Μοντέλο … εκπόρνευσης

Του Δημήτρη Καζάκη

Ο κομισάριος Όλι Ρεν συνεχίζει να λέει ότι «(εσείς οι Έλληνες) ζούσατε πέραν των δυνατοτήτων σας» («Καθημερινή», 12.12), λες και ο υπερδανεισμός, ιδιωτικός και δημόσιος, είναι προϊόν καλοπέρασης και όχι τεράστιων παραγωγικών, εισοδηματικών και αναπτυξιακών ελλειμμάτων της οικονομίας και της κοινωνίας. Παίζει το γνωστό παιχνίδι της μετάθεσης των ευθυνών, της ενοχοποίησης του λαού και της χώρας, κατά τα γνωστά ολοκληρωτικά πρότυπα της κυρίαρχης ιδεολογίας και πολιτικής που ο ίδιος υπηρετεί.

Ο Ντομινίκ Στρος – Καν ισχυρίζεται ότι «εάν η Ελλάδα μπορέσει να διατηρήσει τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων, οι επενδυτές θα δείξουν και πάλι εμπιστοσύνη» («Καθημερινή», 12.12). Με άλλα λόγια δεν έχει καμία σημασία αν οι «μεταρρυθμίσεις» που επιβάλλει η τρόικα θα βοηθήσουν αντικειμενικά την ανάταξη της οικονομίας και την αντιμετώπιση του αδιεξόδου. Αρκεί η «δυναμική» τους να κάνει τους επενδυτές να δείξουν και πάλι εμπιστοσύνη.

Σχολιάζοντας αυτή τη λογική πριν από λίγους μήνες ο Πολ Κρούγκμαν έγραφε ειρωνικά: «Όμως μην ανησυχείτε: οι περικοπές δαπανών μπορεί να είναι επίπονες, αλλά η νεράιδα της εμπιστοσύνης θα απαλύνει τον πόνο.
"Η ιδέα ότι τα μέτρα λιτότητας μπορεί να πυροδοτήσουν στασιμότητα είναι λανθασμένη", δήλωσε ο Ζαν Κλοντ Τρισέ, ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, σε μια πρόσφατη συνέντευξη του.

Γιατί; Διότι "οι πολιτικές που εμπνέουν εμπιστοσύνη θα ενισχύσουν και δεν θα παρεμποδίσουν την οικονομική ανάκαμψη". Ποιες είναι οι αποδείξεις για την πεποίθηση ότι η δημοσιονομική συστολή είναι στην πραγματικότητα επεκτατική, διότι βελτιώνει την εμπιστοσύνη; (Παρεμπιπτόντως, αυτό ακριβώς ήταν το δόγμα που διακήρυσσε ο Χέρμπερτ Χούβερ το 1932).

Λοιπόν υπήρξαν ιστορικές περιπτώσεις όπου οι περικοπές δαπανών και οι αυξήσεις των φόρων ακολουθήθηκαν από μεγέθυνση. Όμως, απ' όσο γνωρίζω, καθένα από αυτά τα παραδείγματα αποδεικνύει, αν τα μελετήσει κανείς από κοντά, ότι πρόκειται για περιπτώσεις όπου οι αρνητικές επιδράσεις της λιτότητας αντισταθμίστηκαν από άλλους παράγοντες, οι οποίοι είναι μάλλον απίθανο να  έχουν σχέση με το σήμερα… Ενώ τα παραδείγματα  λιτότητας είναι κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικά.

* Η Ιρλανδία υπήρξε ένας καλός στρατιώτης σ' αυτή την κρίση, εφαρμόζοντας με βλοσυρότητα άγριες περικοπές δαπανών. Η ανταμοιβή της είναι μια κατρακύλα σε επίπεδο καθολικής ύφεσης – και οι αγορές κεφαλαίων εξακολουθούν να την αντιμετωπίζουν σαν σοβαρή απειλή πτώχευσης.

* Άλλοι καλοί στρατιώτες, όπως η Λετονία και η Εσθονία, έκαναν ακόμη χειρότερα – και οι χώρες αυτές, το πιστεύετε δεν το πιστεύετε, είχαν πολύ χειρότερη κατρακύλα στην παραγωγή και την απασχόληση από την Ισλανδία, η οποία αναγκάστηκε από την τεράστια κλίματα της χρηματοπιστωτικής της κρίσης να υιοθετήσει λιγότερο ορθόδοξες πολιτικές.

Η νεράιδα και το τέρας

Την επόμενη φορά που θα ακούσετε σοβαροφανείς ανθρώπους να σας εξηγούν την ανάγκη για δημοσιονομική λιτότητα, προσπαθήστε να αναλύσετε το επιχείρημα τους. Είναι μάλλον σίγουρο ότι θα ανακαλύψετε πως αυτό που ακούγεται σαν θεμελιωμένος ρεαλισμός, στην πραγματικότητα βασίζεται στη φαντασία, στην πεποίθηση ότι αόρατοι εκδικητές θα μας τιμωρήσουν αν είμαστε κακοί και η νεράιδα της εμπιστοσύνης θα μας ανταμείψει αν είμαστε καλοί. Και η πραγματική πολιτική – η πολιτική που πλήττει τη ζωή εκατομμυρίων εργαζόμενων οικογενειών – οικοδομείται πάνω σ' αυτή τη βάση» («The New York Times», 2.7).

Για να ικανοποιηθεί λοιπόν η νεράιδα της εμπιστοσύνης, η κυβέρνηση υπέγραψε το τρίτο κατά σειρά επικαιροποιημένο μνημόνιο. Πρόκειται για πρόσθετα μέτρα που αντιστοιχούν στο 2,5% του ΑΕΠ ή 6 δισ. ευρώ το 2011 για να κλείσει η «μαύρη τρύπα» του 2010 και επιπλέον 5% ή 12 δισ. ευρώ για την τριετία 2012-2014. Στο μνημόνιο, που αποτελεί ήδη νόμο του κράτους και εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, η κυβέρνηση δεσμεύεται για νέα εισπρακτικά μέτρα, μεταξύ των οποίων η επιβολή «πράσινου» φόρου στις επιχειρήσεις, φόροι σε ακίνητα (τέλος αυθαιρέτων, διαδοχικές αυξήσεις αντικειμενικών αξιών) και στα αναψυκτικά, αλλά και νέα αύξηση του ΦΠΑ το 2012.

Υπόσχεται επίσης ευρύτατη ασφαλιστική μεταρρύθμιση στα επικουρικά ταμεία, χωρίς να αποκλείονται αλλαγές στις βασικές συντάξεις. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να περιμένουμε πολύ γρήγορα μέσα στο 2011 νέο ασφαλιστικό νομοσχέδιο, με ακόμη πιο δυσμενείς όρους για τωρινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους. Προβλέπεται κατάργηση ελλειμματικών ΔΕΚΟ, νέο μισθολόγιο, αύξηση των τιμών των εισιτηρίων τουλάχιστον στα 1,3 ευρώ και της εξέτασης στα νοσοκομεία στα 5 ευρώ από 3 σήμερα.

Στις τράπεζες προωθείται πώληση του Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου και της συμμετοχής του Δημοσίου, στην Τράπεζα Αττικής, ενώ αλλάζει το καθεστώς των τραπεζοϋπαλλήλων. Το μνημόνιο ορίζει ότι όλοι οι εργαζόμενοι σε τράπεζες, δημόσιες και ιδιωτικές, θα έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους υπόλοιπους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα. Οι συνταξιούχοι της Τράπεζας της Ελλάδος θα εναρμονίσουν τα δικαιώματα τους με αυτά του ΙΚΑ.

Τέλος, προβλέπεται η ολοκληρωτική ισοπέδωση των εργασιακών σχέσεων και αμοιβών σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. Όλα φυσικά στο όνομα της ανάπτυξης, που θα μας την κάνει δώρο, αν είμαστε φρόνιμοι και αρκούντως υποτακτικοί, η νεράιδα της εμπιστοσύνης των αγορών.

Μας θέλουν… Ταϊβάν

Τι «αναπτυξιακό μοντέλο» προβλέπεται για τη χώρα; Σύμφωνα με το «Βήμα της Κυριακής» (12.12) και ανώνυμους κυβερνητικούς αξιωματούχους, πρότυπο για την ανάπτυξη στην Ελλάδα είναι η Ταϊβάν και γενικότερα το «ασιατικό μοντέλο», όπως έχει φορεθεί σε χώρες όπως το Βιετνάμ, η Ινδονησία, η Ταϊλάνδη κ.ά., όπου η ερήμωση της κοινωνίας και η πλημμυρίδα της πιο απόλυτης φτώχειας διακόπτεται από νησίδες του πιο ασύδοτου και προκλητικού πλουτισμού.

Πρόκειται για ένα «μοντέλο» όπου ο εργαζόμενος για να βρει δουλειά είτε θα πρέπει να ζει στο όριο είτε να μάθει να εκπορνεύεται για ένα κομμάτι ψωμί. «Το θετικό που μπορούμε να δούμε», είπε στο «Βήμα της Κυριακής» ανώτατη κυβερνητική πηγή, «είναι ότι η οικονομία θα επιστρέψει σε θετικό πρόσημο ανάπτυξης στο δεύτερο εξάμηνο του 2011». Η επιστροφή της ανάπτυξης αναμένεται ότι θα επέλθει επειδή η χαμηλή αγοραστική δύναμη θα πλήξει τις εισαγωγές, το μειωμένο εργατικό κόστος θα τονώσει τις εξαγωγές, το τουριστικό προϊόν θα γίνει περισσότερο ανταγωνιστικό και η προσέλκυση νέων επενδύσεων ολοένα και δυναμικότερη.

Το ερώτημα βέβαια που τίθεται είναι τι σόι εξαγωγές θα είναι αυτές, όταν η οικονομία της Ελλάδας βιώνει μια πρωτοφανή διάλυση της παραγωγικής της βάσης. Μόνο μεταπρατικού χαρακτήρα, που θα εξαρτώνται από συγκεκριμένες πολυεθνικές. Και τι σόι επενδύσεις θα είναι αυτές που υποτίθεται ότι θα προσελκυστούν σε μια οικονομία που δεν παράγει σχεδόν τίποτε; Μόνο αχαλίνωτη κερδοσκοπία με ακίνητα, γη, δημόσια περιουσία, με κάθε είδους ρεμούλα και απάτη.

Αν μια οικονομία έχει ως συγκριτικό της πλεονέκτημα τη χαμηλή αγοραστική δύναμη και την ανύπαρκτη παραγωγή, τότε σε τι διαφέρει από μια τυπική εξαθλιωμένη χώρα του "τρίτου κόσμου;

Τι προοπτική υπάρχει σε μια τέτοια οικονομία «ασιατικού μοντέλου» για όσες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις εξαρτώνται από την εσωτερική αγορά; Καμία. Άλλωστε τα μέτρα περιστολής αμοιβών και δικαιωμάτων των εργαζομένων δεν υιοθετούνται για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που κινδυνεύουν με λουκέτο. Τα μέτρα αυτά υιοθετούνται για τις περίπου 247 κρατικοδίαιτες μονοπωλιακές επιχειρήσεις που απολαμβάνουν το 53% του συνόλου των ιδιωτικών κερδών και έχουν ήδη διοχετεύσει το 70% και πλέον της δραστηριότητας τους στο εξωτερικό.

Δεν έχουν ανάγκη την εσωτερική αγορά, όπως ο μικρομεσαίος, γι' αυτό και στις αμοιβές των εργαζομένων βλέπουν μόνο «κόστος» που πρέπει να συμπιεστεί στο ελάχιστο και όχι αγοραστική δύναμη, που μόνο αυτή μπορεί να αναζωογονήσει την αγορά. Αμέσως μετά τις γιορτές και με τα νέα μέτρα να δείχνουν τα δόντια τους, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι επαγγελματίες και οι αυτοαπασχολούμενοι είναι σίγουρο ότι θα ζήσουν τον «θάνατο του εμποράκου», όπως ποτέ άλλοτε στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας. Και γι' αυτούς υπάρχει μόνο μια προοπτική, η ολοκληρωτική καταστροφή. Τα μέτρα που παίρνονται τώρα ενάντια στους εργαζόμενους στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα αποτελούν τη χαριστική βολή για τους μικρομεσαίους.

Η «εσωτερική υποτίμηση»

Η πολιτική αυτή αποκαλείται «εσωτερική υποτίμηση» της οικονομίας. Και αποκαλείται έτσι διότι η οικονομία δεν έχει το δικό της νόμισμα να υποτιμήσει και στη θέση του υποτιμά την εργασία, τις αμοιβές, τις ζωές και τις προοπτικές των ανθρώπων που εργάζονται σ' αυτήν. Άλλο ένα μεγάλο ζήτω για το κοινό νόμισμα, το «ισχυρό ευρώ», που δεν μπορεί να υποτιμηθεί σαν την παλιοδραχμή που είχαμε.

Βέβαια, αν είχαμε δικό μας νόμισμα και χρειαζόταν να το υποτιμήσουμε, τότε δεν θα ήταν καθόλου αναγκαία μια «εσωτερική υποτίμηση» με την κατάλυση των συλλογικών συμβάσεων, την υποβάθμιση της εργασίας και των αμοιβών της, τη διάλυση των εργασιακών σχέσεων και φυσικά τις δραστικές περικοπές σε κοινωνικές και ασφαλιστικές δαπάνες. Κατά τ' άλλα υπάρχουν ακόμη κάποιοι που εξακολουθούν να ισχυρίζονται ότι η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος είναι πολύ χειρότερη από την «εσωτερική υποτίμηση» υπό καθεστώς ευρώ, Η νεράιδα της εμπιστοσύνης των αγορών είναι σίγουρο ότι θα τους ανταμείψει πλουσιοπάροχα.

Διαγράψτε χρέη

Υποτίθεται ότι όλη αυτή η καταστροφή γίνεται για να αντιμετωπιστεί το χρέος. Τι σχέση έχει λοιπόν η «εσωτερική υποτίμηση» με την εξυπηρέτηση του χρέους; Τη μόνη σχέση που έχει είναι ότι η «εσωτερική υποτίμηση» είναι σίγουρο ότι θα αυξήσει την επιβάρυνση του χρέους. Όχι μόνο του δημόσιου, αλλά και του ιδιωτικού. Την αλήθεια αυτή αναγνωρίζουν και οι ακραιφνείς οπαδοί της ευρωολοκλήρωσης, όπως ο Μπάρι Άιχενγκριν, ένας από τους εμπνευστές του ευρώ, ο οποίος έγραφε πρόσφατα:

«Ο συνήθης τρόπος για να αμβλυνθούν οι συνέπειες της λιτότητας είναι να συνδυάσει κανείς τις περικοπές στο εσωτερικό με την υποτίμηση του νομίσματος. Η υποτίμηση κάνει τις εξαγωγές πιο ανταγωνιστικές, αντικαθιστώντας με την εξωτερική ζήτηση την εγχώρια ζήτηση που συμπιέζεται. Όμως καθώς καμιά από αυτές τις χώρες δεν έχει εθνικό νόμισμα για να υποτιμήσει, θα πρέπει να υποκαταστήσουν την εξωτερική υποτίμηση με την εσωτερική. Πρέπει να περικόψουν μισθούς, συντάξεις και άλλα κόστη έτσι ώστε να πετύχουν το ίδιο όφελος σε επίπεδο ανταγωνιστικότητας που χρειάζεται για να αντικαταστήσει η εξωτερική ζήτηση την εσωτερική.

Τι γίνεται τώρα;

Οι χώρες της κρίσης έχουν δείξει, στην πραγματικότητα, αξιοσημείωτη αποφασιστικότητα στην εφαρμογή επώδυνων περικοπών. Όμως μια οικονομική μεταβλητή δεν έχει προσαρμοστεί μαζί με τις άλλες: το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος. Η αξία των συσσωρευμένων κυβερνητικών χρεών παραμένει άθικτη και, πέρα από μια χούφτα υποχρεώσεων στους επιλεγόμενους νεότερους πιστωτές, τα τραπεζικά χρέη επίσης παραμένουν άθικτα. Αυτό το απλό γεγονός δημιουργεί μια θεμελιακή αντίφαση για τη στρατηγική της εσωτερικής υποτίμησης: όσο περισσότερο οι χώρες μειώνουν μισθούς και κόστη, τόσο αυξάνουν τα συσσωρευμένα χρέη τους.

Και καθώς τα χρέη γίνονται όλο και πιο ασήκωτα, οι δημόσιες δαπάνες θα πρέπει να περικόπτονται όλο και περισσότερο, οι φόροι να αυξάνονται ώστε να εξυπηρετείται το δημόσιο χρέος και τα παραλειπόμενα, όπως οι τράπεζες. Αυτό με τη σειρά του δημιουργεί την ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερη υποτίμηση, αυξάνοντας περαιτέρω την επιβάρυνση του χρέους και πάει λέγοντας, σε έναν φαύλο κύκλο βυθίσματος στην ύφεση. Επομένως, αν μια εσωτερική υποτίμηση είναι να δουλέψει, η αξία των χρεών, τα οποία συνιστούν ήδη μια μεγάλη επιβάρυνση, πρέπει να μειωθεί. Το κρατικό χρέος θα πρέπει να αναδιαρθρωθεί. Τα χρέη των τραπεζών θα πρέπει να μετατραπούν σε μετοχές και όπου οι τράπεζες είναι αφερέγγυες να διαγραφούν. Το ίδιο και με τα ενυπόθηκα δάνεια, θα πρέπει επίσης να διαγραφούν» («Project Syndicate», 9.12).

Πανομοιότηπα σχέδια πτώχευσης από Γερμανία – ΟΟΣΑ

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Σημαίνουν πολύ απλά ότι οι πολιτικές των περικοπών και της άγριας λιτότητας του μνημονίου είναι ο δρόμος που οδηγεί με μαθηματική βεβαιότητα όχι μόνο στη βαθιά ύφεση, αλλά και στην επίσημη πτώχευση. Μια πτώχευση, την οποία οι επικυρίαρχοι θεωρούν αναπόφευκτη και δεν επιτρέπουν να γίνει πριν ολοκληρωθεί η επίσημη δήμευση και η διαδικασία εκποίησης της χώρας. Κι έτσι, ενώ η κυβέρνηση παίρνει υπάκουα ό,τι μέτρα της επιτάσσουν οι κηδεμόνες της χώρας, συνεχίζονται οι παρασκηνιακές κινήσεις για τον μηχανισμό ελεγχόμενης πτώχευσης στο επίπεδο της ευρωζώνης. Με πρώτη υποψήφια φυσικά την Ελλάδα.

Στο πλαίσιο αυτό διακινούνται σχέδια και προτάσεις που θα διευκολύνουν την ελεγχόμενη πτώχευση της Ελλάδας και των άλλων χωρών της ευρωζώνης, το ένα χειρότερο από το άλλο. Σύμφωνα με το BBC (12.12), το επικρατέστερο σχέδιο ελεγχόμενης πτώχευσης που οι Γερμανοί και οι Γάλλοι θα απαιτήσουν να εγκριθεί από τη σύνοδο κορυφής προβλέπει ότι οι ιδιώτες δανειστές θα πρέπει συμμετέχουν και αυτοί σε μία μελλοντική κρίση χρέους χώρας της ευρωζώνης, όπως αναφέρει προσχέδιο που περιγράφει τη δομή του μόνιμου μηχανισμού ο οποίος θα τεθεί σε ισχύ από το 2013.

Και στάση πληρωμών

Συγκεκριμένα, όπως προβλέπεται, οι ιδιώτες πιστωτές μίας χώρας, ακόμα και αυτοί που έχουν κρατικούς τίτλους, θα επιβαρυνθούν οι ίδιοι πριν η χώρα ζητήσει να ενταχθεί σε μηχανισμό στήριξης. Αν όμως η χώρα εξακολουθήσει να έχει προβλήματα, πρέπει να κηρύξει στάση πληρωμών, αλλά θα συνεχίσει να πληρώνει τα δάνεια που έλαβε νωρίτερα για τη διάσωση της. Θα είναι πάντως πιο εύκολο για τη χώρα να πάρει την έγκριση των πιστωτών της για να κηρύξει στάση, καθώς θα προβλέπονται οι σχετικές ρήτρες συλλογικής δράσης (collective action clauses).

Μια ανάλογη πρόταση φαίνεται να κάνει και ο ΟΟΣΑ σε μια πρόσφατη μελέτη του για την ευρωζώνη (13/12), όπου συνιστά τα εξής: «Απαιτείται ένας αξιόπιστος μηχανισμός για τη διαχείριση δημοσιονομικών κρίσεων. Αυτός πρέπει να συμπεριλαμβάνει έναν μόνιμο μηχανισμό παροχής ρευστότητας με την επιφύλαξη αυστηρών προϋποθέσεων. Αν οι προϋποθέσεις δεν ικανοποιούνται, η χρηματοδοτική στήριξη θα πρέπει ι ανακληθεί».

Κάτι τέτοιο βέβαια θα οδηγήσει τη χώρα που χάνει τη χρηματοδοτική στήριξη στην παύση πληρωμών και την πτώχευση.

Τα πράγματα έχουν πια αγριέψει για τα καλά. Όλοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι η χώρα δεν πρόκειται να αποφύγει ούτε καν την παύση πληρωμών, όχι προς τους δανειστές, αλλά προς το εσωτερικό, προς τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και την κοινωνία συνολικά. Την εικόνα που θα ζήσουμε τους αμέσως επόμενους μήνες την έδωσε ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών όταν σε συνέντευξη του στη «Real News» (12/12) απάντησε στην ερώτηση «Δεν φοβάστε κοινωνικές εκρήξεις»:

«Όμως ειλικρινά ανάμεσα στην επιλογή να δούμε εξοργισμένα πλήθη έξω από κλειστές τράπεζες και κλειστά δημόσια ταμεία, που θα σήμαινε μια χρεοκοπία της χώρας και ανάμεσα σε κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες που διεκδικούν ηπιότερες ρυθμίσεις για τον κλάδο που εκπροσωπούν ή εκφράζουν την αντίδραση τους σε μια συγκεκριμένη κατάσταση ή πολιτική, είναι σαφές ότι κανένας δεν θα επέλεγε το πρώτο».

Η πολιτική της κυβέρνησης και της τρόικας δεν στοχεύει στην αντιμετώπιση της χρεοκοπίας, αλλά στο τσάκισμα των κοινωνικών αντιδράσεων, ώστε, όταν βγουν στον δρόμο τα εξοργισμένα πλήθη, να ωθούνται από την απόγνωση και όχι τη διεκδίκηση συγκεκριμένων λυτρωτικών αιτημάτων, που δεν μπορεί να είναι άλλα από την εδώ και τώρα διαγραφή του χρέους μαζί με την έξοδο από το ευρώ. 

ΠΗΓΗ: Παρασκευή, 17 Δεκεμβρίου 2010, http://seisaxthia.blogspot.com/2010/12/blog-post_17.html

Σημείωση admin: Δημοσιεύτηκε και στο «Π» στις 15-12-2010.

Η χουντοποίηση της κοινοβουλευτικής «Δημοκρατίας»

Του Τάκη Φωτόπουλου*

Οι μαζικές κινητοποιήσεις της 15/12 σηματοδοτούν ένα νέο στάδιο στον αγώνα κατά της κοινοβουλευτικής Χούντας που αποθρασυμένη, με τη βοήθεια της διεθνούς αγυρτείας τύπου Ντομινικ Στρος-Καν, προχωρά τώρα στη κατεδάφιση κάθε εργασιακής κοινωνικής κατάκτησης. Είναι βέβαια σαφές ότι η ουσιαστική κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων δεν έχει καμιά σχέση με τη κρίση του χρέους – όπως δεν είχε καμιά σχέση και η καθοριστική υπονόμευση των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, η μετατροπή δημοσίων αγαθών σε ιδιωτικά κ.λπ..

Προφανώς, το μόνο για το οποίο οι δανειστές μας θα μπορούσαν να είχαν απαίτηση θα ήταν η αποπληρωμή του χρέους και όχι να επιβάλλουν και κανόνες για το πως θα ζούμε και θα εργαζόμαστε, κάτι που ούτε όταν χρεοκοπήσαμε και επίσημα στα τέλη του 19ου αιώνα δεν τόλμησαν να επιβάλλουν οι τότε δανειστές μας. Και αυτό αποτελεί άλλη μια απόδειξη ότι είναι η συμμετοχή μας στην ΟΝΕ και την ΕΕ που μας υποχρεώνει να γίνουμε κυριολεκτικά δούλοι των ξένων και ντόπιων ελίτ [1], τις οποίες εκπροσωπεί επάξια η χειρότερη και πιο επικίνδυνη κυβέρνηση στην μεταπολεμική Ελλάδα: η κυβέρνηση των απατεώνων «σοσιαλιστών» πολιτικάντηδων του ΠΑΣΟΚ.

Από την άλλη όμως μεριά, η χoυντοποίηση της κοινοβουλευτικής «δημοκρατίας» προχωρά ακάθεκτη, και όχι μόνο στην Ελλάδα. Έτσι, τις τελευταίες εβδομάδες… γίνεται φανερό ότι η νέα μορφή «δημοκρατίας» που ανατέλλει σε ολόκληρη την ΕΕ δεν είναι απλά «ημι-ολοκληρωτική» [2], όπως είχα αναφέρει στην αρχή της κρίσης, αλλά ένα σαφές δείγμα χουντο-κοινοβουλευτισμού, ο οποίος θεμελιώνεται σε δύο βασικά στοιχεία: πρώτον, στη κατάφωρη εξαπάτηση και, δεύτερον, στη φυσική βία. Είναι μάλιστα η καθοριστική θεμελίωσή της στο πρώτο στοιχείο που την διαφοροποιεί από μια καθαρή χούντα, εφόσον έχει απόλυτη ανάγκη την απάτη για τη «νομιμοποίησή» της από το εκλογικό σώμα, ενώ όσον αφορά στο δεύτερο στοιχείο οι διαφορές μεταξύ των δυο ειδών χούντας καθημερινά γίνονται και λιγότερες.

Όσον αφορά στο πρώτο στοιχείο, τα ΜΜΕ και κυρίως τα τηλεοπτικά που ελέγχουν τη σκέψη των περισσότερων πολιτών και ελέγχονται απόλυτα από τις ντόπιες και ξένες ελίτ, παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην εξαπάτηση του εκλογικού σώματος εξοστρακίζοντας συστηματικά κάθε εναλλακτική άποψη για τα πραγματικά αίτια της κρίσης και προβάλλοντας μόνο ανώδυνες παραλλαγές των καθεστωτικών απόψεων, ενισχυμένες από τους συστημικούς «κομισάριους»: ακαδημαϊκούς και δημοσιογράφους που ξέρουν πολύ καλά τι πρέπει να λένε για να διατηρήσουν το κοινωνικο-οικονομικό στάτους τους. Παρ' όλη όμως τη καθοριστική ισχύ των ΜΜΕ, η απάτη γίνεται όλο και πιο φανερή στα λαϊκά στρώματα.

Στη Βρετανία, για παράδειγμα, η λαϊκή οργή δεν στρέφεται τόσο κατά των Συντηρητικών, οι οποίοι άλλωστε δεν έκρυψαν προεκλογικά τις προθέσεις τους να επιβάλλουν άγρια μέτρα που θα κτυπούσαν τα λαϊκά στρώματα, ώστε να «σωθούν» οι ιδιωτικές Τράπεζες από την αναπόφευκτη χρεοκοπία που προκάλεσαν οι χρηματοπιστωτικές φούσκες, με τις οποίες θησαύρισαν οι ελίτ τα τελευταία χρόνια. Η οργή στρέφεται βασικά κατά των δήθεν «προοδευτικών» φιλελευθέρων στη συμμαχική κυβέρνηση, οι οποίοι υποσχόντουσαν εντελώς αντίθετα μέτρα, όσον αφορά συγκεκριμένα στην ιδιωτικοποίηση της παιδείας, από αυτά που επιβάλλουν σήμερα. Στην Ελλάδα, βέβαια, οι απατεώνες του ΠΑΣΟΚ δεν δίστασαν προεκλογικά να υποσχεθούν ένα γενικό πρόγραμμα που δεν είχε καμιά σχέση με τα ληστρικά μέτρα που εφαρμόζουν σήμερα και δεν διανοήθηκαν ποτέ, ακόμη και όταν προκληθήκαν γι' αυτό, να ζητήσουν τη λαϊκή έγκρισή τους μέσα από δημοψήφισμα.

Όσον αφορά στη φυσική βία, αυτή αυξάνει ανάλογα με τον βαθμό που η εξαπάτηση γίνεται αναποτελεσματική. Έτσι, στην Ισπανία και την Ελλάδα οι κοινοβουλευτικές χούντες καταφεύγουν σε επιστρατεύσεις των απεργών, με τους Ισπανούς στρατιωτικούς να μη διστάζουν να εξαναγκάζουν, με τα πιστόλια στα χέρια, τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας να εργαστούν [3]. Στη μητέρα του κοινοβουλευτισμού, τη Βρετανία, έφιπποι αστυνομικοί τσαλαπατούν τους φοιτητές επειδή τολμούν να μην κάνουν πια «κόσμιες» διαδηλώσεις, όπως συνήθως, ενώ δημοσιεύουν τις φωτογραφίες τους ως καταζητούμενους εγκληματίες και, στη συνέχεια, προβαίνουν σε μαζικές συλλήψεις. Τώρα, μάλιστα, συζητούν την απαγόρευση των διαδηλώσεων στο μέλλον! [4]

Σήμερα, σε αντίθεση για παράδειγμα με τον Μάη του '68, δεν έχουμε μια επιθετική δράση «από τα κάτω», με στόχο την ριζοσπαστική αλλαγή της κοινωνίας, αλλά την πιο αντιδραστική επίθεση των ελίτ «από τα πάνω» που έχουμε δει στη σύγχρονη Ιστορία, με στόχο την ανατροπή των κοινωνικών κατακτήσεων πολλών δεκαετιών, η οποία μάλιστα παρουσιάζεται από τους απατεώνες πολιτικούς και τα παπαγαλάκια τους ως «σωτηρία της Πατρίδος»! Αυτό είναι και το κύριο χαρακτηριστικό του χουντο-κοινοβουλευτισμού, ο οποίος αν δεν ανατραπεί «ομαλά» με την ανάπτυξη ενός μαζικού απεργιακού κινήματος από κάτω, οδηγεί αναπόφευκτα σε μορφές βίας που έχουμε να δούμε από τον καιρό του μεσοπολέμου στην Ευρώπη…

[1] Βλ. Η Ελλάδα ως προτεκτοράτο της υπερεθνικής ελίτ, (Γορδιος Νοεμβρης 2010)
[2] "H ημι-ολοκληρωτική «δημοκρατία» στη Νέα Τάξη», «Ε», 9/5/2009
[3] http://www.rtve.es/mediateca/videos/20101204/este-estado-ansiedad-imposible-dirigir-aviones/952905.shtml 
[4] "More than 180 arrests over fees protests", Independent, 15/12/2010

http://www.inclusivedemocracy.org/fotopoulos/

* Δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία, 18.12.2010

ΠΗΓΗ: http://www.iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=1853:-lr&catid=54:anpolitiki&Itemid=284

 Σημείωση: Οι υπογραμμίσεις έγιναν από τον admin.

Αρχή Πιστοποίησης της Παιδαγωγικής Ακαταλληλότητας·

Αρχή Εκθεμελίωσης της Κοινωνικής Συνοχής…*

Του Γιάννη Στρούμπα

Δεν πρόλαβε να συμπληρωθεί ένας μήνας αφότου το υπουργείο Παιδείας εξέδωσε εγκύκλιο (9/11/2010) αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να διαχειρίζονται οι σύλλογοι διδασκόντων τις περιπτώσεις επιβολής ποινών σε μαθητές, και νέα υπόθεση, πάλι σχετική με τη στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στους μαθητές, είδε το φως της δημοσιότητας.

Η νέα υπόθεση, όπως παρουσιάστηκε από τα μέσα ενημέρωσης, συνεχίζει τη δημιουργία απαξιωτικού κλίματος απέναντι στους εκπαιδευτικούς, με μέθοδο πανομοιότυπη με εκείνη που ακολουθήθηκε από το υπουργείο μέσω των διαρροών του στον τύπο κατά το προηγούμενο ζήτημα, το σχετικό με την επιβολή ποινών. Καί στις δύο περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται ανεπαρκείς παιδαγωγικά, ως αδιάκριτοι και αυταρχικοί.

Το νέο συμβάν αφορά δύο μαθήτριες γυμνασίου, οι οποίες, κατά την ώρα του μαθήματος των θρησκευτικών, ασχολούνταν με τετράδιο στο οποίο περιλαμβάνονταν προσωπικές τους σημειώσεις, κι όχι με το μάθημα. Η καθηγήτρια των θρησκευτικών αφαίρεσε από τις μαθήτριες το τετράδιο, παρά τη σχετική επισήμανση εκείνων πως το τετράδιο περιείχε προσωπικές τους πληροφορίες. Το αίτημα των μαθητριών για την επιστροφή του τετραδίου τους επαναλήφθηκε κι από τους γονείς τους προς τον σύλλογο διδασκόντων του γυμνασίου, ο οποίος αρνήθηκε να το επιστρέψει στους κατόχους του, θεωρώντας ότι όφειλε να το χρησιμοποιήσει στο τέλος της σχολικής χρονιάς, προκειμένου να αξιολογήσει τη διαγωγή των μαθητριών. Κατόπιν της άρνησης του συλλόγου διδασκόντων να ανταποκριθεί στο αίτημα των γονέων, οι τελευταίοι απευθύνθηκαν στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, η οποία αποφάνθηκε πως το τετράδιο θα έπρεπε να επιστραφεί στις μαθήτριες και να καταστραφούν τυχόν αντίγραφά του, εφόσον είχαν δημιουργηθεί.

Το θέμα παρουσιάστηκε από ποικίλα μπλογκ στο διαδίκτυο, ενώ το αναπαρήγαγαν και μέσα ενημέρωσης με μεγάλη εμβέλεια, όπως ο «Σκάι» (http://www.skai.gr/news/greece/article/157773/paranomi-i-afairesi-tetradiou-me-prosopikes-simeioseis-mathiti-/), η «Καθημερινή» (http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_03/12/2010_367396) και το «real.gr» (η καθημερινή ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας «Realnews») (http://www.real.gr/DefaultArthro.aspx?page=arthro&id=28236&catID=3), όλα τους στις 3/12/2010.

Μάλιστα ο έγκυρος εκπαιδευτικός ιστότοπος «Αλφαβήτα», που συγκεντρώνει τις ειδήσεις εκπαιδευτικής θεματολογίας, αναπαράγοντας την είδηση από το ειδησεογραφικό «NewsIt», «χάρισε» στο αναγνωστικό κοινό μια ολοζώντανη, δραματοποιημένη δημοσιογραφική κάλυψη με συναισθηματικές περιγραφές όπως «οι δύο ανήλικες μαθήτριες την ώρα του μαθήματος είδαν με απογοήτευση τον καθηγητή τους να τους παίρνει από τα χέρια ένα τετράδιο […]» ή «ανένδοτος ο καθηγητής δεν το επέστρεφε όσο και αν παρακαλούσαν οι μαθήτριες […]» (οι υπογραμμίσεις με πλάγια στοιχεία δικές μου) (http://www.alfavita.gr/artro.php?id=16122 , 3/12/2010). Βέβαια, εκτός από τη φτηνή μελό διάσταση στο ρεπορτάζ του «NewsIt», η οποία προσιδιάζει μάλλον σε σαπουνόπερα παρά σε σοβαρό ειδησεογραφικό μέσο, προκύπτει και μία διαφορετική πληροφόρηση επί των γεγονότων, αφού ο εμπλεκόμενος σε αυτά εκπαιδευτικός μεταλλάσσεται από καθηγήτρια σε καθηγητή, στοιχείο που αποδεικνύει την ελαφρότητα και την προκατάληψη με την οποία πραγματοποιήθηκαν η προσέγγιση κι η αναπαραγωγή του συμβάντος.

Οι «ανένδοτοι», «ασυμπόνετοι», «αυταρχικοί» εκπαιδευτικοί πιστοποιούν στο ενεργητικό τους τούς συνηθισμένους πλέον «τίτλους» ακαταλληλότητας, μόνο που αυτή τη φορά οι τίτλοι επικυρώνονται κι από την Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων· ή μάλλον την Αρχή Πιστοποίησης της Παιδαγωγικής Ακαταλληλότητας! Ο ιστότοπος «esos.gr» (3/12/2010) παραθέτει το σκεπτικό της: «Η συγκεκριμένη συμπεριφορά των μαθητριών, της ανταλλαγής δηλαδή κατά την ώρα της διδασκαλίας πρόχειρου τετραδίου στο οποίο αναγράφονταν, επίσης κατά την ώρα του μαθήματος, διάφορες απόψεις τους, προδήλως είναι δυνατόν να θεωρηθεί επιλήψιμη και να επισύρει πειθαρχικές κυρώσεις. Η βίαιη όμως και χωρίς τη θέληση της μαθήτριας αφαίρεση του τετραδίου, η παράδοσή του στο σύλλογο των καθηγητών και πολύ περισσότερο η ανάγνωση του περιεχομένου του αποτελούν πράξεις που εξέρχονται του καλώς εννοούμενου δικαιώματος του καθηγητή για επιβολή πειθαρχικών κυρώσεων εις βάρος του μαθητή και επομένως η επεξεργασία και καταχώριση του τετραδίου σε αρχείο είναι παράνομη. Η προσβολή της προσωπικότητας του μαθητή στην κρίσιμη ηλικία της εφηβείας είναι ασυγκρίτως βαρύτερη και του οφέλους που θα επιφέρει σε αυτόν η πειθαρχική ποινή που τυχόν θα επιβληθεί, αλλά και του γενικού οφέλους που θα επιφέρει στη μαθητική κοινότητα η τιμωρία αυτή.» (http://esos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=10553:prosopika-dedomena-ton-mathiton-mporoun-oi-ekpaideitikoi-na-afairesoun-apo-mathites-tetradia-me-prosopikes-simeioseis?&Itemid=1796&tmpl=component&print=1)

Η απόφαση της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων αποπειράται να ακροβατήσει ισορροπώντας με πολιτική ορθότητα μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών στο συγκεκριμένο ζήτημα. Αναγνωρίζει πως η ενασχόληση στην αίθουσα με τετράδιο που δεν αφορά το αντικείμενο διδασκαλίας δύναται να επισύρει πειθαρχικές κυρώσεις. Παράλληλα όμως διευκρινίζει πως η αφαίρεση του τετραδίου με βίαιο τρόπο δεν είναι επιτρεπτή, ενώ και η πρόσβαση σε σημειώσεις προσωπικού χαρακτήρα, που συνιστούν προσωπικά δεδομένα, καθώς και η διάδοσή τους, είναι πράξεις παράνομες, που προσβάλλουν την προσωπικότητα των εφήβων.

Είναι δύσκολη η τοποθέτηση σ’ ένα ζήτημα λεπτό, για όσους δεν υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρές του. Η τροπή των αντίστοιχων υποθέσεων δεν σχετίζεται απλώς με τα «αστυνομικά» ή τα μετρήσιμα «μαθηματικά» δεδομένα τους, τα οποία αξιολόγησε η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Η επίλυση μιας υπόθεσης με τρόπο ειρηνικό ή η κατάληξή της σε αδιέξοδο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις αντιδράσεις των εμπλεκόμενων πλευρών, για παράδειγμα από τη νηφάλια ή την απότομη κι ειρωνική αντίδραση του διδάσκοντα, μα κι από τη στάση ειλικρινούς μεταμέλειας των μαθητών ή την ανυποχώρητη άρνησή τους να παραδεχτούν το σφάλμα τους. Σίγουρα η ψυχραιμία και η διάθεση προσέγγισης των δύο πλευρών μεταξύ τους με καλή πίστη μπορούν να αποδειχτούν αποτελεσματικές.

Ωστόσο πέρα από την «ισορροπημένη» στάση που αποπειράθηκε η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, τα μέσα ενημέρωσης και τα μπλογκ επέλεξαν μία μονόπλευρη απόδοση δικαίου προς τη μεριά των μαθητριών, με την παράλληλη, όπως προαναφέρθηκε, αρνητική αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Η εικόνα που προβλήθηκε για μία ακόμη φορά ήταν εικόνα δαιμονοποίησης των διδασκόντων και καθαγιασμού των μαθητικών στάσεων, ασχέτως του περιεχομένου τους. Όμως αν στόχος του σχολείου είναι η πνευματική, ψυχική και ηθική καλλιέργεια των μαθητών, τότε ίσως θα ’πρεπε να διερωτόμαστε τι ρόλο διαδραματίζει στα χέρια των μαθητριών ένα τετράδιο με περιεχόμενο διαφορετικό από εκείνο του αντικειμένου διδασκαλίας. Επιπρόσθετα, ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους ένα σύστημα εκπαίδευσης αφήνει αδιάφορους κάποιους μαθητές απέναντί του. Κι οπωσδήποτε, με ποιον τρόπο οι οικογένειες, πέρα από την πολιτεία και τους λειτουργούς της, εμφυσούν στα παιδιά τους την αγάπη για την παιδεία, μ’ όσες δυσκολίες κι αν ανακύπτουν στα μονοπάτια της, ή αντίθετα τα εθίζουν σε μια θρασεία, απαξιωτική, νεοπλουτίστικη αλαζονεία, που υποτιμά τα πάντα, θεωρώντας πως μπορεί με προπέτεια να τα καθυποτάξει.

Ακόμη όμως και η επιχειρηματολογία της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, παρά την εξισορροπητική της διάθεση, δεν ευσταθεί. Η Αρχή σημειώνει στο σκεπτικό της απόφασής της πως «τα δεδομένα πρέπει να συλλέγονται κατά τρόπο θεμιτό και νόμιμο για καθορισμένους, σαφείς και νόμιμους σκοπούς και να υφίστανται θεμιτή και νόμιμη επεξεργασία εν όψει των σκοπών αυτών». Η ενέργεια της καθηγήτριας σε καμία περίπτωση δεν απέχει από τους προαναφερθέντες «σαφείς και νόμιμους σκοπούς». Ο εκπαιδευτικός επιφορτίζεται με ρόλο παιδαγωγικό και κηδεμονικό. Αναλαμβάνει να οδηγήσει τους μαθητές του όχι μόνο προς τη γνώση επαναφέροντάς τους στο διδακτικό αντικείμενο αν αποσπώνται από κάτι διαφορετικό, μα και να τους προστατεύει από κακοτοπιές, όπως η χρήση ναρκωτικών ή η σεξουαλική κακοποίηση. Η στάση που προτείνει η Αρχή κρατά τους μαθητές εγκλωβισμένους σε οποιονδήποτε κίνδυνο, δεν επιτρέπει καμία σωτήρια επέμβαση από την πλευρά των ενηλίκων. Σε μία αντίστοιχη περίπτωση, φυσικά, τα επιτιμητικά μέσα ενημέρωσης ελέγχουν την απουσία των διδασκόντων και τους χρεώνουν μέχρι και «συγκάλυψη βιασμού», όπως έχει συμβεί άλλωστε στο πρόσφατο παρελθόν.

Η αναφορά, πάλι, στην «προσβολή της προσωπικότητας» του έφηβου μαθητή,  που είναι «ασυγκρίτως βαρύτερη και του οφέλους που θα επιφέρει σε αυτόν η πειθαρχική ποινή που τυχόν θα επιβληθεί, αλλά και του γενικού οφέλους που θα επιφέρει στη μαθητική κοινότητα η τιμωρία αυτή», κρίνεται σαν επιχειρηματολογία παντελώς έωλη. Πραγματικό κίνδυνο για την υγιή διαμόρφωση της προσωπικότητας των μαθητών συνιστά η ανοχή της νοοτροπίας χαλαρότητας, η δικαίωση της ήσσονος προσπάθειας, η ουσιαστική επιβράβευση της πνευματικής αποχής από τη διδασκαλία και η μετατροπή της σε αυτονόητο δικαίωμα. Η στάση αυτή ωθεί τους μαθητές στην ευκολία, ακόμη και σε εκβιασμό ή αυταρχικότητα απέναντι στους καθηγητές τους, και δομεί προσωπικότητες ανερμάτιστες, χωρίς σεβασμό και απαιτήσεις ήθους. Το ατομικό και το συλλογικό όφελος αναμφίβολα καταργούνται, καθώς η ατομική, εκβιαστική αυθαιρεσία εκθεμελιώνει την κοινωνική συνοχή. Κι η Αρχή, όσο κι αν θα ισχυριζόταν πως παρερμηνεύεται, φέρει την ευθύνη της ακέραια, γιατί θα ’πρεπε να διαθέτει τη στοιχειώδη εμπειρία και ωριμότητα ώστε να υποψιαστεί και να προλάβει τον τρόπο με τον οποίο τα μέσα ενημέρωσης θα εκλάμβαναν την απόφασή της και θα δημιουργούσαν λαϊκίστικα λάθος εντυπώσεις. Η εκπομπή του λάθους, διαλυτικού των κοινωνιών μηνύματος πως οι μαθητές μπορούν να ενεργούν ανεξέλεγκτοι κατά το δοκούν, συντελέστηκε. Και δυστυχώς δεν επιδέχεται επιστροφή.

Είναι υπερβολική τάχα η απόδοση πρόθεσης λαϊκισμού στα μέσα ενημέρωσης; Διόλου, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς πως η συγκεκριμένη υπόθεση κάθε άλλο παρά νέα είναι! Ανάγεται στο 2000, η δε απόφαση της Αρχής – αναρτημένη στην ιστοσελίδα της – είναι η υπ’ αριθμόν 35/2001 κι εκδόθηκε στις 19/3/2001! Τα μέσα ενημέρωσης και τα μπλογκ αναπαρήγαγαν ακριβώς το προ δεκαετίας συμβάν, με τους ίδιους πρωταγωνιστές! Ποιοι λόγοι θα ωθούσαν στην πλαστή προβολή ενός ξεπερασμένου συμβάντος με όρους επικαιρότητας; Αν η παραχάραξη της επικαιρότητας δεν είναι απλό προϊόν της επιπολαιότητας κάποιου απελπισμένου δημοσιογράφου που έψαχνε θέμα για να γεμίσει τις σελίδες του, παρασύροντας όλους τους υπόλοιπους, τότε εύλογα μπορεί να υποτεθεί πως πρόκειται για προμελετημένη ενέργεια, που αποσκοπεί στον εξευτελισμό των εκπαιδευτικών. Κι εδώ πλέον οφείλουν, όσοι διακίνησαν την υπόθεση, να αποκαλύψουν τον πληροφοριοδότη τους, αποκάλυψη που θα ερμηνεύσει άλλωστε και τη σκοπιμότητα της σπίλωσης, σε μια περίοδο που ομολογουμένως κι άλλοι επαγγελματικοί κλάδοι δέχονται επιθέσεις λάσπης, ενόψει της αποψίλωσης βασικών εργασιακών δικαιωμάτων.

Γιάννης Στρούμπας

Η κατάργηση του θεσμού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Του Γιώργου Σιγάλα*

      Αγία Παρασκευή, 14 Δεκεμβρίου 2010

Το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (Π.Ι.) είναι ο παλαιότερος ερευνητικός  και συμβουλευτικός θεσμικός φορέας σε θέματα Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Είναι ανεξάρτητη δημόσια υπηρεσία και υπάγεται στον υπουργό Παιδείας. Σκοπός του  είναι η υποβολή  εισηγήσεων και  προτάσεων για τα προγράμματα σπουδών και τα σχολικά βιβλία, για τη χάραξη εκπαιδευτικής πολιτικής, για επιμορφώσεις και  για έρευνες. Παράλληλα εφαρμόζει και υλοποιεί αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας.

Με την αφορμή όμως της επικείμενης συγχώνευσης του Π.Ι. με τρεις άλλους φορείς επιχειρείται να αποψιλωθούν οι αρμοδιότητές του και να ακυρωθεί η ουσιαστικότερη λειτουργία του, δηλαδή, η θεωρητική τεκμηρίωση της εκπαιδευτικής πολιτικής,  η προστασία της εκάστοτε ηγεσίας του Υπουργείου Παιδείας από τυχόν αστοχίες και  η διατήρηση της εύρυθμης λειτουργίας των σχολείων με την αποφυγή αναστάτωσης εκπαιδευτικών, μαθητών και γονιών. Αυτό απειλείται να γίνει με την παύση του χαρακτήρα του Π.Ι. ως ανεξάρτητου οργάνου,   τις εισηγήσεις του οποίου όφειλε να λαμβάνει υπόψη του  ο υπουργός και να τις μνημονεύει στις αποφάσεις του και να μετατραπεί σε ένα απλά γνωμοδοτικό και εξουδετερωμένο όργανο. Είναι προφανές ότι,  παρ΄ όλο που οι εισηγήσεις αυτές δεν είχαν δεσμευτικό χαρακτήρα,  οι αποφάσεις του υπουργού δεν ήταν δυνατόν να είναι σε πλήρη αντίθεση με αυτές. Τώρα, όμως,  θα μπορεί  η σημερινή ηγεσία ελεύθερα και ανεξέλεγκτα για θέματα αρμοδιότητας του Π.Ι. να ορίζει εξωθεσμικές μονοκομματικές και εφήμερες  μονοκομματικές επιτροπές συγκροτούμενες από διάφορους "γνωστούς" ή "παρέες", οι οποίες θα αποφαίνονται χωρίς ευθύνη, μνήμη, συνέχεια και συνέπεια και να υπονομευτεί το μέλλον των παιδιών μας. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να μπουν σε περιπέτειες το δωρεάν σχολικό βιβλίο, η δωρεάν παιδεία, η ελευθερία  των ιδεών. Θα επιχειρείται πλέον ανεξέλεγκτα η ιδεολογική χειραγώγηση της εκπαίδευσης, βορά στα ιδιωτικά συμφέροντα και στην αγορά εργασίας.

Ο θεσμός του Π.Ι., όπως κάθε θεσμός, προστάτευε τη δημοκρατική λειτουργία στην εκπαίδευση. Τα μέλη του Κύριου Προσωπικού του Π.Ι. έχουν υψηλότατο επιστημονικό επίπεδο. Εκλέγονται με τις ίδιες διαδικασίες και τα ίδια προσόντα με τα μέλη ΔΕΠ  των ΑΕΙ, δηλαδή διδακτορικό στην απαιτούμενη ειδικότητα, δημοσιεύσεις αλλά και επιπλέον μακροχρόνια διδακτική εμπειρία στα σχολεία του Δημοτικού , Γυμνασίου και Λυκείου.

Η δομή του Π.Ι. είναι αντίστοιχη με αυτή του Συμβουλίου Επικρατείας και λειτουργεί με Ολομέλεια και  Τμήματα. Στα Τμήματα το κάθε θέμα μελετάται από τους εισηγητές, συζητείται, γίνονται οι αναγκαίες  ζυμώσεις και λαμβάνεται η απόφαση με ψηφοφορία. Εκφράζονται από τα εκλεγμένα (και όχι διορισμένα) μέλη όλες οι ιδεολογικές και εκπαιδευτικές απόψεις οι αντίστοιχες των οποίων  υπάρχουν στην εκπαιδευτική κοινότητα αλλά και στην ελληνική κοινωνία γενικότερα. Με τη ζύμωση των ιδεών και των επιστημονικών αντιπαραθέσεων αποφασίζεται συνήθως η μεσότητα, ώστε η εκπαίδευση να εξελίσσεται με ώριμα βήματα, χωρίς αρνητικούς κραδασμούς.

Οι περί την Υπουργό διαδίδουν ότι το Π.Ι. δεν έχει την έξωθεν καλή μαρτυρία. Αυτό όμως είναι μεγάλο ψέμα. Η εκπαιδευτική κοινότητα εμπιστεύεται το Π.Ι. και τους επώνυμους Συμβούλους του. Η εκπαίδευση εδώ και δεκαετίες στηρίζεται αποκλειστικά στα σχολικά βιβλία που συγγράφονται με καθοδήγηση και ευθύνη του Π.Ι.. Η διδακτική και μαθησιακή δραστηριότητα στηρίζεται αποκλειστικά στα Προγράμματα Σπουδών που συντάσσει το Π.Ι., στα βιβλία δασκάλου και στις οδηγίες που συντάσσει το Π.Ι.. Η εμπιστοσύνη στο Π.Ι. αποδείχτηκε περίτρανα από την πρόσφατη δημόσια διαβούλευση, στην οποία οι πολίτες προτείνουν να επανεξεταστούν  έντεκα φορείς του Υπουργείου Παιδείας, αλλά εξαιρούν το Π.Ι.. 

Με την "αναδιάρθρωση"  του Π.Ι. θέλουν την αποξένωσή του από την καθημερινή εκπαιδευτική πράξη. Θέλουν να μετατρέψουν το Π.Ι. σε μια εξουδετερωμένη ομάδα που, αντί να είναι επιτελικό όργανο,  θα υλοποιεί ορισμένες αποφάσεις του υπουργού. Θέλουν,  από ανεξάρτητη δημόσια υπηρεσία που είναι σήμερα,  να το μετατρέψουν σε νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ), για να ελέγχεται καλλίτερα και να κλείσει μελλοντικά ευκολότερα. Στο Διοικητικού Συμβούλιο του ΝΠΔΔ δεν προβλέπεται να συμμετέχουν οι κοινωνικοί εταίροι (ΟΛΜΕ, ΔΟΕ κ. ά), όπως θα έπρεπε, ούτε εκλεγμένα μέλη από το επιστημονικό προσωπικό! Αντίθετα θα διορίζονται όλοι από την ηγεσία του Υπουργείου! Ακυρώνουν την οποιαδήποτε σχέση του νέου "Παιδαγωγικού Ινστιτούτου" με την κατάρτιση προγραμμάτων σπουδών, με τη συγγραφή του σχολικού βιβλίου, με τη δημιουργία εποπτικών υλικών. Αντίθετα προβλέπεται να παρέχει τις μέχρι τώρα δωρεάν υπηρεσίες του με αμοιβή ακόμη και σε ιδιώτες.

Μας  λένε ότι θέλουν το Π.Ι. να είναι ευέλικτο, ολιγομελές, λιγότερο γραφειοκρατικό. Βέβαια κανείς  δεν έχει αντίρρηση σε πραγματικές προτάσεις βελτίωσης και πρώτοι εμείς έχουμε καταθέσει βελτιωτικές προτάσεις του νόμου 1566/85, αλλά δεν μας έχει δοθεί η ευκαιρία διαλόγου. Στην πραγματικότητα σχεδιάζουν ένα νέο " Παιδαγωγικό Ινστιτούτο" που τα μέλη του δεν θα συμμετέχουν σε όργανα (Ολομέλεια, Τμήματα) με σαφές και διαφανές πλαίσιο διαδικασιών, ώστε να μπορούν να εκφράσουν τις απόψεις τους, αλλά σε "γραφεία"  που θα παραδίδουν ατομικές εκθέσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο,  όταν τους ζητηθούν. Περιορίζουν τον αριθμό των  θέσεων  του Κύριου Προσωπικού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και δεν προβλέπεται ειδικότητα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να διεκδικήσουν την ίδια θέση επιστήμονες προερχόμενοι από τελείως διαφορετικά επιστημονικά πεδία!

Θέλουν να μειώσουν το επιστημονικό κύρος των μελών του Κύριου Προσωπικού του Π.Ι. σχεδιάζοντας τον υποβιβασμό των Συμβούλων σε Συμβούλους Β΄! και να εμποδίσουν την εξέλιξή τους, επαναφέροντας το θεσμό της έδρας  που με αγώνες καταργήθηκε στα ΑΕΙ, καθώς θα πρέπει να χηρέψει η θέση του Συμβούλου Α,  για να εξελιχθεί ένας μόνον Σύμβουλος Β΄. Θέλουν να καταργήσουν τη μονιμότητα στους Παρέδρους του Π.Ι. απαξιώνοντας,  χάριν της υποτιθέμενης "ευελιξίας",  τη συσσωρευμένη εμπειρία τους, την εξειδίκευσή τους, τη συλλογική μνήμη της μονιμότητας. Στο νέο "Παιδαγωγικό Ινστιτούτο" το επιστημονικό προσωπικό θα είναι οι πρώτοι δημόσιοι υπάλληλοι που δεν θα έχουν μονιμότητα. Θα μπορούν να επανακριθούν και μπροστά στην απειλή της επανάκρισης,  οι γνωμοδοτήσεις τους θα αρκεστούν, αντί να είναι επιστημονικές και ανεξάρτητες, να είναι απλώς αρεστές.

Θέλουν να επιβάλλουν ως πλειοψηφικό ρεύμα στην εκπαιδευτική κοινότητα τις προσωπικές απόψεις ατόμων μιας ομάδας  περί την Υπουργό.

 Εξ όλων αυτών συμπεραίνεται τελικά  ότι μέσω της επιχειρούμενης "αναδιάρθρωσης" του Π.Ι. επιδιώκεται η ιδεολογική χειραγώγηση της εκπαίδευσης, η αποφυγή οποιασδήποτε κριτικής και έλεγχος στην εκπαιδευτική πολιτική της ηγεσίας, ο ρεβανσισμός ορισμένων ατόμων και η ενίσχυση της προσωπικής τους επιρροής.  Καταργούν τις διατάξεις της κείμενης νομοθεσίας που προβλέπουν την εισήγηση, πρόταση ή την παροχή απλής ή σύμφωνης γνώμης εκ μέρους του Π.Ι. που καταργείται. Επιχειρείται η μετακύληση του κόστους του σχολικού βιβλίου στους γονείς, η παράδοση της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ως ευκαιρία νέας "αγοράς" σε ιδιωτικά συμφέροντα.

Η εκπαιδευτική κοινότητα θα τους επιτρέψει να καταργήσουν το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο;

* Ο Γιώργος Σιγάλας είναι  Σύμβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Πρόεδρος της  Ένωσης του Κύριου Προσωπικού του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

ΠΗΓΗ: 15/12/2010 – 16:35, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=17216

Το ζητούμενο σήμερα είναι η ενότητα και κοινή δράση της αριστεράς

Συνέντευξη της Σοφίας Σακοράφα

(στο Δημήτρη Χρήστου)

* Όταν αποφάσισες να αρνηθείς την ψήφιση των όρων του Μνημονίου, είχες φανταστεί τελικά το μέγεθος της επίθεσης που φτωχοποιεί μαζικά δεκάδες χιλιάδες νοικοκυριά;

Το εργαλείο πρόβλεψης δεν είναι η φαντασία, αλλά η γνώση των ίδιων συνεπειών που έχει προκαλέσει η προσφυγή στο ΔΝΤ σε άλλες χώρες, με διαφορετικές μάλιστα δομές, με διαφορετικά ιστορικά αλλά και παραγωγικά δεδομένα, σε διαφορετικά μήκη και πλάτη του πλανήτη. Η φτώχεια λοιπόν είναι παντού μια κυρίαρχη συνέπεια. Αλλά όχι η μόνη.

Για να φτάσεις στην πλήρη επιβολή, που οδηγεί και στην απόλυτη εξαθλίωση, προϋπόθεση είναι η απώλεια της εθνικής σου ανεξαρτησίας, το γκρέμισμα ακόμη και των αστικών θεσμών, όπως είναι η στοιχειώδης λειτουργία του κοινοβουλίου, η διαμόρφωση ενός κλίματος τρομοκρατίας από τους μηχανισμούς προπαγάνδας και τα ΜΜΕ, η επικράτηση της λογικής της συλλογικής ευθύνης και ο κοινωνικός αυτοματισμός ή αλλιώς κοινωνικός κανιβαλισμός, όπου η μία κοινωνική ομάδα αντιμάχεται την άλλη.

Αυτά όλα είναι τα πολιτικά ντοκουμέντα μιας συσσωρευμένης γνώσης. Σήμερα ένα προς ένα αναπτύσσονται και στην ελληνική κοινωνία. Η απόφαση λοιπόν να αντιταχθώ στο μνημόνιο δεν ήταν συναισθηματική, δε στηρίχθηκε σε εικασίες. Ήταν μία απόφαση πολιτική, που στηρίχτηκε σε δεδομένα πολιτικά, τα οποία άλλωστε δεν τα έκρυψε ποτέ και το κείμενο του Μνημονίου που υπέγραψε η ελληνική κυβέρνηση.

* Το μέγεθος της καταστροφής που επιφέρει το Μνημόνιο λογικά θα έπρεπε να προκαλεί προβληματισμό και αντιδράσεις τουλάχιστον στα μεσαία στελέχη και τα μέλη του ΠΑΣΟΚ. Αυτό όμως δημοσίως δεν γίνεται αισθητό στην κοινωνία. Τόσο ισχυρή είναι τελικά η γοητεία της εξουσίας;

Σ' αυτά τα τμήματα του ΠΑΣΟΚ υπάρχουν τριγμοί. Φυσικά οι τριγμοί είναι σε πλήρη αναντιστοιχία μεγέθους και έντασης, σε σχέση με τη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα που σαρώνει την κοινωνία. Θα μου επιτρέψεις μια ερμηνεία που η βάση της είναι ψυχολογική, αλλά η ανάπτυξή της πολιτική.

Είχαμε ποτέ φανταστεί ότι ένας πρωθυπουργός θα έφτανε σε τέτοιο σημείο;

Φανταστείτε έναν κύριο Καραμανλή ή έναν κύριο τάδε από το ΠΑΣΟΚ να βάζει την Ελλάδα σ' αυτή τη μέγγενη. Την ίδια στιγμή θα γινόταν επέλαση, θα στήνονταν οδοφράγματα και ζήτημα είναι εάν το ελικόπτερο θα προλάβαινε.

Είναι τυχαίο που ένα επίθετο, τίποτε άλλο, μόνο ένα επίθετο, το επίθετο Παπανδρέου, "κρατάει "μια ολόκληρη παράταξη δέσμια των επιλογών του;

Εδώ ακριβώς απαντά η ψυχολογία. Είναι κατά την άποψή μου το συλλογικό ασυνείδητο μιας ολόκληρης παράταξης, που ξεπερνά τα στενά όρια του ΠΑΣΟΚ, που ακριβώς μετά μια σειρά γεγονότων (έπειτα από ήττα στον Εμφύλιο, ξερονήσια, καραμανλισμός και ανάκτορα, δικτατορία και πάλι εξορίες, ξανά καραμανλισμός), για πρώτη φορά νομιμοποιήθηκε ως συλλογική πολιτική οντότητα στην Ελλάδα με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Απέκτησε πολιτική υπόσταση, όταν επί μισό αιώνα υπόσταση είχαν μόνο οι δοσίλογοι, οι χαφιέδες και οι υπάλληλοι των Αγγλοαμερικανών.

Είναι αυτή η σχέση του κόσμου με τον Ανδρέα Παπανδρέου, η ωστική δύναμη της οποίας διασώζει προς το παρόν τον απόγονό του. Είναι όμως και η ίδια ωστική δύναμη που θα τον αποκαθηλώσει.

* Στην κοινωνία και με αφορμή τις πρόσφατες περιφερειακές εκλογές όσοι τουλάχιστον αποφάσισαν να πάνε στις κάλπες εξέφρασαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο την αντίθεσή τους στην κυβερνητική πολιτική. Δυστυχώς σε συγγενείς πολιτικούς χώρους δεν κατέστη δυνατό αυτό να εκφραστεί ενιαία. Υπάρχει προοπτική να γίνει κάτι καλύτερο και αποτελεσματικότερο στο μέλλον; Προσωπικά νιώθεις πως όλοι χρειάζεται να κάνουν κάτι περισσότερο πριν να είναι αργά;

Μου επιτρέπεις μια παρατήρηση. Υπάρχουν και αυτοί, οι πολλοί που δεν πήγαν να ψηφίσουν. Έχω την άποψη ότι αυτή η στάση κατά κύριο λόγο δεν ήταν απολιτική, αλλά βαθιά αντιπολιτική και για αυτό πολιτικότατη.

Το γεγονός ότι αυτή τη στάση η αριστερά όχι απλώς δεν μπόρεσε να την εκφράσει, αλλά, το χειρότερο, αποτέλεσε και η ίδια μέρος αυτής της αντιπολιτικής δυσαρέσκειας, είναι ένα τεράστιο ζήτημα και για την αριστερά και για την κοινωνία.

Δεν θέλω να έχω καμία ψευδαίσθηση. Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι μια πλασματική πολιτική ενότητα της αριστεράς, αλλά η κοινή πολιτική δράση. Δεν είναι δυνατό το στρατηγικό σου όραμα από τη μία, όπως το περιέγραψε και ο Μπρεχτ, να είναι να φιλιώσεις τον κόσμο, μέσα από μία αταξική κοινωνία, και από την άλλη, να μην μπορείς να φιλιώσεις στο πεδίο της κοινής δράσης με τους συντρόφους σου.

Αν ξαναδιαβάσουμε τον Μαρξ, είμαι βέβαιη ότι με επίταση θα κρατήσουμε αυτό που λέει για τη διαλεκτική ένωση της "πάσχουσας ανθρωπότητας" με τη "σκεπτόμενη ανθρωπότητα". Κι αυτό δεν είναι κάτι παραπάνω που πρέπει να κάνουμε, αλλά είναι ο ιστορικός ρόλος της αριστεράς.

Ένας ρόλος μακριά από ελιτίστικους ηγεμονισμούς, μακριά από πιστοποιητικά καθαρότητας, μακριά από ψευδεπίγραφες περιχαρακώσεις. Τώρα είναι η ώρα: ή να ανταποκριθούμε όλοι μας σ' αυτόν τον ρόλο ή με γενναιότητα να κάνουμε πίσω, ώστε νέες, υγιείς δυνάμεις να επιτελέσουν αυτό που εμείς δεν καταφέραμε, είτε από δειλία, είτε από κοντόφθαλμο καιροσκοπισμό, είτε από αδυναμία να φανούμε αντάξιοι της Ιστορίας.

* Τότε που ο κόσμος της αριστεράς έμαθε πως υπήρχε πιθανότητα συνεργασίας στις περιφερειακές εκλογές είχε ενθουσιαστεί. Αυτή η συνεργασία δεν προχώρησε. Ανεξάρτητα γιατί έγινε αυτό που έγινε υπάρχουν προοπτικές. Η Σοφία Σακοράφα που θαυμάσαμε για τη γενναία στάση της στη Βουλή θα μείνει στον πολιτικό αγώνα ή θα την εξαφανίσει το κυρίαρχο σύστημα εξουσίας;

Δεν θεωρώ τη στάση μου γενναία, παρά μόνο συνεπή. Συνεπή και αντιμαχόμενη σε μια ειδεχθή ενσωμάτωση. Έχω την άποψη ότι όποιος αρνείται μια τέτοιου είδους ενσωμάτωση ήδη βρίσκεται σε έναν διαρκή πολιτικό αγώνα.

Και ζητούμενο πάντα στον πολιτικό αγώνα είναι να μην είναι μονοπρόσωπος, αλλά να έχει ερείσματα, συναντήσεις, κοινωνικές αναφορές, στρατηγικές συμμαχίες. 

* Η ελληνική κοινωνία όπως την έχεις γνωρίσει είναι ώριμη και έτοιμη να ζητήσει ευθύνες από όλους αυτούς που έκλεψαν το μέλλον των παιδιών μας. Είμαστε τελικά πολίτες ή το πελατειακό σύστημα αντέχει πολύ περισσότερο από αυτό που νομίζουμε;

"Λέγαμε" επί χούντας ότι η νέα γενιά είναι η γενιά του Γουέμπλεϊ. Τελικά ήταν η γενιά του Πολυτεχνείου. Λέγαμε πριν δύο χρόνια ότι η νέα γενιά είναι η γενιά της αδιαφορίας. Τελικά ήταν η γενιά των Δεκεμβριανών.

Λέει ο ποιητής:

"Ηomo Sapiens – Homo Σάπιος Κι ωστόσο λάμπει συνεχώς ο Γκουεβάρα Στα μυρωμένα επουράνια της Βολιβίας"

Σκέφτομαι ότι όσο ο Βελουχιώτης θα επιλέγει τα βουνά, όσο ένας παππούς Μακρονησιώτης θα αφηγείται με περίσσιο καμάρι και λιγότερο πόνο, όσο ο 85χρονος Μίκης θα μας πολιορκεί σαν έφηβος, όσο ο εικοσάχρονος θα διασαλεύει τις βολεμένες μας αισθήσεις, τελικά το ανθρώπινο είδος θα αντέχει περισσότερο από αυτό που νομίζουμε.

ΠΗΓΗ: Ημερομηνία δημοσίευσης: 19/12/2010, Παρασκευή 17 Δεκεμβρίου 2010,  http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=588280

Ο Έλεγχος του Χρήματος ως Προϋπόθεση Ελευθερίας των Λαών

Του Ηλία Σταμπολιάδη*

Αρχικά μία ποσότητα ενός  αγαθού ανταλλάσσετο με μία αντίστοιχη ποσότητα ενός άλλου αγαθού, που υπό συνθήκες ελεύθερης ανταλλαγής και οι δύο συναλλασσόμενοι θεωρούσαν ίσης αξίας. Στη συνέχεια τα μέταλλα, κυρίως ο χρυσός και ο άργυρος που ονομάσθηκαν και πολύτιμα, χρησιμοποιήθηκαν  σαν εμπράγματη αξία κοινής αποδοχής,  ανταλλάξιμη με όλα τα αγαθά,  πράγμα που διευκόλυνε τις συναλλαγές και δημιούργησε την έννοια του Χρήματος.

Για την αποφυγή νόθευσης της καθαρότητας των μετάλλων και επομένως και της αξίας των νομισμάτων   η εκάστοτε εξουσία εξέδιδε νομίσματα φέροντα τη σφραγίδα της σαν ένδειξη κυρίως  της αντιπροσωπευομένης αξίας τους και  όχι της καθαρότητας τους.

Η νόθευση της καθαρότητας των νομισμάτων αποτέλεσε στοιχείο διαφθοράς της ίδιας της εξουσίας που κερδοσκοπούσε εις βάρος των υπηκόων της, οι οποίοι εκ των πραγμάτων ήταν υποχρεωμένοι να δέχονται την αναγραφόμενη αξία. Αυτό είχε σαν συνέπεια  την εμφάνιση πληθωριστικών φαινομένων με την αύξηση της τιμής των αγαθών ενώ η μεταξύ τους σχέση, στο βαθμό κυρίως που εξαρτάται από τη δυσκολία παραγωγής τους κατά τόπους, παρέμενε σταθερή. Υπό αυτές τις συνθήκες ή εξουσία κάθε κράτους ή βασιλείου είχε το δικό της νόμισμα και ο χώρος επιρροής της ουσιαστικά ταυτίζετο με το χώρο αναγνώρισης του νομίσματος της. Υπό τις συνθήκες αυτές στις διακρατικές, διεθνείς συναλλαγές η ισοτιμία των νομισμάτων καθορίζετο κυρίως άμεσα από την αντίστοιχη καθαρότητα τους αλλά και έμμεσα  κατά ένα τρόπο με βάση την ανταλλαξιμότητα τους με αγαθά στον τόπο συναλλαγής .

Το χάρτινο νόμισμα επινοήθηκε σαν απόδειξη του δικαιώματος απαίτησης της αντίστοιχης ποσότητας χρυσού ίσης αξίας με την εμφανιζόμενη στο χαρτί. Εγγυητής της ύπαρξης της αντίστοιχης ποσότητας χρυσού ήταν πάλι η εξουσία του τόπου στην επικράτεια της οποίας αναγνωρίζετο η αξία του χαρτονομίσματος.  Η εξουσία μέσω της κεντρικής της Τράπεζας αρχικά φύλαγε σε θησαυροφυλάκια ποσότητες χρυσού αντίστοιχες με τα εκδιδόμενα χαρτονομίσματα. Η δυνατότητα της κεντρικής τράπεζας να δανείζει χρήματα, για τα οποία όχι μόνο ελάμβανε τόκο αλλά  ο δανειζόμενος αναλάμβανε με συμβόλαιο την υποχρέωση να επιστρέψει τα δανειζόμενα ποσά έναντι υποθήκης περιουσιακών του στοιχείων, της έδινε τη δυνατότητα να εκδίδει νομίσματα αντίστοιχης αξίας που δεν αντιπροσωπεύοντο με χρυσό στο θησαυροφυλάκιο.

Η στατιστική ανάλυση και εμπειρία των συναλλαγών της κεντρικής τράπεζας έδειξε ότι θα μπορούσε να αντεπεξέλθει στις ανάγκες της διατηρώντας στα θησαυροφυλάκια της πολύ λιγότερο χρυσό από το νόμισμα που έχει εκδώσει και ουσιαστικά να δημιουργεί χρήμα από τα χρέη των δανειζομένων. Στην αρχή η σχέση νέου χρήματος προς τα δάνεια ήταν 1:1 και στη συνέχεια  θεωρητικοί οικονομολόγοι υπέδειξαν ότι  η σχέση αυτή μπορεί να γίνει 4:1, ενώ σήμερα έχει φθάσει στο 9:1.

Το δικαίωμα χρηματικών συναλλαγών παραχωρήθηκε και σε ιδιωτικές τράπεζες οι οποίες για κάθε μονάδα χρημάτων που έχουν σαν καταθέσεις δικαιούνται να δανείζονται από την κεντρική τράπεζα, με χαμηλό επιτόκιο, πολλαπλάσια ποσά και να τα δανείζουν στους πολίτες με υψηλότερο. Με τον τρόπο αυτό οι τράπεζες δανείζουν χρήματα που στην ουσία δεν είναι δικά τους και πλουτίζουν εις βάρος των πολιτών. Σε όλα αυτά θα πρέπει να υπολογίσει κανείς και τα λεγόμενα τραπεζικά προϊόντα με τη χρήση των οποίων οι τράπεζες δημιουργούν κέρδη όπως π.χ. οι συναλλαγές των πολιτών μεταξύ τους στις οι οποίες δεν γίνεται ανταλλαγή χρημάτων αλλά χρήση πιστωτικών καρτών, για να μη αναφέρουμε τη διαχείριση των ομολόγων ακόμη και των λεγομένων τοξικών προϊόντων που δεν αντιπροσωπεύουν παρά αέρα κοπανιστό, καπηλευόμενες την καλλιεργούμενη κερδοσκοπική μανία των πολιτών όπως έγινε με το χρηματιστήριο στην Ελλάδα και τα οικιστικά δάνεια στην Αμερική. Οι ιδιωτικές τράπεζες επομένως  κερδοσκοπούν, κυρίως εις βάρος των οφειλετών τους, κατά παραχώρηση της εξουσίας, μέλη της οποίας είναι συνήθως και στελέχη χρηματοπιστωτικών οργανισμών.

Πέρα από τον εύκολο πλουτισμό των ιδιωτικών τραπεζών δεν θα πρέπει να διαφεύγει την προσοχή μας ο ρόλος της κεντρικής τράπεζας και ο τρόπος που επηρεάζει την οικονομία της επικράτειας με την ικανότητα της να εκδίδει νέο χρήμα. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, αρχικά τα εκδιδόμενα χαρτονομίσματα ανταποκρίνοντο σε αντίστοιχη αξία χρυσού στα θησαυροφυλάκια και ακολούθως  σε αντίστοιχα δάνεια προς οφειλέτες, επομένως  τα εκδιδόμενα νομίσματα αντιπροσώπευαν εμπράγματες αξίες.

Η καλοπροαίρετη διαχείριση της  κεντρικής τράπεζας έδειξε ότι η σχέση κυκλοφορούντος χρήματος προς την εμπράγματη αξία που το εγγυάτο (δάνεια συν χρυσός) μπορεί να αυξάνει με βάση τον πολύ απλό φυσικό νόμο της παραγωγικότητας μιας επένδυσης. Εάν τα επιπλέον εκδιδόμενα χρήματα επενδύονται σε αναπτυξιακά έργα δημιουργούν νέο πλούτο που δικαιώνει την προκαταβολική έκδοση των επιπλέον αυτών χρημάτων που τελικά δεν μειώνουν την αγοραστική ικανότητα ούτε δρουν δυσμενώς στην διεθνή ισοτιμία του νομίσματος. Εάν όμως το επιπλέον εκδιδόμενο νόμισμα διοχετεύεται στην κατανάλωση αυξάνοντας τεχνητά την αγοραστική ικανότητα των πολιτών, χωρίς να αυξάνει την παραγωγικότητα τους, δημιουργεί πληθωριστικές τάσεις και επιδρά δυσμενώς στην διεθνή ισοτιμία του νομίσματος. Σε ένα ευνομούμενο κράτος η κεντρική τράπεζα με την ικανότητα της να εκδίδει νέο χρήμα ρυθμίζει και επηρεάζει την οικονομία της χώρας προς όφελος των πολιτών της. Όταν ο Γάλλος πρόεδρος de Gaulle ζήτησε από τον Αμερικανό ομόλογο του Eisenhower να εξαργυρώσει τα δολάρια που είχε διαθέσιμα η Γαλλία με την αντίστοιχη ποσότητα χρυσού έλαβε την απάντηση ότι τα δολάρια δεν αντιπροσωπεύουν χρυσό αλλά την παραγωγικότητα της αμερικανικής οικονομίας. Ένα κράτος που εκδίδει περισσότερα χρήματα από αυτά που αντιπροσωπεύει η παραγωγικότητα της χώρας του τότε δημιουργεί πληθωρισμό και την υποβάθμιση της διεθνούς ισοτιμίας του νομίσματος του.

Αντίστοιχα εάν ένα κράτος δανεισθεί συνάλλαγμα για να ικανοποιήσει τις ανάγκες εισαγωγής παραγωγικών αγαθών, που θα αυξήσουν την παραγωγικότητα του τότε η απόδοση της επένδυσης εγγυάται την αποπληρωμή του δανείου και είναι επιθυμητή. Εάν το δανειζόμενο συνάλλαγμα διατίθεται  στην εισαγωγή καταναλωτικών αγαθών που δεν παράγει η χώρα, π.χ αυτοκινήτων, καθ’ υπέρβαση των εξαγωγών δεν εξασφαλίζει την αποπληρωμή του  δανείου, που επαυξάνεται με τους τόκους, επιβαρύνοντας τις μελλοντικές γενεές και θέτοντας σε κίνδυνο την εθνική ανεξαρτησία έναντι των απαιτήσεων των δανειστών. Στην Ελλάδα αυτό έγινε κυρίως επί κυβερνήσεων Α. Παπανδρέου που στήριξαν την παραμονή τους στην εξουσία σε μία πρόσκαιρη αύξηση της καταναλωτικής ευημερίας των πολιτών η οποία δεν ανταποκρίνετο στην αύξηση της παραγωγικότητας τους. Σήμερα η κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου δανείζεται νέα χρήματα με δυσμενέστερους όρους για την αποπληρωμή των προηγουμένων δανείων υποθηκεύοντας την εθνική μας κυριαρχία με την υπογραφή του μνημονίου και της σύμβασης δανεισμού.

Επί κυβερνήσεων Κ. Σημίτη η Ελλάδα παραιτήθηκε από την δυνατότητα έκδοσης δικού της χρήματος έχοντας αρνητικό ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών αλλά και ελλιπές ισοζύγιο εξόδων  του κράτους έναντι των εσόδων του. Η αδυναμία εκτύπωσης εθνικού νομίσματος  και η διατήρηση της κατανάλωσης σε υψηλά επίπεδα είχε σαν φυσική συνέπεια την αύξηση των αναγκών εξωτερικού δανεισμού σε  ένα σκληρό νόμισμα που η Ελλάς δεν μπορεί να αποπληρώσει με αποτέλεσμα την υποταγή της σε επιτήρηση και την υποθήκευση της εθνικής της κυριαρχίας στην  ΕΚΤ, την ΕΕ και το ΔΝΤ (τρόϊκα). Η αναγκαστική χρήση του σκληρού ευρώ καθιστά ακριβά τα παραγόμενα προϊόντα, π.χ τον τουρισμό, που δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα ξένα με αποτέλεσμα να επιβραδύνεται η ανάπτυξη που θα μπορούσε να βγάλει τη χώρα από την κρίση και την υποτέλεια.

Ο φυσικός νόμος της παραγωγικότητας που αναφέρθηκε στα προηγούμενα επιβάλει εκ των πραγμάτων την μείωση του βιοτικού μας επιπέδου στο επίπεδο της παραγωγής μας. Δυστυχώς η παρουσία της τρόϊκα στην Ελλάδα αποσκοπεί στην δημιουργία συνθηκών που θα εξασφαλίσουν την αποπληρωμή του χρέους εις βάρος του λαού χωρίς να εγγυάται την ανάπτυξη της χώρας. Η τρόϊκα μέσω της, κατ’ επίφαση, κυβέρνησης επιβάλλει μέτρα τα οποία κρίνει αναγκαία  και στα οποία το κυβερνούν κόμμα  αντιτίθετο σθεναρώς όταν ευρίσκετο στην αντιπολίτευση και η τότε κυβέρνηση προσπάθησε να προτείνει αντίστοιχα μέτρα σε ηπιότερο βαθμό από αυτόν της τρόϊκα.  Τελικά η ένταξη μας στην ΟΝΕ ήταν μία ατυχής επιλογή διότι έχοντας μικρότερη παραγωγικότητα από τις ισχυρότερες χώρες κάναμε τη χώρας λιγότερο ανταγωνιστική. Χάνοντας τη δυνατότητα έκδοσης δικού της νομίσματος η χώρα έχασε τον έλεγχο της δημοσιονομικής της πολιτικής και της  ισοτιμίας του νομίσματος της. Η δήθεν εξασφάλιση που θα μας προσέφερε η ένταξη μας σε ένα σκληρό νόμισμα αποδείχθηκε μία ψεύτικη ελπίδα ή ακόμη και παγίδα.

Υπό τις παρούσες συνθήκες εάν δεν φύγουμε από την ΟΝΕ και δεν επιστρέψουμε στην ανεξαρτησία που μας δίνει η δυνατότητα έκδοσης  δικού μας νομίσματος όχι μόνο θα πτωχεύσουμε,  μεταπίπτοντας στο επίπεδο της παραγωγικότητας μας, αλλά θα χάσουμε και την εθνική μας κυριαρχία. Επιστρέφοντας στη δραχμή, θα πτωχεύσουμε έτσι και αλλιώς μεταπίπτοντας στο ίδιο επίπεδο της παραγωγικότητας μας, όπως θα συμβεί άλλωστε ακόμη και αν παραμείνουμε στο ευρώ, όμως  μακροπρόθεσμα θα εξασφαλίσουμε την εθνική μας ανεξαρτησία, που είναι ο μόνος εγγυητής της οικονομικής μας ανάπτυξης  αλλά και της βιωσιμότητας μας. Αυτό σίγουρα θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο ευρώ διότι θα τεθούν οι προϋποθέσεις να ακολουθήσουν και άλλες χώρες με αποτέλεσμα το ευρώ θα υποχωρήσει έναντι του δολαρίου και η Ευρώπη να χάσει τη δυνατότητα ενός κυρίαρχου ρόλου στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα. Βλέπουμε ότι Η Ελλάδα, στην απελπισία και την κατάντια της, μπορεί να επηρεάσει τα διεθνή πράγματα σε μεγαλύτερο βαθμό από αυτόν που αντιστοιχεί την οικονομική της δυνατότητα. Για να γίνει αυτό χρειαζόμαστε έναν Θεμιστοκλή (στρατηγό), ένα Καποδίστρια (κυβερνήτη) και έναν Σόλωνα (νομοθέτη) και όχι τους προδότες στην κυβέρνηση και στην αντιπολίτευση που μας κυβερνούν σήμερα υπό τη σκέπη του ανήμπορου Προέδρου της Δημοκρατίας.

Η μόνη ασφαλής για εμάς περίπτωση παραμονής στο ευρώ θα είναι η ίδρυση μίας ενωμένης Ευρώπης που θα λειτουργεί ως μία οικονομική μονάδα όπου η κεντρική τράπεζα, ως ο μόνος εξουσιοδοτημένος εκδότης του νομίσματος, θα έχει την οικονομική ευθύνη για όλες τις χώρες και η κάθε χώρα δεν θα έχει ανάγκη να δανείζεται τα χρήματα που χρειάζεται διότι οι ανάγκες της θα ρυθμίζονται από τον ίδιο κεντρικό φορέα αδιακρίτως και ισότιμα για όλες τις χώρες που συμμετέχουν.  Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα δανείζεται εάν χρειαστεί και όχι η κάθε χώρα ξεχωριστά. Σήμερα τα ισχυρά κράτη κερδοσκοπούν εις βάρος των ασθενεστέρων και τα πονηρά περί δημιουργίας ενός μαλακού ευρώ για τις χώρες του Νότου, τα επονομαζόμενα γουρούνια  PIGS (Portugal, Ireland, Greece, Spain), έναντι του σκληρού ευρώ του Βορρά δεν είναι παρά προφάσεις εν ανομίες. Εάν για την επιβίωση των λαών της Ευρώπης η συνένωση τους σε μία οικονομική και πολιτική οντότητα είναι ιστορικά επιβεβλημένη, όπως προβλέπουν και πιστεύουν οι Ευρωπαϊστές, τότε αυτό πρέπει να γίνει υπό ίσους όρους για όλα τα μέλη της, που δεν θα συμμετέχουν πλέον σαν κράτη μέλη αλλά σαν πρόσωπα, Ευρωπαίοι πολίτες και η εθνική τους καταγωγή θα αποτελεί μεν πολιτιστική αλλά όχι και πολιτική ετερότητα. Βλέπε Η.Π.Α.

* Ο Ηλίας Σταμπολιάδης είναι Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, elistach@mred.tuc.gr, http://www.mred.tuc.gr/cv/stamboliadis.pdf

ΠΗΓΗ: Μου εστάλη χθες, αλλά δημοσιεύτηκε και Πέμπτη, 16 Δεκεμβρίου 2010, http://seisaxthia.blogspot.com/2010/12/blog–post_8637.html.

Διαμαρτύρονται για αυτά που υπερψηφίζουν

Του Στάθη Σ(ταυρόπουλου)*

Όλο και πιο πολύ μοιάζει η Ελλάδα με εταιρεία που εκκαθαρίζεται, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να παραλάβουν το μαγαζί «καθαρό» από περιττά βάρη (που δεν τα «αντέχει» η οικονομία) – ποιων η οικονομία όμως;

Πριν από την εκδήλωση της κρίσης στην Ελλάδα, η χώρα βρισκόταν σε κρίση. Μάλιστα μια κρίση που κρατούσε πολύ καιρό, βάθαινε τα χαρακτηριστικά της και απεδείκνυε ότι η φύση του συστήματος ήταν (και είναι) η κρίση του.

Πριν από την εκδήλωση της κρίσης η Ελλάδα ήταν ανάμεσα στις 30-35 πιο αναπτυγμένες χώρες, με τους Έλληνες να δουλεύουν περισσότερο από τους περισσότερους Ευρωπαίους και να αμείβονται λιγότερο απ' όλους πλην των Πορτογάλων.

Με τους πλούσιους κατά πλειοψηφίαν να φοροδιαφεύγουν και τους μισθωτούς – συνταξιούχους να σηκώνουν τα φορολογικά βάρη. Άμεσα και έμμεσα. Χωρίς ταυτοχρόνως να λαμβάνουν απ' το κομματικό κράτος κανένα αντίδωρο – με την εκπαίδευση να παρακμάζει, το σύστημα Υγείας να εκφυλίζεται και τη διαφθορά στη δημόσια διοίκηση να απλώνεται.

Προσέτι η χώρα υπέφερε όλο και πιο πολύ από τους κρατικοδίαιτους ιδιώτες, τους μιζαδόρους και τους αεριτζήδες, ενώ το φαινόμενο της διαπλοκής του δικομματισμού μαζί τους αποξένωνε τους πολίτες απ' τις δημοκρατικές διαδικασίες οι οποίες με τη σειρά τους εξέπεσαν σε έναν συντεχνιακό ιστό που εξυπηρετούσε με κομματικά κριτήρια πελάτες και σμπίρους.

……………………………………….

Πολύ πριν από την εκδήλωση της κρίσης η παρακμή της χώρας είχε φθάσει εις βάθος, τα κολλητηλίκια είχαν υποκαταστήσει τον πολιτισμό, οι δημόσιες σχέσεις τη δημιουργία, ενώ τα αντανακλαστικά της κοινωνίας προς πάσαν παθολογία θύμιζαν – πλην Λακεδαιμονίων – αντανακλαστικά ζόμπι. Με δυο λόγια, πολύ πριν από την εκδήλωση της κρίσης η Ελλάδα πήγαινε κατά διαόλου.

Παρά την προσπάθεια του ελληνικού λαού ο οποίος μέσα από πολέμους, τραγωδίες και κακουχίες έστησε ένα κράτος δυτικού τύπου κατά το μάλλον ή ήττον αξιοπρεπές, η άρχουσα τάξη αυτού του τόπου εν τέλει το ξεπουπούλιασε.

Κι όχι μόνον αυτό. Αλλά οι κυρίαρχες ελίτ έχοντας το πλείστον των ΜΜΕ στο τσεπάκι τους μπορούσαν όλον αυτόν τον καιρό για τα ίδια εαυτών έργα να κατηγορούν τον λαό. Κατηγορούσαν αυτούς που εκμαύλιζαν γιατί εκμαυλίστηκαν, κατηγορούσαν κι αυτούς που αντιστέκονταν γιατί δεν εκμαυλίζονται.

Με έναν λόγο οι ιθύνουσες σέχτες έβρισκαν τον λαό πολύ λαϊκιστή. Κι έτσι, όλα αυτά τα χρόνια, πολύ πριν να εκδηλωθεί η κρίση, ο λαός είχε αποκτήσει έναν Τιμητή, έναν Κατήγορο, έναν Δικαστή – και τα τρία σε έναν καθώς κι έναν Εκτελεστή, όλοι ο ίδιος: η άρχουσα τάξη του.

Όλοι οι ηγέτες μας των τελευταίων ετών, ο κ. Μητσοτάκης, ο κ. Σημίτης, ο κ. Καραμανλής, περιφρονούσαν τον λαό. Τον αντιμετώπισαν ως υποζύγιο. Τον έκλεψαν, τον έβρισαν, τον κορόιδεψαν, τον δίχασαν, τον εξουθένωσαν, τον απέκοψαν απ' το παρελθόν του και του στέρησαν το μέλλον του.

Πολύ πριν από την κρίση η Ελλάδα οδηγήθηκε στο περιθώριο, φοβισμένη με τους γείτονες, υποτελής στους Δυνατούς, με την παραγωγική της δύναμη αποψιλούμενη, καταχρεωμένη, ψευτονεόπλουτη, καταναλωτική, αφιλοσόφητη, αμοραλιστική – ένα τσόκαρο με δύο μόνο σταθερές: τον δικομματικό μονοκομματισμό και την τηλεοπτική τυραννίδα.

Πολύ πριν από την κρίση, φαινόταν, σε όσους έβλεπαν πέρα απ' τη μύτη τους, ότι η χώρα διολισθαίνει προς την καταστροφή του κοινωνικού της ιστού. Αλλά, αν αυτό το έβλεπαν (και το φώναζαν) απλοί άνθρωποι, το έβλεπαν και οι ταγοί. Οι οποίοι τι έκαναν;

Περίμεναν την κρίση! Ήξεραν. Διότι την έχτιζαν. Κι όταν η κρίση ήρθε, αυτοί που την προκάλεσαν εμφανίστηκαν να θέλουν να μας σώσουν. Πώς; Κατά τη φύση τους!

Πρώτον, (ξανα)φέρνοντας τους ξένους. Τοκογλύφους, στρατηγούς και δεσμοφύλακες. Αξιοποιούν τώρα πλέον τις ενοχές που καλλιέργησαν τόσα χρόνια στον λαό (με τη συνδρομή μάλιστα πολλών επιδοτούμενων διανοουμένων) και τον καλούν να ανεβεί στο ικρίωμα. Να βάλει το κεφάλι του στον «πάγκο του χασάπη».

Τη δουλειά αυτή, του χασάπη, έχει αναλάβει ο Παπανδρέου. Διαπράττει πολιτική δολοφονία στέλνοντας τις εργασιακές σχέσεις πίσω στις αρχές του 20ού Αιώνα. Διαπράττει πολιτειακή δολοφονία αντικαθιστώντας το Σύνταγμα με το Μνημόνιο. Θέτει σε κίνδυνο την κυριαρχία και το αυτεξούσιον της χώρας, αποκόπτοντάς την από φυσικούς συμμάχους και θέτοντάς την υπό καθεστώς Εντολής. Επιβάλλει στους πολίτες την «Οικονομική Φρίκη» και οδηγεί, είτε συνειδητά είτε από ανικανότητα, τη χώρα στη χρεωκοπία.

Το κατεπείγον πλέον δεν αφορά τα νομοσχέδια, αλλά την πτώση αυτής της κυβέρνησης που εφαρμόζει την πιο ακροδεξιά, την πιο αντιδραστική, την πιο νεοφιλελεύθερη πολιτική με σχεδόν φασιστικό τρόπο – με «αποφασίζομεν και διατάσσομεν», με δημιουργία τετελεσμένων. Και τετέλεσται.

Πριν από την κρίση η Ελλάδα πήγαινε κατά διαόλου, τώρα μέσα και μέσω της κρίσης θανατώνεται.

* ΣΤΑΘΗΣ Σ. 14.ΧΙΙ.2010 stathis@enet.gr

ΠΗΓΗ: Έντυπη Έκδοση, Ελευθεροτυπία, Τρίτη 14 Δεκεμβρίου 2010,  http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=233099

Ένας ελεύθερος: (+) παπα – Γιώργης Πυρουνάκης

Του Θανάση Ν. Παπαθανασίου*

Φέτος συμπληρώθηκαν εκατό χρόνια από τη γέννηση ενός ανθρώπου που επρόκειτο να γίνει ένας ιδιαίτερος παπάς: του παπα-Γιώργη Πυρουνάκη. Ο παπα-Γιώργης ήταν ένας άνθρωπος της πίστης και, ακριβώς γι' αυτό, της πράξης. Τουλάχιστον όσοι έχουν συμπληρώσει την τέταρτη δεκαετία της ζωής τους, θα θυμούνται την παρουσία του στον δημόσιο χώρο: τη φωνή του για κοινωνική δικαιοσύνη, το αίτημά του για απεξάρτηση της Εκκλησίας όχι μόνο από το κράτος αλλά και από το κρατικό πνεύμα, την εναντίωσή του σε κάθε λογής αυταρχισμό, τις πρωτοβουλίες του για τους αδύναμους και τους απόκληρους, την αντίστασή του στη δικτατορία του 1967.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι, τηρουμένων των αναλογιών, ο παπα-Γιώργης ήταν ένας από τους ευάριθμους εκπροσώπους της "θεολογίας της απελευθέρωσης" στον τόπο μας. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη το 1965, στο μικρό βιβλίο του "Η Εκκλησία και το χρέος της" υπογράμμιζε, ως βάση μιας αληθινής απελευθέρωσης – πνευματικής και ταυτόχρονα κοινωνικής – τα λόγια με τα οποία ο Χριστός περιέγραψε την αποστολή του (Λουκ. 4: 18-19): "Ο Κύριος με έχρισε και μ' έστειλε ν' αναγγείλω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους τσακισμένους ψυχικά· στους αιχμαλώτους να κηρύξω λευτεριά και στους τυφλούς ότι θα βρουν το φως τους (εδώ ο Πυρουνάκης πρόσθετε: "από κάθε τύφλωση βέβαια")· να φέρω λευτεριά στους τσακισμένους". Ο Πυρουνάκης εκλάμβανε το χωρίο κυριολεκτικά – όχι συμβολικά και ανιστορικά. Κυριολεκτικά το εξέλαβαν και οι λατινοαμερικάνοι χριστιανοί που συγκρότησαν τη "θεολογία της απελευθέρωσης" στις αρχές της δεκαετίας του '70. Ούτε ο Πυρουνάκης ούτε οι λατινοαμερικάνοι υπήρξαν οι εφευρέτες αυτής της οπτικής. Μα είναι ενδιαφέρον να δει κανείς, στη δισχιλιετή πορεία του Χριστιανισμού, πότε η έγνοια για την ελευθερία (για την ελευθερία κάθε ανθρώπου – πιστού ή απίστου) ανέβηκε στο προσκήνιο και πότε κατρακύλισε στο περιθώριο.  

Είναι πολλές οι εγγραφές που μπορεί να διαβάσει κανείς στο "ποινικό μητρώο" του Πυρουνάκη, όπως η συμπόρευση με κάθε εραστή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η αξίωση να λαμβάνει η ίδια η Εκκλησία πρωτοβουλίες (λ.χ. για την αναδιάταξη των σχέσεών της με το κράτος) κι όχι να σέρνεται πίσω από τις εξελίξεις, το αντάμωμα πίστης και τέχνης, η κριτική ανάγνωση και της Ανατολής και της Δύσης. Θα σταθώ, όμως, μόνο σε δύο ενδεικτικά σημεία της ζωής του:

Έχουν υπερσυμπληρωθεί εβδομήντα χρόνια – ήταν το 1938 – από τότε που, όντας λαϊκός θεολόγος σε σχολεία του Πειραιά, προσπάθησε να καθιερώσει τη γιορτή του εργάτη Χριστού. Νεωτερισμός; Η Εκκλησία κάποτε μπόλιασε την πίστη της στη ζωή και δε δίστασε να αποκαλέσει τον Χριστό "άνοιξη" – "γλυκύ έαρ". Τίποτα παράταιρο δεν θα υπήρχε αν το αίμα των καθημερινά σταυρουμένων μπολιαζόταν με το αίμα του Σταυρωθέντος. Ο εργάτης Χριστός είναι μια εικόνα εντελώς σύστοιχη προς το ευαγγέλιο, προς το πρωτείο της αλληλεγγύης και της σύνταξης με το μέρος των θυμάτων της ιστορίας. Ο Πυρουνάκης υπηρέτησε στην εκπαίδευση μέχρι που η δικτατορία του 1967 τον έπαυσε από καθηγητή. Μετά τον θάνατο του, ο Στέφανος Ληναίος τον αποχαιρέτισε με δυο συγκλονιστικές φράσεις: "O παπα-Πυρουνάκης πέθανε μ' ένα παράπονο. Που δεν ξανάγινε καθηγητής".

Δεύτερο σημείο: Στις 18/19 Αυγούστου του 1987 η Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας τού επέβαλε (όπως και σε άλλους έξι, λαϊκούς) τον λεγόμενο "μικρό αφορισμό", δηλαδή απαγόρευση συμμετοχής στη θεία Ευχαριστία επί δύο έτη. Αιτία, ο διορισμός τους από την κυβέρνηση στο διοικητικό συμβούλιο του Οργανισμού Διαχειρήσεως Εκκλησιαστικής Περιουσίας, το οποίο είχε συγκροτηθεί στο πλαίσιο του νόμου Τρίτση για αναδιάταξη των εκκλησιαστικών ζητημάτων, περιουσιακών και διοικητικών. Eίχε υποστηριχτεί τότε ότι με τον νόμο Τρίτση πληττόταν το αυτοδιοίκητο της Εκκλησίας, καθόσον μονομερώς το κράτος επιχειρούσε όχι μόνο οικονομικές τομές, αλλά και ρυθμίσεις στην εσωτερική δομή της. Και όντως υπάρχει βάση στον ισχυρισμό αυτό. Αλλά ο παπα-Γιώργης είχε απαντήσει ότι αποδέχτηκε τη συμμετοχή του στον ΟΔΕΠ ακριβώς για το αντίθετο· για να βοηθήσει την Εκκλησία να απεμπλακεί από ό,τι την καθηλώνει: από τον πλουτισμό και το έλλειμμα συνοδικότητας. Στον δε "αφορισμό" του απάντησε με μια καταγγελία για συμπαιγνία, τελικά, του εκκλησιαστικού και του πολιτικού κατεστημένου. Μετά από εξήμισυ σχεδόν μήνες κατακραυγής η Σύνοδος ήρε τον "αφορισμό". Αλλά ο παπα-Γιώργης είχε ήδη ανοίξει πανιά. Έφυγε λίγο αργότερα, στις 16 Μαΐου του 1988.

Έκτοτε είδαμε να κυλά πολύ νερό στο αυλάκι της νεοελληνικής ιστορίας. Άλλαξαν πολλά,  καρποφόρησαν κάμποσα, διαψεύδονται άφθονα. Μα θα 'ναι σπουδαίο αν πάντα κάποιος παπα-Γιώργης θα μας θυμίζει ότι η μεγαλύτερη εξαχρείωση είναι όχι απλώς να μην αγανακτείς με τα δεσμά σου, αλλά να τα λατρεύεις κι όλας.

* Ο Θανάσης Ν. Παπαθανασίου είναι Δρ. θεολογίας, αρχισυντάκτης του περιοδικού Σύναξη            

ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ  ΣΤΟ  ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ  "ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ"  33 (2010), σσ. 3-4. Μας εστάλη ευγενικά από το συγγραφέα.

 ΤΕΛΟΣ ή ΑΡΧΗ ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΑΝΕΙ ΓΙΑ ΜΑΣ (ΜΕΡΟΣ 1ον)

Του Αλέξανδρου Μιστριώτη*

1.Το Πλαίσιο

Μετά την “Ελληνική” “Κρίση” δεν έγραψα. Ένα κείμενο που ανέβασα ήταν παλαιότερο. Περίμενα. Είναι δύσκολο να δεις και να μιλήσεις καθαρά. Υπάρχει υπέρθεση ενός Παγκόσμιου, ενός Ευρωπαϊκού κι ενός Ελληνικού Αδιεξόδου. Αυτό βολεύει τις παραναγνώσεις και την χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης φλυαρούν “τρομακτικά” και δεν ευνοούν την κατανόηση της κατάστασης. Όλοι αισθάνονται οργή και αγωνία, αγανάκτηση, αλλά αυτή δεν διοχετεύεται κάπου. Μόνον διαχέεται στις ζωές μας σαν άγχος και θλίψη, σαν κατήφεια και βία. Η συγκυρία επιτρέπει να ρίχνει ο κάθε ένας το φταίξιμο σε όποιον τον βολεύει ώστε να καλυφτεί. Ταυτόχρονα, όμως, αποκρύπτει το κενό αξιών, το κενό νοήματος, που έχει σκιάσει τον κόσμο μας.

Η κυνική πραγματικότητα θέλει να παρασύρει την συζήτηση σε συγκεκριμένα ζητήματα όπως η “Οικονομία” και οι “αριθμοί” αντί των ανθρώπων και αποσιωπά τον πλούτο που μένει αδιάθετος. Παρουσιάζει σαν “φυσικά” γεγονότα που παράγονται από συγκεκριμένα συμφέροντα και λογικές. Το αποτέλεσμα είναι μια καταστροφή στην οποία πρέπει να απαντήσουμε και δεν μπορούμε. Ακόμα. Όμως, όσο κι αν συμμερίζομαι την ανάγκη για άμεση αντίδραση, αυτή η συζήτηση δεν μου αρκεί. Δεν με χωρά. Αδυνατεί να ανοίξει τον Ορίζοντα μιας άλλης κατανόησης ψύχραιμης, διαυγούς.

Πριν πω ο,τιδήποτε για την Ελλάδα, την Ευρώπη και την τρέχουσα κατάσταση θέλω να πω δυο λόγια για το πλαίσιο μέσα στο οποίο προτείνω να δούμε τα πράγματα. Είναι σημαντικό για να μην είναι όσα λέμε άγονα, για να αποφύγουμε την μικρότητα και να θυμηθούμε τους Λόγους που μας κινούν.

[από την ημέρα που το Ελλαδικό Κράτος μπήκε υπό τον έλεγχο του ΔΝΤ περπατώ στο δρόμο και οι άνθρωποι μοιάζουν με εργαλεία, νουμεράκια, δείκτες, κοιτάω πλέον με όρους οικονομίας και μηχανής τον κόσμο. Βλέπω την ματαίωση μιας συλλογικής αφήγησης. Ενός κόσμου. Κάτι γκρεμίζεται και έχει μπει σε κατάσταση υστερίας. Δεν ξέρω αν λυπάμαι. Με χαμόγελο παράξενο περπατώ στους δρόμους, κομμάτι ενός κόσμου με τον οποίο ποτέ δεν ταυτίστηκα. Είμαι τυχερός και η τύχη μου έχει συχνά γεύση πικρή. Μια τρυφερότητα έρχεται μετά την αγανάκτηση. Για τον Ανθρωπισμό και την έπαρση του. Για τους "Αριστερούς" και την ετοιματζίδικη σκέψη τους. Για τους "Νεωτεριστές" και την δύσχρηστη μεγαλομανία τους. Για το Νεοελληνικό Πείραμα. Για την Δυτική Ευρώπη. Τώρα μπορούμε να συναντηθούμε με περισσότερη ειλικρίνεια. Τώρα μπορούμε να μιλήσουμε για πράγματα που όλοι τα θέλανε λυμένα. Τώρα μπορούμε να πάμε πέρα από την Απελπισία και την Ευτυχία. Μπορούμε να μιλήσουμε με όρους ουσίας ακόμα και για την Αγάπη…]

2. Ο Άνθρωπος απέναντι στον “Πολιτισμό” και τα αδιέξοδά του

Έχει ειπωθεί. Αυτή η Κρίση δεν είναι Οικονομική, είναι βαθιά, αφορά τα πάντα, είναι στον πυρήνα των αξιών μας, αυτή η Κρίση είναι Πολιτισμική. Και Πολιτισμός είναι ο τρόπος που έχουμε να ζούμε και να πεθαίνουμε μαζί.

Αυτό που ζούμε είναι το τέλος ενός πολιτισμού. Και οι πολιτισμοί είναι σαν τις συνήθειες, έχουν την τάση να πεθαίνουν και να γεννιούνται είτε πολύ αργά (ανεπαίσθητα) είτε πολύ δραματικά. Θεωρώ πως δε θα ζήσω να δω το τέλος αυτής της διαδικασίας. Τι είναι για την ανθρωπότητα 100 χρόνια; 2000 χρόνια; Ίσως να είμαι ένα από τα πολυάριθμα κορμιά που θα λιώσουν και θα τσαλαπατηθούν στα γρανάζια της Ιστορίας. Η επίγνωση αυτή με βοηθά όμως, μου δίνει ψυχραιμία και μου επιτρέπει να αντέχω περισσότερο. Η επίγνωση της ασημαντότητας όλων μας διαγράφεται τόσο καθαρά πλέον κι αυτό με κάνει ακόμα πιο αποφασισμένο να στηρίξω όσα θεωρώ σημαντικά.
Η οπτική μου δεν αφορά όλους και, άσχετα από τις επιδιώξεις μου, θα συμψηφιστεί για να δώσει σιγά σιγά τις αξίες που θα συγκροτήσουν τον κόσμο αύριο. Έναν κόσμο που μπορεί να μην είναι πιο δίκαιος, πιο όμορφος, πιο αληθινός. Έναν κόσμο, όμως, που θα μπορεί να ζήσει.

Ασχέτως από τις προθέσεις  μας, σκοπός ενός κοινωνικού-πολιτισμικού οικοδομήματος δεν είναι ακριβώς να καλύψει και να χορτάσει την ανθρώπινη δίψα αλλά να της επιτρέψει να υπάρχει. Η συζήτηση για τον τέλειο κόσμο-σύστημα είναι απαραίτητη αλλά αλλοίμονο σ’ αυτούς που πιστεύουν πως θα υπάρξει ένα σύστημα που θα απαντήσει σε όλες τις προσδοκίες του ανθρώπου. Όλοι όσοι μιλούν με όρους “συστήματος” ξεχνούν πως το “κακό” παραμένει ανεξήγητο και εκφέρουν έναν λόγο εξουσιαστικό στην ουσία του. Έναν λόγο που θέλει εκ νέου να επι-βληθεί. Έναν λόγο που υπάγει τον άνθρωπο στην λέπρα της “Ευτυχίας” και προϋποθέτει πως ο άνθρωπος είναι “πράγμα”.

Δεν κατηγορώ πάντως την Αριστερά που είναι λίγη και απούσα, ούτε και οργίζομαι πλέον. Γενιές τώρα με όλες τις αντιφάσεις της αποτελεί τον θεματοφύλακα της ελπίδας σ’ έναν κόσμο βαθύτατα μηδενιστικό. Αν αυτή την στιγμή μοιάζει τελείως εγκλωβισμένη είναι διότι τα εργαλεία της εγγράφονται στο πλαίσιο που συνολικά αποτυγχάνει αυτή την στιγμή. Είναι πλαισιωμένη από έτοιμους περιορισμούς, κληρονομημένους και αόρατους στην ίδια. Αν συμπεριλάβει κομμάτια της μεγάλης συζήτησης θα αναγκαστεί να μπει, συνειδητά πλέον, στα χωράφια της Θρησκείας και της Ψυχο-λογίας. Δεν μπορεί όμως να το κάνει χωρίς να χάσει τον εαυτό της. Δεν μπορεί να αντέξει την ανθρώπινη αντίφαση. Κι εδώ που τα λέμε ποιος μπορεί;

Ο άνθρωπος δεν χωρά μέσα στην πραγματικότητα κι αυτό επιβάλλει ένα μεγάλο κομμάτι του αγώνα να γίνεται “μέσα” του. Να παλεύει σε μια περιοχή αόρατη. Ο άνθρωπος για να μπορέσει να προχωρήσει πρέπει να στραφεί μέσα του. Και “μέσα”, όταν μιλάμε για τον άνθρωπο, είναι μια λέξη προβληματική, σχεδόν χωρίς νόημα… Δεν έχει διαστάσεις αυτό το μέσα. Δεν εννοεί μόνο τόπο αλλά και χρόνο. Μοιάζει περισσότερο με πουθενά παρά με κάπου. Σ’ αυτό το αόρατο ανύπαρκτο πουθενά παλεύουμε, και οι αλλαγές που στοχεύουμε δεν μπορούν να ελεγχθούν, να κατασκευαστούν.

[τώρα που διορθώνω για πολλοστή φορά αυτό το κείμενο, ο άνεμος φυσά απότομα ανάμεσα στα κτήρια με τρόπο τρομακτικό αλλά ευχάριστο, όταν κάθεσαι μέσα στην ζέστη του σπιτιού. Πριν από λίγο διάβασα πως στον δρόμο μου λίγα στενά πιο κάτω από το σπίτι μου, από εδώ που (σας) γράφω, σκότωσαν με μαχαίρι κάποιον για να του πάρουν το κινητό του. Εχτές. Τις πρωινές ώρες. Στο σπίτι μου δεν ακούγεται τίποτ' άλλο από τον ανεμιστήρα του υπολογιστή και τα παράθυρα που χτυπάνε. Η καρδιά μου σα να βαραίνει και δε θέλω αυτό να με νικά και δε θέλω να υπάρχει μέσα στο κείμενο μου σαν συναίσθημα αδούλευτο. Ανακαλώ λοιπόν τη μνήμη του ουρανού της Ελευσίνας, γεμάτου με Ψαρόνια πριν μια εβδομάδα, το σμήνος των πουλιών να συστέλλεται και να διαστέλλεται στον ουρανό σα μια τεράστια καρδιά που τρίζει. ]

Αυτό που ζούμε είναι το τέλος ενός πολιτισμού με ζωή μερικών εκατοντάδων χρόνων. Ενός πολιτισμού που δε μπορεί πλέον να βρει λύσεις στα προβλήματα που δημιουργεί. Που δεν πιστεύει όσα λέει. Που δεν πιστεύει τον εαυτό του. Που δεν πιστεύει. Ενός πολιτισμού που δεν έχει νόημα. Που ταύτισε το Νόημα με την Εξήγηση. Και την Εξήγηση με την περιγραφή ενός μηχανισμού. Και έθαψε κάτω από χιλιάδες εξηγήσεις το κενό πάνω στο οποίο περπατά, μετέωρος, ο άνθρωπος.

3. Το τυφλό σημείο

Καθοριστικό χαρακτηριστικό αυτού του πολιτισμού είναι ο ορθολογισμός του κόσμου. Αν δεν καταλάβουμε τι σημαίνει η απόλυτη ορθολόγιση του κόσμου δεν ξέρω πόσο μπορούμε να προχωρήσουμε. Αποτελεί βάση και πίστη του σύγχρονου κόσμου και έχει εδώ και καιρό συντριβεί. Το βασικό μας εργαλείο έχει φανεί ανεπαρκές και η εμμονή στην ορθολογικότητα κάνει τα πάντα όλο και περισσότερο παράλογα. Οτιδήποτε δεν χωρά στις ορθολογικές μας εξηγήσεις το λοιδορούμε, κάνουμε ότι δεν υπάρχει. Τα όρια του ορθού λόγου είναι οι στενοί τοίχοι στους οποίους τώρα χτυπάμε τα κεφάλια μας. Αυτή είναι η βάση που επιτρέπει να ποσοτικοποιείται η πραγματικότητα, που επικρατεί η αντίληψη του κόσμου ως μηχάνημα, που οι άνθρωποι είναι νουμεράκια και το περιβάλλον προς αξιοποίηση. Αυτό αναγκαστικά χώρισε με τρόπο ασυμβίβαστο το σώμα από τον νου, τον άνθρωπο από την φύση, την λογική από το συναίσθημα κ.τ.λ.

Η ανθρωπότητα την πάλεψε πολλές φορές να την καταφέρει αυτή την ευλογημένη την ορθολόγιση, αλλά καμμία άλλη προσπάθεια δε είχε καταφέρει αυτά που κατάφερε η Δυτική Ευρώπη. Πρέπει να δούμε όμως την πορεία των πραγμάτων σε μεγαλύτερο ιστορικό βάθος. Μιλάμε συνήθως για Νεωτερικότητα και Μοντερνισμό, μπορούμε όμως να πάμε να πάμε πιο πίσω από τους Νεύτωνα και Καρτέσιο οι οποίοι αποτελούν στο ισχύον αφήγημα σημεία εκκίνησης. Και πρέπει να πάμε μέχρι το σχίσμα μεταξύ της Ανατολικής και Δυτικής Χριστιανοσύνης (με το ίδιο θέμα πάλι, την ορθολογικότητα), να πάμε ακόμα στο τεράστιας σημασίας όνειρο του Χαλίφη Μα’αμούν με τον Αριστοτέλη και στην δημιουργία του “Οίκου της Σοφίας” της Βαγδάτης και την συνάντηση της σκέψης του Αβικένα, του Μαϊμονίδη, του Αβερόη με τους Λατίνους Θεολόγους. Να συνεχίσουμε στις αιρέσεις Χριστιανών Ανατολής και Δύσης, στις αναζητήσεις των συγγραφέων της Παλαιάς Διαθήκης (Ιώβ π.χ.) και στα ρεύματα της Αρχαίας Πέρσικης σκέψης επίσης…

Η πάλη του ανθρώπου να χωρέσει τον κόσμο μέσα στο μυαλό του δεν άρχισε ποτέ γιατί είναι συνώνυμη με την ανθρώπινη κατάσταση.

[Να πω ένα συγνώμη σε όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με τις αμέσως προηγούμενες αναφορές. Θα ήταν πιο άνετοι αν μιλούσα για τον Adorno, τον Foucault και τον Rancière, τον Milton Freedman ή τον Hegel και τον  Marx τέλος πάντων… Τι να κάνουμε όμως οι προυποθέσεις του οικοδομήματος στο οποίο κατοικούμε βρίσκονται εκεί, πιο πίσω, κι εμείς έχουμε τόσο διαβάλει το παρελθόν μας ώστε να φαντάζει πολύ μικρό. Μια πολύ εντυπωσιακή διάσταση αυτού του προβλήματος είναι η εργαλειακή χρήση, μέσω μιας αποθέωσης, της Αρχαίας Ελληνικής συμβολής.

Κοιτώντας το κείμενο με ενοχλεί γι' άλλη μια φορά, η τάση της σκέψης να σηκώνεται αφ' υψηλού για να δει τα πράγματα. Σα να χάνει το σώμα της, αλλά, γίνεται αλλιώς; Προτιμώ τις επιστολές από τα δοκίμια και δεν είναι τυχαίο πως σε όλη την αρχαία και προ-νεωτερική παράδοση οι επιστολές και οι αφηγήσεις είναι πολύ διαδεδομένο μέσο διατύπωσης απόψεων και πεποιθήσεων. Μετά ο άνθρωπος έγινε ένας εγκέφαλος με πόδια και η σκέψη θεωρήθηκε η ουσιαστική του εκδήλωση. Γι' αυτό έχει νόημα να πω π.χ. πως τώρα που γράφω είναι ίσως η πιο κρύα μέρα του 2010. Να πω πως όλη αυτή την περίοδο κάνει μέρες φωτεινές κι από το μπαλκόνι μου όταν γράφω συχνά σταματώ και βγαίνω έξω να κοιτάξω τον ουρανό.]

4.Το Όριο

Tην οργή που αισθάνομαι από μικρός για την σύγχρονη μηχανιστική ερμηνεία του κόσμου και του είναι την μετριάζει πλέον αυτή η αίσθηση του τέλους που πλησιάζει. Αισθάνομαι μια τρυφερότητα για τις κατακτήσεις και τα ελαττώματα του. Εντούτοις ακόμα κι έτσι δεν αλλάζει το γεγονός πως, για να το πούμε εμφατικά, αυτός είναι ο εχθρός μου. Και για να το πάμε ακόμα πιο μακριά, δεν υποστηρίζω πως κάποια άλλη εποχή ήταν τέλεια… Αντίθετα σε όσους υποστηρίζουν πως κάποια εποχή ήταν η σωστή (το θέμα έχει παγκοσμίως παραλλαγές αλλά τα δικά μας φανταστικά καταφύγια είναι συνήθως η Ελληνική Αρχαιότητα και το Βυζάντιο).

Καμμία εποχή δεν υπήρξε τέλεια, ούτε καν υποφερτή, για την ανθρωπότητα.
Όμως η έπαρση του ανθρωπισμού και οι ανοησίες που έχει προβάλει σε οποιαδήποτε άλλη πολιτισμική εκδήλωση της ανθρωπότητας πέφτουν τώρα πάνω του. Θα αναγκαστούμε με σεβασμό να ξαναδούμε πράγματα που πριν αγνοούσαμε πεισματικά (-υποκριτικά).

Φτάσαμε ως εδώ όμως. Κι αυτό δεν είναι λίγο. Κι αν είναι αυτός ο πολιτισμός σημαντικός είναι και γιατί επαναδιατυπώνει με τρόπο βαθύ και ειλικρινή τα όρια του ορθού λόγου, την αποτυχία του να ορίσει την “πραγματικότητα”. Είναι σημαντικός γιατί έχει τα εργαλεία να αναθεωρήσει τον εαυτό του σε σημείο άρνησης. Το έχει κάνει εδώ και καιρό με πολλούς τρόπους.

Με το θεώρημα της Μη-Πληρότητας των Μαθηματικών και την Κβαντομηχανική, με την Ψυχανάλυση, με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (Auswitch), , με το Νέο Μυθιστόρημα κ. α…

Κάποιες από τις επιλογές που έγιναν και έδωσαν εκπληκτικά αποτελέσματα, μιαν αίσθηση μέθης, έναν ίλιγγο ελευθερίας, τώρα αρχίζουν να μας κατατρώγουν. Πρέπει τώρα, έτσι φαίνεται, όλα να γίνουν κομμάτια για να τα ξαναβάλουμε στην σειρά με άλλες αρχές. Σα τουβλάκια Lego, τα συντρίμμια της εμπειρίας μας θα μαζευτούν στην γωνία μέχρι να μπορέσουμε να ξαναφανταστούμε, να ξαναβρούμε τα πράγματα. Τώρα ζούμε την κεκτημένη ταχύτητα του κόσμου που χτίσαμε. Σαν τρελό φορτηγό με επιχειρηματίες, οικονομολόγους, επιστήμονες, και άλλους άπληστους κι ασυλλόγιστους στο τιμόνι. Μοιάζει η ανθρωπότητα να θέλει να οδηγήσει κάποια πειράματα της στα όρια τους, για να πειστεί. Σαν τους εραστές που ακόμα κι όταν έχουν χάσει την πίστη στους όρκους τους συνεχίζουν μέχρι την απόλυτη έκπτωση της αγάπης, μέχρι το απόλυτο ξόδεμα του πόθου. Μόνο οι στάχτες θα μας πείσουν.

5. Και τώρα;

Τι κάνουμε λοιπόν απέναντι σ’ αυτόν τον παραλογισμό; Απέναντι σε μιαν κλιμακούμενη έκπτωση που κατατρώει τα πάντα; Από την μία σίγουρα θα υπάρχουν απαντήσεις αντανακλαστικές, κοινωνικές. Κι αυτό το κομμάτι της μετάβασης θα γίνει με όρους σύγκρουσης. Ηρωισμού αλλά κι απελπισίας. Όμως αυτό δεν είναι αρκετό. Κι αυτό διότι ολοκληρωμένες απαντήσεις θα είναι, πριν απ’ όλα, προσωπικές, θα έχουν προσωπική διάσταση. Η εμβέλεια τους θα φαίνεται μικρή κι αμελητέα. Και γι’ αυτό θα μπορούν να διορθώνουν τα κενά που έχουν οι “ιδέες”, να περνούν μέσα από τα κενά των “θεωριών” και των “εννοιών” για να τα καλύψουν και να τα αποκαλύψουν. Γι’ αυτό και η σημασία τους είναι καθοριστική. Είμαστε, όλοι, τα εργαστήρια του Μέλλοντος κάποιων άλλων. Σιωπηλοί κι ασήμαντοι οι Λόγοι που μας κινούν θα είναι οι προαπαιτούμενες απόπειρες απάντησης. Κι αυτό συμβαίνει επειδή τα ερωτήματα που τίθενται είναι οντολογικά. Πρέπει να πούμε με σαφήνεια στον καθρέφτη σε ποιον Θεό πιστεύουμε.  Πρέπει να αποφασίσουμε πώς θέλουμε να ζήσουμε και να πεθάνουμε. Κι αυτά τα ερωτήματα θα τα απαντήσουμε τις στιγμές που κουρασμένοι απ’ όλα δε θα σταματήσουμε να προσπαθούμε, τις στιγμές που ακόμα κι αν η αγάπη μας έχει στερέψει εμείς θα βρούμε κι άλλη που δε ξέραμε πως έχουμε, τις στιγμές που θα αντέξουμε στο όνομα αυτών που πιστεύουμε, όχι στο όνομα της “πραγματικότητας” ή της συναίνεσης (αριστερής και δεξιάς ομοίως…).

Ζούμε ιστορικές στιγμές. Τις ζούμε μαζί. Και είναι τέτοια η έκταση της γύμνιας που δε μπορούμε πλέον να πούμε πως είμαστε απογοητευμένοι. Τι μας γοήτευσε ώστε να υπάρξει ματαίωση πλέον; Το ψέμμα έχει πάψει να παριστάνει κάτι άλλο από αυτό που είναι. Ήρθε λοιπόν ο καιρός να πάρουμε θέση όχι με βάση το τι γίνεται γύρω μας αλλά με γνώμονα το τι πιστεύουμε, το τι πρεσβεύουμε, το τι θέλουμε σ’ αυτό τον κόσμο που θρυμματίζεται εορταστικά σε όλο μεγαλύτερες ταχύτητες. Είμαστε αναγκασμένοι να ονειρευτούμε. Είμαστε καταδικασμένοι να επιθυμήσουμε.

[Τέλος 1ου μέρους]

* http://stinathina.wordpress.com, http://alexandrosmistriotis.wordpress.com/

ΠΗΓΗ: 12-12-2010, http://stinathina.wordpress.com/%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF%CF%82-%CE%AE-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%AE-1/

Παιδεία, Άνθρωπος, Δημοκρατία

Του Γιώργου Παύλου*

“Παιδεία είναι το ξύπνημα στην περιοχή της άπειρης και ανυποχώρητης νοσταλγίας του είναι και του όλου των όντων των εφήμερων και ανύπαρκτων. Παιδεία είναι να κατοικείς στα όρια του χώρου και του χρόνου αναμένοντας όλα τα χαμένα και ανύπαρκτα, αυτά για τα οποία κανείς λογικός και καθώς πρέπει άνθρωπος δεν νοιάζεται.

Παιδεία σημαίνει να μπορείς να ακούς όλο το βουβό κλάμα του κόσμου του εφήμερου και του περιβάλλοντος, αφήνοντας στην άκρη την δική σου θλίψη ή χαρά. Παιδεία σημαίνει να θλίβεσαι για τον άλλο, τον κάθε άλλον, τον όλο Άλλον. Παιδεία σημαίνει να ζείς και να αγαπάς, να πεθαίνεις και να αγαπάς και, αν ξαναγεννηθείς, πάλι να αγαπάς.

Παιδεία σημαίνει να τα θέλεις όλα, να τα παντρεύεσαι όλα, να πάσχεις για όλα και να μην τα λησμονάς.”

Η Παιδεία σημαίνει δύο πράγματα και δύο αρχές, Γνώση και Ήθος. Το ένα, μάλιστα, ενισχύει το άλλο. Διότι η απόκτηση γνώσης σε βάθος απαιτεί κόπο, υπομονή, επιμονή και έρωτα της αλήθειας σε κάθε γνωσιακό επίπεδο ή κατεύθυνση. Δηλαδή, ήθος ανθρώπου ελεύθερου καθ’ όλα και όχι στείρα δουλεία σε θρησκείες, ιδεολογίες και καταναλωτισμούς. Γνώση της φύσης, γνώση της τέχνης και του πολιτισμού, γνώση του ανθρώπου, γνώση του κόσμου.

Ο Αϊνστάιν έγραφε και έλεγε ότι στον ναό της επιστήμης έχουμε τις κολώνες και τα αναρριχητικά ή διακοσμητικά φυτά. Κολώνες είναι οι ιδιαίτερες εκείνες ανθρώπινες υπάρξεις του ναού της επιστήμης που εμφορούνται από έρωτα για την αλήθεια, την ομορφιά και την καλοσύνη. Αυτοί χτίζουν την νέα γνώση και ανοίγουν νέους δρόμους στην επιστήμη και στην τεχνολογία, όπως οι μεγάλοι δημιουργοί στην τέχνη όπως ο Μότσαρτ, οι μεγάλοι πολιτικοί άνδρες όπως ο Γκάντι, οι μεγάλοι ασκητές του πνεύματος, όπως χαρακτηριστικά μιλάει γι’ αυτούς στα έργα του ο Καζαντζάκης και άλλοι συγγραφείς. Τα αναρριχητικά φυτά στον ναό της επιστήμης είναι άνθρωποι με δυνατή διάνοια που παράγουν κάποιο έργο ίσως σημαντικό, εκμεταλλευόμενοι τις κολώνες. Ο ίδιος ο Αϊνστάιν έγραφε στα αυτοβιογραφικά του σημειώματα ότι ποτέ δεν τον έθελξαν η εξουσία, το κέρδος και η ηδονή.

Σήμερα, η Ελλάδα αποδομείται ως οικονομία και ως κοινωνία. Υπεύθυνοι γι’ αυτό είμαστε εμείς, οι μεταπράτες της γνώσης, της εξουσίας και της οικονομίας. Εμείς όλοι, επιστήμονες, πολιτικοί, καλλιτέχνες, επιχειρηματίες και κάθε μορφής ιερατείο που υποτάσσει τα πάντα στο στενά εννοούμενο ατομικό-ιδιωτικό όφελος, ερήμην του κοινού καλού και του κοινού οφέλους. Εμείς όλοι που δεν μπορούμε, δεν αντέχουμε και δεν θέλουμε να υπηρετήσουμε το όλον. Εμείς που έχουμε ξεχάσει να κατανοούμε και να ενδιαφερόμαστε για την ποιότητα σε κάθε επίπεδο, επιστημονικό, κοινωνικό, πολιτικό, οικονομικό, καλλιτεχνικό, πνευματικό.

Η Ελλάδα που γνωρίσαμε καθίσταται παρελθόν, αφού όλοι εμείς, από τους επώνυμους μέχρι τους ανώνυμους κάθε περιοχής, υποκαταστήσαμε την ποιότητα με την ποσότητα. Ενώ η παιδεία που θα έπρεπε να υπηρετούμε ως Έλληνες είναι η παιδεία του όλου ανθρώπου που τον καθιστά εραστή της πόλης και όχι της εξουσίας. Εραστή της μοναδικότητας κάθε ανθρώπου και όχι υποτελή σε κάθε μορφή αγελοποίησης φυλετικής, θρησκευτικής, κομματικής, πολυπολιτισμικής, ή ό,τι άλλο. Όπως επισημαίνει ο Μάρξ στα νεανικά του κείμενα, αληθινή παιδεία είναι αυτή που καθιστά τον άνθρωπο ικανό να αντιλαμβάνεται ως μέγιστο πλούτο του τον άλλο άνθρωπο, τον κάθε άλλον και τον όλο Άλλο, σύμφωνα και με τον δικό μας Κωστή Μοσκώφ.

Μικρό παιδί θυμάμαι τις γεύσεις στην ντομάτα, στο ροδάκινο, στο καρπούζι, οι οποίες σε έκαναν ποιητή και αισθαντικό άνθρωπο, σε εξανθρώπιζαν, σε ευαισθητοποιούσαν. Σήμερα, η τροφή έγινε ανόητη ποσότητα, που δεν τρέφει ούτε το σώμα ούτε την ψυχή. Θυμάμαι τον άθεο και διαρκώς επαναστάτη καθηγητή μου στην γεωμετρία, Γιάννη Ντάνη. Και μόνο όταν χάραζε ως θεός κύκλους και σχήματα στον πίνακα, σου ενέπνεε πρωτοφανή και μυστικό έρωτα για την γνώση, την ομορφιά και την επιστήμη. Ποια αμοιβή και ποια ηδονή μπορεί να αναμετρηθεί με τούτη την χαρά της μάθησης;

Το ίδιο αργότερα στο Πανεπιστήμιο, ο νεαρός καθηγητής μου Δημήτρης Χριστοδούλου, σήμερα κάτοχος βραβείου στα μαθηματικά, αντίστοιχου με το Νόμπελ. Αναγκάστηκαν οι συνάδελφοί του να τον διώξουν από την Ελλάδα, διότι δεν άντεχαν αυτός ο εικοσάχρονος να είναι από μόνος του ένα Princeton, ένα Caltec, μια Οξφόρδη, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ενώ ήταν θεωρητικός φυσικός, ταυτοχρόνως συνέδεε με μοναδικό τρόπο τη φυσική θεωρία με τους μεγάλους φιλοσόφους τόσο της αρχαίας Ελλάδας όσο και της νεώτερης Ευρώπης, γνωρίζοντας και τα λογικά και κοσμολογικά κείμενα του Παρμενίδη, του Ηρακλείτου, του Αριστοτέλη, του Πλάτωνα και πολλών άλλων, που μας απήγγειλε στην αρχαία Ελληνική.

Ήθος και γνώση είναι τα συστατικά της Δημοκρατίας. Γλώσσα, Ιστορία, Φιλοσοφία, Τέχνη, Άθληση, Λογική, Φυσική, Μαθηματικά, είναι ο σκληρός πυρήνας της Παιδείας. Όταν πριν από μερικά χρόνια ζητήθηκε από την Γαλλική Κυβέρνηση να γίνει έρευνα σχετικά με το γιατί τα τελευταία χρόνια η Γαλλία δεν παράγει μεγάλους μαθηματικούς, ο Ρενέ Τόμ και άλλοι παγκοσμίου φήμης Γάλλοι μαθηματικοί εντόπισαν ως την κύρια αιτία, την μη επαρκή διδασκαλίας της γαλλικής γλώσσας.

Η Ελλάδα του σήμερα οδηγείται βήμα προς βήμα σε ένα πρωτόγνωρο και πολυ-επίπεδο χάος, φτωχαίνει και μεταλλάσσεται σε κάτι το τραγικά αστείο, διότι οι Έλληνες ομιλούν μηχανικά και ξύλινα ελληνικά των χιλίων το πολύ λέξεων. Η Δημοκρατία δεν μπορεί να υποστηριχθεί από ανθρώπους με επιφανειακή παιδεία. Η απλή εκπαίδευση χωρίς ουσιαστική εμβάθυνση στα βασικά γνωστικά πεδία των φυσικομαθηματικών ή των ανθρωπιστικών επιστημών αλλά και πραγματική βιωματική μύηση στις τέχνες και την άθληση, δεν μπορεί παρά να οδηγήσει σε υποβιβασμό του δημοκρατικού, κοινοτικού και κοινωνικού αισθήματος.

Η εργαλειακή εκπαίδευση μηχανοποιεί και «ρομποτοποιεί» τον άνθρωπο, φονεύοντας το πνεύμα του. Παράγει ανθρώπους ανίκανους να δημιουργούν για τους άλλους σε υλικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο. Παράγει νάνους ανθρώπους, ικανούς να κλέβουν χωρίς αιδώ το δημόσιο χρήμα, να ζουν πολυτελώς αυτοί και οι δικοί των, ερήμην των ανθρώπων που πεινούν, που ζουν εξαθλιωμένοι στο κοινωνικό περιθώριο και που χάνουν κάθε ανθρώπινη αξιοπρέπεια χάριν του απάνθρωπου και τερατόμορφου κερδοσκοπισμού, με όποιο προσωπείο, εθνικιστικό, θρησκευτικό ή παγκοσμιοποιητικό και άσοφα πολυ-πολιτισμικό.

Η εργαλειακή εκπαίδευση είναι χωρίς πνεύμα και είναι η αιτία για την φθορά του φυσικού περιβάλλοντος και τον υποβιβασμό των λαών, των πόλεων και των κοινωνιών σε εξαθλιωμένη ανθρωπομάζα, ανίκανη να σκεφθεί, να πράξει και να αντιδράσει. Έτσι, καταργούμε την πόλη, τους πολίτες και την Δημοκρατία, σε τοπικό ή παγκόσμιο επίπεδο.

Η εργαλειακή εκπαίδευση δεν είναι παιδεία αλλά δολοφονία του ανθρώπινου πνεύματος, της δημοκρατίας και της ανθρωπιάς. Η εργαλειακή εκπαίδευση οδηγεί στο μηχανικό ζην και υπάρχειν, δηλαδή στον οικονομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και πνευματικό θάνατο.

* Ο Γεώργιος Παύλος είναι Αναπλ. Καθηγητής Πολυτεχνείου Ξάνθης Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης.

ΠΗΓΗ: Ξάνθη, Παρασκευή 19 Νοεμβρίου 2010, http://www.gpavlos.gr/article.php?p=13&id=34