για να το πούμε μ' ένα πιο ανάγλυφο σχήμα, έβρισκαν περισσότερο γοητευτική τη νομοθεσία της Παλαιάς Διαθήκης απ' ό,τι τις εκκλήσεις για συμπόνια και γλυκύτητα που εξέπεμπε το Ευαγγέλιο του Ιωάννη. Οι μεσήλικες τα θυμούνται απ' το σχολείο.

ΕΝ ΠΑΣΗ περιπτώσει, οι ρασοφόροι οφείλουν ν' αφήσουν τις αποκρουστικές πολεμικές κορόνες αλά Τέρι Τζόουνς στους τηλεοπτικούς ιεροκήρυκες της Αμερικής. Συγχαρητήρια επομένως δικαιούται ο Ευάγγελος Βενιζέλος για την κάθε άλλο παρά κοινοβουλευτική άποψη, ότι «αυτά όλα πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε αγαπητικά». Ο Γιάννης Μπουτάρης, ένα πρόσωπο φημισμένο για την ευφυΐα και την ειλικρινή του ευγένεια, δεν θα μπορούσε παρά να έρθει ενστικτωδώς αντιμέτωπος με το, υπό τον Παναγιότατο, ζοφερό και ψυχικά θανατηφόρο καθεστώς αυτής της θρησκόληπτης εκδικητικότητας, προσφέροντας, συν τοις άλλοις, υπηρεσία στην ίδια την Εκκλησία κι ας μην το ξέρουν ούτε εκείνος ούτε εκείνη.

 

 

ΠΗΓΗ:  Έντυπη Έκδοση, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 30 Οκτωβρίου 2010,  http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=218631

 Η κρίση του (καπιταλιστικού) συστήματος

 

Των Jo  Cottenier και Henri Houben

 

 

 

Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), το τρέχον κραχ είναι συγκρίσιμο μοναχά με αυτό του 1929. Ταυτόχρονα, το κραχ ακολουθήσαν μια σειρά από έτη μεγάλης ύφεσης: πολλές επιχειρήσεις έκλεισαν, η ανεργία ήταν σε απίστευτα υψηλά επίπεδα, έγιναν περικοπές μισθών και αυξήθηκε η φτώχια. Αυτή ήταν η προειδοποίηση για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Θα έχει άραγε αυτή η κρίση τις ίδιες δραματικές συνέπειες; Ή θα περιοριστεί; Ξαφνικά, επανήλθαν τα κράτη. Θα είναι αυτό αρκετό, για να απορροφήσει τους κραδασμούς; Σήμερα ακόμη και οι πιο πεισμένοι φιλελεύθεροι απαιτούν περισσότερες ρυθμίσεις για τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Μπορεί, όμως, αυτή η κρίση να αποφευχθεί μόνο με την καλύτερη επίβλεψη των σούρτα φέρτα της τραπεζικής βιομηχανίας; Ή υπάρχουν περισσότερα;

Για να βρεθούν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα πρέπει να κατανοήσουμε την πηγή της σημερινής κρίσης. Γι’ αυτό θα πρέπει να πάμε πίσω στον χρόνο.

Η παγκόσμια οικονομία, σε απελπιστική κατάσταση από το 1973

 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βγήκαν από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως ασυναγώνιστη παγκόσμια υπερδύναμη. Το κατόρθωσαν καθιστώντας το δολάριο ως το μόνο παγκόσμιο νόμισμα. Μόνο τα δολάρια μπορούσαν να ανταλλάσονται με χρυσό και τα άλλα νομίσματα είχαν σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία με το δολάριο. Η συμφωνία Bretton Woods το 1944 καθιέρωσε αυτές τις ρυθμίσεις. 

Οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν το πάνω χέρι για να αντιμετωπίσουν τον κομμουνισμό. Η σπατάλη τους δεν είχε όρια και το τυπογραφικό πιεστήριο δολαρίων δούλευε στο φουλ. Στη Δυτική Ευρώπη στόχος του ακριβού σχεδίου Μάρσαλ ήταν να οικοδομηθεί ένα στέρεο φράγμα ενάντια στη Σοβιετική Ένωση και να φιμωθεί η τοπική αντίσταση. Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν ένα παρόμοιο σχέδιο βοήθειας στη Νοτιοανατολική Ασία (Κορέα και Ταϊβάν). Η στρατιωτική μηχανή που στήθηκε για να πολεμήσει τους Ναζί τελειοποιήθηκε και χρησιμοποιήθηκε για την καταπολέμηση του κομμουνισμού. Οι ΗΠΑ διεξήγαν πολέμους ενάντια στην «κομμουνιστική απειλή» στην Κορέα (1950-1953) και στο Βιετνάμ (1959-1975). Επιπλέον, προσέφεραν τη στήριξή τους στους σιωνιστές συμμάχους τους στη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια του εξαήμερου πολέμου (1967) και του πολέμου του Γιόμ Κιπούρ (1973).

Η οικονομία των ΗΠΑ την περίοδο του ψυχρού πολέμου συντελούσε στην ταχεία ανάπτυξη, ήταν όμως και πηγή αστάθειας. Η παραγωγικότητα της βιομηχανίας αυξανόταν με ταχείς ρυθμούς κατά τη χρυσή δεκαετία του εξήντα. Η εργασία και το κεφάλαιο απολάμβαναν σταθερότητα. Με άλλα λόγια, οι μισθοί αυξάνονταν αντίστοιχα με την παραγωγικότητα. Η κατανομή του εθνικού εισοδήματος (σε ποσοστό εργασίας και κεφαλαίου) παρέμενε σταθερή. Ωστόσο, όλα αυτά δεν συνέβαιναν ομαλά.

Το τέλος της δεκαετίας του 60 σήμανε το τέλος αυτής της μακροχρόνιας περιόδου σχετικά σημαντικής και σταθερής ανάπτυξης. Η ταχεία αύξηση της παραγωγικότητας επιβραδύνθηκε, πλέον δεν αξιοποιούνταν πλήρως οι παραγωγικές ικανότητες. Οι επενδύσεις δε χρησιμοποιούνταν πλήρως και τα ποσοστά κέδρους μειώνονταν. Τελικά οι αγορές κορέστηκαν. Ήταν καθαρό πως ωρίμαζε μια κρίση υπερπαραγωγής. Το ποτήρι ξεχείλισε, όταν το 1973 τα έθνη του ΟΠΕΚ τετραπλασίασαν τις τιμές του πετρελαίου. Οι τιμές αυξήθηκαν από 2 σε 9 δολάρια το βαρέλι. Η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση έλαβε χώρα το 1979, όταν οι τιμές αυξήθηκαν από 13 σε 26 δολάρια και ως το 1982 το κόστος του βαρελιού έφτασε τα 32 δολάρια.

Υπάρχουν δύο απόψεις για την κρίση που άρχισε το 1973. Ήταν αποτέλεσμα των τιμών του πετρελαίου, με άλλα λόγια, αποτέλεσμα ενός εξωτερικού παράγοντα που επιβλήθηκε από του παραγωγούς πετρελαίου; Ή η πετρελαϊκή κρίση ήταν μόλις η αρχή; Σύμφωνα με τη δεύτερη άποψη η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας βρισκόταν ήδη σε άσχημη κατάσταση το 1973 εξαιτίας επαναλαμβανόμενων εσωτερικών καπιταλιστικών διεργασιών. Των διεργασιών που περιέγραψε ο Καρλ Μαρξ έναν αιώνα πριν.

Ο Καρλ Μαρξ μας έδωσε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τις επαναλαμβανόμενες διεργασίες στον καπιταλισμό. Εξήγησε καθαρά γιατί αυτές οι διεργασίες οδηγούν αναπόφευκτα σε κρίσεις υπερπαραγωγής. Πράγματι στα θεμέλια του καπιταλισμού υπάρχει μια βασική αντίθεση: τα μέσα παραγωγής (εργοστάσια, πρώτες ύλες…) είναι ιδιόκτητα ενώ η ίδια η παραγωγή ολοένα και κοινωνικοποιείται. Αυτό ισχύει χίλιες φορές περισσότερο σήμερα απ’ ότι στον καιρό του Μαρξ. Οι σύνθετοι μηχανισμοί παραγωγής, που συχνά επεκτείνονται σε όλο τον κόσμο δουλεύουν, για να αποδώσουν κέρδη μονάχα σε λίγους μετόχους. Ο μόνος σχεδιασμός στοχεύει στην υπερνίκηση του ανταγωνισμού. Για να γίνει αυτό πρέπει κανείς να αποκομίζει υψηλότερα κέρδη από τους ανταγωνιστές και να συσσωρεύει όλο και περισσότερο κεφάλαιο. Αυξάνοντας τους επενδυτικούς ρυθμούς κάθε πλευρά ευελπιστεί να κερδίσει μερίδια της αγοράς σε βάρος των αντιπάλων της. Για να το κατορθώσει, όμως, απαιτείται η μείωση του κόστους παραγωγής (μείωση των μισθών) και η συνεχής ορθολογικοποίησή του, έτσι ώστε να παράγονται περισσότερα με τη χρήση λιγότερης εργασίας. Αυτή η διαδικασία αναπόφευκτα οδηγεί σε κρίσεις υπερπαραγωγής εξαιτίας της αντίθεσης μεταξύ της παραγωγικής ικανότητας και της μείωσης της αγοραστικής δύναμης των ανθρώπων.

Να πως τα συνόψισε ο Μαρξ: «Η τελική αιτία όλων των πραγματικών κρίσεων παραμένει πάντα η φτώχεια και ο περιορισμός της κατανάλωσης των μαζών, που αντιτίθεται στην τάση της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής ν’ αναπτύσσει έτσι τις παραγωγικές δυνάμεις, λες και το όριό της αποτελείται μόνο από την απόλυτη ικανότητα κατανάλωσης της κοινωνίας» [1].

Αυτό είναι το αποτέλεσμα του κοινωνικού χάους, όπου κυριαρχεί μοναχά ο νόμος του μέγιστου κέρδους. Η παραγωγή δεν είναι σε καμία περίπτωση οργανωμένη έτσι ώστε να ικανοποιεί τις ανάγκες της κοινωνίας συνολικά.

 

Μια παρατεταμένη αργή κρίση υπερπαραγωγής

 

Κάθε φορά που υπάρχει υποτροπή οι καπιταλιστές προωθούν τις δικές τους λύσεις και ξέρουν πως μπορούν να υπολογίζουν στη στήριξη και τη βοήθεια του κράτους. Η συνήθης θεραπεία για την κρίση περιλαμβάνει την καταστροφή μέρους της παραγωγικής ικανότητας με το κλείσιμο επιχειρήσεων και την προσωρινή απόλυση εργατών. Μειώνονται οι τιμές και οι μισθοί. Οι μικρότερες και πιο αδύναμες επιχειρήσεις εξαφανίζονται ή εξαγοράζονται από μεγαλύτερες. Αυτό επιτρέπει την αναπροσαρμογή της προσφοράς στη ζήτηση. Αυξάνεται ξανά το ποσοστό κέρδους και ξαναγίνονται χρηματικές επενδύσεις: μπορεί να αρχίσει ένας καινούργιος κύκλος. Σύμφωνα με την περιγραφή του Μαρξ, πρόκειται για μια διαδικασία ανάπτυξης που συνοδεύεται από στασιμότητα, κρίση και ανάκαμψη που συντελείται σε μια περίοδο πέντε έως επτά ετών: ο οικονομικός κύκλος.

Ωστόσο, αυτή τη φορά, δεν πρόκειται μονάχα για μια «απλή» κυκλική ύφεση. Από το 1973 υπήρχαν σκαμπανεβάσματα, οι άνοδοι είναι σύντομοι και οι πτώσεις απότομες. Έχει ξανασυμβεί μια τόσο παρατεταμένη κρίση. Η πρώτη σοβαρή κρίση που επηρέασε τις μεγάλες οικονομικές δυνάμεις ήταν μετά το 1873. Τελείωσε με τη μαζική εξαγωγή κεφαλαίου και σύγκρουση για το μερίδιο των αποικιών που τελικά οδήγησε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν το αρχικό στάδιο αυτού που ο Λένιν αποκάλεσε «ιμπεριαλισμό»: το –τελευταίο- στάδιο του καπιταλισμού που χαρακτηρίζεται από τη σύμφυση του τραπεζικού και του βιομηχανικού κεφαλαίου και τη διαίρεση όλου του κόσμου σε αποικίες.

Η δεύτερη δομική κρίση συντελέστηκε μετά το κραχ του 1929 και κατέληξε στο ξέσπασμα του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Από το 1973, ζούμε την τρίτη δομική κρίση. Ωστόσο, αυτή η κρίση συντελείται σε ιδιαίτερες συνθήκες.

Ήδη από το 1975, εφαρμόζονταν σχέδια σταθεροποίησης στο Βέλγιο. Με τη βοήθεια του κράτους έκλεισαν τέσσερις «εθνικές βιομηχανίες» -άνθρακα, χάλυβα, υφαντουργία και βιομηχανία γυαλιού – συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής εθνικοποίησης της χαλυβουργίας. Ένα δεύτερο κύμα σχεδίων εξαπολύθηκε το 1981 υπό την πρώτη κυβέρνηση Martens, όταν σχεδιάστηκαν οι περικοπές των μισθών και των κοινωνικών υπηρεσιών. Το Βελγικό φράγκο υποτιμήθηκε και δεν πραγματοποιήθηκαν τρεις αυξήσεις σε μισθούς μετά από ανόδους του δείκτη των τιμών. Οι κυβερνήσεις διέλυσαν την κοινωνική ασφάλιση και τα επιδόματα ανεργίας, παρά τις εθνικές απεργίες και τις διαδηλώσεις που αντιτίθονταν σθεναρά σε αυτή. Μόνο το 1989 γίναμε μάρτυρες μιας μικρής ανάκαμψης που είχε κιόλας τελειώσει το 1991.

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα πήρε τα πράγματα στα χέρια της από το 1985 και ύστερα. Πάρθηκαν πολλά μέτρα: η κοινή αγορά το 1990, η Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1991 (και το κοινό νόμισμα), απελευθέρωση του δημόσιου τομέα τη δεκαετία του 90 και η Στρατηγική της Λισσαβόνας το 2000. Στο Βέλγιο, η αντίθεση σε αυτά τα μέτρα εκφράστηκε κύρια μέσα από ένα μεγάλο απεργιακό κύμα ενάντια στο «παγκόσμιο σχέδιο» το 1993, και τις απεργίες ενάντια στο λεγόμενο «σύμφωνο των γενεών» το 2005.

Ο ανταγωνιστής-ΗΠΑ ήταν το μοντέλο για όλα τα μέτρα που προωθήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Από την αρχή της κρίσης το 1973 η υπερδύναμη-ΗΠΑ δεν σταμάτησε να αφήνει το βαρύ της αποτύπωμα στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό έγινε ακόμη πιο καθαρό το 1980, όταν το πιο δεξιό και επιθετικό τμήμα της αστικής τάξης των ΗΠΑ κέρδισε την εξουσία υπό την προεδρεία του Ρέιγκαν. Αυτό οδήγησε σε ριζικά μέτρα που θα ασκούσαν μεγάλη επιρροή στην ανάπτυξη της κρίσης σε όλο τον κόσμο. Εξαιτίας ορισμένων από αυτά τα μέτρα, η κρίση μεταδόθηκε σε άλλες χώρες. Άλλα μέτρα προσωρινά επιβράδυναν την κρίση και τόνωσαν τεχνητά την παγκόσμια οικονομία. Αυτό εξηγεί γιατί η συγκεκριμένη κρίση ήταν τόσο σύνθετη. Οι λύσεις που προσέφεραν τότε οι ΗΠΑ είναι η αιτία της σημερινής χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης. Η συνόψιση αυτών των λύσεων θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα πόσο σοβαρή είναι στην πραγματικότητα η κρίση και γιατί η μόνη διέξοδος από αυτή την καθυστερημένη κρίση υπερπαραγωγής βρίσκεται μέσα από τη μαζική καταστροφή κεφαλαίου.

 

Η ακολούθηση του παραδείγματος των ΗΠΑ μας οδηγεί μοναχά στην κατάρρευση

 

Στο τέλος της δεκαετίας του 60 η Αμερική είχε να κάνει με δύο αντιπάλους που ξαναζωντάνεψαν: με την Ευρώπη και την Ιαπωνία. Την ίδια ώρα, η Αμερική μπλέχτηκε στον πόλεμο ενάντια στην ανεξαρτησία του Βιετνάμ και άλλων χωρών στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας. Το κυνήγι των εξοπλισμών με τη Σοβιετική Ένωση ήταν και αυτό πολύ δαπανηρό. Η βρύση των δολαρίων παρέμενε ανοιχτή και τεράστια ποσά κατέληξαν σε Ευρωπαϊκές τράπεζες (τα λεγόμενα Ευρωδολάρια). Στην αρχή της συμφωνίας Bretton Woods το 1944, το Ομοσπονδιακό αποθεματικό σύστημα (ΟΑΣ) εξακολουθούσε να διαθέτει το 60% των παγκόσμιων αποθεμάτων χρυσού. Όμως τώρα που οι ευρωπαϊκές εθνικές τράπεζες μετέτρεπαν αυτά τα τεράστια ποσά δολαρίων σε χρυσό –ένα είδος δεύτερου πυρετού του χρυσού- αυτό το μερίδιο έπεσε γρήγορα στο 15%. Έτσι ο Νίξον πήρε τη μονομερή απόφαση να άρει την άμεση μετατρεψιμότητα των δολαρίων σε χρυσό. Δύο χρόνια αργότερα εγκαταλείφθηκαν και οι σταθερές ισοτιμίες και το δολάριο άρχισε να κυμαίνεται. Έχανε αξία ως το 1979. Τότε το δίδυμο Volcker -Ρέιγκαν άρχισε να ακολουθεί έναν διαφορετικό δρόμο.

Η απάρνηση της συνθήκης Bretton Woods έδωσε στις ΗΠΑ περισσότερο χώρο για μανούβρες, διότι το δολάριο δεν μπορούσε πλέον να υποτιμηθεί με την απαίτηση της αξίας του σε χρυσό από τα ομοσπονδιακά αποθέματα χρυσού. Το δολάριο έγινε παγκόσμιο νόμισμα περισσότερο από ποτέ, μόνο που τώρα, η κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορούσε να καθορίζει τη συναλλαγματική ισοτιμία κατά το δοκούν. Ως σήμερα, έχει υπερεκμεταλλευτεί αυτή τη δυνατότητα.

Για τριάντα χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζωογόνησαν τις χρηματοπιστωτικές αγορές σε όλο τον κόσμο. Χρησιμοποίησαν έναν τριπλό μηχανισμό ως μοχλό: το δολάριο, την πίστωση και την κερδοσκοπία που οδήγησε σε τεράστια αύξηση του μεγέθους των χρηματοπιστωτικών αγορών. Το 1980 η αξία των χρηματοπιστωτικών εργαλείων εκτιμήθηκε ότι είναι ισοδύναμη με το παγκόσμιο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ). Το 1993 αυτή η αξία ήταν διπλάσια. Και ως το τέλος του 2005 ήταν περισσότερο από τρεις φορές υψηλότερη, δηλαδή 316% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μεταξύ του 2000 και του 2004 τα κρατικά και τα ιδιωτικά χρεόγραφα αντιστοιχούσαν σε πάνω από το μισό της αύξησης. Αυτό δείχνει τον αυξανόμενο ρόλο του χρέους και της εξαγοράς επιχειρήσεων χάρη στην κατοχή δανειακών εγγυήσεων [2] ως μηχανή αυτής της διαδικασίας [3].

Το 2004, οι ημερήσιες συναλλαγές παραγώγων [4] έφτασε συνολικά τα 5,7 δισ. δολάρια και οι συναλλαγές των νομισμάτων τα 1,9 δισ. δολάρια. Μαζί ανέρχονταν σε 7,6 δολάρια ημερησίως. Αυτό υπερέβαινε την αξία των ετήσιων εξαγωγών [5].

Πώς εμφανίστηκε αυτή η τάση; Για να διατηρήσουν την εξέχουσα θέση τους οι Ηνωμένες Πολιτείες διάλεξαν τη δεκαετία του 80 δρόμους, που όλοι συνέβαλαν στη διεύρυνση της χρηματοπιστωτικής φούσκας.

1.

Το 1979 ο Paul Volcker, πρόεδρος του Ομοσπονδιακού αποθεματικού συστήματος ξαφνικά αποφάσισε να αυξήσει τα επίπεδα των τόκων. Σε λίγους μήνες αυξήθηκαν από 11% σε 22%. Έγιναν απίστευτα υψηλά, ειδικά εφόσον η πτώση εξακολουθούσε να ισχύει! Το γεγονός πως οι πιστώσεις εξακολουθούσαν να είναι απίστευτα ακριβές συνέχισε να επιβραδύνει την οικονομία. Ένας πληθωρισμός της τάξης του 10% σήμαινε ότι οι καπιταλιστές έχαναν κάθε χρόνο 10% της περιουσίας τους. Ο υψηλός πληθωρισμός είναι καλός για τους ανθρώπους που χρωστάνε, γιατί ξεπληρώνουν τα χρήματα που χρωστάνε με χρήματα χαμηλής αξίας. Ωστόσο, οι τράπεζες βλέπουν τα πιστωτικά δάνεια που έχουν χορηγήσει να χάνουν 10% από την αξία τους. Ο Ρέιγκαν και ο Volcker αποφάσισαν γρήγορα [6].

Αυτή η απόφαση καθορίστηκε και από το γεγονός ότι το χρέος πριν τον υψηλό πληθωρισμό μπορούσε να αποδοθεί στους υψηλούς μισθούς και τις «εκτεταμένες» κοινωνικές παροχές. Εν συντομία, οι κάτοχοι του κεφαλαίου ήθελαν η αντιμετώπιση του πληθωρισμού να γίνει προτεραιότητα και το πέτυχαν. Ως αποτέλεσμα, στο τέλος της δεκαετίας του 80 ο πληθωρισμός έπεσε στο 2 με 3%. Ήταν το πρώτο μεγάλο δώρο στο χρηματοπιστωτικό κόσμο της Αμερικής.

Οι συνέπειες ήρθαν γρήγορα. Η κρίση επιδεινώθηκε και έφτασε στο αποκορύφωμά της. Τα μεγαλύτερα θύματα ήταν όσοι ήταν χωμένοι μες τα δάνεια και δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτε παρά να παρακολουθούν τα επιτόκια να αυξάνονται απότομα. Ήταν καταστροφή για τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.

Οι Δυτικές τράπεζες είχαν χορηγήσει δάνεια σε τριτοκοσμικές χώρες που ήταν πανευτυχείς να βλέπουν το κεφάλαιο να επενδύεται, για να βοηθήσει στην οικοδόμηση των βιομηχανιών τους. Οι ΗΠΑ επωφελήθηκαν ιδιαίτερα: 40% των δανείων έγιναν από τις τράπεζές τους και η βιομηχανία των ΗΠΑ έλαβε πολλές παραγγελίες για να εξασφαλίσει εξοπλισμό για την εκβιομηχάνιση που συχνά μόλις άρχιζε. Όλα φαίνονταν ρόδινα έως ότου τα επιτόκια ξεπέρασαν τα όρια και οι χώρες που δανείστηκαν χρήματα έπρεπε να αποπληρώσουν περισσότερους τόκους απ’ ότι ήταν τα χρήματα που έβγαζαν από τις εξαγωγές τους. Το 1982, το Μεξικό βρισκόταν στο χείλος της χρεοκοπίας. Το 1983 ήταν η σειρά της Αργεντινής, η Βραζιλία ακολούθησε το 1984. Φυσικά και η τραπεζική βιομηχανία αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα, ταυτόχρονα όμως, αυτό και πάλι ήταν ευκαιρία για την Αμερική, να προωθήσει δια μέσου του ΔΝΤ ραγδαίες αναδιαρθρώσεις που θα άνοιγαν τις οικονομίες του Τρίτου Κόσμου στις πολυεθνικές των ΗΠΑ. Στο όνομα της ελεύθερης αγοράς όλοι οι φραγμοί του εθνικού προστατευτισμού κατεδαφίστηκαν προς όφελος των πολυεθνικών.

Η απόφαση του Volcker να ανεβάσει τα επιτόκια έκανε το δολάριο πιο ελκυστικό. Η συναλλαγματική ισοτιμία του δολαρίου σταμάτησε να πέφτει και τα υψηλά επιτόκια βοήθησαν στην προσέλκυση επενδυτών. Ο δρόμος ήταν πλέον ανοιχτός για τα δύο εναπομείναντα στοιχεία: την πίστωση και την κερδοσκοπία.

2.

Οι κάτοχοι του κεφαλαίου απαιτούσαν και φορολογική μεταρρύθμιση. Ο Ρέιγκαν τους έδωσε το φορολογικό νόμο για την οικονομική ανάκαμψη του 1981. Ο φορολογικός συντελεστής για τα υψηλότερα εισοδήματα μειώθηκε κατά τις δεκαετίες του 80 και 90 από 70% σε 28% εν μέρει επί Ρέιγκαν και εν μέρει επί Κλίντον. Ενώ το εισόδημα των πλουσιότερων αμερικανών (1% των πολιτών) αυξήθηκε κατά 50% την περίοδο εκείνη, ο μέσος φορολογικός συντελεστής στο εισόδημά τους έπεσε από 37% το 1979 σε 29% το 1990. Αυτό σήμαινε αύξηση της τάξης του 70% στα έσοδα μετά την αφαίρεση του φόρου. Ωστόσο, για τους φτωχότερους αμερικάνους πολίτες (20% των πολιτών), το εισόδημα και η φορολογική πίεση παρέμεινε ίδια. Το 1980 το ίδιο 1% των πλουσιότερων αμερικανών κατείχε το 30% όλων των περιουσιακών στοιχείων, μερίδιο που γρήγορα έφτασε το 38% τη δεκαετία του 80 [7]. Το 1998 το πλουσιότερο 5% των πολιτών των ΗΠΑ κατείχε το 59% του πλούτου, δηλαδή περισσότερο από το υπόλοιπο 95% των πολιτών των ΗΠΑ.

Στην κατανάλωση των ευκατάστατων δόθηκε διπλό κίνητρο. Πρώτων, διότι είχαν περισσότερα έσοδα και δεύτερον, γιατί η αύξηση των περιουσιακών τους στοιχείων προσέφερε κάλυψη, αν ήθελαν να πάρουν δάνεια. Το μερίδιο της ατομικής κατανάλωσης στο ΑΕΠ [8] αυξήθηκε από 62% το 1980 σε 68% το 2000.

Αυτό είχε αντανάκλαση στις αποταμιεύσεις των οικογενειών των ΗΠΑ. Το 50% των οικογενειών των ΗΠΑ με χαμηλό εισόδημα πάντα μετά βίας είχαν χρήματα για αποταμίευση, παρ’ όλα αυτά, όμως, οι ετήσιες αποταμιεύσεις όλων των οικογενειών έπεσαν από το 8% του ΑΕΠ το 1980 στο 5% το 1990 και στο 1,5% το 2000. Το ατομικό χρέος αυξήθηκε και παροτρύνθηκε περαιτέρω. Το 1980 τα χρέη των αμερικάνικων οικογενειών αντιστοιχούσαν στο 50% του ΑΕΠ και αυξήθηκαν σε 65% το 1990, σε 75% το 2000 και σε 100% το 2007. Το δεύτερο στοιχείο μπήκε στη θέση του.

Αυτή η γιγαντιαία αύξηση της πίστωσης είχε συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία. Η κατανάλωση των ΗΠΑ που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 30% της παγκόσμιας ατομικής κατανάλωσης, ώθησε την παγκόσμια ζήτηση. Πράγματι, από τη δεκαετία του 60 οι πολυεθνικές εταιρίες των ΗΠΑ όλο και περισσότερο παρήγαγαν στο εξωτερικό: στην Ευρώπη και σε χώρες με φτηνό εργατικό δυναμικό. Η κατανάλωση αυξανόταν, συνεπώς αυξάνονταν και οι εισαγωγές. Σύντομα η Αμερική είχε να αντιμετωπίσει ένα αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα.

Η αυξανόμενη συναλλαγματική ισοτιμία του δολαρίου (εξαιτίας των υψηλών επιτοκίων) είχε διπλή επίδραση. Από τη μια πλευρά το ισχυρό δολάριο επέτρεπε στους ανθρώπους να αγοράζουν ξένα αγαθά σε καλύτερη τιμή και από την άλλη πλευρά προσέλκυε ξένους επενδυτές. Έτσι τα δολάρια που έβγαιναν από τη χώρα, κατά την πληρωμή για τα αγαθά, ύστερα επενδύονταν ξανά ως κεφάλαιο σε κρατικά ομόλογα των ΗΠΑ και στις τράπεζες των ΗΠΑ. Το δολάριο εγγυάτο ότι η υπερκατανάλωση των πλουσίων θα διαιωνιζόταν. Με άλλα λόγια, η οικονομία των ΗΠΑ υποστηριζόταν από τον έξω κόσμο.

3.

Την ίδια περίοδο συντελέστηκε μια κρίσιμης σημασίας εξέλιξη στην εταιρική ζωή. Οι εταιρίες δούλευαν όλο και περισσότερο για το χρηματιστήριο. Ο Jack Welch έδωσε τον τόνο. Το 1981, ο Jack Welch ήταν επικεφαλής της General Electric το εργατικό δυναμικό της οποίας αριθμούσε 400,000. Η φιλοδοξία του ήταν να μετατρέψει την General Electric στην πιο ανταγωνιστική εταιρία του κόσμου και είχε τις δικές του μεθόδους για να επιτύχει αυτό το στόχο. Το πρώτο βήμα; Να απολύεται το 10% των λιγότερο αποτελεσματικών εργαζόμενων κάθε χρόνο. Το δεύτερο βήμα; Πέρα από τη βιομηχανική δραστηριότητα να εισαχθεί η εταιρία στον χρηματοπιστωτικό κόσμο. Αυτό έκανε ο Welch με την General Electric. Τα έσοδα του ομίλου εκτινάχθηκαν από 1,5 δισ. δολάρια το 1980 σε 4 δισ. το 1990 και σε 7,3 δισ. το 2000. Οι μέτοχοι πανηγύριζαν.

Η μέθοδος του Welch ήταν τόσο επιτυχής που σύντομα έγινε κανόνας στις ΗΠΑ και σε όλο το Δυτικό βιομηχανικό κόσμο. Οι αποδόσεις των κερδών καθορίζονταν εκ των προτέρων, κατά κανόνα γύρω στο 15%, ήταν πολύ ψηλότερα από μέσο ποσοστό κέδρους. Αυτό το όριο κέρδους είχε ήδη υπολογιστεί προκαταβολικά στο κόστος παραγωγής. Η αφαίρεση του κέρδους γινόταν προκαταβολικά, όχι ύστερα. Αυτό οδήγησε τις εταιρίες να κάνουν παραβιάσεις, όπου αυτό ήταν δυνατό, και να παίρνουν χρηματοπιστωτικά ρίσκα. Ρίχνονταν στον χρηματοπιστωτικό κόσμο, δούλευαν κυρίως με δανεικά χρήματα και βασίζονταν σε χρηματοπιστωτική μόχλευση [9].

Τα έσοδα από τις μετοχές έγιναν το απόλυτο κριτήριο. Η αξιολόγηση των μετοχών μιας εταιρίας έγινε ο μόνος τρόπος εκτίμησης της αξίας της. Όσο υψηλότερη ήταν η αξία στην αγορά τόσο περισσότερο προσελκύονταν οι επενδυτές. Έτσι εμφανίστηκε το τρίτο στοιχείο.

Η βιομηχανία των ΗΠΑ άρχισε να εστιάζει πρώτα και κύρια στα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας και σε κεντρικές δραστηριότητες ανά κλάδο, δηλαδή στους πιο επικερδείς τομείς. Οι δευτερεύουσες δραστηριότητες δίνονταν σε υπεργολάβους και συχνά μεταφέρονταν σε χώρες με φτηνή εργατική δύναμη. Έτσι συνεχίστηκε η ανάπτυξη των μεξικάνικων maquiladoras (σ.μ. –εργοστάσια στο Μεξικό, στα σύνορα με τις ΗΠΑ, όπου συναρμολογούνται εμπορεύματα από αμερικάνικα εξαρτήματα, που προορίζονται για εξαγωγή στις ΗΠΑ). Από 60 το 1980 (με 120.000 εργάτες) το 2006 υπήρχαν ήδη 2.800 από αυτά και απασχολούσαν 1,2 εκ. ανθρώπους. Παρόμοια εξέλιξη είχαμε σε χώρες όπως η Μαλαισία, η Σιγκαπούρη και το Ταϊβάν.

Οι ίδιες μέθοδοι χρησιμοποιήθηκαν σε όλο τον κόσμο. Τώρα, πολλά μονοπώλια χρησιμοποιούν τον κανόνα του 15%, για να ικανοποιήσουν τους μετόχους τους και πολλά Ευρωπαϊκά και Ιαπωνικά μονοπώλια κερδίζουν περισσότερα από τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες απ’ ότι από την πραγματική βιομηχανική παραγωγή.

4.

Η χρηματοπιστωτική απορύθμιση και η άκρατη χρηματοπιστωτική εξάπλωση είναι επιτάχυνε τη σημερινή χρηματοπιστωτική κατάρρευση.

Μετά το κραχ του 1929 και αφότου μια σειρά από τράπεζες χρεοκόπησαν, οι Ηνωμένες Πολιτείες πήραν ορισμένα μέτρα, για να προσπαθήσουν να σταματήσουν αυτά τα γεγονότα, ώστε να μην επαναληφθούν. Η Πράξη Glass-Steagall του 1933 εισήγαγε το διαχωρισμό των τραπεζών σε τύπους ανάλογα με το είδος απασχόλησής τους (εμπορικές και επενδυτικές) και δημιούργησε την Ομοσπονδιακή Επιχείρηση Ασφάλισης των Καταθέσεων (Federal Deposit Insurance Corporation) για να εξασφαλίσει τις τραπεζικές καταθέσεις. Εφάρμοσε, επίσης, τη γνωστή Ρύθμιση Q (Regulation Q) που στόχευε στο να παρεμποδίσει τη διαφοροποίηση στα επιτόκια με βάση το μέγεθος της περιουσίας του πελάτη. Χωρίς αυτή τη ρύθμιση οι τράπεζες θα προσέλκυαν πλουσιότερους πελάτες προσφέροντάς τους υψηλότερα επιτόκια, που θα έθεταν σε κίνδυνο τις κοινές τράπεζες.

Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του 60 αυτοί οι νομικοί περιορισμοί σταδιακά ξηλώθηκαν και έως το 1980 καταργήθηκαν πλήρως. Εμφανίστηκε μια αυξανόμενη αγορά παραγώγων (χρηματοπιστωτικών αξιογράφων η αξία των οποίων καθορίζεται από άλλα περιουσιακά στοιχεία). Αυτό οδήγησε σε εκπληκτικές κατασκευές. Δημιουργήθηκαν ομόλογα υπό οποιεσδήποτε εγγυήσεις, ακόμη και χρέη. Πυροδοτήθηκε μια πραγματική επανάσταση στη χρηματοδότηση των επενδύσεων και των εξαγορών. Δεν βασιζόμασταν πια στα τραπεζικά δάνεια, αλλά μπορούσαμε να χρηματοδοτούμε εγχειρήματα με την έκδοση χρηματοπιστωτικών αξιογράφων. Μερικές εταιρίες έως και εξειδικεύτηκαν στην έκδοση αυτών των αξιογράφων. Όταν ο Κλίντον ανέλαβε την εξουσία καταργήθηκε η διαφοροποίηση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Συντελέστηκε μια ολοκληρωτική απορρύθμιση. Άλλες χώρες ακολούθησαν το παράδειγμα των ΗΠΑ.

Τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία εξαπλώθηκαν και έγιναν με τη σειρά τους αντικείμενα κερδοσκοπίας. Αυξηθήκαν σε τέτοιο βαθμό που η παραδοσιακή σχέση μεταξύ τράπεζας και βιομηχανίας κατέληξε να πάρει εντελώς διαφορετικές μορφές. Στο έργο του «Ο ιμπεριαλισμός το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού» ο Λένιν δείχνει πως η σύμφαση των τραπεζικών και των βιομηχανικών μονοπωλίων δημιούργησε αυτό που τότε αποκαλέστηκε χρηματιστικό κεφάλαιο. Εξηγεί πως η ιδιοκτησία και ο τόκος συνδέονται, διότι με την πίστωση οι τράπεζες γίνονται σταδιακά ιδιοκτήτες της βιομηχανίας. Ο Λένιν καταλήγει: «η συγκέντρωση της παραγωγής, τα μονοπώλια που ξεπηδούν από αυτή, η συγχώνευση ή η σύμφυση των τραπεζών με τη βιομηχανία -αυτή είναι η ιστορία της γέννησης του χρηματιστικού κεφαλαίου και του περιεχομένου αυτής της έννοιας» [10]. Η εξουσία του χρηματοοικονομικού κόσμου πάνω στη βιομηχανία και η αλληλοσύνδεσή τους δεν έχει μειωθεί. Αλλά οι μεγάλες εμπορικές τράπεζες ίδρυσαν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με πολύ πιο ελαστικές δομές που κατά προτίμηση καταφεύγουν σε νέα χρηματοπιστωτικά εργαλεία. Είναι ικανές να βρίσκουν μεγαλύτερα χρηματικά ποσά για εξαγορές και προτιμούν να δουλεύουν σε διεθνείς αγορές, ενώ, γενικά οι τράπεζες έχουν στενούς δεσμούς με τις εθνικές αγορές.

Το μερίδιο της κανονικής αγοράς που οι τράπεζες και οι ασφαλιστές κρατούσαν στις ΗΠΑ σε χρηματοπιστωτικά περιουσιακά στοιχεία έπεσε στο μισό από το 1980 έως το 2007, έχοντας μειωθεί από 70% σε 35%. Το μερίδιο των ιδιωτικών μετοχικών επενδυτικών κεφαλαίων, των συνταξιοδοτικών ταμείων, των κεφαλαίων υψηλού κινδύνου, κτλ. αυξήθηκε ανάλογα. Τα κεφάλαια υψηλού κινδύνου αυξάνονται ραγδαία από το 1990. Κάνουν επιθετικές επενδύσεις και αντιστοιχούν στο 40% όλων των χρηματιστηριακών συναλλαγών. Το 2007 11.000 κεφάλαια υψηλού κινδύνου χειρίζονταν 2.200 δισεκατομμύρια δολάρια. Για πολλούς τα κεφάλαια υψηλού κινδύνου αντιπροσωπεύουν την επόμενη μαύρη τρύπα και πιστεύουν πως μπορεί να οδηγήσουν σε ένα νέο χρηματοπιστωτικό κατακλυσμό.

Σήμερα, λίγα γιγαντιαία ιδιωτικά κεφάλαια όπως τα KKR, Blackstone, Carlyle και Cerberus ελέγχουν τη διεθνή χρηματοπιστωτική αγορά, που σημαίνει ότι ελέγχουν και πολλές μετοχές εταιριών. Στις τράπεζες δίνεται ένας νέος ρόλος: να παρέχουν δάνεια σε αυτά τα εξειδικευμένα κεφάλαια.

Συνεπώς, ο ορισμός του χρηματιστικού κεφαλαίου του Λένιν είναι πολύ επίκαιρος. Ο Λένιν έλεγε και για τον αυξανόμενο διαχωρισμό μεταξύ του ελέγχου της παραγωγής και του παρασιτικού στρώματος που είναι γνωστό ως «κοπείς τοκομεριδίων». Το βιβλίο του γράφηκε το 1916, σχεδόν έναν αιώνα πριν, αλλά θα μπορούσε να είχε γραφεί και σήμερα: «χαρακτηριστικό του καπιταλισμού γενικά είναι ότι χωρίζει την ιδιοκτησία του κεφαλαίου από τη χρησιμοποίηση του κεφαλαίου στην παραγωγή, ότι χωρίζει το χρηματικό κεφάλαιο από το βιομηχανικό ή το παραγωγικό, ότι χωρίζει τον εισοδηματία που ζει μόνο από το εισόδημα του χρηματικού κεφαλαίου από τον επιχειρηματία και απ' όλα τα πρόσωπα που συμμετέχουν άμεσα στη διαχείριση του κεφαλαίου. Ο ιμπεριαλισμός ή η κυριαρχία του χρηματιστικού κεφαλαίου είναι η ανώτατη εκείνη βαθμίδα του καπιταλισμού, όπου ο χωρισμός αυτός παίρνει πελώριες διαστάσεις. Η υπεροχή του χρηματιστικού κεφαλαίου πάνω σ' όλες τις υπόλοιπες μορφές του κεφαλαίου σημαίνει κυρίαρχη θέση του εισοδηματία και της χρηματιστικής ολιγαρχίας, σημαίνει ξεχώρισμα μερικών κρατών που κατέχουν τη χρηματιστική δύναμη απ'όλα τα υπόλοιπα» [11].

 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση θέλει να φτάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες

 

Στη στρατηγική της Λισσαβόνας (2000) η ΕΕ έθεσε ως στόχο να φτάσει την οικονομία των ΗΠΑ ως το 2010. Όμως, αυτή η φιλοδοξία προχώρησε ακόμη παραπέρα. Επειδή η κρίση μαινόταν από το 1973, η ευρωπαϊκή αστική τάξη προτρέπονταν να εμφυσήσει νέα ζωή στην ενοποίηση της Ευρώπης, ιδιαίτερα εξαιτίας της επιθετικής απάντησης των ΗΠΑ σε αυτή την κρίση.

Κατά τα πρώτα χρόνια της κρίσης, η παρέμβαση των Ευρωπαϊκών αρχών περιοριζόταν στην αναδιάρθρωση της βιομηχανίας χάλυβα και άλλων απειλούμενων βιομηχανιών. Όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση ήθελε να φτάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το 1983, οι διαχειριστές 17 σημαντικών Ευρωπαϊκών μονοπωλίων συμμετείχαν σε ένα στρογγυλό τραπέζι Ευρωπαίων βιομηχάνων. Αυτό το Ευρωπαϊκό στρογγυλό τραπέζι θα διαμόρφωνε το πρόγραμμα της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξης του 1985 και θα ολοκλήρωνε το σχέδιο για μια ενιαία Ευρωπαϊκή αγορά το 1990. Το σχέδιο εξαπολύθηκε με ενθουσιασμό από τον Ζακ Ντελόρ και την Ευρωπαϊκή του Επιτροπή. Τα πράγματα επιταχύνθηκαν το 1991 με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, που καθιέρωσε ένα ενιαίο Ευρωπαϊκό νόμισμα και μια κοινή Ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική. Η στρατηγική της Λισσαβόνας (2000) εξέφρασε καθαρά το μεγάλο στόχο «να γίνει η ΕΕ η πιο δυναμική και ανταγωνιστική οικονομία στο κόσμο, που να βασίζεται στη γνώση».

Σε πολλούς τομείς υιοθετήθηκε η προσέγγιση των ΗΠΑ: φορολογικές μεταρρυθμίσεις, επέκταση του φόρτου εργασίας, ιδιωτικοποίηση της κοινωνικής ασφάλισης, πλήρης απελευθέρωση της αγοράς, χρηματιστηριακή επέκταση. Τα πλεονεκτήματα στον ανταγωνισμό από την αδύναμη κοινωνική προστασία έστειλαν τις Ευρωπαϊκές χώρες στο δρόμο της κατάργησης των ιστορικών κατακτήσεων, όπως η κοινωνική ασφάλιση. Το χάσμα μεταξύ των πλουσίων και των φτωχών διευρύνθηκε γρήγορα και στην Ευρώπη. Από την αρχή της δεκαετίας του 90 και ύστερα, η ΕΕ προχώρησε σε απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών, των σιδηροδρόμων και των ταχυδρομικών υπηρεσιών. Οι δημόσιες υπηρεσίες, που στην Ευρώπη παίζουν πολύ σημαντικότερο ρόλο στην καθημερινή ζωή απ’ ότι στις ΗΠΑ, κατεδαφίστηκαν και μεταφέρθηκαν στο ιδιωτικό κεφάλαιο. Η μεταρρύθμιση της Μπολόνια σήμαινε πως η Ευρωπαϊκή εκπαίδευση θα αντέγραφε το μοντέλο των ΗΠΑ που ήταν πιο στοχευμένο στην κάλυψη των αναγκών και των συμφερόντων της βιομηχανίας. Η κατάρρευση των σοσιαλιστικών κρατών το 1989 ενίσχυσε τη φιλελεύθερη επίθεση. Εξαφανίστηκε ο φόβος του κομμουνισμού και ο καπιταλισμός θριάμβευσε.

Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι καπιταλιστές ήρθαν αντιμέτωποι με μεγαλύτερη αντιπολίτευση στα σχέδια κατεδάφισης. Αν και τα συνδικάτα δεν ήταν ακόμη οργανωμένα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, τα σχέδια καθυστερούσαν σε κάθε χώρα λόγω των εθνικών κινητοποιήσεων.

 

Η οικονομία-φούσκα δεν μπορεί να σαρώσει την κρίση

 

Εν συντομία: Το γεγονός πως η κατανάλωση των ΗΠΑ τονώθηκε σε μεγάλο βαθμό από το 1973 δεν έλυσε την κρίση. Αντίθετα, βοήθησε στην παράτασή της. Μετά το 1973 η ανάπτυξη δεν θα έφτανε ποτέ πια το επίπεδο που είχε τη δεκαετία του 60. Ως Δαμόκλειος σπάθη η κρίση υπερπαραγωγής ποτέ δεν θα πάψει να απειλεί την παγκόσμια οικονομία.

Όταν συμβαίνει υπερπαραγωγή, ακολουθεί το πλεόνασμα κεφαλαίου. Ένα περίσσευμα που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αύξηση της παραγωγής, γιατί συγκρούεται με τα όρια των αγορών. Αυτό το περίσσευμα κεφαλαίου αναζητεί υψηλές αποδόσεις και εδώ ο χρηματοπιστωτικός τομέας δίνει χείρα βοηθείας. Οι συνθήκες που το επέτρεψαν δημιουργήθηκαν από τη χρηματοπιστωτική απορρύθμιση και την αύξηση του αριθμού των χρηματοπιστωτικών εργαλείων. Όλα αυξήθηκαν μετά από ακόλουθα εκτενή πιστωτικά κίνητρα, γιατί η χορήγηση πίστωσης είναι ένας τρόπος δημιουργίας χρημάτων από το τίποτα.

Ένα μεγάλο βήμα στην κατεύθυνση της χρηματοπιστωτικής εξάπλωσης γίνεται όταν το χρέος χρησιμοποιείται ως χρηματιστηριακή κάλυψη για την έκδοση αξιογράφων ή χρηματοπιστωτικών παραγώγων – που ονομάζεται τιτλοποίηση. Με αυτό τον τρόπο, κάθε χρέος μπορεί να μετατραπεί σε αξιόγραφο, που σημαίνει ότι μπορεί να εξακολουθήσει να αγοράζεται και να πωλείται και ως αποτέλεσμα μετατρέπεται σε αντικείμενο κερδοσκοπίας. Από εδώ και στο εξής, κάθε πόλος οικονομικής ανάπτυξης μπορεί να γίνει ακρογωνιαίος λίθος χρηματοπιστωτικών φούσκων. Χρήματα δανείζονται σε επεκτεινόμενους πόλους στην οικονομία και γίνεται διαπραγμάτευση αυτού του χρέους με τη μορφή χρηματοπιστωτικών αξιογράφων. Οι πόλοι ανάπτυξης προκαλούν άνοδο του Χρηματιστηρίου και ως αποτέλεσμα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι κερδοσκόποι έχουν ελεύθερο πεδίο δράσης. Έτσι γεννιούνται οι σκανδαλώδεις χρηματοπιστωτικές φούσκες που προσελκύουν επενδυτές και κερδοσκόπους. Εμφανίζεται το πλασματικό κεφάλαιο, που βασίζεται αποκλειστικά στην ελπίδα της ατέρμονης ανάπτυξης. Αργά ή γρήγορα αυτές οι φούσκες αναπόφευκτα σκάνε.

Τέτοια ήταν η υπόθεση με το χρέος του Τρίτου Κόσμου, που στο τέλος της δεκαετίας του 70 οδήγησε στην κατάρρευση των χωρών της Λατινικής Αμερικής το 1982-1984, που αναφέραμε παραπάνω. Η ιστορία επαναλήφθηκε το 1997 με μια γιγαντιαία χρηματοπιστωτική φούσκα στις Ασιατικές αγορές. Η υποτίμηση του ταϊλανδέζικου νομίσματος προκάλεσε το κραχ. Οι παρενέργειες έγιναν αισθητές ακόμη και στη Ρωσία και τη Βραζιλία. Τότε τα κεφάλαια υψηλού κινδύνου στράφηκαν στις εταιρίες υψηλής τεχνολογίας που βρίσκονταν στη Silicon Valley. Έσκασε και αυτή η φούσκα με το κραχ του Nasdaq το 2000. Και εδώ αρχίζει η ιστορία της φούσκας των υποθηκών.

Μετά το κραχ του Nasdaq και τις 9/11 το ΟΑΣ περιέκοψε το βασικό επιτόκιο [12] σε 1% σε μια προσπάθεια να παρεμποδίσει την απειλούμενη ύφεση. Οι στεγαστικές τράπεζες εκμεταλλεύτηκαν επιθετικά τα χαμηλά επιτόκια, για να εκδώσουν δάνεια για αγορά σπιτιών. Προσέφεραν εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες χωρίς πολλές εγγυήσεις. Η πραγματική αγορά βρισκόταν σε πλήρη επέκταση και όλοι νόμιζαν ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν, πράγμα που σήμαινε ότι η φερεγγυότητα [13] των δανειοληπτών δεν αποτελούσε θέμα: θα μπορούσαν να κατασχεθούν τόσο τα σπίτια όσο και τα χρήματά τους. Οι αφερέγγυοι πολίτες είχαν τη δυνατότητα να συνάψουν δάνεια με ειδικούς όρους. Αυτό έγινε γνωστό ως επισφαλή δάνεια. Η αγορά ενυπόθηκων δανείων εκτοξεύτηκε και τα φτωχότερα στρώματα του πληθυσμού άρπαξαν την ευκαιρία. Ο αριθμός των επισφαλών δανείων αυξήθηκε από 8% (το 2001) σε 20% (το 2007) του συνολικού ποσού των στεγαστικών δανείων στις ΗΠΑ.

Η απορρύθμιση της χρηματοπιστωτικής αγοράς έκανε τα υπόλοιπα. Οι στεγαστικές τράπεζες πούλησαν τα επισφαλή δάνεια (μαζί με τα ρίσκα) σε εξειδικευμένες εταιρίες [14], που εξέδωσαν αξιόγραφα στην αγορά, που καλύπτονταν από αυτές τις υποθήκες. Ως αποτέλεσμα, οι στεγαστικές τράπεζες μπορούσαν να συνεχίσουν να παρέχουν δάνεια. Μεταξύ του 2001 και του 2006 η μηχανή συνέχισε να λειτουργεί και οι αμερικάνικες υποθήκες έφτασαν τα 11.500 δισ. δολάρια. Αυτά τα αξιόγραφα διασκορπίστηκαν σε όλο τον κόσμο σε τράπεζες, συνταξιοδοτικά ταμεία, εμπορικές τράπεζες, κερδοσκοπικά κεφάλαια και κεφάλαια υψηλού κινδύνου, που ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα γι’ αυτά.

Όταν το ΟΑΣ ανέβασε σταδιακά το επιτόκια στο 5,25% πολλοί νέοι αγοραστές έμειναν άφραγκοι. Συνέβη ένας τεράστιος αριθμός εξώσεων και η αγορά ακινήτων πήρε νέα τροπή. Ο αριθμός αυτών που αδυνατούσαν να πληρώσουν αυξανόταν κάθε τρίμηνο και ως το τέλος του 2006 είχαν πρόβλημα οι πρώτες τράπεζες και τα πρώτα κεφάλαια υψηλού κινδύνου.

Η χιονοστιβάδα δεν μπορούσε πλέον να σταματηθεί και το Σεπτέμβρη του 2008 η τραπεζική κρίση έφτασε στο αποκορύφωμά της.

Οι συνέπειες ήταν ακόμη πιο καταστροφικές για τους ιδιοκτήτες σπιτιών. Πάνω από δύο εκατομμύρια εξ αυτών έχασαν το σπίτι που μόλις είχαν αγοράσει και πετάχτηκαν στο δρόμο.

Ωστόσο, η κρίση από καιρό δεν αφορούσε μόνο τις ΗΠΑ. Σε όλο τον κόσμο, χρεώθηκαν τοξικά ομόλογα αξίας πάνω από 1000 δισ. δολάρια και οι τράπεζες ανακηρύσσουν απόλυες η μια μετά την άλλη. Η κατάσταση επιδεινώνεται, όταν ως μέτρο προφύλαξης οι τράπεζες απομυζούν την διατραπεζική αγορά, διότι διευρύνεται γενικά η έλλειψη εμπιστοσύνης. Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης καταπιάνει το κοινό και ελλοχεύει η απειλή ενός «τραπεζικού πυρετού».

 

Δεν έχει τελειώσει ακόμη

 

Γιατί το σκάσιμο της στεγαστικής φούσκας επέφερε πολύ πιο σκληρό χτύπημα από την προηγούμενη φούσκα και γιατί όλο το χρηματοπιστωτικό σύστημα βρίσκεται στο χείλος της αβύσσου; Πρόκειται για τη μεγαλύτερη χρηματοπιστωτική φούσκα στην ιστορία και έχει μολύνει όλο το σύστημα με τοξικά ομόλογα. Όλα τα μέτρα προστασίας και κυβερνητικού ελέγχου καταργήθηκαν με τέτοιο τρόπο που κανένας δεν μπορεί να ελέγξει την πραγματική αξία των αξιογράφων που εξασφαλίζονται με υποθήκη ή την τοποθεσία τους. Αυτό έκανε αναπόφευκτη την αλυσιδωτή αντίδραση.

Η σοβαρότητα της τρέχουσας κατάστασης μπορεί να παρατηρηθεί στον πανικό που οδήγησε σχεδόν όλα τα εθνικά Κράτη να καταφύγουν στη γρήγορη διάσωση των τραπεζών τους, επεκτείνοντας τις παρεμβάσεις τους. Για να μετρηθεί το εύρος τους είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε ότι τα επτά χρόνια πολέμου σε Ιράκ και Αφγανιστάν κόστισαν 750 δισ. δολάρια. Είναι λίγο περισσότερα από τα 700 δισ. δολάρια του σχεδίου Paulson, που προβλέπει την απόκτηση από την κυβέρνηση των ΗΠΑ των επισφαλών χρεών των τραπεζών. Όμως, αυτό δεν είναι όλο. Για να διασωθούν τράπεζες, όπως η Bear Stearns, και να εθνικοποιηθούν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως τα Fannie Mae, Freddy Mac και AIG ξοδεύτηκαν επιπλέον 200 δισ. δολάρια. Αθροίζοντας τις διάφορες παρεμβάσεις το σύνολο προσεγγίζει τα 1.800 δισ. δολάρια. Ας τονίσουμε πως το ΑΕΠ ολόκληρης της Αφρικάνικης ηπείρου το 2007 ήταν 2.150 δισ. δολάρια. Είναι προφανές πως μια τρύπα αυτού του μεγέθους θα έχει ολέθριες συνέπειες για το κρατικό χρέος, τον προϋπολογισμό και τέλος για τη φορολογική δήλωση των αμερικανών πολιτών. Εκτιμάται πως οι τελευταίοι θα πρέπει να πληρώσουν τουλάχιστον 2000 δολάρια.

Θα μπορέσει ο Πρόεδρος του ΟΑΣ Ben Shalom Bernanke να φουσκώσει άλλη μια φούσκα και να φέρει ανακούφιση; Είναι εντελώς απίθανο. Η κατανάλωση στις ΗΠΑ έχει καταρρεύσει και πολλοί επενδυτές έχουν χάσει μεγάλα χρηματικά ποσά στο Χρηματιστήριο. Τα χρηματοπιστωτικά εργαλεία και η ακίνητη περιουσία έχασαν μεγάλο μέρος της αξίας τους και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη νέων πιστώσεων. Πιστώσεων που για ευνόητους λόγους η τραπεζική βιομηχανία είναι δισταχτική να παραχωρήσει. Η περικοπή των επιτοκίων για την ενίσχυση της οικονομίας δεν αποτελεί λύση, διότι ήδη βρίσκονται στο 3%, στα χαμηλότερα επίπεδα.

Είναι καθαρό ότι η μόνη διέξοδος από αυτή την συνεχώς αναβαλλόμενη κρίση υπερπαραγωγής είναι η εξολόθρευση της παραγωγικής ικανότητας. Αυτό σημαίνει πως τα χειρότερα έπονται. Η κρίση υπόσχεται να είναι μακροχρόνια και βαθιά. Οι χώρες του Τρίτου κόσμου θα είναι οι πρώτες που θα δουν τις εξαγωγές τους να μειώνονται, θα παρέχουν λιγότερες πρώτες ύλες και σύντομα θα ξαναβρεθούν υπό το σιδηρού κανόνα του ΔΝΤ και των σχεδίων αναδιάρθρωσης.

 

Πρόκειται για το τέλος της ηγεμονίας των ΗΠΑ;

 

Για πολλά χρόνια, οι ΗΠΑ κατάφεραν να οδηγήσουν το οικονομικό τους πλοίο μεταβιβάζοντας τις επιπτώσεις της κρίσης σε άλλες χώρες. Ο τρόπος με τον οποίο οι ΗΠΑ φουσκώνουν τεχνητά την οικονομία επηρεάζει και τον υπόλοιπο κόσμο. Οι ΗΠΑ έχαιραν ελευθερίας κινήσεων εξαιτίας της θέσης τους ως ηγετικής οικονομικής δύναμης. Φαίνεται, σε αυτό το επίπεδο ότι τα πράγματα αλλάζουν. Η παραλίγο κατάρρευση των μεγάλων τραπεζών των ΗΠΑ και η εξάρθρωση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος αναπόφευκτα θα συνεχίσει να απομυζά την οικονομία των ΗΠΑ, όπως και την εξουσία των ΗΠΑ.

Οι οικονομικές δυσκολίες της Αμερικής συμβαδίζουν με τον Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας που αγκομαχεί και τείνει να φτάσει σε τέλμα τόσο στο Αφγανιστάν όσο και στο Ιράκ. Η πολιτική εξουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στους διεθνείς οργανισμούς και στο διπλωματικό μέτωπο αμφισβητείται όλο και περισσότερο. Η παγκόσμια τάξη παίρνει νέα στροφή και διαμορφώνεται ένας πιο πολυπολικός κόσμος.

Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να έχουν την ισχυρότερη οικονομία του κόσμου. Αλλά, τις τελευταίες δεκαετίες η οικονομία ενισχυόταν τεχνητά, ώστε να συνεχίσει να αποτελεί τη μηχανή της παγκόσμιας κατάστασης και γι’ αυτό οι ΗΠΑ πληρώνουν σήμερα βαρύ τίμημα: ο τρέχον λογαριασμός τους παρουσιάζει ένα εξαιρετικά υψηλό έλλειμμα, που αποδίδεται κυρίως στο εμπορικό τους ισοζύγιο. Ως αποτέλεσμα, τα δολάρια διασκορπίζονται σε όλο τον κόσμο και επιστρέφουν στις ΗΠΑ ως επενδύσεις ή κεφάλαιο. Αυτό θα μπορεί να συνεχιστεί μόνο έως ότου το δολάριο παραμένει το νόμισμα του εμπορίου και των διεθνών αποθεμάτων. Ωστόσο, η κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού τομέα αργά ή γρήγορα θα θέσει τέλος σε αυτή την εξέχουσα θέση.

Τα αστρονομικά ποσά που η κυβέρνηση των ΗΠΑ εισάγει στην τραπεζική της βιομηχανία το μόνο που θα κάνουν είναι να αυξήσουν το δημόσιο χρέος, που ήδη είναι κολοσσιαίο εξαιτίας των δαπανών του πολέμου. Όλο και λιγότερες χώρες θα είναι διατεθειμένες να επενδύουν τα αποθέματά τους χωρίς όρους στις Ηνωμένες Πολιτείες και να παρέχουν με αυτό τον τρόπο τη στήριξή τους στο δολάριο ως διεθνές αποθεματικό νόμισμα. Αργά ή γρήγορα θα έρθει το τέλος της αυτοκρατορίας του δολαρίου.

Εμφανίζεται ένας ρόλος για την Κίνα. Ως η κύρια ανερχόμενη δύναμη, αυτή η χώρα ήδη ασκεί σημαντική επιρροή στην παγκόσμια οικονομία εξαιτίας του αυξανόμενου πλεονάσματος του εμπορικού της ισοζυγίου και των σημαντικών οικονομικών αποθεμάτων της. Το αμερικάνικο έλλειμμα φτάνει τα 800 δισ. δολάρια ετησίως. Σύμφωνα με τον Zhu Min αντιπρόεδρο της τράπεζας της Κίνας, οι ΗΠΑ δεν θα μπορούν πια να βασίζονται στη Κίνα για την τοποθέτηση των απαραίτητων κρατικών ομολόγων, για τη χρηματοδότηση της σωτηρίας των τραπεζών των ΗΠΑ.

Πώς όμως θα αντιδράσει η αυτοκρατορία των ΗΠΑ; Με την περαιτέρω αύξηση των πολεμικών της δαπανών και την επιδίωξη των στρατιωτικών της περιπετειών; Προς στιγμή, αυτό παραμένει ανοιχτό, όμως αποτελεί ιστορικό γεγονός ότι μόνο η μαζική καταστροφή της παραγωγικής ικανότητας μέσα από πόλεμο κατάφερε να βρει διέξοδο από την τελευταία σημαντική κρίση του συστήματος, αυτή της δεκαετίας του 30.

 

Η κρίση του συστήματος πρέπει να λυθεί με την αντικατάσταση του ίδιου του συστήματος

 

Το ανάχωμα υποχώρησε. Μετά τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση, μετά το σκάσιμο της γιγαντιαίας φούσκας, ένας ολόκληρος όροφος κρίσης υπερπαραγωγής προσγειώνεται στα κεφάλια μας. Μοιάζει περισσότερο με μια μακροχρόνια ύφεση, παρά με μια ελαφρώς πεσμένη περίοδο. Ούτε και τα τεράστια χρηματικά ποσά που εμπλέκονται θα μπορέσουν να κρατήσουν αυτό το παλιρροϊκό κύμα υπό έλεγχο.

Όσον αφορά τα αίτια, τα δάκτυλα δείχνουν προς όλες τις κατευθύνσεις: είναι εξαιτίας των επισφαλών δανείων, εξαιτίας των κεφαλαίων υψηλού κινδύνου, εξαιτίας των ΗΠΑ…

Σύμφωνα με τον Karel Van Miert, τον πρώην ηγέτη του SP.a (Φλαμανδικού σοσιαλιστικού κόμματος), πρώην Ευρωπαίο επίτροπο και διοικητικό στέλεχος της Philips, για την κατάρρευση ευθύνεται ο αγώνας δρόμου των τραπεζιτών για κέρδος. Είναι άραγε υπερβολικά άπληστοι; Όλα ταιριάζουν, αρκεί να κρύψουν το γεγονός ότι πίσω από αυτόν τον αγώνα δρόμου για κέρδος –που δεν διεξάγουν μόνο οι τραπεζίτες, αλλά και εταιρίες όπως η Philips, κείται ένα σταθερό και επανεμφανιζόμενο φαινόμενο. Ο Καρλ Μαρξ ανακάλυψε αυτό το φαινόμενο πριν από 150 χρόνια. Το συμπέρασμά του ήταν ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς κρίσεις.

Όταν πρόκειται για λύσεις, η συναίνεση από τους σοσιαλδημοκράτες ως του φιλελεύθερους είναι σημαντική: υπάρχει ανάγκη για περισσότερη διαφάνεια, περισσότερη ρύθμιση και περισσότερο έλεγχο.

Όχι, πια δεν πρόκειται για την απληστία μιας φούχτας ανθρώπων. Όχι, δεν πρόκειται για τον αγώνα για το κέρδος λίγων τραπεζιτών. Όχι, δεν πρόκειται για την αποσύνθεση των χρηματοπιστωτικών ρυθμίσεων, όπως πολλοί ισχυρίζονται. Όχι, η κατάσταση δεν θα λυθεί με την εισαγωγή μιας «γνήσιας ελεύθερης αγοράς, που υπακούει σε κανόνες». Η κρίση είναι σύμφυτη με το ίδιο το σύστημα.

Ποτέ πριν η ανθρωπότητα δεν παρήγαγε περισσότερη ευημερία, αλλά ούτε και τόση φτώχια. Είναι η εργασία του καθενός – μόνο η εργασία- που παράγει την ευημερία, όχι το κεφάλαιο. Είναι στοιχειώδης λογική το να απαιτήσει κανείς η συλλογικά παραγμένη ευημερία να χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση των συνθηκών ζωής όλων των ανθρώπων. Αυτό είναι αδύνατο σε μια καπιταλιστική οικονομία, που λειτουργεί σύμφωνα με τα συμφέροντα μιας μικρής μειοψηφίας και οδηγεί αναπόφευκτα σε κρίση. Γι’ αυτό όλα τα σημαντικά μέσα παραγωγής πρέπει να έρθουν στα χέρια της συλλογικότητας.

 

18 Νοέμβρη 2008

 

* 1. Ο Jo Cottenier είναι συγγραφέας του βιβλίου «La Société Générale 1822 – 1992» (μαζί με τους Patrick De Boosere και Thomas Gounet) EPO, 1989 και του «Le temps travaille pour nous» (Ο χρόνος δουλεύει για μας) (μαζί με τον Kris Hertogen) EPO, 1991. Είναι μέλος του Γραφείου του Εργατικού Κόμματος Βελγίου.

2. Ο Henri Houben είναι διδάκτωρ οικονομικών, ερευνητής στο ινστιτούτο Μαρξιστικών Ερευνών, ειδικευμένος στην μελέτη των πολυεθνικών, της Ευρωπαϊκής πολιτικής απασχόλησης και της οικονομικής κρίσης. Τώρα δουλεύει πάνω σε βιβλίο για την οικονομική κρίση, που πρόκειται να εκδοθεί την άνοιξη του 2009.

3. Μετάφραση από τα γαλλικά της Sarah Kamer.

Από το περιοδικό Études Marxistes, n° 84, Οκτώβρης-Νοέμβρης 2008 http://www.marx.be/FR/em_index.htm

 

Παραπομπές

 

 [1]  Κ. Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τ. ΙΙΙ, κεφάλαιο 30, σελ. 610.

 [2]  Η εξαγορά επιχειρήσεων χάρη στην κατοχή δανειακών εγγυήσεων συμβαίνει όταν ένας οικονομικός χορηγός αποκτήσει το πακέτο ελέγχου των μετοχών ιδιοκτησίας μιας επιχείρησης, έχοντας πάρει ένα σημαντικό ποσοστό της τιμής αγοράς μέσα από δανειοδότηση. Τα περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας που αποκτήθηκε χρησιμοποιούνται ως εγγύηση για το δανειακό κεφάλαιο, σε ορισμένες περιπτώσεις μαζί με περιουσιακά στοιχεία της εταιρίας που αποκτά. Οι εγγυήσεις ή άλλα έγραφα που εκδίδονται για εξαγορές επιχειρήσεων χάρη στην κατοχή δανειακών εγγυήσεων συνήθως δεν θεωρούνται επενδυτικού βαθμού, διότι περιλαμβάνουν μεγάλο ρίσκο.

[3]  McKinsey Παγκόσμιο Ινστιτούτο, 2006.

[4] Τα παράγωγα είναι χρηματοπιστωτικά συμβόλαια, ή χρηματοπιστωτικά εργαλεία, η αξία των οποίων προέρχεται από την αξία κάτι διαφορετικού (που είναι γνωστό ως υπόθεμα). Το υπόθεμα πάνω στο οποίο βασίζεται ένα παράγωγο μπορεί να είναι ένα περιουσιακό στοιχείο (π.χ. εμπορεύματα, μετοχές, υποθήκες κατοικιών, εμπορικά ακίνητα, δάνεια, ομόλογα), ένας δείκτης (π.χ. επιτόκια, συναλλαγματικές ισοτιμίες, δείκτες χρηματιστηριακής αγοράς, δείκτες τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ) – βλέπε παράγωγα πληθωρισμού), ή άλλα στοιχεία (π.χ. καιρικές συνθήκες, ή άλλα παράγωγα). Τα πιστωτικά παράγωγα βασίζονται σε δάνεια, ομόλογα ή άλλες μορφές πίστωσης. Οι κύριοι τύποι παραγώγων είναι τα προθεσμιακά συμβόλαια, συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, τα δικαιώματα προτίμησης, και τα συμβόλαια ανταλλαγών.

[5]  Chandrasekhar, 12 Ιουλίου 2007

[6]   Η πολιτική του Ρέιγκαν εμπνεύστηκε από μονεταριστές σαν τον Milton Friedman, για τον οποίο η νομισματική ορθοδοξία είναι το πιο πολύτιμο αγαθό.

[7]   Στη συνέχεια παρέμεινε σταθερό σε όλη τη δεκαετία του 90. Αυτή την εκτίμηση έκανε ο Henri Houben στη βάση του βιβλίου του Edward Wolff «The Increasing Inequality of Wealth in America» (Η αυξανόμενη ανισότητα του πλούτου στην Αμερική). Στο Βέλγιο αυτό το 1% εκτιμάται ότι κατέχει το 25% όλων των ιδιωτικών περιουσιών.

 [8]  ΑΕΠ (ακαθάριστο εγχώριο προϊόν) είναι η συνολική αξία όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε μια συγκεκριμένη οικονομία σε ένα χρόνο.

 [9] Η χρηματοπιστωτική μόχλευση (financial leverage) παίρνει τη μορφή δανείου (χρέους), τα έσοδα από το οποίο επενδύονται εκ νέου με στόχο την απόκτηση μεγαλύτερου ποσοστού κέρδους (return) από το κόστος του επιτοκίου.

[10]    Β.Ι. Λένιν, «Ο ιμπεριαλισμός το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», σελ. 46.

[11]   Β.Ι. Λένιν, «Ο ιμπεριαλισμός το ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», σελ. 59.

[12]  Βασικό επιτόκιο είναι ένα επιτόκιο αναφοράς που χρησιμοποιείται από τις τράπεζες. Ο όρος αρχικά αφορούσε τα επιτόκια με τα οποία οι τράπεζες δανείζαν τους επίλεκτους πελάτες τους.

[13]  Φερεγγυότητα είναι η ικανότητα μιας οντότητας να πληρώνει τα χρέη της.

[14]   Λέγονται SPVs (χρηματιστηριακά προϊόντα ειδικού τύπου).

 

 

ΠΗΓΗ: Παρασκευή, 29 Οκτωβρίου 2010,  http://tasosnastos.blogspot.com/2010/10/blog-post_1346.html

Ήξεραν τα πάντα! Απάτη το Μνημόνιο!

 

Του Γιώργου Δελαστίκ

 

Η κυβέρνηση και η ΕΕ συνεργάστηκαν για να εξαπατήσουν τον ελληνικό λαό. Έστησαν το παραμύθι με τη δήθεν απειλούμενη χρεοκοπία, προκειμένου να παραλύσουν τις αντιδράσεις του τρομοκρατημένου ελληνικού λαού, πετυχαίνοντας έτσι να τον μετατρέψουν σε «πειραματόζωο» πανευρωπαϊκής χρησιμότητας.

Τίναξε στον αέρα τη βάση όλης της πολιτικής του πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου η δημόσια ομολογία του προέδρου του Eurogroup Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ ότι οι ηγέτες της ΕΕ ήξεραν επί δεκαετίες τα πάντα για την πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, αλλά δεν μιλούσαν και δεν πίεζαν να αλλάξει τίποτα, επειδή η Γερμανία και η Γαλλία επωφελούνταν τα μέγιστα από τις εξαγωγές τους στη χώρα μας!

Καταρρέει με την παραδοχή του Γιουνκέρ όλο το οικοδόμημα της πολιτικής απάτης, στην οποία ο Γιώργος Παπανδρέου στήριξε το παραμύθι ότι δήθεν το καθεστώς υποτέλειας στην ΕΕ και στο ΔΝΤ που υπήγαγε την Ελλάδα μέσω του Μνημονίου υπήρξε απόρροια της αποκάλυψης της άθλιας κατάστασης που άφησε την οικονομία μας η κυβέρνηση Καραμανλή στα μάτια των «εμβρόντητων» Ευρωπαίων.

Αφού ο Γιουνκέρ δηλώνει ευθαρσώς ότι οι Ευρωπαίοι γνώριζαν την κατάσταση εδώ και δεκαετίες, ασχέτως του ότι δεν μιλούσαν γι’ αυτή δημοσίως, είναι προφανές ότι μόνο έκπληκτοι δεν έμειναν όταν ανέλαβε πέρσι τον Οκτώβριο πρωθυπουργός της χώρας ο Γιώργος Παπανδρέου και άρχισε να διαλαλεί ότι «η ελληνική οικονομία βρίσκεται στην Εντατική», συνοδευόμενος από τον υπουργό Οικονομικών Γιώργο Παπακωνσταντίνου που διατυμπάνιζε ότι «η Ελλάδα είναι “Τιτανικός”»!

 

Ο πρωθυπουργός ψεύδεται

 

Παράλληλα, έχουμε πλέον και επίσημη επιβεβαίωση του γεγονότος ότι ο Γιώργος Παπανδρέου ψεύδεται ασύστολα, όταν ισχυρίζεται ότι έλαβε γνώση της κατάστασης της οικονομίας της χώρας αφότου ανέλαβε τη διακυβέρνησή της.

Ο τέως υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, ο σοσιαλδημοκράτης Πέερ Στάινμπρικ αποκάλυψε σε άρτι εκδοθέν βιβλίο του ότι είχε ο ίδιος πλήρως ενημερώσει τον Γιώργο Παπανδρέου για την πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας ήδη από τον Ιανουάριο του 2009, πολύ πριν από τις περσινές βουλευτικές εκλογές που έφεραν το ΠΑΣΟΚ θριαμβευτικά στην εξουσία. Μάλιστα, κατά το Γερμανό τέως υπουργό, ο Γιώργος Παπανδρέου εμφανίστηκε προβληματισμένος μετά την ενημέρωση και του εξέφρασε την ταλάντευσή του για το εάν έπρεπε ή όχι να επιδιώξει να κερδίσει την πρωθυπουργία υπ’ αυτές τις συνθήκες.

Δεν τόλμησε φυσικά ο Γιώργος Παπανδρέου να προβεί σε οποιαδήποτε διάψευση των ισχυρισμών του Πέερ Στάινμπρικ, αλλά κατά τα άλλα έκανε προεκλογική σημαία του το σύνθημα… «Λεφτά υπάρχουν», αποδεικνύοντας πόσο υποκριτικοί ήταν οι δήθεν δισταγμοί του να κατακτήσει την εξουσία.

 

Μας εξαπάτησαν

 

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήξεραν από πριν την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, αποκάλυψε ο Γιουνκέρ. Ο Γιώργος Παπανδρέου ήξερε από πριν τα πάντα, αποκάλυψε ο Στάινμπρικ. Άρα και οι μεν και ο δε εξαπάτησαν ασύστολα τον ελληνικό λαό με την κωμωδία που έστησαν από πέρσι τον Οκτώβριο, με τον πρωθυπουργό της Ελλάδας να αποκαλύπτει, δήθεν, τα σημεία και τέρατα της οικονομικής διακυβέρνησης Καραμανλή και τους Ευρωπαίους ηγέτες να πέφτουν, δήθεν, από τα σύννεφα και να αποφασίζουν να στερήσουν την οικονομική ανεξαρτησία της χώρας μας.

Υπό το φως αυτών των αποκαλύψεων αποκτά νέα διάσταση η ειλικρινέστατη, όπως αποδεικνύεται, δήλωση του υφυπουργού Οικονομικών Φίλιππου Σαχινίδη στη ΝΕΤ, στις αρχές Μαΐου, ότι η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ είχε ήδη αποφασίσει την προσφυγή στο ΔΝΤ από την επομένη των εκλογών που την έφεραν στην εξουσία.

Η δήλωση Σαχινίδη μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε βαθύτερα την πραγματική φύση και τους πραγματικούς στόχους της κυβέρνησης Παπανδρέου και να αντιληφθούμε πού θέλει να οδηγήσει τη χώρα ο πρωθυπουργός, ανεξάρτητα από τα όσα διακηρύσσει δημοσίως.

Η κυβέρνηση και η ΕΕ συνεργάστηκαν για να εξαπατήσουν τον ελληνικό λαό. Έστησαν το παραμύθι με τη δήθεν απειλούμενη χρεοκοπία, προκειμένου να παραλύσουν τις αντιδράσεις του τρομοκρατημένου ελληνικού λαού, πετυχαίνοντας έτσι να τον μετατρέψουν σε «πειραματόζωο» πανευρωπαϊκής χρησιμότητας. Μελετούν τις – ουσιαστικά ανύπαρκτες μέχρι τώρα – αντιδράσεις των Ελλήνων σε ακραία μέτρα περικοπής μισθών και συντάξεων, αγριότατης φορολόγησης, εκποίησης της δημόσιας περιουσίας, υποβάθμισης της υγείας, της παιδείας, των κρατικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας…

 

ΔΝΤ και ξερό ψωμί

 

Προκειμένου να υλοποιήσει τον προεκλογικά αποφασισμένο στόχο του να οδηγήσει την Ελλάδα σε καθεστώς υποτέλειας στο ΔΝΤ που ελέγχεται από τους Αμερικανούς, ο Γιώργος Παπανδρέου, από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας, αποκάλυψε δημόσια την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας που όλοι οι ηγέτες της ΕΕ ήξεραν αλλά όλοι έκρυβαν – άλλοι για λόγους συμφέροντος και άλλοι για λόγους σκοπιμότητας που αφορά την ίδια τη λειτουργία της ΕΕ.

Καθώς τα κομμάτια του παζλ συμπληρώνονται ένα ένα με την πάροδο του χρόνου και καθώς ολοένα και περισσότερα στόματα ανοίγουν, μπορούμε τώρα να πούμε ότι αρχικά η στάση του Γιώργου Παπανδρέου αιφνιδίασε τους ηγέτες της ΕΕ. Όχι φυσικά γιατί ενδιαφέρονται για την Ελλάδα, αλλά γιατί ανάλογη συγκάλυψη της κατάστασης επικρατούσε κοινή συναινέσει για πολλές χώρες-μέλη της ΕΕ. Γι’ αυτό και η αρχική στάση των Ευρωπαίων ηγετών ήταν αμήχανη, μουδιασμένη. Δεν ήξεραν ακόμη πώς να χειριστούν το θέμα.

Ο Γιώργος Παπανδρέου πολιορκούσε φορτικά ήδη από τον Οκτώβριο το διευθυντή του ΔΝΤ Ντομινίκ Στρος-Καν για να υπαγάγει αμέσως την Ελλάδα σε καθεστώς Μνημονίου, παρόλο που ο τελευταίος τον παρέπεμπε συστηματικά στην Ευρωζώνη. Η αντίφαση λύθηκε, όταν τελικά οι Γερμανοί αποφάσισαν να χρησιμοποιηθεί το ΔΝΤ ως «σκουπιδοτενεκές» για τα δεύτερης κατηγορίας μέλη της ΕΕ και, ταυτόχρονα, ως μοχλός επιβολής εξοντωτικής λιτότητας και κατάλυσης των κοινωνικών κατακτήσεων των ευρωπαϊκών κρατών, στο πλαίσιο μιας πανευρωπαϊκής υστερίας πολιτικής λιτότητας σε όλες τις χώρες-μέλη της ΕΕ και πρωτίστως της Ευρωζώνης.

 

Μέτωπο κατά απατεώνων

 

Σίγουρα έχει την αυτοτελή, δική της σημασία το γεγονός της αποκάλυψης ότι τόσο η ΕΕ όσο και ο Γιώργος Παπανδρέου ήξεραν εκ των προτέρων την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας και εξαπατούσαν το λαό της υποκρινόμενοι τους αδαείς. Σοβαρό θέμα, αλλά το σημαντικότερο είναι άλλο.

Αφού επί δεκαετίες γνώριζαν την κατάσταση οι Ευρωπαίοι εταίροι της ΕΕ και δεν έκαναν τίποτα, είναι προφανές ότι καμιά «αδήριτη ανάγκη» δεν υπήρχε για καθεστώς Μνημονίου. Αν ήταν αναγκαίο, θα μας το είχαν επιβάλει νωρίτερα.

Ας μην γελιόμαστε. Το Μνημόνιο δεν είναι φάρμακο θεραπείας των μακροοικονομικών δεικτών της ελληνικής οικονομίας. Το Μνημόνιο συνιστά αυτοτελές επιθετικό σχέδιο αναμόρφωσης της ελληνικής κοινωνίας. Σημασία για τον Γιώργο Παπανδρέου και την ΕΕ έχουν αυτοτελώς τα μέτρα που προβλέπει το Μνημόνιο – η μείωση μισθών και συντάξεων, το φορολογικό «γδάρσιμο» όλων των Ελλήνων που ήδη πληρώνουν φόρους, η κατάλυση του κοινωνικού κράτους.

 

Πάλη για το μέλλον

 

Το Μνημόνιο Παπανδρέου – ΕΕ – ΔΝΤ έχει στόχο την επιβολή ενός κοινωνικού Μεσαίωνα. Το ένα εκατομμύριο άνεργοι που θα προκαλέσει φέτος θα είναι μόνο η αρχή. Το Μνημόνιο αποσκοπεί στη διαρκή υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου του ελληνικού λαού, εδραζόμενο στην ακραία νεοφιλελεύθερη αντίληψη ότι όσο πιο πολύ φτωχαίνουν οι Έλληνες και πέφτουν οι μισθοί, οι συντάξεις και τα εισοδήματά τους, τόσο πιο… «ανταγωνιστική» θα γίνεται η ελληνική οικονομία. Όσο πιο φτηνά δηλαδή αγοράζουν τις υπηρεσίες μας, τις επιχειρήσεις μας ή τη γη μας οι Γερμανοί, τόσο καλύτερα, πιστεύει η κυβέρνηση Παπανδρέου.

Είναι προφανές ότι από το εάν θα επιβληθεί τελικά ή θα ανατραπεί το Μνημόνιο θα κριθεί το μέλλον της πατρίδας μας. Αν, δηλαδή, θα μετατραπεί η Ελλάδα σε μια εξαρτημένη, ξεπουλημένη χώρα, η οποία από τα ταχυδρομεία και τα τρένα έως το ηλεκτρικό και το νερό θα βρίσκεται στα χέρια ξένων δυναστών, όπως επιδιώκει ο Γιώργος Παπανδρέου και η κυβέρνησή του σε συνεργασία με την ΕΕ και το ΔΝΤ, ή αν θα ξαναζήσουμε ημέρες εθνικής αξιοπρέπειας ανατρέποντας το Μνημόνιο και τους φορείς του.

 

 

ΠΗΓΗ: Οκτώβριος 2010,  http://m-epikaira.gr/2010/10/

 

Σημείωση: Οι υπογραμμίσεις έγιναν από τον admin.

ΑΝΘΙΜΟΣ – ΜΠΟΥΤΑΡΗΣ

 

Της  Στεφανία Λυγερού

 

 

Άκουσα στο ράδιο αρβύλα για την διένεξη που είχε ο Άνθιμος (βλ. μητροπολίτης Θεσσαλονίκης) με τον Γιάννη Μπουτάρη (βλ. υποψήφιος δήμαρχος της πόλης). Αποκάλεσε ο δεύτερος τον πρώτο Μουτζαχεντίν (για να το λέει κάτι θα ξέρει).
Δείχνει λοιπόν ο Κανάκης βίντεο με την ΔΗΜΟΣΙΑ δήλωση/απάντηση του Άνθιμου, όπου ευθαρσώς και με περίσσιο μένος μάς λέει:

«Αν δεν πάρει πίσω τις δηλώσεις του δεν θα δει υπουργείο»!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

«Ιδιοκτήτης» του υπουργείου είναι ο Άνθιμος;;;;

Δεν ντρέπονται να το βροντοφωνάζουν κιόλας;

Επειδή συνηθίσαμε τα αίσχη και κάποια πράγματα τα προσπερνάμε θα ήθελα να μείνω λίγο στο επάγγελμα του δηλούντος. Είναι μητροπολίτης….. Δεν είναι ένας απλός ιερέας, είναι μητροπολίτης, μετάφραση: ο ιερότερος εκ των ιερέων.

Η εκκλησία και οι εκπρόσωποί της κανονικά δεν ασχολούνται με τα του Θεού; Ο λόγος ύπαρξής τους δεν είναι να κηρύττουν το θέλημα του Θεού;

Το θέλημα Θεού δεν είναι:

Το λυχνάρι που δίνει φως στο σώμα, είπε o Κύριος, είναι το µάτι· και το λυχνάρι που φωτίζει την ψυχή είναι ο νους. Εάν λοιπόν το µάτι µας είναι υγιές, όλο το σώμα µας θα είναι γεμάτο φως. Εάν όμως το µάτι µας είναι τυφλό, όλο το σώμα µας θα είναι βυθισμένο στο σκοτάδι. Εάν επομένως ο νους µας σκοτισθεί από την προσκόλληση στον πλούτο, σε πόσο σκοτάδι θα βυθισθεί ή ψυχή µας;

Και συνέχισε ο Κύριος λέγοντας: Κανείς δεν μπορεί να είναι συγχρόνως δούλος σε δυο κυρίους. Ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο· ή θα προσκολληθεί στον ένα και θα καταφρονήσει τον άλλο. Διότι δεν μπορείτε να είστε συγχρόνως δούλοι και του Θεού και του πλούτου. Ή θα μισήσετε τον πλούτο για να αγαπήσετε τον Θεό, ή θα προσκολληθείτε στον πλούτο και θα καταφρονήσετε τον Θεό.

Στα λόγια του Κυρίου μάλιστα ο πλούτος προσωποποιείται ως ανταγωνιστής και ως εχθρός του Θεού. Διότι ο άνθρωπος με τα πολλά χρήματα έχει την αίσθηση της δυνάμεως. Και αγοράζει διαρκώς υλικά αγαθά και αποξενώνεται από τα πνευματικά. Όποιος σκλαβώθηκε στο χρήμα, δεν μπορεί να είναι γνήσιος δούλος Ιησού Χριστού, ο Οποίος ζητά από μας αποκλειστική αφοσίωση. Επιπλέον η προσκόλληση στο χρήμα καλλιεργεί μέσα μας την πλεονεξία, η οποία χαρακτηρίζεται από τον λόγο του Θεού ως ειδωλολατρία. Δηλαδή κινδυνεύουμε να χάσουμε τον Θεό και την ψυχή μας.

Στεφανία Λυγερού, 29-10-2010

Έλεος!

21 καθηγητές για 84 ώρες διδασκαλίας του ίδιου αντικειμένου!

 

Του Στέλιου Μαρίνη*

 

Κωμικοτραγική κατάσταση αναμένεται να επικρατήσει στα Μουσικά Σχολεία αν οι υπεύθυνοι δεν σοβαρευτούν. Οι πιστώσεις για αναπληρωτές τελείωσαν, ό,τι κι αν αυτό σημαίνει, κι έτσι οι καθηγητές ΠΕ και ΤΕ μπορούν να προσληφθούν μόνο ως ωρομίσθιοι, επειδή αν πάρουν 5 ώρες και πάνω θα πρέπει να γίνουν Αναπληρωτές Μειωμένου Ωραρίου!

Προτού εξηγήσουμε τις συνέπειες, τονίζουμε για άλλη μια φορά ότι η πρόσληψη είτε Ωρομισθίων είτε ΑΜΩ είναι παράνομη όταν τα κενά είναι πλήρη. Δίπλα σ’ αυτή την παρανομία προστίθεται αυτή η απίστευτη απόφαση να μην επιτρέπει το σύστημα διορισμό καθηγητών ΤΕ ή ΠΕ πάνω από 4 ώρες για να μη γίνουν αναπληρωτές!

Ακούστε τώρα τις συνέπειες με παράδειγμα ενός συγκεκριμένου σχολείου, εν προκειμένω του Μουσικού Σχολείου Πειραιά στο οποίο είμαι υπεύθυνος για την κατάρτιση του Ωρολόγιου Προγράμματος.

1. Δεν πρόκειται να βρεθούν όσοι μουσικοί χρειάζονται που να δεχτούν διορισμό 4 ωρών υποχρεωτικά σε δύο τουλάχιστον ημέρες αφού τα μαθήματα διδάσκονται σε δύο ώρες εβδομαδιαίως που πρέπει να μην είναι την ίδια ημέρα, όταν μάλιστα γνωρίζουν ότι δεν πρόκειται να εγγράψουν προϋπηρεσία, άρα τα κενά πιθανώς δεν θα καλυφθούν ποτέ!

2. Αν παρά την προηγούμενη πρόβλεψη δεχτούν να έρθουν ωρομίσθιοι 4 ωρών, ο αριθμός των καθηγητών θα είναι περίπου ίσος με εκείνο των μαθητών! Υπολογίζω ότι οι εκπαιδευτικοί αυτής της κατηγορίας θα είναι περίπου 100 σε ένα σχολείο 230 μαθητών.

3. Πιστεύει κανείς εχέφρων άνθρωπος ότι ένα σχολείο με 150 καθηγητές και 230 μαθητές μπορεί να λειτουργήσει, να διοικηθεί, να ανασάνει; Ούτε ποιος είναι αυτός ο κύριος στην πόρτα δεν θα ξέρει όποιος είναι υπεύθυνος για τις εισόδους του σχολείου, κι ας σημειωθεί ότι φύλακας ή επιστάτης δεν υπάρχει.

4. Πώς μπορεί κάποιος να αξιώσει απ’ αυτούς του ανθρώπους να παραγάγουν εκπαιδευτικό έργο όταν η πολιτεία εκμεταλλευόμενη την ανάγκη τους για αυτά τα 150 περίπου ευρώ τα μήνα τους στοιβάζει σαν εμπορεύματα σε χώρους που υποτίθεται ότι παράγεται παιδεία και πολιτισμός.Τελικά καταλάβαμε τι σημαίνει η φράση «πρώτα ο μαθητής». Το πρώτα είναι χρονικό. Πρώτα πάνε οι μαθητές στο σχολείο και μετά πολύ πολύ μετά φτάνουν οι καθηγητές, αν φτάσουν ποτέ.

 

 

* Στέλιος Μαρίνης, oldmath@otenet.gr

ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

 

Του Μιχάλη Βασιλάκη*

 

 

Στον απολογισμό ενός χρόνου εξουσίας του που επιχείρησε ο κ. Παπανδρέου στη περίφημη διακαναλική «συνέντευξη»,αλλά και από τις αντιδράσεις ολόκληρου του πολιτικού φάσματος και κορυφαίων εκπροσώπων του συστήματος, αποκαλύφθηκαν  η μάλλον επιβεβαιώθηκαν και ομολογήθηκαν τρεις κεφαλαιώδους σημασίας πραγματικότητες:

·      Το μνημόνιο δεν είναι μόνο οικονομικού περιεχομένου πρόσκαιρη και έκτακτη κατάσταση για να βγει ο ελληνικός καπιταλισμός από τη κρίση. Είναι πλέγμα στρατηγικής που μάλιστα αναπροσαρμόζεται για τη πλήρη νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση κάθε πτυχής της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής της χώρας. Έχει άρα μόνιμο και διαρκή χαρακτήρα, δημιουργεί δικό του θεσμικό, εξουσιαστικό πλαίσιο και όργανα. Ο κ. Παπανδρέου στη «συνέντευξη» του αρκέστηκε απλά να προβάλλει τον εαυτό του σαν το πιο κατάλληλο διαμεσολαβητή ανάμεσα στη τρόικα και τη χώρα!!!

. Το μνημόνιο και η τρόικα καταδικάζει τη χώρα και το λαό να κινείται συνεχώς στο χείλος της διαλυτικής πτώχευσης και χρεοκοπίας, γιατί έτσι η νεοφιλελεύθερη αναδιάρθρωση του ελληνικού καπιταλιστικού οικοδομήματος, θαναι πιο γρήγορη, πιο αποτελεσματική και πιο ολοκληρωτική. Ο πρωθυπουργός στη «συνέντευξη» του αρκέστηκε να επισείει την απειλή της διαλυτικής πτώχευσης σαν δαμόκλειο σπάθη πάνω από τη χώρα και το λαό!

. Απέναντι στο μνημόνιο της τρόικας και του Παπανδρέου, αποδείχτηκε ότι δεν υπάρχει καμιά συγκροτημένη εναλλακτική προοδευτική δημοκρατική διέξοδος που να βασίζεται σε μια συνεκτική συμμαχία κοινωνικών συμφερόντων και να εκπροσωπείται από ένα φερέγγυο μέτωπο πολιτικών δυνάμεων. Ο πρωθυπουργός κ. Παπανδρέου το αξιοποίησε αυτό για να εκπέμψει την απειλή ανώμαλων αντιδραστικών λύσεων  με τη δραπέτευση του από την εξουσία μέσω «πρόωρων» εκλογών!!

Μέσα στις συνθήκες αυτές και με τη διαπίστωση ακόμη και κορυφαίων συστημικών οικονομικών και πολιτικών αναλυτών, ότι η κρίση με συνταγές μνημονίου δεν είναι καν βραχυπρόθεσμα διαχειρίσιμη, η ανάδειξη μιας προοδευτικής, δημοκρατικής, αντινεοφιλέλευθερης  διεξόδου αποκτά επείγοντα χαρακτηριστικά.

 

Η   ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ  ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ  ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ  ΔΙΕΞΟΔΟΥ

Φυσικά μια τέτοια προοπτική δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Γιατί δεν  μπορεί ναναι μια απλή τεχνοκρατική, διαχειριστική πλατφόρμα ακόμη και αν περιέχει φαινομενικά ανατρεπτικές ρήξεις όπως π.χ. άρνηση του χρέους, κρατικοποιήσεις στρατηγικών τομέων της οικονομίας, αναδιανομή εισοδήματος κ.λ.π.

Η προοδευτική δημοκρατική διέξοδος που θα ανοίγει το δρόμο σε ριζικούς κοινωνικούς μετασχηματισμούς, δεν μπορεί ναναι χωρίς κόστος για καμιά κοινωνική τάξη η στρώμα που θαχει αναφορές στη κυριαρχία του χρηματιστηριακού κεφαλαίου στην οικονομία και τη κοινωνία. Ούτε σε εκείνα τα κοινωνικά στρώματα που θαχουν αναφορές στις ανάγκες και τον ασύμμετρο καταναλωτισμό των διευρυμένων στρωμάτων του παρασιτισμού και της διαφθοράς των κάθε είδους διαμεσολαβήσεων.

Η αναγκαία ριζική οικονομική παραγωγική αναδιάρθρωση προς μια αυτοτελή και διευρυμένη εσωτερική αγορά, που θα τροφοδοτείται και θα αναπαράγεται από την εσωτερική κατανάλωση, καθώς και η υλοποίηση μιας νέας σύμμετρης παραγωγικής και δημογραφικής ισορροπίας των διαφόρων περιφερειών, θα απαιτήσουν αγώνες, κόπους και θυσίες από τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις της προοδευτικής διεξόδου.

Το προοδευτικό, δημοκρατικό, μέτωπο κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων για να πετύχει τους στόχους του πρέπει:  

1.      Να αποκτήσει ολοκληρωμένο το όπλο-εργαλείο της νομισματικής πολιτικής με τη καθιέρωση άμεσα εθνικού νομισματικού μέσου εσωτερικών πληρωμών.

2.      Να αποκτήσει τον έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος μέσω ενός απόλυτα κρατικού εμπορικού τραπεζικού φορέα.

3.      Να απαλλάξει την οικονομία από την κυριαρχία του χρηματιστηριακού  κεφαλαίου, απαγορεύοντας την αγορά παραγώγων  και καθιερώνοντας ελάχιστο χρόνο χρηματιστηριακής επένδυσης.

4.      Να συνδέσει κάθε επένδυση με ελάχιστη δαπάνη εργασίας.

5.      Να απαγορεύσει κάθε καταχρηστική άμεση ή έμμεση ελαστική σχέση εργασίας οποιασδήποτε μορφής. Να ποινικοποιηθεί η ανασφάλιστη εργασία.

6.      Να επαναφέρει ακέραια όλα τα δικαιώματα των εργαζομένων που     καταργήθηκαν  ή φαλκιδεύτηκαν, εργασιακά και συνδικαλιστικά.

 7.  Δημόσιο και ενιαίο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης υγεία – σύνταξη.

 8. Δημόσια και δωρεάν παιδεία για όλους τους νέους. Συνολική προοδευτική δημοκρατική μεταρρύθμιση όλου του εκπαιδευτικού συστήματος.

Στις βασικές προτεραιότητες του προοδευτικού, δημοκρατικού μετώπου δεν μπορεί παρά νάναι ο εκδημοκρατισμός συνολικά του κοινωνικοπολιτικού συστήματος από τα πάνω μέχρι τα κάτω.

Η πλήρης αποκατάσταση των αρχών της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας και η ενδυνάμωσή της με άμεσοδημοκρατικούς θεσμούς παρέμβασης του λαού στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

Η κατοχύρωση όλων των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων με την ριζοσπαστική, δημοκρατική, αναθεώρηση του συντάγματος.

Οι βασικές κοινωνικές δυνάμεις του μετώπου δεν μπορεί παρά νάναι οι νέες βάρδιες της εργατικής τάξης και η νεολαία που πλήττεται διπλά τόσο στον τομέα της εργασίας όσο και στον τομέα της γνώσης.

Η οργανωτική ανασυγκρότηση του εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος ώστε ν’ ανταποκρίνεται στις σημερινές μορφές κατανάλωσης της εργατικής δύναμης, αλλά και στην ανάγκη να ανέβει ο πολιτικός ρόλος των κοινωνικών οργανώσεων της εργατικής τάξης μαζί με την υπεράσπιση της ενότητάς του, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την κατεύθυνση που θα τραβήξει ολόκληρο το λαϊκό κίνημα!

Οι πολιτικές δυνάμεις που μπορούν να συναντηθούν στην κατεύθυνση ενός τέτοιου δημοκρατικού, προοδευτικού μετώπου, δεν μπορούν να προσδιοριστούν με στενούς κομματικούς όρους, καθώς και η κρίση αντιπροσώπευσης του πολιτικού συστήματος είναι καθολική και τεράστια.

Εθνικοανεξαρτησιακές, αντινεοφιλελεύθερες προοδευτικές δημοκρατικές δυνάμεις συγκροτημένες ή ασυγκρότητες, βρίσκονται τόσο στο χώρο της ευρύτερης αριστεράς όσο και στο χώρο της κεντροαριστεράς.

Η ενεργοποίησή τους στην κατεύθυνση ενός ενιαίου κοινωνικοπολιτικού μετώπου είναι δυνατή και αναγκαία.

Ο καθένας έχει την ευθύνη του γι αυτό.

Στο εκβιαστικό δίλημμα ΜΝΗΜΟΝΙΟ και ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ή ΧΑΟΣ και  ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ μπορεί να δοθεί η απάντηση δημοκρατική – προοδευτική διέξοδος.

 

 

* O Μιχάλης Βασιλάκης είναι γραμματέας του ΕΑΜ, 27/10/2010,  eamgr.wordpress.com   

  

«Η κρίση μπορεί να φέρει και το φασισμό»

 

Συνέντευξη του Robert Ρaxton στον Δημήτρη Αγγελίδη**

 

 

 

Αν ο φασισμός ήταν – όπως υποστηρίζει ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια Ρόμπερτ Πάξτον – το ανάχωμα της ιταλικής και γερμανικής άρχουσας τάξης του Μεσοπολέμου στην ολοένα και αυξανόμενη επιρροή των κομμουνιστικών ιδεών, τότε στην εποχή «του τέλους της Ιστορίας» μάλλον δεν θα πρέπει να ανησυχούμε. Το άρμα της φιλελεύθερης οικονομίας τρέχει ξέφρενα και ο καβαλάρης που κρατάει τα χαλινάρια δεν ανεμίζει κόκκινη παντιέρα. Κανένας φίρερ και κανένας Μουσολίνι δεν χρειάζεται να τον ρίξει απ' τη σέλα. Ή μήπως δεν είναι έτσι; Μήπως πρέπει να ανησυχούμε; Ναι, μας λέει ο Πάξτον. Οχι απαραίτητα για το αν έρθει ο φασισμός στην εξουσία. Αλλά διότι – όπου ξυπνάνε ο ρατσισμός, ο εθνικισμός και ο λαϊκισμός – κάποιοι δείχνουν πρόθυμοι να πάρουν μαζί του πρωινό.

Η κρίση που γνώρισε η Ευρώπη τα πρώτα χρόνια μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και, αργότερα, μετά το οικονομικό κραχ του '29, προετοίμασε το έδαφος για να ριζώσει ο φασισμός. Η συμπτωματολογία εκείνων των κρίσεων θυμίζει πολύ την τωρινή: οικονομική ανασφάλεια, απογοήτευση από τη δημοκρατία, αναζήτηση ταυτότητας. Η κρίση δεν αρκούσε, βέβαια, για να ανθήσει ο φασισμός. Χρειαζόταν επί πλέον μια ηγετική μορφή όπως ο Μουσολίνι ή ο Χίτλερ, με την απαραίτητη φιλοδοξία και τη στρατηγική ικανότητα για την κατάλη- ψη της εξουσίας και, από την άλλη, ένα πολιτικό σύστημα έτοιμο να συμμαχήσει με το φασισμό προκειμένου να αποφύγει τη σοσιαλιστική επανάσταση, που τότε φαινόταν προ των πυλών. Μόνο σε δύο χώρες, την Ιταλία και τη Γερμανία, συνδυάστηκαν όλες μαζί οι προϋποθέσεις και ο φασισμός βρέθηκε στην εξουσία – με τα γνωστά ολέθρια αποτελέσματα.

Υπάρχουν σήμερα οι συνθήκες για να επιστρέψει ο φασισμός; Το ερώτημα μπαίνει επιτακτικά, στο βαθμό που βλέπουμε να επανεμφανίζεται δυναμικά στην Ευρώπη, και βεβαίως στην Ελλάδα, ένας λόγος με χαρακτηριστικά που μοιάζουν πολύ με αυτά του φασι- σμού: εθνικισμός, κατασκευή εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, δυσανεξία προς το διαφορετικό, απαξίωση της δημοκρατίας και των ανθρώπινων δικαιωμάτων για χάρη των εννοιών της τιμής, του αίματος, της εθνικής παράδοσης.

Ο Ρόμπερτ Πάξτον, από τους σημαντικότερους ιστορικούς του φασισμού, μας βοηθά να διερευνήσουμε μιαν απάντηση. Για το δοκίμιό του «Η ανατομία του φασισμού» (εκδ. Κέδρος), η βιβλιοπαρουσίαση των «Ν.Υ. Times» έγραψε ότι, αν και «δεν είναι η πιο πρωτότυπη μελέτη στο αντικείμενο», είναι πάντως «τόσο δίκαιη, λεπτομερής και, τελικά, πειστική  – που μπορεί κάλλιστα να γίνει η πιο έγκυρη».

Ύστερα από μια διεισδυτική αναδρομή στα πέντε στάδια του φασισμού, από τη δημιουργία των πρώτων κινημάτων, την εδραίωσή τους, την κατάληψη της εξουσίας, την άσκηση της εξουσίας και το τέλος τους, ο επίτιμος καθηγητής στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια προτείνει έναν λειτουργικό ορισμό για το φασισμό: «μια μορφή πολιτικής συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται από μονομανή ενασχόληση με την κοινωνική παρακμή, την ταπείνωση ή τον κατατρεγμό και από μιαν αντισταθμιστική προσήλωση στην ενότητα, στην ενεργητικότητα και στον εξαγνισμό. Στο πλαίσιο, λοιπόν, αυτής της στάσης, ένα κόμμα μαζικής απήχησης που αποτελείται από αφοσιωμένους εθνικιστές ακτιβιστές, οι οποίοι βρίσκονται σε ταραχώδη αλλά αποτελεσματική συνεργασία με παραδοσιακές ελίτ, εγκαταλείπει τις δημοκρατικές ελευθερίες και, χωρίς ηθικούς ή νομικούς περιορισμούς, επιδιώκει να πραγματοποιήσει εσωτερικές εκκαθαρίσεις και να επεκταθεί εξωτερικά».

Η απειλή του φασισμού, λοιπόν, συνεχίζει να υπάρχει σήμερα, καταλήγει ο Πάξτον σύμφωνα τον ορισμό του, ακόμα και αν είναι απίθανο να επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο. Το ερώτημα τότε είναι πώς θα τον καταλάβουμε και, κυρίως, πώς θα τον αντιμετωπίσουμε.

 

Αποτελεί η σημερινή οικονομική κρίση γόνιμο έδαφος για να ριζώσουν και να αναπτυχθούν φασιστικές ιδέες και πολιτικές;

«Οι φασιστικές ιδέες και τα φασιστικά κινήματα ανθούν σε καταστάσεις κρίσης. Η τωρινή οικονομική ύφεση προκαλεί το φόβο ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί δεν έχουν τη δύναμη να δημιουργούν θέσεις εργασίας και ευημερία και ενθαρρύνει την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων. Την παρούσα στιγμή, όταν οι αριστερές λύσεις έχουν απαξιωθεί, κερδίζουν έδαφος δεξιές λύσεις κάθε μορφής, ανάμεσα στις οποίες και ο φασισμός».

Βρίσκετε αναλογίες στις πολιτικές του Σαρκοζί και του Γ' Ράιχ απέναντι στους Ρομά;

«Κάθε πολιτική που στιγματίζει μια ομάδα, εφαρμόζοντας μέτρα ομαδικού αποκλεισμού, ακούγεται σαν αντίλαλος των φασιστικών πολιτικών γύρω από την εθνότητα, αν και αυτό δεν σημαίνει πως αυτή η πολιτική συνιστά έναν πλήρως ανεπτυγμένο φασισμό. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο πρόεδρος Σαρκοζί αντιμετωπίζει στα δεξιά του την εκλογική πίεση του Εθνικού Μετώπου του Λεπέν, ο οποίος απειλεί να του πάρει ψηφοφόρους. Προφανώς, ο κ. Σαρκοζί νιώθει ότι η τωρινή πολιτική συγκυρία απαιτεί απ' αυτόν να προσπαθήσει να φανεί πιο σκληρός απέναντι στους μετανάστες και στους μη αφομοιωμένους νεαρούς μετανάστες από ό,τι οι αντίπαλοί του, δεξιοί ή αριστεροί».

Κάποιοι λένε ότι σήμερα τα φασιστικά κινήματα δεν είναι ανησυχητικά, γιατί βρίσκονται μακριά από την εξουσία. Δεν είναι, όμως, από μόνο του ανησυχητικό το ότι έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν την πολιτική ατζέντα;

 «Αυτό δείχνει η περίπτωση του προέδρου Σαρκοζί. Αν τα φασιστικά κινήματα αρχίσουν να προσελκύουν ψηφοφόρους, κάποια κόμματα ίσως προσπαθήσουν να τα ανταγωνιστούν, υιοθετώντας κάτι από το λόγο και την πολιτική τους. Μ' αυτόν τον τρόπο, νέα και ανερχόμενα φασιστικά κινήματα μπορεί να κατευθύνουν την πολιτική ατζέντα προς τα δικά τους συμφέροντα».

Η αυστηρή αντιμεταναστευτική πολιτική που υιοθετεί σήμερα η Ευρώπη είναι σημάδι ότι βρισκόμαστε ένα βήμα πιο κοντά στο φασισμό;

«Η σημερινή κρίση είναι όχι μόνον οικονομική, αλλά και υπαρξιακή. Κάποιοι στις δυτικές χώρες ανησυχούν ότι απειλείται η ίδια η ύπαρξη του πολιτισμού τους εξαιτίας της μαζικής μετανάστευσης ανθρώπων από άλλους πολιτισμούς και θρησκείες, οι οποίοι δεν θέλουν να αφομοιωθούν. Ορισμένοι από αυτούς που ανησυχούν φοβούνται ότι η δημοκρατία δεν έχει τη δύναμη να αντιμετωπίσει τη μεταναστευτική απειλή με αρκετή αποφασιστικότητα και πυγμή.

»Κάθε κράτος θεσπίζει ρυθμίσεις για την είσοδο των μεταναστών και θέτει προϋποθέσεις για την απόκτηση του δικαιώματος εργασίας και για την πολιτογράφησή τους. Αν αυτά τα μέτρα είναι μετριοπαθή και εφαρμόζονται με ανθρωπιά, δεν αποτελούν από μόνα τους βήμα προς το φασισμό. Αν είναι σκληρά και συνοδεύονται από βία και ρατσιστικές προκαταλήψεις, αποτελούν βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση».

Πολλοί ηγέτες ομάδων που εμπίπτουν στον δικό σας ορισμό του φασισμού αρνούνται κάθε σχέση με το φασισμό. Να τους πιστέψουμε;

 «Από το '45 ο όρος "φασίστας" έχει απαξιωθεί εξαιτίας της ελεεινής κατάληξης των Χίτλερ και Μουσολίνι. Στη μεταπολεμική περίοδο, ακόμη και τα κινήματα που προέρχονταν από φασιστικές ρίζες του απώτερου παρελθόντος, όπως το Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα, έτειναν να αποφεύγουν τον όρο και να τονίζουν τη "μετα-φασιστική" τους φύση. Δεν πρέπει, επομένως, να τους πιστέψουμε».

Πώς μπορούμε τότε να αναγνωρίσουμε τους φασίστες;

«Από τις πράξεις τους: δαιμονοποίηση των εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, παραμερισμός των ανθρώπινων δικαιωμάτων στη μάχη κατά των εχθρών, βίαιες πιέσεις για υποταγή, εμπλοκή σε επιθετικούς πολέμους».

Έχουμε την τάση να συνδέουμε τους φασίστες με συγκεκριμένα σύμβολα, τρόπους εμφάνισης και μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις. Αποτελούν αυτά ουσιώδη στοιχεία του φασισμού;

«Δεν νομίζω. Το '50 ο Τζ. Λίνκολν Ρόκγουελ θέλησε να δημιουργήσει ένα κίνημα ναζί στις ΗΠΑ υιοθετώντας όλη τη ναζιστική εμφάνιση, μαζί με τις σβάστικες. Φαινόταν εκτός τόπου και αλλόκοτος. Αλλα ακροδεξιά κινήματα στις ΗΠΑ είχαν την ευφυΐα να υιοθετήσουν μία εμφάνιση που ταιριάζει στις εθνικές παραδόσεις. Τα μελλοντικά κινήματα βίαιου εθνικισμού θα καταβάλουν κάθε προσπάθεια να φαίνονται εγχώρια και οι μαζικές εκδηλώσεις τους θα μοιάζουν με παραδοσιακές μαζικές εκδηλώσεις».

Ως «φασίστες» έχουν χαρακτηριστεί πολύ διαφορετικοί άνθρωποι και κινήματα, από ισλαμιστικές ομάδες μέχρι τον πρόεδρο Μπους. Εχει πια νόημα ο όρος;

«Από το 1945 ο όρος "φασίστας" έχει γίνει το πιο εμπρηστικό λήμμα του πολιτικού λεξικού. Χρησιμοποιείται πολύ συχνά και χωρίς διακρίσεις – κι επομένως έχει σχεδόν χάσει το νόημά του στην καθημερινή γλώσσα. Οταν χρησιμοποιείται μ' αυτήν τη χαλαρότητα, σημαίνει απλώς κάποιον που ο ομιλητής αντιπαθεί σφόδρα. Δεν νομίζω, όμως, ότι ο όρος πρέπει να εγκαταλειφθεί. Η νέα μορφή πολιτικής πρακτικής που εφευρέθηκε από τον Μουσολίνι και οδηγήθηκε στα άκρα από τον Χίτλερ πρέπει να έχει ένα όνομα, και είμαστε καταδικασμένοι να χρησιμοποιούμε το όνομα που του έδωσε ο Μουσολίνι. Πρέπει, όμως, να χρησιμοποιούμε τον όρο με σύνεση και ακρίβεια. Προτιμώ να τον χρησιμοποιώ για κινήματα και ιδέες των οποίων τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά αναλογούν στα κινήματα και τις ιδέες του Μουσολίνι και του Χίτλερ. Για άλλα είδη κινημάτων ή καθεστώτων πρέπει να χρησιμοποιούμε άλλους όρους: θρησκευτικός φονταμενταλισμός, επιθετική διακυβέρνηση, τρομοκρατικοί πυρήνες...»

Μερικοί δίνουν μεγάλη σημασία στο ψυχολογικό προφίλ του Χίτλερ και άλλων φασιστών ηγετών. Μπορεί η ψυχολογία να μας βοηθήσει να εξηγήσουμε το φασισμό;

«Δεν νομίζω ότι η ψυχολογία μάς είναι πολύ χρήσιμη αν θέλουμε να εξηγήσουμε τη βία και το μίσος στο πλαίσιο του φασισμού. Από τη μία πλευρά, όσο και να μας φαίνονται σήμερα αλλόκοτοι ο Χίτλερ και ο Μουσολίνι, δεν φαίνονταν αλλόκοτοι στους Γερμανούς και τους Ιταλούς εκείνης της εποχής. Επί πλέον, στην αρχή της σταδιοδρομίας τους επέδειξαν συχνά εξαιρετικές κριτικές ικανότητες στην ανάπτυξη της τακτικής και της στρατηγικής τους. Ακόμα και ο Χίτλερ δεν ήταν τρελός. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορούμε να ψυχαναλύσουμε τους νεκρούς.

»Το βασικό ερώτημα είναι γιατί οι Ιταλοί και οι Γερμανοί έχασαν τα μυαλά τους μ' αυτούς τους αουτσάιντερ που ήθελαν να κυβερνήσουν τις χώρες τους και γιατί τη δεδομένη ιστορική στιγμή βρήκαν την εθνικιστική βία ελκυστική. Ολες οι ψυχολογικές εξηγήσεις που έχουν δοθεί για τη βία και το μίσος της κοινής γνώμης στην Ιταλία και τη Γερμανία -στερήσεις και απώλειες του Α' Παγκόσμιου Πολέμου, σεξουαλική καταπίεση- ισχύουν εξίσου και για τους Βρετανούς ή τους Γάλλους».

Αληθεύει ότι ο Χίτλερ ήταν λιγότερο ένας φανατικός ιδεολόγος, όπως τον θεωρούν πολλοί, και περισσότερο ένας τακτικιστής χωρίς ιδεολογικές δεσμεύσεις;

«Η δημόσια εικόνα του Χίτλερ ως φανατικού ιδεολόγου τού ήταν πολύ βολική από δύο πλευρές – εμφανίστηκε ως ο πιο αποφασισμένος οπαδός της επανάκτησης της γερμανικής δύναμης μέσα από την ακύρωση της ειρηνευτικής συνθήκης των Βερσαλλιών και, επίσης, εμφανίστηκε ως ο πιο αποφασιστικός αντίπαλος των κομμουνιστών, που το 1932 βρίσκονταν σε άνοδο, όπως σε άνοδο βρισκόταν και το Ναζιστικό Κόμμα. Γι' αυτό ο Χίτλερ δεν απάλυνε τη δημόσια εικόνα του αδιάλλακτου. Ακόμη κι έτσι, πολλοί συντηρητικοί είχαν τόσο τρομάξει το 1932 από μια επανάληψη της επανάστασης του 1919, που ήθελαν να φέρουν τον Χίτλερ στην κυβέρνηση, παρά τις επιφυλάξεις τους για τη συμπεριφορά ορισμένων οπαδών του.

»Ο Χίτλερ δεν δίσταζε να είναι πραγματιστής αν το απαιτούσαν οι καταστάσεις. Το '36 ανέβαλε το αντισημιτικό πρόγραμμα του καθεστώτος του στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων στο Βερολίνο και κατά καιρούς επέτρεψε σε ορισμένους Εβραίους να γίνουν "επίτιμοι άρειοι". Ο Χίτλερ αποδείχτηκε ικανός πραγματιστής κυρίως σε οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα. Ενώ εμφανιζόταν αδιάλλακτος δημοσίως, είχε κρυφές συναντήσεις με επιχειρηματικούς και στρατιωτικούς ηγέτες και τους διαβεβαίωσε ότι θα σεβόταν την περιουσία και το κοινωνικό στάτους κβο. Επομένως, έγινε δεκτός από πολλούς συντηρητικούς ως το μικρότερο κακό, αναγκαίο για να κρατηθούν οι κομμουνιστές εκτός εξουσίας.

»Η συμμαχία του Χίτλερ με τους συντηρητικούς και η άρνησή του μιας "καφέ επανάστασης", με την οποία οι ναζί στρατιωτικοί θα δέχονταν προσοδοφόρες θέσεις στις επιχειρήσεις και στο στρατό δεν άρεσε καθόλου σε κάποια μέλη του Ναζιστικού Κόμματος, αλλά ο Χίτλερ συνέτριψε την ανεξαρτησία τους με τη δολοφονία του ηγέτη των Ταγμάτων Εφόδου Ερνεστ Ρομ τη "νύχτα των μεγάλων μαχαιριών", τον Ιούνιο του 1934».

Αναφέρετε στο βιβλίο ότι οι φασίστες αλλάζουν συχνά θέσεις χωρίς να νιώθουν την υποχρέωση να εξηγήσουν τους λόγους. Ποια είναι η διαφορά με τα δημοκρατικά κόμματα που υπόσχονται περισσότερα από αυτά που μπορούν να κάνουν ή με τα κομμουνιστικά καθεστώτα που δεν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν την υπόσχεσή τους για ισότητα;

 «Πιστεύω ότι υπάρχει μια πραγματική διαφορά. Μπορούμε να την εξηγήσουμε καλύτερα αν εξετάσουμε τον κύκλο ζωής των φασιστικών κινημάτων και κομμάτων. Συνήθως ξεκινούν ως κινήματα διαμαρτυρίας, υιοθετώντας ένα μεγάλο εύρος θεμάτων που ακούγονται αντικαθεστωτικά, ακόμη και επαναστατικά. Αν δεν υπήρχε η εθνικιστική δημαγωγία τους, θα μπορούσε κανείς να τα νομίσει για αριστερά κινήματα. Ακόμη και όταν τα κινήματα ριζώνουν πια ως λειτουργικά κόμματα, εξακολουθούν να ακούγονται αντικαθεστωτικά. Στη συνέχεια, καταλαμβάνουν την εξουσία με τη βοήθεια ενός κατεστημένου που φοβάται τους ακροαριστερούς περισσότερο από τους ακροδεξιούς. Εκεί πια βρίσκουν τρόπους συνύπαρξης με το κατεστημένο, επειδή χρειάζονται το στρατό και τους βιομηχάνους για να προετοιμαστούν για τους επιθετικούς τους πολέμους. Στους απογοητευμένους αρχικούς οπαδούς τους χρυσώνουν το χάπι με όνειρα εθνικής νίκης και κάθαρσης. Φαίνεται, λοιπόν, ότι αποτελεί μέρος της φύσης της φασιστικής εμπειρίας η υιοθέτηση και στη συνέχεια η προδοσία των κινημάτων διαμαρτυρίας».

Παίρνοντας αφορμή και από τη στάση της άκρας Αριστεράς και της άκρας Δεξιάς κατά της παγκοσμιοποίησης, ορισμένοι εμφανίζονται να πιστεύουν ότι η άκρα Αριστερά και ο φασισμός έχουν περισσότερα κοι- νά απ' ό,τι παραδέχονται. Εσείς τι πιστεύετε;

«Όταν εξετάσει κανείς τι πραγματικά είπαν και κυρίως τι έκαναν οι φασίστες, αποδεικνύεται ότι ο υποτιθέμενος αντικαπιταλισμός του φασισμού δεν εναντιώνεται καθόλου στον καπιταλισμό, παρά μόνο σε μεγάλα πολυεθνικά συμφέροντα. Από την άλλη πλευρά, οι περισσότεροι σοσιαλιστές δεν είναι αντίθετοι με την παγκοσμιοποίηση των θεσμών απόδοσης δικαιοσύνης ή με το δίκαιο εμπόριο.

»Αλλωστε, ο φασισμός πέτυχε όταν υποσχέθηκε την ήττα μιας Αριστεράς που φαινόταν να βρίσκεται στα πρόθυρα της εξουσίας. Ο αντισοσιαλισμός και ο αντιφιλελευθερισμός είναι οι λόγοι της ύπαρξής του».

Μερικοί προτιμούν να μιλούν για «ολοκληρωτισμό», περιλαμβάνοντας στον όρο αδιακρίτως και το φασισμό και το σταλινισμό. Είναι σωστή αυτή η προσέγγιση;

«Μπαίνει κανείς στον πειρασμό να χρησιμοποιήσει τον όρο ολοκληρωτισμός επειδή τα μέσα υποταγής που χρησιμοποίησαν ο Χίτλερ και ο Στάλιν μοιάζουν πολύ. Για τα θύματα των δύο καθεστώτων, οι αστυνομικές υπερβάσεις και τα στρατόπεδα φαίνονται ίδια.

»Ομως, αν δει κανείς πιο προσεκτικά τα πράγματα, η έννοια του ολοκληρωτισμού κρύβει περισσότερα από όσα φανερώνει. Οι όροι είναι βάσιμοι όσο μας βοηθούν να καταλάβουμε τον κόσμο. Η έννοια του ολοκληρωτισμού δεν μας λέει τίποτα για το πώς τα φασιστικά κινήματα κατέκτησαν και άσκησαν την εξουσία – σε συμμαχία με τους συντηρητικούς. Αν δει κανείς προσεκτικά τις φασιστικές κυβερνήσεις που προέκυψαν, δεν ήταν μονολιθικές. Ηταν συμμαχίες των παραδοσιακών θεσμών και των ελίτ με τους νέους παράγοντες του φασιστικού κόμματος και με στρατιωτικούς που ανταγωνίζονταν μεταξύ τους – οι φασίστες έτειναν να πάρουν το πάνω χέρι κάτω από την πίεση του ολοκληρωτικού πολέμου.

»Αντίθετα, ο Στάλιν κυβέρνησε μέσα από το κόμμα του, χωρίς να έχει να αντιμετωπίσει επιχειρηματίες, αριστοκράτες, επαγγελματίες δημόσιους υπαλλήλους, εκκλησίες ή αξιωματικούς με ανεξαρτησία σκέψης.

»Επί πλέον, ο Στάλιν και ο Χίτλερ ήταν κακοί με διαφορετικούς τρόπους. Ο Στάλιν ήταν υπεύθυνος για εκατομμύρια θανάτους που οφείλονταν σ' ένα αλόγιστο οικονομικό πείραμα, σε μετακινήσεις πληθυσμών και στον παρανοϊκό παροξυσμό της μεγάλης εκκαθάρισης. Αλλά οι εκατομμύρια θάνατοι του Χίτλερ προήλθαν αρχικά από τη συνειδητή επιλογή ενός επιθετικού πολέμου και στη συνέχεια από την απόφασή του να εξολοθρεύσει έναν ολόκληρο λαό, μαζί με τα γυναικόπαιδα και τον πολιτισμό του. Το μεγαλύτερο κακό ήταν αυτό που προκάλεσε ο Χίτλερ.

»Τέλος, συγκαλύπτοντας το μερίδιο των συντηρητικών στην επιτυχία του φασισμού, η έννοια του ολοκληρωτισμού χρησιμεύει ως άλλοθι για εκείνους τους συντηρητικούς που συνέδεσαν την τύχη τους με τους φασίστες και σήμερα προσποιούνται ότι δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα εναντίον της ολοκληρωτικής δικτατορίας του Χίτλερ».

Είναι δίκαιο να πούμε ότι το μεγάλο κεφάλαιο, δηλαδή οι επιχειρηματίες και οι ιδιοκτήτες γης, προώθησαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο το φασισμό, ώστε να πολεμήσουν αυτό που έβλεπαν ως σοσιαλιστική απειλή;

«Κατά τη γνώμη μου, οι επιχειρηματίες και οι ιδιοκτήτες γης στην Ιταλία, τη Γερμανία και αλλού θα προτιμούσαν τη δεκαετία του 1920 να συνεχιστεί το συντηρητικό καθεστώς της εποχής πριν από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτό δεν ήταν πια δυνατό μέσα στην αναταραχή που ακολούθησε τον πόλεμο – ιδίως μπροστά στο δεδομένο της Επανάστασης των Μπολσεβίκων στη Ρωσία και της ανόδου του κομμουνισμού στη δυτική Ευρώπη.

»Ηταν αναγκαίο, λοιπόν, να βρεθούν νέες τεχνικές κινητοποίησης της κοινής γνώμης γύρω από τον εθνικισμό, ώστε να απομακρυνθούν από τον κομμουνισμό οι εργάτες της γης και της βιομηχανίας. Επομένως, οι ηγέτες των επιχειρήσεων και της αγροτικής γης δέχτηκαν τελικά τους άξεστους φασίστες ως την καλύτερή τους άμυνα, με κάποια απροθυμία. Δεν προώθησαν το φασισμό, αλλά στο τέλος του έδωσαν κύρος και τον βοήθησαν να έρθει στην εξουσία».

Η γερμανική Αριστερά πώς αντιμετώπισε την άνοδο του ναζισμού;

«Έκανε ένα μοιραίο λάθος. Οι σοσιαλιστές και οι κομμουνιστές απέτυχαν να υποβαθμίσουν τις διαφορές τους και να συνεργαστούν για την ήττα του Χίτλερ. Οι κομμουνιστές πίστευαν ότι η επανάσταση απείχε μόλις ένα βήμα. Από αυτήν την οπτική, η υπεράσπιση της δημοκρατίας, όπως προσπαθούσαν να κάνουν οι σοσιαλιστές, αποτελούσε προδοσία της εργατικής τάξης – ήταν "σοσιαλφασισμός". Επί πλέον, οι κομμουνιστές πίστευαν ότι αν ο Χίτλερ ερχόταν στην εξουσία, θα ήταν για λίγο και θα επέσπευδε την επανάσταση. Εφτασαν στο σημείο να συνεργαστούν με τους ναζί σε πολλές περιπτώσεις – σε ένα δημοψήφισμα για την ανάκληση της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης της Πρωσίας το '31 και σε μια απεργία στις μεταφορές τον Νοέμβριο του '32. Ο Στάλιν αναγνώρισε αυτό το λάθος όταν άλλαξε πολιτική το 1935 και υποστήριξε ένα λαϊκό μέτωπο όλων των αντιφασιστικών δυνάμεων της Αριστεράς, του Κέντρου, ακόμη και της μετριοπαθούς Δεξιάς, εναντίον του ναζισμού».

Κάποιοι πιστεύουν ότι ο φασιστικός λόγος πρέπει να απαγορευτεί, άλλοι ότι η δημοκρατία πρέπει να προστατεύει την ελευθερία του λόγου ακόμη και των φασιστών. Εσείς τι πιστεύετε;

 «Πιστεύω ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διακηρύσσουν τα πιστεύω και τις αξίες τους, ακόμη και αν κάποιοι πολίτες διαφωνούν μαζί τους. Είμαι της άποψης ότι ακόμα και η άρνηση του Ολοκαυτώματος πρέπει να προστατεύεται από τη στιγμή που παραμένει δυνατή η λογική αντίκρουση αυτής της θεωρίας.

»Παραμένουν όμως κάποια είδη λόγου που πρέπει να τιμωρούνται – και τιμωρούνται στις περισσότερες κοινωνίες: η απερίφραστη συκοφαντία ανθρώπων και η ανοιχτή υποκίνηση σε διάπραξη εγκλημάτων μίσους. Αυτοί οι περιορισμοί στο δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου μού φαίνονται θεμιτοί και αναγκαίοι, και βρίσκουν σίγουρα εφαρμογή σε πλευρές της φασιστικής θεωρίας».

Ανησυχείτε περισσότερο σήμερα για την παρουσία του φασισμού στη Δύση σε σχέση με έξι χρόνια πριν, όταν κυκλοφόρησε η «Ανατομία του φασισμού»;

«Ανησυχώ ότι σήμερα, σε σχέση με το 2004, είναι πιο εμφανή τα εθνικιστικά και ξενοφοβικά αισθήματα, καθώς και η απογοήτευση από τους δημοκρατικούς πολιτικούς θεσμούς. Βλέπω μιαν ανοχή σε σκληρά μέτρα κατά των μεταναστών ή κατά των διαφωνούντων, που μπορεί να θεωρηθεί το πρώτο βήμα προς μια νέα απολυταρχική μορφή διακυβέρνησης. Βλέπω, επίσης, να μεγαλώνει η αμφιβολία για την ικανότη- τα των εκλογικών θεσμών να εκλέξουν σοφούς ηγέτες και για την ικανότητα των δημοκρατικά εκλεγμένων σωμάτων να επιλέξουν σοφές πολιτικές. Μπορεί κανείς να ελπίζει ότι η οικονομική ανάκαμψη θα μετριάσει κάπως αυτήν την αμφιβολία. Στο μεταξύ, είναι απαραίτητο να υπερασπιστούμε τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου με σθένος και επιμονή.

»Αυτό σημαίνει, στην πραγματικότητα, να ψηφίζουμε. Σημαίνει να συμμετέχουμε ενεργά στις προεκλογικές εκστρατείες. Σημαίνει να έχουμε τα μάτια μας δεκατέσσερα για κάθε περίπτωση εθνικιστικής βίας και μεθοδευμένων περιορισμών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σημαίνει να εργαστούμε για να διατηρήσουμε άγρυπνο φρουρό την ελεύθερη και ανεξάρτητη δημοσιογραφία, είτε διαδικτυακή είτε έντυπη. Σημαίνει να υπερασπιστούμε την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης – κάτι που θα είχε κάνει τεράστια διαφορά στην Ιταλία το 1922 και στη Γερμανία το 1933».

 

Διαβάστε: 

1. Στάνλεϊ Τζ. Πέιν, «Μια ιστορία του φασισμού, 1914-1945», μτφρ. Κώστας Γεώρμας, προλογικό σημείωμα: Στέφανος Ροζάνης, εκδ. Φιλίστωρ, 2000

Αναλυτική, πλήρης και ευκολοδιάβαστη ιστορία του φασισμού από τον αμερικάνο ιστορικό Στ. Πέιν, επίτιμο καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Σύμφωνα με τον Πάξτον, είναι «η πιο έγκυρη αφηγηματική εξιστόρηση» για το φασισμό, ένα «αξιοθαύμαστα εμπεριστατωμένο έργο», το οποίο, «όμως, επιχειρεί περισσότερο να περιγράψει παρά να εξηγήσει».

2. Mark Mazower, «Η αυτοκρατορία του Χίτλερ: ναζιστική εξουσία στην κατοχική Ευρώπη», μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2009

Ο καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια μελετά την αναδιάταξη της Ευρώπης, όπως τη συνέλαβαν, την επιχείρησαν και, εν τέλει, άφησαν στη μέση οι ναζί και μας δίνει μια ζωντανή εικόνα του οράματος του κόσμου που θα είχε δημιουργήσει ο Χίτλερ, αν είχε διαφορετικό τέλος.

Δείτε

«Η ιστορία του Γ' Ράιχ» (ιταλ. τίτλος: Storia del ΙΙΙ Reich), σκην. Λιλιάνα Καβάνι (1962-1963)

Η πρώτη ταινία μεγάλου μήκους της ανατρεπτικής ιταλίδας σκηνοθέτριας είναι ένα ντοκιμαντέρ για το Γ' Ράιχ, με επιτόπια έρευνα και εικόνες από τη χιτλερική Γερμανία, φτιαγμένο για την ιταλική τηλεόραση.

«Η λύπη και ο οίκτος» (γαλλ. τίτλος: Le chagrin et la pitie), σκην. Μαξ Οφίλς (1969)

Πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ-υπόδειγμα, σε δύο μέρη, για τη γαλλική αντίσταση και τη συνεργασία της κυβέρνησης του Βισί με τον Χίτλερ.

 

* Ποιος είναι ο Ρόμπερτ Πάξτον:

– Γεννήθηκε στο Λέξινγκτον της Βιρτζίνια. Πήρε Μάστερ από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (1961) και διδακτορικό από το Χάρβαρντ (1963). Σήμερα είναι επίτιμος καθηγητής Κοινωνικών Επιστημών στο τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια. Ζει στη Νέα Υόρκη.

– Θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς ιστορικούς της Ευρωπαϊκής Ιστορίας κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, με εξειδίκευση στη Γαλλία κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής και στο φασισμό. Ηταν ο πρώτος που, ύστερα από μελέτη των γερμανικών αρχείων, υποστήριξε ότι η συνεργασία της γαλλικής κυβέρνησης του Βισί με τον Χίτλερ ήταν περισσότερο εκούσια, παρά αποτέλεσμα ναζιστικών πιέσεων, θέση που σήμερα δέχονται οι περισσότεροι ιστορικοί.

– Σημαντικότερο έργο του θεωρείται το βιβλίο του «Η Γαλλία του Βισί: Παλιά Φρουρά και Νέα Τάξη, 1940-1944», που αποτελεί βιβλίο αναφοράς για το θέμα. Στα έργα του περιλαμβάνονται επίσης: «Παρελάσεις και πολιτική στο Βισί» (1966), «Γαλλικός αγροτικός πληθυσμός: οι πρασινοχίτωνες του Ανρί Ντορζέρ και οι κρίσεις της γαλλικής Γεωργίας, 1929-1939» (1997) και «Ανατομία του φασισμού» (2004).

– Τον Απρίλιο του 2009 τιμήθηκε με το γαλλικό βραβείο της Λεγεώνας της Τιμής. Είναι, επίσης, εκλεγμένο μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών και της Αμερικανικής Φιλοσοφικής Εταιρείας.

 

**   (dimitrisangelidis@gmail.com)

 

 

ΠΗΓΗ: Έντυπη Έκδοση, Εψιλον, Κυριακή 24 Οκτωβρίου 2010,  http://www.enet.gr/?i=news.el.kosmos&id=216333

«Από πείσμα και τρέλα θα ζω σε τούτη τη χώρα!»

 

Του Γιώργου Μάλφα*

 

 

 

Εβδομήντα χρόνια μετά…

Γιορτάζεις την Εθνική Αντίσταση του Λαού μας, τραγουδάς «γυναίκες Ηπειρώτισσες», υψώνεις αμήχανα σημαίες, χορεύεις από κεκτημένη συνήθεια στις πλατείες… Φέτος όμως, δυσκολεύεσαι να πεις το «ΟΧΙ». Δεν είσαι  σίγουρος, αμφιβάλλεις. Φοβάσαι τους συνειρμούς, τις πιθανές παρεξηγήσεις. Τρέμεις τις συνέπειες…

Χρόνια τώρα, επαναλάμβανες τελετουργικά μονότονα το «ΟΧΙ» του παππού σου. Καμάρωνες τη θυσία του, θριαμβολογούσες αδαπάνητα για τα κατορθώματα και τους ηρωισμούς της γενιάς του. Στις δεκαετίες όμως που ακολούθησαν κατασπατάλησες νωχελικά την ελευθερία που σου χάρισε! Έφτιαξες τη ζωή σου…

 

Το δικό σου, επιτέλους, σπίτι, και το δικό σου εξοχικό. Έκανες ταξίδια μακρινά και πολυδάπανα, σε προορισμούς εξωτικούς. Αγόρασες πρώτο και μετά δεύτερο αυτοκίνητο. Χρεώθηκες ασυλλόγιστα δάνεια, δόσεις και κάρτες που αφειδώς σου πρόσφεραν οι τράπεζες. Μπούχτισες τα παιδιά σου φροντιστήρια και ιδιαίτερα, να σπουδάσουν προσοδοφόρα επαγγέλματα, να γίνουν υψηλόβαθμα «στελέχη διοίκησης επιχειρήσεων». Εκμεταλλεύτηκες, με όλους τους δυνατούς τρόπους, τους μετανάστες που είχαν την ανάγκη σου, για να μαζέψουν τις ελιές σου, να χτίσουν και να καθαρίσουν το σπίτι σου, να… φυλάξουν τα παιδιά σου. Έπαιξες στο Χρηματιστήριο το κληρονομημένο βιος των γονιών σου και αγόρασες «αέρα» που σου πούλησαν οι αετονύχηδες της ελεύθερης αγοράς.

Συναλλάχθηκες μ’ αυτό το άθλιο κράτος κάτω απ’ το τραπέζι κάμποσες φορές, δεν θυμάσαι και συ πόσες… για τη στρατιωτική θητεία του γιου σου, το διακανονισμό της εφορίας, το αυθαίρετο δίπλα στη θάλασσα, το διορισμό στην επίζηλη δημοσιοϋπαλληλία, τη λίστα αναμονής σε κάποιο νοσοκομείο. Διασκέδασες την πλήξη σου βόσκοντας αμέριμνα στα λιβάδια της τηλεόρασης, κάνοντας φωτοσύνθεση με την προπαγάνδα και το γούστο των αχρείων της κάθε εξουσίας. Ατίμασες την ψήφο σου ξανά και ξανά για μια «εξυπηρέτηση», εκδούλευση των φαύλων της κομματοκρατίας, των επαγγελματιών και των κληρονόμων της πολιτικής.

Φέτος όμως, τα πράγματα δεν είναι όπως παλιά. Η γιορτή δεν είναι πια γιορτή. Μεγάλα λόγια δεν βγαίνουν απ’ το στόμα. Φειδωλή και ντροπαλή η εθνική σου αξιοπρέπεια προσποιείται, καμώνεται πως γιορτάζει κάτω απ’ το αυστηρό βλέμμα της επιτήρησης.  Στενάχωρα όλα. Μέσα μας, γύρω μας, παντού. «Το αδιέξοδο της χώρας στις ψυχές των κατοίκων της». Πατρίδα υποτελής και υπόχρεη. Πατρίδα «πεδίο βολής φθηνό». Πατρίδα έρμαιο της απληστίας των τοκογλύφων, των ισχυρών του χρήματος, των δανειστών που γυρεύουν πίσω τα λεφτά τους. Σε υποτιμούν σήμερα άμοιρη πατρίδα μου για να σε αγοράσουν τζάμπα αύριο.

Πεθαίνω σαν χώρα! Ακούς την κραυγή; Βλέπεις και συ το κακό που μας βρήκε; «Όποιος δεν έχει δει ανθρώπους να πεθαίνουν σφυροκοπημένοι από αόρατο χέρι στους δρόμους, δεν μπορεί να καταλάβει τι σημαίνει και τι είναι ο θάνατος μιας χώρας…». 

Πατρίδα, κατοχή και αντίσταση: κι αν οι λέξεις άδειασαν με τα χρόνια, δεν φταίνε οι λέξεις, οι ζωές μας άδειασαν! Πριν λιποψυχήσουν οι λέξεις, λιποψυχεί το φρόνημα των ανθρώπων, η θέληση των λαών να παραμείνουν αδούλωτοι. Όχι παιχνίδια με τις λέξεις! Ποιος δικαιούται να μιλάει στη γιορτή σήμερα για πατρίδα, για κατοχή και αντίσταση; Οι πατριδοκάπηλοι που κάθε φορά, την κρίσιμη στιγμή, συνθηκολογούσαν με τον κατακτητή; Ή μήπως, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ που εγκατέλειπαν την πατρίδα και το λαό την ώρα της μάχης, για να επιστρέψουν κατόπιν ως εθνοσωτήρες και ελευθερωτές;

«Ποιος είναι, λοιπόν, πατριώτης;»

Ο Άρης Βελουχιώτης, το τραγικό αυτό σύμβολο της Αντίστασης του Λαού μας, έχει κάτι να σου πει:

«Ποιος είναι ο πατριώτης; Αυτοί ή εμείς; Το κεφάλαιο δεν έχει πατρίδα και τρέχει νάβρει κέρδη σ’ όποια χώρα υπάρχουνε τέτοια. Γι’ αυτό δε νοιάζεται κι ούτε συγκινείται με την ύπαρξη των συνόρων και του κράτους. Ενώ εμείς, το μόνο που διαθέτουμε, είναι οι καλύβες μας και τα πεζούλια μας. Αυτά, αντίθετα από το κεφάλαιο που τρέχει, όπου βρει κέρδη, δεν μπορούν να κινηθούν και παραμένουνε μέσα στη χώρα που κατοικούμε. Ποιος, λοιπόν, μπορεί να ενδιαφερθεί καλύτερα για την πατρίδα του; Αυτοί που ξεπορτίζουνε τα κεφάλαιά τους από τη χώρα ή εμείς που παραμένουμε με τα πεζούλια μας εδώ;»

Εδώ θα παραμείνουμε, δε θα φύγει κανείς, κυνηγημένε απ’ όλους Καπετάνιε! Εδώ, να φυλάμε τα πεζούλια που μας άφησες! Θα μοιραστούμε αν χρειαστεί ακόμη και τη φτώχια μας, την ανάγκη, την οργή μας, μα δεν θα εγκαταλείψουμε. Γι’ αυτό…

«Τα καράβια μου καίω /

δεν θα πάω πουθενά…                                                       

Κι ας μη μου ’χεις χαρίσει ποτέ /

ένα χάδι ως τώρα /

πάντα εδώ θα γυρνώ

από πείσμα και τρέλα θα ζω /

σε τούτη τη χώρα /

ώσπου να βρω νερό

γιατί ανήκω εδώ.                                                                                      

Σταυρωμένη πατρίδα /

μες στα μάτια σου είδα /

της ανάστασης φως».           

(Τα καράβια μου καίω, Ν. Πορτοκάλογλου)

 

* Ο Γιώργος Μάλφα είναι θεολόγος  (malfasg@gmail.com)                                               

                                                                                           

Πάτρα, Οκτώβριος 2010

Η ΤΕΛΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΜΕΤΡΗΣΗ:

 

Η απειλή του 3ου παγκοσμίου πολέμου, οι συναλλαγματικές μάχες, ο ρόλος του διεθνούς νομισματικού ταμείου, η σχέση της Γερμανίας με την Ελλάδα και την Ευρωζώνη, καθώς επίσης η μοναδική, τεράστια ευκαιρία της χώρας μας.

 

Του Βασίλη Βιλάρδου *

 

 

Οι οικονομολόγοι είναι κατά κανόνα απαισιόδοξοι – καθώς επίσης πολύ συχνά «εκ των υστέρων προφήτες». Έτσι λοιπόν, αναφέρονται σήμερα στη συντέλεια του κόσμου, ενώ δεν κατάφεραν να προβλέψουν έγκαιρα την πρόσφατη «χρεοκοπία» του καπιταλισμού – παρά το ότι «επαναλαμβάνεται» σχεδόν κάθε σαράντα χρόνια (η παρούσα θα είχε συμβεί τη δεκαετία του ‘80 – καθυστέρησε «τεχνητά», για λόγους που θα αναφέρουμε στη συνέχεια). Επομένως, είναι δυνατόν να επιστρέψει ο κόσμος (η Ελλάδα επίσης) στην φυσιολογική του κατάσταση, παρά τις αντίθετες οικονομικές προβλέψεις – ενδεχομένως «ανθεκτικότερος» και πολύ πιο σύντομα, από ότι φανταζόμαστε.

 

Ανεξάρτητα όμως από αυτά, δεν μπορούμε παρά να «πιστοποιήσουμε» το ότι, η σημερινή κρίση ευρίσκεται ήδη στο τρίτο της στάδιο – ακολουθώντας σχεδόν «υποδειγματικά» τις προβλέψεις μας. Αφήνοντας πίσω της το πρώτο στάδιο, στο οποίο πρωταγωνίστησαν οι Η.Π.Α.  (χρηματοπιστωτική κρίση – ολοκληρώθηκε με τη «ληστεία» της Ευρώπης και ειδικά της Γερμανίας). οδηγήθηκε στο δεύτερο – στη δημοσιονομική κρίση, με πρωταγωνιστή την Ελλάδα (Η κρίση των κρίσεων).

Στη συνέχεια, εισήλθε στο τρίτο στάδιο (παγίδα ρευστότητας, κρίση στην πραγματική αγορά – ας σημειωθεί εδώ ότι, το επόμενο έτος θα αναζητηθούν παγκοσμίως δάνεια ύψους άνω των 6 τρις $, για τα οποία θα ανταγωνιστούν μεταξύ τους κράτη και πολυεθνικές), το οποίο κορυφώθηκε (ειδικά μετά την απόβαση του ΔΝΤ μέσω της Ελλάδας στην Ευρώπη, καθώς επίσης με την αντίστοιχη της Κίνας), με τις νομισματικές μάχες – στην τεράστια έκταση που διαπιστώνεται σήμερα (επιθετική «χειραγώγηση» των συναλλαγματικών ισοτιμιών διεθνώς, εμπορικός προστατευτισμός κλπ).

Εάν τώρα η «αλυσιδωτή» αυτή πυρηνική αντίδραση δεν σταματήσει εγκαίρως, δεν εμποδιστεί καλύτερα από τις «υγιείς» δυνάμεις του πλανήτη, θα εξελιχθεί στο επόμενο στάδιο – στη διάλυση της ΕΕ, στους εμφυλίους πολέμους και στις κοινωνικές εξεγέρσεις. Περαιτέρω, θα ακολουθήσει προφανώς το 5^ο κατά σειρά στάδιο (πολιτικές ανακατατάξεις), με αποτέλεσμα να καταλήξουμε αναπόφευκτα στο έκτο και τελευταίο – στο πιο επώδυνο στάδιο που μπορούμε να φαντασθούμε σήμερα: στο «γεωπολιτικό», όπως ευρύτερα αποκαλείται (ενδεχομένως σαν επακόλουθο του 3^ου παγκοσμίου πολέμου, εφόσον βέβαια συνεχίσει να υπάρχει ο πλανήτης).

Εμείς, έχοντας την άποψη ότι, ευρισκόμαστε στο σημείο μηδέν (τόσο διεθνώς, όσο και στην Ελλάδα), σε εκείνη δηλαδή τη χρονική στιγμή που θα ξεκινήσει η τελική, αντίστροφη μέτρηση (είτε με κατεύθυνση την απόλυτη καταστροφή, είτε με την πλήρη εξυγίανση του συστήματος), θεωρούμε σκόπιμη την ανάλυση εκείνων των (εμφανών) κινδύνων, οι οποίοι οφείλουν να καταπολεμηθούν άμεσα. Ο κοινός παρανομαστής τους είναι αναμφίβολα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, η παγκόσμια ανισορροπία – ενώ η Ελλάδα συνεχίζει να διαδραματίζει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο, ευρισκόμενη «ποικιλοτρόπως» στο μάτι του κυκλώνα.

 

Ο ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 

«Currency Reform for Fair Trade Act», λέγεται ο νόμος, ο οποίος ψηφίστηκε πρόσφατα (348 βουλευτές υπέρ, 79 κατά) από τις Η.Π.Α. – ένα «ρυθμιστικό εργαλείο», το οποίο επιτρέπει μελλοντικά στο υπουργείο εμπορίου, να επιβάλλει «ποινικούς δασμούς» στα εισαγόμενα  προϊόντα συγκεκριμένων χωρών, χωρίς να είναι απαραίτητη η προηγούμενη έγκριση του αμερικανού προέδρου. Στο «στόχαστρο» του νέου νομοθετήματος ευρίσκονται εκείνες οι χώρες, οι οποίες (α) διατηρούν «θεμελιωδώς» υποτιμημένα τα νομίσματα τους, (β) εμφανίζουν πλεονάσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και (γ)  διαθέτουν πολύ υψηλά συναλλαγματικά αποθέματα. Ο Πίνακας Ι που ακολουθεί, εξειδικεύει εκείνα τα κράτη (πλεονασματικά), από τα οποία επιθυμούν να «προστατευθούν» εμπορικά οι Η.Π.Α.:

 

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Πλεονασματικές – Ελλειμματικές χώρες σε δις $ – Εκτιμήσεις 2009

 

Πηγή: The World Factbook

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος          

 

Από τον Πίνακα Ι φαίνεται, μεταξύ άλλων, η παγκόσμια «ανισορροπία», την οποία έχουμε αναλύσει εν μέρει στο άρθρο μας «Ασύμμετρη Παγκοσμιοποίηση» – αναφερόμενοι τότε στο νομισματικό πόλεμο που μαίνεται παγκοσμίως. Η Ελλάδα, ευρισκόμενη στην 6^η χειρότερη θέση κατάταξης, αν και αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα με τις «αγγλοσαξονικές» χώρες όπως οι Η.Π.Α., η Ιταλία, η Γαλλία, ο Καναδάς, η Μ. Βρετανία και η Ισπανία, έχει κατά πολύ καλύτερες προϋποθέσεις (μέτριο ιδιωτικό χρέος, χαμηλότατες εξαγωγές, οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν με γεωμετρική πρόοδο, «εξαγωγικό εισόδημα» από τον τουρισμό, τη μεγαλύτερη εμπορική ναυτιλία του κόσμου). Ο επόμενος Πίνακας (ΙΙ), εξειδικεύει καλύτερα το αμερικανικό «αδιέξοδο» – αλλά και το ευρωπαϊκό, σε σχέση με την Κίνα:

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Εξωτερικό εμπόριο σε δις $ το 2009

 

Πηγή: IMF, Eurostat

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος   

 

Όπως φαίνεται από τον Πίνακα ΙΙ, η εξάρτηση των Η.Π.Α. από την Κίνα είναι πολλαπλή. Αφενός μεν είναι ελλειμματικό το ισοζύγιο εξωτερικού εμπορίου της, συντελώντας στην διατήρηση/κλιμάκωση της αποβιομηχανοποίησης της (ανάπτυξη εντάσεως ανεργίας – Jobless growth), αφετέρου δε η Κίνα είναι ο κύριος χρηματοδότης της αμερικανικής οικονομίας – αφού επενδύει μεγάλο μέρος των συναλλαγματικών της αποθεμάτων, των ποσών δηλαδή που προέρχονται κυρίως από το εμπορικό της πλεόνασμα, σε ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου (περί τα 2 τρις $).

Η ΕΕ είναι επίσης σε δυσμενή θέση (έλλειμμα -171,5 δις $), αλλά καλύπτει ένα μέρος του αρνητικού ισοζυγίου της με την Κίνα, από το πλεόνασμα της στις Η.Π.Α. (+63,1 δις $), καθώς επίσης από τις εξαγωγές της σε άλλες χώρες. Ο επόμενος Πίνακας (ΙΙΙ), αναδεικνύει μία ακόμη πτυχή του προβλήματος:

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ: Ονομαστικό και πραγματικό ΑΕΠ (purchasing power parity*), σε δις $ το 2009

 

* Πόσες μονάδες του εκάστοτε νομίσματος είναι απαραίτητες, για να αγοράσει κανείς το ίδιο «καλάθι εμπορευμάτων», το οποίο αγοράζει στις Η.Π.Α. στην τιμή του ενός δολαρίου. Για παράδειγμα, εάν με 1 $ αγοράζουμε στις Η.Π.Α. 10 πορτοκάλια, στην Ευρωπαϊκή ένωση θα πληρώσουμε 0,97 σεντς και στην Κίνα 0,55 σεντς. 

Πηγή: Spiegel

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος  

 

Όπως διαπιστώνουμε, παρά τις τεράστιες διαφορές των Η.Π.Α. και της ΕΕ με την Κίνα, όσον αφορά το «ονομαστικό» ΑΕΠ, σε σχέση με το πραγματικό, αυτό δηλαδή που διαμορφώνεται από την αγοραστική δύναμη των νομισμάτων, οι διαφορές δεν είναι τόσο μεγάλες. Εκτός αυτού, αν και το γουάν είναι υποτιμημένο κατά περίπου 40% σε σχέση με το δολάριο, μία ευθέως ανάλογη ανατίμηση του (40%), θα προσέφερε μόλις 1% στο ρυθμό ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας.

Η πρόσφατη, «ιδιοφυής» ενέργεια της κεντρικής τράπεζας της Κίνας (ελαφριά αύξηση των επιτοκίων), αποδεικνύει ότι ακολουθεί μία ενδιάμεση, «εξαγωγικά αναπτυξιακή» στρατηγική, σε σύγκριση με αυτήν που ακολούθησε η Ιαπωνία στο παρελθόν (χαμηλά επιτόκια για τη διατήρηση του νομίσματος της σε υποτιμημένα επίπεδα, με στόχο την αύξηση των εξαγωγών και αψηφώντας την εσωτερική «φούσκα» – εσφαλμένα όπως αποδείχθηκε από την καταβαράθρωση του χρηματιστηρίου της), και η Γερμανία (υψηλά επιτόκια, ισχυρό νόμισμα, εσωτερική υποτίμηση αργότερα, για την εκμετάλλευση της Ευρώπης).

Σε σχέση τώρα με τις υπόλοιπες χώρες, ίσως βοηθάει στην κατανόηση των συναλλαγματικών διαφορών, με κριτήριο την αγοραστική αξία (αν και θα έπρεπε να συνυπολογισθεί το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα, εάν επιθυμούσαμε να έχουμε μία αντιπροσωπευτικότερη εικόνα των μεγεθών/διαφορών), ο επόμενος Πίνακας (IV):

 

ΠΙΝΑΚΑΣ IV: Ονομαστικό και πραγματικό ΑΕΠ (purchasing power parity*), σε δις $ το 2007

 

* Πόσες μονάδες του εκάστοτε νομίσματος είναι απαραίτητες, για να αγοράσει κανείς το ίδιο «καλάθι εμπορευμάτων», το οποίο αγοράζει στις Η.Π.Α. στην τιμή του ενός δολαρίου.

** Διαίρεση ονομαστικού με πραγματικό – Πόσα δολάρια χρειάζονται ανά χώρα για το ίδιο καλάθι εμπορευμάτων.

Πηγή: IQ

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

 

Από τον παραπάνω Πίνακα (IV) μπορούμε να διακρίνουμε κάποιες «νομισματικές» διαφορές των χωρών που χρησιμοποιήσαμε για παράδειγμα, με γνώμονα την αγοραστική αξία του εκάστοτε ΑΕΠ, έτσι ώστε να έχουμε μία καλύτερη εικόνα.

Συνεχίζοντας στο θέμα του νομισματικού πολέμου, ο οποίος απειλεί σήμερα τον πλανήτη, θεωρούμε ότι βρισκόμαστε ιστορικά στο 1931 (εννέα έτη πριν από το 2^ο παγκόσμιο πόλεμο), όπου τη θέση της τότε παγκόσμιας δύναμης σε «σπειροειδή καθοδική πορεία», της Μ. Βρετανίας δηλαδή, έχουν πάρει τώρα οι Η.Π.Α. – με πολύ μεγαλύτερα μεγέθη, ενώ οι ρυθμοί εξέλιξης σήμερα είναι κατά πολύ υψηλότεροι.

Οφείλουμε ίσως να σημειώσουμε «παρεμβατικά» το ότι, ενώ οι «λοιπές» μεγάλες κεντρικές τράπεζες (Κίνα, Ιαπωνία, Ελβετία κλπ) προσπαθούν να διατηρήσουν ανταγωνιστικά χαμηλές τις ισοτιμίες των νομισμάτων τους, επεμβαίνοντας άμεσα στις αγορές συναλλάγματος, τόσο η Fed (αντίστοιχα η BoE), όσο και η ΕΚΤ, ακολουθούν διαφορετικές «τακτικές» (Quantitative Easing):

Η μεν πρώτη αγοράζει ομόλογα του αμερικανικού δημοσίου, προσφέροντας έναντι αυτών «φρεσκοτυπωμένα» χρήματα (παίρνει τα χρήματα από τη μία τσέπη και τα πηγαίνει στην άλλη, διπλασιάζοντας τα με «μαγικό» τρόπο), ενώ η ΕΚΤ χρηματοδοτεί τις ελλειμματικές οικονομίες της Ευρωζώνης, μέσω των εμπορικών τοπικών τραπεζών τους, με επιτόκιο της τάξης του 1% – τυπώνοντας ουσιαστικά επίσης «πληθωριστικά» χρήματα (άρθρο μας). Εδώ υπεισέρχεται η «Ελληνική παραδοξότητα» (η αλληλεγγύη του παγκόσμιου καρτέλ των τραπεζών ουσιαστικά) όπου, ενώ οι ελληνικές εμπορικές τράπεζες έχουν ήδη δανεισθεί περί τα 90 δις € από την ΕΚΤ με επιτόκιο 1% και εγγύηση, μεταξύ άλλων, ομόλογα του δημοσίου, η Ελλάδα αδυνατεί να δανειστεί ανάλογα – «εξαναγκαζόμενη» να καταφύγει στο ΔΝΤ, για δάνειο 110 δις € σε τρία έτη, με επιτόκιο περίπου 6%.        

Περαιτέρω στο θέμα του νομισματικού πολέμου, η Μεγάλη Ύφεση εκείνη την εποχή, η οποία ξέσπασε με την κρίση του 1929, οδήγησε πρώτη τη Μεγάλη Βρετανία να εγκαταλείψει, στις 20 Σεπτεμβρίου  του 1931, τον κανόνα του χρυσού – γεγονός που είχε σαν αποτέλεσμα την υποτίμηση της λίρας, κατά σχεδόν 35%, σε σχέση με το δολάριο, μέσα σε ελάχιστους μήνες. Η βρετανική οικονομία κατάφερε τότε, με τη βοήθεια της υποτίμησης, να επανακάμψει (στηριζόμενη στο δόγμα «Beggar my neighbor»  – στη «ληστεία του γείτονα») – εις βάρος φυσικά των υπολοίπων χωρών.

Ειδικότερα, η τεχνητή υποτίμηση ενός νομίσματος, είναι ένα από τα αρχικά μέτρα που επιλέγονται για τον «προστατευτισμό» μίας Οικονομίας – για την ανάπτυξη καλύτερα του εξαγωγικού της εμπορίου το οποίο, σε συνδυασμό με την εύλογη μείωση των εισαγωγών, έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία πλεονασματικών ισοζυγίων. Για παράδειγμα, όταν μία χώρα αποφασίζει να υποτιμήσει το νόμισμα της, τα προϊόντα που παράγει γίνονται ουσιαστικά φθηνότερα, οπότε αυξάνονται οι εξαγωγές της στις χώρες εκείνες, οι οποίες διατηρούν σταθερή την ισοτιμία των νομισμάτων τους. Ταυτόχρονα, τα εισαγόμενα προϊόντα από τις ίδιες ξένες χώρες γίνονται ακριβότερα, οπότε οι καταναλωτές προτιμούν τα εγχώρια – μειώνοντας τις εισαγωγές. Επομένως, η οικονομία της χώρας που υποτιμάει το νόμισμα της ανακάμπτει (το ίδιο συμβαίνει και με την εσωτερική υποτίμηση, όπως στο παράδειγμα της Γερμανίας – άρθρο μας), ενώ οι γειτονικές της αντιμετωπίζουν προβλήματα ανάπτυξης.     

Επανερχόμενοι στο 1931, η ενέργεια της Μ. Βρετανίας, η «επιθετική» δηλαδή υποτίμηση του νομίσματος της, δεν έμεινε για πολύ καιρό «αναπάντητη», αφού δύο χρόνια αργότερα (1933) ακολούθησαν οι Η.Π.Α., «αποδεσμεύοντας» επίσης το δολάριο από τον κανόνα του χρυσού – γεγονός που οδήγησε στην υποτίμηση του, κατά 40%. Το «παράδειγμα» των δύο πρώτων ακλούθησαν αμέσως μετά όλες σχεδόν οι υπόλοιπες χώρες του επονομαζόμενου «μπλοκ του χρυσού» (25 χώρες συνολικά), με αποτέλεσμα να περιορισθεί ο όγκος του παγκοσμίου εμπορίου (στο 1 δις $, από 3 δις $ προηγουμένως), αφού κανένας δεν έχει τη δύναμη να κερδίσει έναν τέτοιου είδους νομισματικό πόλεμο.

Το πρόβλημα επιλύθηκε τελικά το 1944 (αφού προηγήθηκε ο 2^ος παγκόσμιος πόλεμος, ξανά από τη Γερμανία), όπου οι εκπρόσωποι 44 χωρών συμφώνησαν στο Bretton Woods ένα νέο νομισματικό σύστημα, το οποίο όφειλε να στηρίξει ένα «συμμετρικό» παγκόσμιο εμπόριο (σύνδεση του δολαρίου με το χρυσό, στην τιμή των 35 $ ανά ουγκιά, καθώς επίσης σύνδεση όλων των υπολοίπων νομισμάτων με το δολάριο). Δυστυχώς η συμφωνία αυτή διήρκεσε εκ μέρους των Η.Π.Α. μόλις μέχρι το 1971, όπου «αποσυνδέθηκε» το δολάριο από το χρυσό, σαν αποτέλεσμα του πολέμου στο Βιετνάμ, ο οποίος «απαιτούσε» περισσότερα «χάρτινα δολάρια» – δολάρια δηλαδή χωρίς αντίκρισμα σε χρυσό.

Ολοκληρώνοντας, κατά τη άποψη μας τόσο η κρίση, όσο και ο νομισματικός πόλεμος, θα ήταν από πολλά χρόνια τώρα γεγονός (το αργότερο τη δεκαετία του ’80), εάν δεν είχε μεσολαβήσει η άνοδος του νέο-φιλελευθερισμού, καθώς επίσης εάν δεν είχαν εφευρεθεί «ενδιάμεσα» τα χρηματοπιστωτικά προϊόντα μαζικής καταστροφής (επίσης η Ευρωζώνη), τα οποία μας «επέτρεψαν» δυστυχώς να υπερχρεωθούμε σε βαθμό που θα ήταν αδιανόητος στο παρελθόν.

Η μεγάλη αυτή καθυστέρηση της καπιταλιστικής κρίσης ίσως αποδειχθεί τελικά μοιραία για τη δύση (ειδικά μετά την ατυχή διάσωση αυτών που την προκάλεσαν, των τραπεζών δηλαδή), αφού η ανάπτυξη θα επικεντρωθεί κυρίως στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες βγήκαν κερδισμένες από την ύφεση (το 2000 το ποσοστό του αμερικανικού ΑΕΠ αντιστοιχούσε στο 31% του παγκοσμίου ΑΕΠ, ενώ το 2009 είχε συρρικνωθεί στο 24%).

Κατ’ επακόλουθο, θα αναπτυχθούν παράλληλα εκείνες μόνο οι «δυτικές» χώρες, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα να εξάγουν εκεί (δεν ανήκουν σε αυτές οι «αγγλοσαξονικές» οικονομίες, όπως για παράδειγμα οι Η.Π.Α., η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Ισπανία), ενώ θα παρατηρηθεί δυσανάλογη αύξηση των τιμών των πρώτων υλών, καθώς επίσης αυξημένη ροή επενδυτικών κεφαλαίων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες – εις βάρος των ανεπτυγμένων (ήδη η Βραζιλία αυξάνει τα συναλλαγματικά της αποθέματα, επειδή εισρέουν περισσότερα κεφάλαια, από αυτά που μπορεί να απορροφήσει η οικονομία της).      

 

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ

 

Ο επόμενος κίνδυνος για την παγκόσμια ειρήνη είναι αναμφίβολα το ΔΝΤ (Παγκόσμια Τράπεζα), το οποίο έχει πλέον διαφοροποιηθεί από τη μορφή, πόσο μάλλον από το σκοπό, τον οποίο είχε κατά τη σύσταση του – από όργανο του Bretton Woods το 1944, σε «εργαλείο» της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α., μετά το 1971. Σήμερα, ο κεντρικός στόχος του είναι χωρίς καμία αμφιβολία η ανάληψη της παγκόσμιας οικονομικής διακυβέρνησης, για λογαριασμό του Καρτέλ (κυρίως του τραπεζικού).

Σε σχέση με κάποια μεγέθη του ΔΝΤ, είναι ίσως σκόπιμο να αναφέρουμε ότι τα δάνεια, τα οποία είχε εγκρίνει το 2007, ήταν μόλις 2 δις $ – σήμερα, μετά το ξέσπασμα της κρίσης δηλαδή, τα εγκεκριμένα δάνεια είναι ύψους 195 δις $. Πριν από την κρίση, το ταμείο είχε στη διάθεση του μόλις 250 δις $, ενώ σήμερα έχει τη δυνατότητα να προσφέρει μέχρι 900 δις $. Απασχολεί πλέον 2.400 άτομα, με κεντρικά γραφεία στην Ουάσιγκτον και μικρά υποκαταστήματα των 3-4 ατόμων σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Οι μισθοί τους κυμαίνονται τώρα μεταξύ 40.000 $ (αρχικοί) και 400.000 $ (Strauss-Kahn) – ενώ είναι αφορολόγητοι για τους μη αμερικανούς. Παραδόξως δε, αμείβεται πλουσιοπάροχα για τις «υπηρεσίες» που προσφέρει στις χώρες που «εισβάλλει» (στην Ελλάδα θα κοστίσει εκατοντάδες εκ. €), επί πλέον των τόκων/δόσεων που εξασφαλίζει για την Παγκόσμια Τράπεζα και το Καρτέλ – μεταφορικά, είναι σαν να πληρώνουμε τον κλέφτη, για να κλέψει το σπίτι μας.    

Περαιτέρω, έχουμε αναφερθεί στο παρελθόν σε πολλές από τις «εισβολές» του ΔΝΤ – σε αναπτυσσόμενες κυρίως οικονομίες (Η άλωση της Βραζιλίας, Η χρεοκοπία της Αργεντινής κλπ). Εάν λοιπόν θελήσει κανείς να καταλάβει τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί κάθε φορά, αρκεί να διαβάσει τα παραπάνω κείμενα. Εκτός αυτού, ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα, θα ήταν ίσως σωστό να σημειώσουμε το ότι, σύμφωνα με τη σημερινή πρόεδρο της Αργεντινής, η χώρα της οδηγήθηκε από το ΔΝΤ στη χρεοκοπία το 2002, με δημόσιο χρέος της τάξης του 260% του ΑΕΠ της (πηγή: Spiegel).  

Επιθυμώντας τώρα να συμπληρώσουμε την εικόνα, θα αναφερθούμε σε έναν παλαιό «πελάτη» του ταμείου, ο οποίος πρόσφατα επέλεξε την εκδίωξη του: στην Ουγγαρία. Ο σημερινός ηγέτης της χώρας «έκλεισε αποφασιστικά την πόρτα» στο ΔΝΤ, ανακοινώνοντας έναν «πόλεμο οικονομικής απελευθέρωσης» της χώρας του – ενώ δήλωσε ταυτόχρονα «το τέλος της ζητιανιάς». Ίσως οφείλουμε να προσθέσουμε εδώ το ότι, ο πρωθυπουργός μας επισκέφθηκε πριν την υπογραφή του αποικιοκρατικού μνημονίου την Ουγγαρία, στα πλαίσια της ενημέρωσης του για τις μεθόδους του ΔΝΤ (!)  

Συνεχίζοντας, η Ουγγαρία, μέλος του ΔΝΤ από το 1982 (πηγή: Spiegel), προσπάθησε αρκετά ενωρίς να «αναδιαρθρώσει» την οικονομία της, με τη βοήθεια του ταμείου. Έτσι, στο πρώτο έτος της εισόδου της, δανείσθηκε το ποσόν των 520 εκ. $, συμφωνώντας με το προαπαιτούμενο άνοιγμα των αγορών της. Οι δασμοί μειώθηκαν, οι επιδοτήσεις καταργήθηκαν, το νόμισμα της υποτιμήθηκε, «απελευθερώθηκαν» οι αγορές της, άνοιξαν τα κλειστά επαγγέλματα, καταπολεμήθηκε η (τοπική) διαφθορά κλπ – όλα σύμφωνα με τις επιθυμίες ή, καλύτερα, κάτω από τις διαταγές του ΔΝΤ.

Μέχρι το 1996 (14 χρόνια αργότερα), η χώρα λάμβανε συνεχώς νέα δάνεια – 365 εκ. $ τη μία φορά, 460 εκ. $ την άλλη και 1,6 δις $ το 1991. Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών, η Ουγγαρία αναμορφώθηκε εντελώς, στα «πρότυπα» της ελεύθερης αγοράς: το τραπεζικό της σύστημα «αναδομήθηκε» (αλώθηκε από τις ξένες τράπεζες), η «κυβέρνηση» της επέτρεψε την είσοδο ξένων επενδυτών, καταργήθηκαν οι δασμοί και συρρικνώθηκε ο κρατικός μηχανισμός – ενώ τόσο οι τιμές, όσο και οι μισθοί αφέθηκαν ελεύθεροι. Μεταξύ των ετών 1989 και 1996 οι πραγματικές αμοιβές των εργαζομένων μειώθηκαν κατά 22% – ενώ ήταν ευτυχισμένος αυτός που μπορούσε να βρει μία θέση εργασίας.

Μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου και το άνοιγμα των συνόρων, η βιομηχανική παραγωγή της Ουγγαρίας περιορίσθηκε τουλάχιστον κατά 35%, η ανεργία αυξήθηκε και ο πληθωρισμός έφτασε στο 30% – πάντοτε κάτω από τις οδηγίες και την επίβλεψη του ΔΝΤ. Απλούστερα οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι, καθώς επίσης το συντριπτικό μέρος του πληθυσμού, εισέπρατταν κάθε χρόνο λιγότερα, έπρεπε να εργαστούν περισσότερα έτη για τη σύνταξη τους, η οποία ήταν χαμηλότερη από την αναμενόμενη, ενώ όταν έμεναν άνεργοι για μεγάλο χρονικό διάστημα, το κράτος θεωρούσε ότι δεν ήταν «αρμόδιο», πόσο μάλλον υπεύθυνο για την κατάσταση τους.

 

Η είσοδος της Ουγγαρίας στην ΕΕ το 2004, απαίτησε καινούργιες αλλαγές, συμβιβασμούς και «ανακατατάξεις» από την οικονομία της. Η παγκόσμια κρίση αργότερα (2008), έφερε τη χώρα στα πρόθυρα της χρεοκοπίας – με αποτέλεσμα να χρηματοδοτηθεί από τους ΔΝΤ-Παγκόσμια Τράπεζα-ΕΕ, με το ποσόν των 25 δις $ (εκ των οποίων το ΔΝΤ συμμετείχε με 15,7 δις $). Το δάνειο αυτό ήταν φυσικά συνδεδεμένο με νέες, αποικιοκρατικές απαιτήσεις των εισβολέων: μείωση των συντάξεων, πάγωμα των μισθών κλπ – όλα ξανά από την αρχή.  

Όποιος είχε ταξιδέψει στην αρχή της δεκαετίας του ’90 στην Ουγγαρία, είχε βιώσει μία χώρα σε πλήρη άνθηση – η Βουδαπέστη ήταν μία δραστήρια «παγκόσμια» πόλη, η οποία αναπτυσσόταν με γοργούς ρυθμούς. Επισκεπτόμενος ξανά τη χώρα 20 περίπου χρόνια αργότερα, αντικρίζει σκουπίδια και ερείπια. Η Βουδαπέστη είναι ξανά κουρασμένη, γκρίζα και απογοητευμένη – μία υπό κατασκευή χώρα, ένα άθλιο εργοτάξιο, στο οποίο η ζωή των περισσοτέρων, πονεμένων, φτωχών και εξαθλιωμένων ανθρώπων, κυρίως των νέων, έχει χάσει εντελώς το νόημα της.

Στην Ουγγαρία, το δήθεν καινούργιο ΔΝΤ του D.Strauss–Kahn (DSK για τους αμερικανούς), δεν φαίνεται να έχει ούτε στο ελάχιστο διαφοροποιηθεί από το παλαιό – αυτό που κατέστρεψε αρκετές χώρες στο παρελθόν. Παραμένει ψυχρό, υπολογιστικό, ανελαστικό, σχηματικό και απαθές. Ο νέος πρωθυπουργός της Ουγγαρίας πήρε μία θαρραλέα απόφαση, διώχνοντας στην κυριολεξία τους εισβολείς από τη χώρα του. Προφανώς είχε τους λόγους του ενώ έκτοτε, όλως παραδόξως, το νόμισμα της Ουγγαρίας ισχυροποιείται διαρκώς.

Συνεχίζοντας, το ΔΝΤ, στην προσπάθεια του να καταλάβει γρήγορα την παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση, εισέβαλλε επιθετικά, με τη βοήθεια της Γερμανίας, στην Ελλάδα (το σενάριο συνεργασίας Η.Π.Α.–Γερμανίας για την κατάκτηση της δυτικής ηγεμονίας υπό το Καρτέλ, με κυριότερο το τραπεζικό, δεν είναι εκτός πραγματικότητας) – για πρώτη φορά δηλαδή σε μία ανεπτυγμένη οικονομία, μέλος μάλιστα μίας εκ των τριών ισχυρότερων δυνάμεων του πλανήτη: της Ευρωζώνης.

Η ανάμιξη του αυτή στην Ελλάδα, εν μέσω μάλιστα ενός πρωτόγνωρου νομισματικού πολέμου, σε συνδυασμό με την άνευ προηγουμένου επέλαση της Κίνας, η οποία φαίνεται να έχει «αποσυνδεθεί» από την εξυπηρέτηση των σχεδίων του Καρτέλ, το υποχρεώνει να επιτύχει το πρόγραμμα του στη χώρα μας. Ειδικά βέβαια όταν εδώ κάνει το «ντεμπούτο» του, δοκιμάζοντας ταυτόχρονα, για πρώτη φορά. την «αποκρατικοποίηση της εξουσίας» – έτσι ώστε να αποφύγει την οδυνηρή εκδίωξη του από την Πολιτική, κατά το «δεδικασμένο» της Ουγγαρίας. 

Επομένως, εάν δεν θέλει να χάσει τη «μάχη της Ευρώπης» και να επιστρέψει «ηττημένο» στις αναπτυσσόμενες οικονομίες, στις οποίες όμως δεν έχει πλέον καμία πιθανότητα επιτυχίας θα πρέπει, πάση θυσία, αφενός μεν να αναγκάσει την Ελλάδα να υποταχθεί πλήρως στις οδηγίες του, αφετέρου δε να επιτύχει το πρόγραμμα εξυγίανσης της Ελληνικής Οικονομίας – εις βάρος φυσικά των Ελλήνων, από τους οποίους επιχειρεί να αποσπάσει μεγάλο μέρος της ιδιωτικής περιουσίας τους, μέσω των φόρων, μετατρέποντας παράλληλα τους εργαζομένους σε φθηνά, πειθήνια όργανα των μεγάλων πολυεθνικών (οι οποίες προσπαθούν ταυτόχρονα να πάρουν ότι μπορούν – λεηλατώντας τη δύση και επενδύοντας στην ανατολή).    

Πως είναι δυνατόν όμως να τα καταφέρει το ΔΝΤ, όταν το κόστος της ελληνικής κρίσης υπολογίζεται στο 40% του ΑΕΠ (μέσος όρος, σύμφωνα με τη μελέτη παρελθόντων κρίσεων των Reinhart–Rogoff), δηλαδή περίπου στα 100 δις €; Εάν απλά αποδεχθούμε ότι τα πρώτα 35 δις € του κόστους «πληρώθηκαν» το 2009, απομένουν ακόμη 75 δις €, έναντι δημοσίου χρέους 340 δις €. Επομένως, το δημόσιο χρέος μας θα φτάσει σύντομα στα 415 δις € το ελάχιστο (συν τα χρέη των δημοσίων επιχειρήσεων) – γεγονός που σημαίνει ότι θα πλησιάσει το 200% του ΑΕΠ. Είναι δυνατόν λοιπόν, κάτω από αυτές τις συνθήκες και με τα εντελώς εσφαλμένα, «υφεσιακά μέτρα» που εφαρμόζει το ΔΝΤ, να αποφύγουμε τη στάση πληρωμών; Είναι επίσης δυνατόν να μην το γνωρίζει το ΔΝΤ και η ΕΕ;

 

Σύμφωνα με τον Πίνακα V που ακολουθεί προφανώς όχι, εάν δεν μεσολαβήσει μία σημαντική διαγραφή δημοσίων χρεών, σε συνδυασμό με την αναδιάρθρωση των υπολοίπων (επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής, με χαμηλά επιτόκια). Εάν όμως πράγματι συμβεί κάτι τέτοιο, προς τι οι θυσίες που απαιτούνται από εκείνους τους Πολίτες, οι οποίοι δεν συμμετείχαν καθόλου στη «σπατάλη» της δημόσιας περιουσίας;

 

ΠΙΝΑΚΑΣ V: ΑΕΠ, ύφεση, έλλειμμα και δημόσιο χρέος σε εκ. €

 

 

Πηγή: Υπουργείο Οικονομικών – Προσχέδιο προϋπολογισμού 2011

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

*  Πρόβλεψη υπουργείου οικονομικών

** Έλλειμμα με την εφαρμογή του προγράμματος, σύμφωνα με το υπουργείο – ΑΕΠ όχι από τους πίνακες, αλλά από την αφαίρεση της προβλεπόμενης από το υπουργείο ύφεσης

*** 2009, 2010 και 2011 σύμφωνα με το υπουργείο – 2012, 2013 και 2014 με πρόσθεση ελλειμμάτων

Σημείωση: Δεν υπολογίζουμε την επί πλέον επιδείνωση του ελλείμματος από τα δημόσια ιδρύματα, όπως ανακοινώθηκε.   

 

Τα συνολικά ελλείμματα της Ελλάδας για την περίοδο 2010-2014 (Πίνακας V),  θα διαμορφωθούν (αισιόδοξα) στα 67,252 δις €, τα οποία πρέπει επίσης να χρηματοδοτηθούν. Όμως, ακόμη και αν δεχθούμε ότι θα βρεθούν πρόθυμοι δανειστές, κάτι για το οποίο αμφιβάλλουμε, η εξόφληση των 110 δις € το 2014 είναι εκτός κάθε πραγματικότητας. Απλούστερα, το 2014 η Ελλάδα θα χρειαζόταν 110 δις € (ΔΝΤ-ΕΕ δάνειο), συν 31,6 δις € (ληξιπρόθεσμα ομόλογα δημοσίου), συν 67,25 δις € (ελλείμματα): συνολικά λοιπόν 208,85 δις € ή το 89% του ετησίου ΑΕΠ της – κάτι που προφανώς ξεπερνάει κατά πολύ τα όρια της φαντασίας. 

Ολοκληρώνοντας, για όλους τους παραπάνω λόγους είναι αδύνατον να επιτύχει η Ελλάδα, χωρίς να χρησιμοποιήσει άλλους «βοηθητικούς τρόπους» – όπως αυτοί που έχουμε αναφέρει εδώ, αλλά και στο άρθρο μας «Η έξοδος από την κρίση». Κατ’ επέκταση, δεν θα έχει αποτέλεσμα το πρόγραμμα του ΔΝΤ, χωρίς τη χρήση κρυφών «βοηθημάτων» (κρυφά για να μη γίνουν αντιληπτά/απαιτητά από τις άλλες χώρες της Ευρωζώνης, στις οποίες σχεδιάζει να «εισβάλλει» – Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία κλπ) – ενδεχομένως με αντάλλαγμα την περιουσία του Ελληνικού δημοσίου, έναντι εξευτελιστικών τιμών.

Επομένως το ΔΝΤ, μη έχοντας την επιλογή να αποτύχει, θα βοηθήσει όπως μπορεί την Ελλάδα – ένα μοναδικό διαπραγματευτικό «χαρτί» για τη χώρα μας το οποίο, με τη βοήθεια των Πολιτών της, μπορεί να αποδειχθεί ασυναγώνιστο στα χέρια ακόμη και της πλέον ανεπαρκούς κυβέρνησης (αρκεί βέβαια να μην υποταχθεί στις εντολές του Καρτέλ, επιβαρύνοντας προδοτικά τη χώρα της).      

 

Η ΓΕΡΜΑΝΙΑ, Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΕΥΡΩΖΩΝΗ

 

Ένας επόμενος κίνδυνος για την παγκόσμια ειρήνη είναι αναμφίβολα η Γερμανία –  εάν δεν αντιμετωπισθεί έγκαιρα και σωστά τόσο η Ελληνική κρίση, όσο και η κρίση της Ευρωζώνης. Ξεκινώντας την ανάλυση μας από την Ελλάδα, η οποία έχει τοποθετηθεί από αρκετό χρονικό διάστημα τώρα στο στόχαστρο της Γερμανίας (άρθρο μας), υπάρχουν αρκετοί οι οποίοι υποστηρίζουν το ότι, απαιτείται η έξοδος μας από την Ευρωζώνη – έτσι ώστε να αναπτυχθεί επιτέλους η οικονομία μας, με την ταυτόχρονη αύξηση της ανταγωνιστικότητας μας (υποτίμηση του νομίσματος κλπ).

Χωρίς να επεκταθούμε σε λεπτομέρειες, αφού έχουμε αναφερθεί στα γενικότερα προβλήματα της εξόδου μίας χώρας από την Ευρωζώνη (άρθρο μας), έχουμε την άποψη ότι, θα ήταν σίγουρα σωστό να μην είχαμε εισέλθει στο χώρο του Ευρώ, αφού ήταν (και είναι) εκ των πραγμάτων αδύνατον να ανταγωνιστούν οι δικές μας επιχειρήσεις, αυτές των ανεπτυγμένων χωρών του ευρωπαϊκού Βορά – πόσο μάλλον όταν, ενώ εμείς «χρησιμοποιούσαμε» τη συμμετοχή μας ανόητα για την αύξηση του δανεισμού μας, η Γερμανία λειτουργούσε ύπουλα και επιθετικά, υποτιμώντας εσωτερικά το κοινό νόμισμα. Εν τούτοις, είναι πλέον αδύνατον να εξέλθουμε, τουλάχιστον για τους εξής λόγους:

(α)  Το δημόσιο χρέος μας είναι (και θα παρέμενε βέβαια) σε Ευρώ. Επομένως, μία επαναφορά του εθνικού μας νομίσματος (δραχμή), το οποίο θα έπρεπε να υποτιμηθεί τουλάχιστον κατά 20% (η διαφορά μας με το γερμανικό ευρώ είναι της τάξης του 35%), θα είχε σαν αποτέλεσμα μία ανάλογη αύξηση του χρέους μας. Το δημόσιο χρέος μας τώρα, ύψους 340 δις € (2010), θα εκτοξευόταν «αυτόματα» στα 408 δις € (20%), ενώ θα επιβαρυνόταν επί πλέον από το κόστος της κρίσης (40%), έτσι όπως το αναλύσαμε παραπάνω (θα ξεπερνούσε τα 500 δις €).

(β)  Το επιτόκιο του χρέους μας θα αυξανόταν πολύ περισσότερο από το ύψος των σημερινών spreads – αν και θα ήταν μάλλον απίθανη η συνέχιση του δανεισμού μας από τις «αγορές», ανεξαρτήτως επιτοκίων, αφού το δημόσιο χρέος μας θα υπερέβαινε κατά πολύ το 200% του ΑΕΠ μας.

(γ) Τα αποτελέσματα της τραπεζικής κρίσης, καθώς επίσης του υπερπληθωρισμού που θα ακολουθούσαν την επαναφορά της δραχμής (οι τράπεζες οφείλουν επίσης σε ευρώ), θα ήταν κατά πολύ χειρότερα από αυτά της Αργεντινής – οπότε θα ήταν αδύνατον να ανταπεξέλθει η Οικονομία μας. 

(δ)  Για να είναι βιώσιμη η Ελλάδα εκτός της ζώνης του ευρώ, θα έπρεπε το δημόσιο χρέος της να μην υπερβαίνει το 50% του ΑΕΠ της – άρα τα 120 δις €. Επομένως, μαζί με την επαναφορά της δραχμής, θα έπρεπε να βρεθεί τρόπος διαγραφής χρεών, ύψους τουλάχιστον 300 δις € – όλων όσων οφείλουμε δηλαδή σήμερα στο εξωτερικό. Τουλάχιστον όμως με τα σημερινά δεδομένα και με την παρούσα κυβέρνηση, δεν φαίνεται να «προγραμματίζεται» κάτι τέτοιο.  

Περαιτέρω, το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρωζώνης σήμερα δεν είναι η Ελλάδα – αφού πολλές άλλες χώρες δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν με τις σημερινές συνθήκες ανταγωνισμού που επικρατούν εντός της, καθώς επίσης με το ισχυρό Ευρώ. Εκτός από τις Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία κλπ, ακόμη και η Ιταλία ή η Γαλλία δεν θα μπορέσουν μεσοπρόθεσμα να ανταπεξέλθουν – αφού εκλείπουν παντελώς οι αναπτυξιακές προϋποθέσεις στις οικονομίες τους, δεν εξάγουν στις αναπτυσσόμενες αγορές, ενώ είναι αδύνατον να ανταγωνιστούν τη Γερμανία.

Το σημαντικότερο μειονέκτημα, ο «θανατηφόρος ιός» καλύτερα στα «σπλάχνα» της Ευρωζώνης, είναι ασφαλώς η Γερμανία, η οποία αναπτύχθηκε εις βάρος όλων των υπολοίπων «εταίρων» της – αφού στήριξε την ανάπτυξη της στην «ύπουλη» υποτίμηση του νομίσματος της (εσωτερική). Η ενδεχόμενη έξοδος λοιπόν της Γερμανίας από την Ευρωζώνη θα ήταν ότι καλύτερο θα μπορούσε να συμβεί, για όλες σχεδόν τις υπόλοιπες χώρες – εφόσον έτσι θα μπορούσαν να συμβιώσουν ανεμπόδιστα, διατηρώντας ανταγωνιστικά χαμηλό το Ευρώ και «πληθωρίζοντας» προσεκτικά τις οικονομίες τους (άρθρο μας), με στόχο να μειωθούν «τεχνητά» τα δημόσια/ιδιωτικά χρέη τους. Είναι όμως αλήθεια «βιώσιμο» κάτι τέτοιο για τη μεγάλη αυτή χώρα;

Η απάντηση είναι αρνητική, παρά το ότι η Γερμανία θα μπορούσε εύκολα να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό, ο οποίος θα ακολουθούσε την έξοδο της. Οι εξαγωγείς της χώρας, σε πλήρη αντίθεση με την Ελλάδα, θα ερχόταν αντιμέτωποι με αυξήσεις των τιμών των προϊόντων τους (ανατίμηση του Μάρκου απέναντι στο Ευρώ) της τάξης των 30-50% (ανάλογες με την εσωτερική υποτίμηση του γερμανικού ευρώ), οπότε πολύ γρήγορα θα περιοριζόταν οι πωλήσεις τους – οδηγώντας τη Γερμανία σε μία τεράστια ύφεση, με την οποία δεν θα μπορούσε να ανταπεξέλθει η Οικονομία της. Ας μην ξεχνάμε ότι, η εσωτερική κατανάλωση της χώρας είναι δυσανάλογη, σε σχέση με τις εξαγωγές της – επομένως, είναι αδύνατον να στηρίξει την οικονομία της.

Συμπερασματικά λοιπόν, η Γερμανία έχει πολύ μεγαλύτερη ανάγκη από την παραμονή της στο χώρο του Ευρώ, σε σχέση με την Ελλάδα. Αφού είναι όμως «ουτοπική» τόσο η έξοδος της Ελλάδας, όσο και αυτή της Γερμανίας, τι άλλο απομένει για να μην καταστραφεί «άτακτα» το σύνολο των κρατών της Ευρωζώνης; Προφανώς η δημοσιονομική της ένωση, έτσι όπως την έχουμε αναλύσει στο παρελθόν (άρθρο μας). Εκτός αυτού, απαιτείται προκαταβολικά η διαγραφή μέρους των δημοσίων χρεών εκείνων των κρατών (των ιδιωτών επίσης), τα οποία είναι αδύνατον να ανταπεξέλθουν διαφορετικά.    

Αυτό που συμβαίνει όμως σήμερα, οι «ανόητες» ευρώ-συζητήσεις δηλαδή για επιβολή «προστίμων» ύψους 0,5% επί του ΑΕΠ εκείνων των χωρών, οι οποίες δεν επιτυγχάνουν τους στόχους τους, είναι τουλάχιστον ακατανόητο – αφού έτσι πιέζονται ακόμη περισσότερο οι ελλειμματικές Οικονομίες, οδηγούμενες ακόμη πιο γρήγορα στην χρεοκοπία.

Τέλος, ένα νόμισμα χωρίς δημοσιονομική ένωση είναι αδύνατον να διατηρηθεί – κάτι που ανέδειξε «πανηγυρικά» η Ελληνική κρίση. Η Ελβετία λειτουργεί πολύ σωστά, παρά την «ετερογενή» δομή της (καντόνια) – επίσης οι Η.Π.Α., όπου συμβιώνουν Πολιτείες όπως το Μισισιπή (με χαρακτηριστικά μίας χώρας του τρίτου κόσμου), με άλλες όπως η Μασαχουσέτη – μία από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη. Απλούστατα, δεν «εκδιώκεται» και δεν «τιμωρείται» το Μισισιπή, αλλά μεταφέρονται πόροι από τη Μασαχουσέτη στο Μισισιπή – κάτι που θα έπρεπε να συμβαίνει και στην Ευρώπη.

Χωρίς κοινή ευρωπαϊκή «πολιτική» λοιπόν (δημοσιονομική, θεσμική, ασφαλιστική κλπ), είναι αδύνατον να επιβιώσει η Ευρωζώνη. Πόσο μάλλον όταν στη Γερμανία η συντάξιμη ηλικία αποφασίστηκε στα 67, όταν στη Γαλλία απεργούν για την καθιέρωση της σύνταξης στα 62 – ενώ στην Ελλάδα συμβαίνει πολύ συχνά να συνταξιοδοτείται κάποιος στα 55.    

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Η Ελλάδα έχει τη μεγαλύτερη ευκαιρία που της παρουσιάστηκε ποτέ, για τη ριζική επίλυση όλων των (χρόνιων) προβλημάτων της – πόσο μάλλον όταν απαιτείται μία ελάχιστα επαρκής κυβέρνηση, μία απλά «πατριωτική», θαρραλέα και αποφασιστική ηγεσία δηλαδή, χωρίς ιδιαίτερες ικανότητες, για να την εκμεταλλευθεί στο έπακρο.

Έχει ισχυρότατους εχθρούς (Γερμανία, ΔΝΤ-Καρτέλ), οι οποίοι όμως την έχουν απόλυτη ανάγκη για τις δικές τους σκοπιμότητες. Έχει ταυτόχρονα πάρα πολλούς «φίλους» στο εσωτερικό της Ευρώπης, οι οποίοι αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερα προβλήματα επιβίωσης από την ίδια (Μ. Βρετανία, Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ιρλανδία κλπ) – κυρίως λόγω των τεραστίων χρεών του ιδιωτικού τομέα τους, καθώς επίσης ένεκα της σοβαρότατης γερμανικής απειλής. Παράλληλα, διαθέτει εξαιρετικά ανερχόμενους «συμμάχους» (Κίνα, Ρωσία), οι οποίοι την έχουν επίσης μεγάλη ανάγκη, εάν δεν θέλουν να χάσουν τη μάχη της Ευρώπης.

Η χώρα μας δεν έχει ανάγκη από χρήματα – αντίθετα, πρέπει να πάψει αμέσως να δανείζεται από τους εχθρούς της (Γερμανία, ΔΝΤ), ζητώντας ταυτόχρονα από τους «φίλους» και συμμάχους της να ανοίξουν τις αγορές τους στα κύρια προϊόντα της (τουρισμός, πολιτισμός, γεωργία και ναυτιλία). Παράλληλα, οφείλει να απαιτήσει πλέον μία «γενναία» (40-50%) διαγραφή των δημοσίων χρεών της (default), αφού το μεγαλύτερο μέρος τους έχει ήδη αποσβεσθεί από τους οφειλέτες της (υπάρχουν φυσικά και άλλες επιλογές, τις οποίες έχουμε αναλύσει σε προηγούμενα κείμενα μας).  

Ας μην ξεχνάμε πως οι σημερινοί ιδιοκτήτες των ελληνικών ομολόγων τα έχουν αποκτήσει με έκπτωση/discount έως και 30% – οπότε έχουν ήδη χάσει οι προηγούμενοι διαχρονικά ανάλογα ποσά, ενώ οι καινούργιοι απλά κερδοσκοπούν, αναλαμβάνοντας (και ασφαλίζοντας) το ρίσκο της «διαγραφής». Συμπληρωματικά οφείλουμε να τονίσουμε εδώ το ότι, οι αγοραστές ομολόγων, όπως επίσης αυτοί των λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων (μετοχές κλπ), επενδύουν με στόχο το κέρδος –  αποδεχόμενοι φυσικά το ρίσκο. Θα ήταν λοιπόν εντελώς άδικο να εξαθλιωθεί ένας ολόκληρος λαός και να καταστραφεί η ΕΕ, για χάρη κάποιων ελάχιστων κερδοσκόπων.

Στη συνέχεια, η Ελλάδα οφείλει να επαναδιαπραγματευθεί τη χρονική διάρκεια σταθερής αποπληρωμής των υπολοίπων χρεών της (τοκοχρεολύσια για 30-40 έτη), με επιτόκιο που δεν θα υπερβαίνει το 1% – ενδεχομένως με κυμαινόμενο, το οποίο θα είναι ανάλογο του ρυθμού ανάπτυξης της. Στην αντίθετη περίπτωση, εάν δηλαδή δεν επιτύχει μία τέτοια εύλογη συμφωνία, οφείλει να εθνικοποιήσει το εναπομένων χρέος, με την έκδοση εθνικών ομολόγων (είτε υποχρεωτικών, δια μέσου ακόμη και της δέσμευσης καταθέσεων, είτε προαιρετικών).  

Παράλληλα, οφείλει να δημιουργήσει ένα σταθερό, απλό πλαίσιο λειτουργίας των επιχειρήσεων της (άνοιγμα και ιδίως κλείσιμο), έτσι ώστε να προέλθει η ανάπτυξη από τις μικρομεσαίες εταιρίες της, να μειώσει άμεσα τους υπέρογκους φόρους, να προσφέρει αναπτυξιακά κίνητρα στους Έλληνες (και όχι στους ξένους), να σταματήσει να υποτάσσεται στις διαταγές του Καρτέλ (διατήρηση των ζημιογόνων τραπεζών, άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, «άτακτη» απελευθέρωση των αγορών κλπ) και να εξορθολογήσει τη λειτουργία των κοινωφελών επιχειρήσεων της (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ κλπ).

Επίσης, να αυξήσει την παραγωγικότητα των εργαζομένων της, με κεντρικό στόχο την αύξηση των εξαγωγών (αντί να μειώνει «υφεσιακά» τους μισθούς, θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αυξήσει τις ώρες εργασίας), και να «αναδιαρθρώσει» αποτελεσματικά το δημόσιο τομέα της, κυρίως μέσω της σωστής στελέχωσης του με «επαρκείς» εργαζομένους – αλλά και της καθιέρωσης του διαφανούς (διαδίκτυο) διπλογραφικού λογιστικού συστήματος, παράλληλα με τους ετήσιους Ισολογισμούς, τόσο του ίδιου του Κράτους, όσο και των δημοσίων/δημοτικών «αρχών».

Ολοκληρώνοντας, η μη εκμετάλλευση των τεράστιων πλεονεκτημάτων που μας προσέφερε γενναιόδωρα η σημερινή κρίση, θα ήταν ένα πραγματικό έγκλημα – αν όχι «ηχηρή» προδοσία, εις βάρος της πατρίδας μας. Σε κάθε περίπτωση, τα συμφέροντα μας (Ελλάδα), είναι εντελώς αντίθετα από τα συμφέροντα των «εχθρών» μας (Γερμανία, ΔΝΤ, Καρτέλ).

Εμάς μας ενδιαφέρει το δημόσιο χρέος, αφού μόνο εάν περιορισθεί δραστικά, με παράλληλη ελαχιστοποίηση των επιτοκίων, θα διατηρήσουμε την περιουσία μας, το βιοτικό μας επίπεδο, τις θέσεις εργασίας μας, τις επιχειρήσεις μας, την ποιότητα της ζωής μας και όλα τα παιδιά μας υγιή στην πατρίδα τους – αφού τότε μόνο θα αναπτυχθεί η οικονομία μας (όλα τα υπόλοιπα είναι «εκ του πονηρού»). Απλά και μόνο η ριζική μείωση των υπέρογκων τόκων (16 δις € προσεχώς), σε συνδυασμό με την ανάπτυξη, θα «εξαφανίσει» τα ελλείμματα.   

Οι εχθροί μας ενδιαφέρονται για το έλλειμμα, αφού μόνο εάν περιορισθεί, θα εισπράττουν με ασφάλεια συνεχώς αυξανόμενους τόκους διατηρώντας μας στον «ορό», θα πουλούν πανάκριβα τα όπλα τους, θα εξάγουν με κέρδος τα προϊόντα τους και θα κατασκευάζουν υπερτιμημένα έργα στη χώρα μας, διαφθείροντας ως συνήθως τους πολιτικούς μας.

Φυσικά μας ενδιαφέρουν και εμάς τα ελλείμματα – πόσο μάλλον όταν οφείλονται στο «κομματικό» κράτος και όχι στο «κοινωνικό», το οποίο δυστυχώς καλείται να τα μηδενίσει (τόσο στην Ελλάδα, όσο και διεθνώς). Υπάρχουν όμως αρκετές «ορθολογικές» λύσεις για την καταπολέμηση τους, επί πλέον της μείωσης των τόκων και της ανάπτυξης, όπως έχουμε αναφέρει στο παρελθόν (άρθρο μας).

Εν τούτοις, εάν προηγουμένως δεν επιλυθεί ριζικά το πρόβλημα του χρέους (μηδενισμός), δεν πρόκειται να υπάρξει «ελεύθερο» μέλλον για τη χώρα μας. Μεταφορικά, είναι σαν να προσθέτει κανείς νερό σε έναν σκοτεινό «λάκκο» χωρίς πυθμένα, ή σαν να προσπαθεί να κάνει οικονομία στο ηλεκτρικό ρεύμα, όταν η τράπεζα απειλεί με πλειστηριασμό το υπερχρεωμένο σπίτι του. Κάτι ανάλογο ισχύει και για τους «εχθρούς» μας, τους οποίους δυστυχώς εμείς (το κομματικό κράτος) προκαλέσαμε/προσκαλέσαμε, θεωρώντας ότι οι αγνοί «λύκοι» θα λύσουν τα προβλήματα του διεφθαρμένου «κοπαδιού προβάτων».         

Επομένως, μόνο εκείνη η κυβέρνηση, η οποία θα μπορέσει να μας υποσχεθεί ότι θα αγωνισθεί για το μηδενισμό του δημοσίου χρέους, καθώς επίσης για το άνοιγμα νέων αγορών για τα προϊόντα μας (Κίνα, Ρωσία κλπ), αξίζει την ψήφο μας – σε καμία περίπτωση αυτή που θα μας μιλάει για περιορισμό των ελλειμμάτων, με φόρους και θυσίες προς όφελος των δανειστών μας. 

 

 Βασίλης Βιλιάρδος (copyright), Αθήνα, 23. Οκτωβρίου 2010,

viliardos@kbanalysis.com      

 

*  Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, σύμβουλος επιχειρήσεων & επενδύσεων, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου.

 

 

ΠΗΓΗ: http://www.casss.gr/PressCenter/Articles/2216.aspx

Η επανάσταση των αμνών…

 

Του Παπα Ηλία Υφαντή

 

 

Όταν τον περασμένο Απρίλη γινόταν ο καθορισμός των περιφερειών, σε ανοιχτή μου επιστολή προς τους Βουλευτές, είχα, μεταξύ άλλων, γράψει τα εξής:

«Κύριοι Βουλευτές

Οι Αιτωλοακαρνάνες, όπως και όλοι οι Έλληνες, είμαστε, όπως είναι ευνόητο, θύματα του αμοραλισμού των μεταπολιτευτικών κυβερνήσεων… Πέραν όμως της κοινής, με όλους τους άλλους Έλληνες, αυτής μοίρας, έχουν οι αξιότιμοι πολιτικοί μας φροντίσει να φορτώσουν, πρόσθετα, εμάς τους Αιτωλοακαρνάνες, με δύο ιδιαίτερα οδυνηρούς σταυρούς:

Ο ένας τους είναι η καταλήστευση των υδάτινων πόρων μας, που προωθείται με το κακούργημα της εκτροπής του Αχελώου.

Στο όνομα της, πέρα από κάθε λογική και ηθική και νομική συνείδηση, εκτροπής της δικής τους αντιπεριβαλλοντικής πολιτικής….

Όταν ο Αχελώος, για μας τους Αιτωλοακαρνάνες, είναι, όχι απλά πηγή ζωής, αλλά η ίδια μας η ζωή! Οι φλέβες μας, που θέλουν να τις κόψουν, για να μας αποτελειώσουν. Αφού το 40% του εδάφους της Αιτωλοακαρνανίας δεν ποτίζεται….
Με αποτέλεσμα να θυσιάζονται οι Αιτωλοακαρνάνες στο βωμό της τσιφλικάδικης απληστίας και του πολιτικού αμοραλισμού!…..

Ο άλλος, εξίσου, επαχθής, για μας, σταυρός είναι η διοικητική συνύπαρξη με το δοβλέτι των Αχαιών.

Είναι πασίδηλο ότι ζούμε στον, πολύ επαχθέστερο του θρησκευτικού, καπιταλιστικό Μεσαίωνα.

Στο θρησκευτικό μεσαίωνα τα απολυταρχικά και φεουδαρχικά καθεστώτα πωλούσαν ή αγόραζαν ή έδιναν προίκα τους λαούς σαν κοπάδια αλόγων ζώων.
Στον καπιταλιστικό μεσαίωνα αντιμετωπιζόμαστε κι εμείς από τους τσιφλικάδες πολιτικούς μας παρόμοια: Για χάρη του ΔΝΤ ή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, του αχαϊκού δοβλετιού!…

Ποιοι και με ποια στρεβλή σκοπιμότητα δεν θέλουν την ανεξαρτητοποίησή μας απ’ την ασύμβατη αυτή συζυγία;

Ασφαλώς αυτοί, που θέλουν να μας έχουν «του χεριού» τους.
Ώστε να μη μπορούμε να σηκώσουμε κεφάλι. Όπως πολλαπλά, μέχρι τώρα έχει αποδειχθεί…

Γι’ αυτό ζητούμε (έγραφα τότε) εδώ και τώρα οριστικό διαζύγιο απ’ την τόσο αταίριαστη και ζημιογόνα για την Αιτωλοακαρνανία ετεροβαρή αυτή συζυγία!

Επιτέλους βαρεθήκαμε την κατάσταση πολιορκίας απ’ τους τσιφλικάδες της Θεσσαλίας και τους κοτζαμπάσηδες της Αχαΐας, όπως το Μεσολόγγι απ’ τον Κιουταχή και τον Ιμπραήμ.

Η έξοδός μας είναι απαραίτητος όρος για την περαιτέρω επιβίωσής μας.

Διαφορετικά, κύριοι βουλευτές, η περιβαλλοντική σας πολιτική (περίπτωση Αχελώου) θα είναι για μας Πιτυοκάμπτης.

Και ο Καλλικράτης σας (πείπτωση περιφερειών) θα είναι, για μας, απλά ληστοκράτης»! Αυτά, μεταξύ άλλων, έγραφα τότε…

Τι έγινε στη συνέχεια;

Ο, τι συμφέρει και αρέσει στους Θεσσαλούς τσιφλικάδες, αφενός.
Αφού το κακούργημα της εκτροπής του Αχελώου προωθείται αναφανδόν απ’ τον αρειμάνιο Πελοποννήσιο Υπουργό Υποδομών.

Και ο, τι αρέσει στους κοτζαμπάσηδες της Αχαΐας, εξάλλου. Ιδιαίτερα, μάλιστα, αφού ο ηγεμόνας της χώρας μας τυχαίνει να είναι Αχαιός.

Θα μπορούσε, στην προκειμένη περίπτωση, να μετριαστεί, κάπως, η καταφανώς σε βάρος της Αιτ/νίας δυσμενής πολιτική τους με την επιλογή ως υποψήφιου περιφερειάρχη του κατά πάντα άξιου Ατωλοακαρνάνα κ. Σώκου.

Όμως ο αδηφάγος τοπικισμός των Αχαιών κοτζαμπάσηδων υπήρξε και στην περίπτωση αυτή ακατάσχετος.

Ε, λοιπόν, ακατάσχετη θα πρέπει να είναι και η δική μας αποδοκιμασία.

Έτσι ώστε να τους δώσουμε να καταλάβουν ότι δεν μπορούν να μας αντιμετωπίζουν σαν κοπάδι…

Είναι καιρός πια τα αρνιά, αντί να προσφέρονται για σφαγή, να κάμουν τη δική τους επανάσταση.

Κι άμποτε όλα τα αρνιά της Ελλάδας να βγουν απ’ τη νάρκη της παθητικότητας και της αδράνειας.

Και να επαναστατήσουν εναντίον των ντόπιων και διεθνών λύκων, που τα κατασπαράζουν….

Άλλωστε και η Αποκάλυψη μιλάει για το θρίαμβο του Αρνιού απέναντι στον Αντίχριστο…

 

 

παπα-Ηλίας, 26-10-2010, http://papailiasyfantis.wordpress.com