Λόγος, διάλογος και αντίλογος περί Αρβανιτών

 

Γερμανικός γλωσσικός χάρτης της Πελοποννήσου του τέλους του 19ου αιώνα.

 

Του Marko Τ (http://a-ergodes.blogspot.com )

  

Με έντονο ρόδινο χρώμα οι περιοχές όπου ομιλούνταν ως κύρια γλώσσα τα αρβανίτικα (μεγάλο μέρος Κορινθίας και Αργολίδας, Ερμιονίδα, Τροιζήνα, Μέθανα, μαζί με Πόρο, Ύδρα, Σπέτσες, περιοχές Άραξου-Κάτω Αχαγιάς και Παναχαϊκού όρους, Σουλιμοχώρια Τριφυλλίας, χωριά Λυκούρια, Δάρας και Αλέα-Μπουγιάτι Αρκαδίας).

Με απαλό ρόδινο οι περιοχές όπου τα αρβανίτικα ομιλούνταν παράλληλα με τα ελληνικά, δηλαδή ήδη βρίσκονταν σε υποχώρηση (μέρος της ανατολικής Λακωνίας στην περιοχή του Γερακίου και του Γέρακα, Δολιανά).

Με έντονο ρόδινο χρώμα οι περιοχές όπου ομιλούνταν ως κύρια γλώσσα τα αρβανίτικα (μεγάλο μέρος Κορινθίας και Αργολίδας, Ερμιονίδα, Τροιζήνα, Μέθανα, μαζί με Πόρο, Ύδρα, Σπέτσες, περιοχές Άραξου-Κάτω Αχαγιάς και Παναχαϊκού όρους, Σουλιμοχώρια Τριφυλλίας, χωριά Λυκούρια, Δάρας και Αλέα-Μπουγιάτι Αρκαδίας).

Με απαλό ρόδινο οι περιοχές όπου τα αρβανίτικα ομιλούνταν παράλληλα με τα ελληνικά, δηλαδή ήδη βρίσκονταν σε υποχώρηση (μέρος της ανατολικής Λακωνίας στην περιοχή του Γερακίου και του Γέρακα, Δολιανά).

  

 

Εύκολα παρατηρεί κανείς ότι οι πρώτες περιοχές ταυτίζονται, σχεδόν όλες, με τις περιοχές της Πελοποννήσου όπου ακόμα σήμερα οι γεροντότεροι, είτε μιλούν τα αρβανίτικα, είτε τα ξέρουν, είτε τουλάχιστον τα καταλαβαίνουν (σε ορισμένα χωριά στην Αργολίδα και την Κορινθία τα αρβανίτικα τα καταλαβαίνουν άνετα και νεαρά άτομα).

Είναι ενδιαφέρον ότι κάποια χωριά της Γορτυνίας στα οποία ξέρουμε ότι μιλιούνταν τα αρβανίτικα στον καιρό της Επανάστασης, όπως η Παλούμπα (πëλλούμπα=περιστέρια), χωριό του αρβανιτόφωνου οπλαρχηγού Πλαπούτα, αναφέρονται ως ελληνόφωνα. Αυτό σημαίνει ότι εκεί η αρβανίτικη γλώσσα είχε εκλείψει ως ομιλούμενη γλώσσα στο μεσοδιάστημα μεταξύ 1830 και 1890, διότι ο χάρτης δεν αναφέρεται προφανώς σε παθητικούς γνώστες της γλώσσας, αλλά σε χρήστες της.

Με γαλάζιο απεικονίζεται ο χώρος διάδοσης της τσακώνικης διαλέκτου, που στον Μεσαίωνα ήταν σαφώς μεγαλύτερος.

Μία σοβαρή και μακροσκελής συζήτηση σχετικά με τα αρβανίτικα και τους Αρβανίτες προκλήθηκε από δημοσίευμα στο ιστολόγιο του doctor (εδώ).

Θα ήθελα να συγχαρώ τον doctor για τις νηφάλιες και τεκμηριωμένες απόψεις του, οι οποίες με βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο. Επειδή τις θέσεις και τα επιχειρήματά μου τα έχω εκθέσει σε διάφορα σχόλιά μου στο πλαίσιο της παραπάνω συζήτησης, δεν θα ήθελα να τα επαναλάβω εδώ. Οπότε, όποιος έχει απορίες παρακαλείται να κάνει τον κόπο να ρίξει μια ματιά εκεί (παρακάμπτοντας τις λαβυρινθώδεις παρεμβάσεις ενός αλβανού Λιακόπουλου, επ' ονόματι Adriano, και τις προκλήσεις ενός "μασκαρεμένου" σε Έλληνα ακραίου Αλβανού εθνικιστή – διότι και το είδος αυτό κυκλοφορεί εσχάτως ανά το διαδίκτυο…).

Θα ήθελα εντούτοις να υπογραμμίσω και εδώ ότι ως Έλληνες θα πρέπει να ξεφύγουμε από το αρχαιολατρικό ιδεολόγημα του πρώιμου 19ου αιώνα, γέννημα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού (με ρίζες όμως και στον γερμανικό ρομαντισμό), περί άμεσης καταγωγής μας όλων των Ελλήνων συλλήβδην από τους αρχαίους Έλληνες. Ο ελληνισμός απέκτησε πραγματικά οικουμενική διάσταση, ξεφεύγοντας από τα στενά πλαίσια του ελλαδικού ή και του αιγαιακού αν θέλετε χώρου και εντάσσοντας στην πολιτισμική – και γλωσσική – του σφαίρα αλλογενείς πληθυσμούς της Μικράς Ασίας και της Ανατολής. χάρη στον Αλέξανδρο και τους Διαδόχους. Με άλλα λόγια, όταν η ελληνική γλώσσα και η ελληνική παιδεία υιοθετήθηκαν από μεγάλα πολυεθνικά κράτη, όπως ήταν τα ελληνιστικά βασίλεια. Στη συνέχεια, ο χριστιανισμός, έχοντας ως κύριο γλωσσικό όχημα την ελληνική γλώσσα, προσέδωσε μία νέα διάσταση στην οικουμενικότητα του ελληνισμού.

Όσο για μένα, αισθάνομαι πολύ Βυζαντινός και Ρωμιός για να μπορέσω να αποδεχτώ αρχαιολατρικά ιδεολογήματα σαν αυτά που μας θέλουν όλους συλλήβδην απογόνους του Περικλή: Έλληνες είμαστε γιατί έτσι θέλησε ο τόπος όπου έχουμε ριζώσει και η ιστορία που κουβαλούμε μέσα μας, με τα χίλια της πρόσωπα και τις αμέτρητες πτυχές της.

Με απλά λόγια: Η ένταξη σε ένα έθνος δεν είναι θέμα γονιδίων και αιμοσφαιρίων, αλλά θέμα που έχει σχέση με κοινωνικές και πολιτισμικές διεργασίες. Οι Αρβανίτες (Αρμπëρόρë), μπορεί εν μέρει (το "εν μέρει" το τονίζω) να έχουν κοινή καταγωγή με τους νότιους Αλβανούς (Τόσκηδες), αλλά ποτέ δεν είχαν αλβανική εθνική συνείδηση, διότι απλούστατα τέτοια συνείδηση τον ύστερο Μεσαίωνα, όταν έφυγαν από τα εδάφη της σημερινής νότιας Αλβανίας, δεν υπήρχε. Ούτε καν κουβαλούσαν μαζί τους οι Αρβανίτες, στη συλλογική τους συνείδηση, την ανάμνηση κάποιας ανεξάρτητης κρατικής υπόστασης (της "χαμένης βασιλείας"), γιατί τέτοιο αλβανικό μεσαιωνικό κράτος δεν υπήρξε, όπως αντίστοιχα υπήρξε σερβικό κράτος και βουλγαρικό κράτος.

Οι Αρβανίτες είναι Έλληνες γιατί ζυμώθηκαν με τα ελληνικά χώματα, πάλεψαν μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες για να φτιάξουν ελληνικό κράτος και προσέλαβαν όλη την πολιτισμική παράδοση του τόπου αυτού, κρατώντας ως ιδιαιτερότητα μοναχά τη γλώσσα τους, που και αυτή τώρα χάνεται.

Προσωπικά, μου κάνει αρνητική εντύπωση το γεγονός ότι τέτοια ζητήματα εξακολουθούν να θίγονται εν έτει 2009, για τον απλούστατο λόγο ότι θα έπρεπε η απάντηση σε ερωτήματα του τύπου "Ποιοί είναι οι Αρβανίτες και τί είναι τα αρβανίτικα;" να είναι αυτονόητη. Λέω "αυτονόητη" γιατί επιστημονικά το ερώτημα είναι απαντημένο, και στα δύο σκέλη του.

Παραδέχομαι, ωστόσο, ότι το γεγονός ότι η απάντηση δεν είναι αυτονόητη δείχνει – και αυτό – ένα έλλειμμα παιδείας εκ μέρους μας. Αυτό το έλλειμμα παιδείας στην περίπτωσή μας συνδυάζεται με τις προσπάθειες κάποιων ακραίων Αλβανών εθνικιστών, με προεξάρχοντα τον τραγουδιστή και ερασιτέχνη "ντοκυμαντερίστα" Lirio Nushi (απολαύστε φαιδρότητες εδώ και εδώ), να παρουσιαστούν ως αυτόκλητοι "προστάτες" και "σωτήρες" των Αρβανιτών. Λες και ζήτησαν από κάτι τέτοιους απίθανους τύπους οι Αρβανίτες να τους "σώσουν" (να τους σώσουν από ποιούς άραγε; Από τους συμπατριώτες τους; Ε, δεν είμαστε καλά, ή μάλλον, νούκου γιέμι μίρë!).

Κλείνοντας θα παραθέσω δύο αποσπάσματα από σχόλιό μου στο κείμενο του doctor.

"Όταν ήρθαν οι Αρβανίτες στον τόπο αυτό, τον 14ο αιώνα, ήρθαν κατά φάρες, δεν υπήρχε αλβανικό έθνος. Ούτε αλβανικό κράτος. Ούτε καν γραπτή αλβανική γλώσσα. Συνειδησιακά και πολιτισμικά οι Αρβανίτες εντάχθηκαν στον Ελληνισμό. Δεν απεμπόλησαν κάποια αλβανική εθνική συνείδηση προς χάριν της ελληνικής, γιατί τέτοια συνείδηση δεν υπήρχε. Η εθνική τους συνείδηση διαμορφώθηκε παράλληλα και σε συνάρτηση με αυτήν των υπόλοιπων ελληνόφωνων συμπατριωτών τους".

"Οσο ο αλβανικός εθνικισμός πάει να στριμώξει τους Αρβανίτες, τόσο αυτοί αντιδρούν και γίνονται πιο αντιαλβανοί από τον πιο αντιαλβανό Έλληνα. Διότι ο απλός Αρβανίτης αν νιώθει ότι στριμώχνεται από τον αλβανικό εθνικισμό, θα πέσει στον ελληνικό εθνικισμό. Μέση οδός δεν υπάρχει".

Υ.Γ.1: Τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού η εκτεταμένη ύπαρξη "αλβανοφωνίας" – χρησιμοποιώ τον όρο της εποχής – στο τότε ελληνικό κράτος ήταν αυτονόητη (ρίξτε απλώς μια ματιά στον Παπαδιαμάντη ή σε κείμενα λογίων όπως ο Λαμπρυνίδης και ο Μηλιαράκης ή και στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια).

Εντούτοις, σήμερα, που τα αρβανίτικα βρίσκονται στο στάδιο του γλωσσοθανάτου, βρίσκονται διάφοροι απίθανοι και ημιμαθείς, αν όχι αγράμματοι, "Ελληναράδες" εθνικιστές στο διαδίκτυο να βρίζουν τους Αρβανίτες και την "ετερογλωσσία" τους. Μερικοί μάλιστα νομίζουν πως τους Αρβανίτες τους εγκατέστησαν στην Ελλάδα οι Τούρκοι, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μετανάστευση που έγινε κυρίως κατά τον 14ο αιώνα.

Ως λύση, θα πρότεινα στους τύπους αυτούς να φτιάξουν ένα φόρουμ μαζί με ομοϊδεάτες τους "αλβαναράδες" στυλ Lirio Nushi, από Αλβανία και Κόσοβο, και να είναι σίγουροι πως θα έχουν 24ωρη non-stop απασχόληση – βλέπε "διαδικτυακούς σκυλοκαβγάδες" – για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Y.Γ.2: Μαρτυρία του λόγιου υδραίου δημοσιογράφου Αντώνη Μανίκη δημοσιευμένη στην εφημερίδα "Το Μέλλον της Ύδρας" (εκδιδόταν στον Πειραιά μεταξύ 1930 και 1960 περίπου):

Όταν η βασίλισσα Όλγα επισκέφτηκε την Ύδρα και της έγινε επίσημη υποδοχή, ρώτησε μια νεαρή γυναίκα του νησιού που κρατούσε το μωρό της σε φασκιές:

"Ντjάλjë ίσστë ή βάιζë;" (= αγόρι είναι ή κορίτσι;). Ο κόσμος έκπληκτος αναφώνησε: "Βασιλjέσσα ντι αρμπëρίσστë!" (= η βασίλισσα ξέρει αρβανίτικα!).

Και όντως, η βασίλισσα Όλγα και τα υπόλοιπα μέλη της βασιλικής οικογένειας είχαν μάθει αρκετά αρβανίτικα από το υπηρετικό προσωπικό του παλατιού. Αυτά για την ιστορία (και τους άσχετους με αυτήν ψευτο-ελληναράδες…).

 

ΠΗΓΗ:  Κυριακή, 17 Μάϊος 2009,  http://a-ergodes.blogspot.com/2009/05/blog-post_17.html 

 

Ακολουθούν στο ποστ αυτό πολλά ενδιαφέροντα σχόλια. Προτείνω να τα δείτε.

Το ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ  σε φάση  ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗΣ ΑΠΟΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ

 

Του Μιχάλη Βασιλάκη*

 

Η πολιτικά μεθοδευμένη σε διαδικασίες και περιεχόμενο ΛΗΞΗ της παρούσας ΣΥΝΟΔΟΥ της ΒΟΥΛΗΣ (ΔΙΑΚΟΠΗ εργασιών μπορούσε να υπάρξει χωρίς λήξη της ΣΥΝΟΔΟΥ, π.χ. ΠΑΣΧΑ) από την Βοναπαρτική εξουσία του Μαξίμου με την έκδοση προεδρικού διατάγματος τη νύχτα της παρασκευής  χωρίς να ερωτηθεί έστω και τυπικά η Βουλή, συνιστά:

Πράξη θεσμικής  εκβίασης της ανώτατης πολιτειακής αρχής την οποία εκθέτει ανεπανόρθωτα ως μπαίγνιο των επικίνδυνων πολιτικών σχεδιασμών του αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα ότι η Προεδρία της Δημοκρατίας ενσωματώθηκε άμεσα στο πολιτικό σύστημα του δικομματισμού ειδικά μετά το 1994 (Κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ-πρόεδρος δεξιός, κυβέρνηση Ν.Δ.-πρόεδρος ΠΑΣΟΚ).

Κατάργηση πλήρως του πολιτικού χαρακτήρα της Βουλής και των πολιτικών λειτουργιών της ως ανώτατου αντιπροσωπευτικού νομιμοποιητικού οργάνου και ελέγχου των εξουσιών

Παραμερισμό και αχρήστευση προκαταβολικά των συνταγματικών λειτουργιών   της δικαστικής εξουσίας που αναγκαστικά και αναπόφευκτα θα οδηγούσαν στην πλήρη πολιτική αλλά και τυπικά θεσμική απονομιμοποίηση της κυβέρνησης.

Καταστρατήγηση κάθε στοιχειώδους αρχής και λειτουργίας της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Για όλους αυτούς τους λόγους η πραξικοπηματική λήξη της συνόδου της Βουλής συνιστά καθ' ολοκληρίαν ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΚΤΡΟΠΗ και σωστά καταγγέλθηκε ως τέτοια.

Όμως συνταγματική εκτροπή είναι δυνατή είτε με όρους άμεσης και ωμής δικτατορίας, είτε με όρους εξαιρετικά ευρείας συναίνεσης  από το πολιτικό σύστημα και τις πολιτειακές αρχές ή τουλάχιστον αδρανοποίησής τους. Μια ολόκληρη κοινωνία και ένα πολιτικό σύστημα αιχμαλωτίζονται από έναν υπόδικο κατά τη πλειοψηφία της βουλής κυβερνητικό βουλευτή, που μπλοκάρει όλους τους θεσμούς και τις λειτουργίες του αστικοκοινοβουλευτισμού. Η κατάσταση γίνεται γελοία και ταυτόχρονα επικίνδυνη!

 

ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΧΩΡΙΣ  ΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ;

 

1. Τα κόμματα της δημοκρατικής αντιπολίτευσης και ειδικά η αριστερά έπρεπε έγκαιρα (νωρίτερα και από την υπόθεση ΠΑΥΛΙΔΗ) να είχαν προειδοποιήσει την Προεδρία της Δημοκρατίας καλώντας και καλύπτοντας την να εξαντλήσει τις θεσμικές της αρμοδιότητες για την υπεράσπιση της συνταγματικής και δημοκρατικής τάξης.

Να καλέσουν το λαό σε αγώνα για την δημοκρατική τάξη και ομαλότητα μετά τη πολιτική απονομιμοποίηση της κυβέρνησης μέσα στην ίδια τη Βουλή στην υπόθεση Βατοπεδίου, με την αποχώρηση της κυβερνητικής πλειοψηφίας.

Αντί γι' αυτά οχυρώθηκαν αμυνόμενοι στην ψευδεπίγραφη ΠΑΡΑΓΡΑΦΗ που ουσιαστικά επιστράτευσε και εξουσιοδοτούσε την ποινική διαδικασία για να λύσει κορυφαία κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα. Διάλεγαν εισαγγελείς για να τους εκχωρήσουν τις δικές τους πολιτικές αρμοδιότητες!!!

2. Η προεδρία της δημοκρατίας μέσα στις συνθήκες αυτές με την κυβέρνηση καταδικασμένη 4 φορές μέσα στην ίδια τη Βουλή,(τρεις αποχωρήσεις και μια ψηφοφορία ΠΑΥΛΙΔΗ) είχε απόλυτο θεσμικό δικαίωμα πριν την υπογραφή του προεδρικού διατάγματος να ζητήσει (θεσμικά) μέσω της κυβέρνησης την ενημέρωση και την γνώμη της Βουλής για την λήξη της Συνόδου. Αν η κυβέρνηση το αρνιόταν, να καταφύγει ακόμη και στην έσχατη θεσμική του αρμοδιότητα. Να παραιτηθεί με διάγγελμα προς το λαό για την υπεράσπιση του συντάγματος και της Δημοκρατικής τάξης.

3. Ο πρόεδρος και το προεδρείο της Βουλής (εκτός αν καταργήθηκαν και αυτό με το ίδιο διάταγμα!) είχαν θεσμική υποχρέωση να ζητήσουν και να προκαλέσουν σύγκληση της ολομέλειας με το ερώτημα της λήξης της συνόδου ή της απλής διακοπής των εργασιών. Ήταν το ελάχιστο για την υπεράσπιση του ρόλου και της θέσης της Βουλής στα πλαίσια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας έστω και στην παρακμιακή  αστικοκοινοβουλευτική μορφή της.

4. Όλες οι κορυφαίες κοινωνικές οργανώσεις της εργατικής τάξης και του λαού να καταδικάσουν και να κινητοποιηθούν για την υπεράσπιση των δημοκρατικών συνταγματικών εγγυήσεων που πλήττονται βάναυσα από την πραξικοπηματική τύποις και ουσία λειτουργία της κυβέρνησης.

 

Η ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΟΥ ΕΚΦΑΣΙΣΜΟΥ

 

Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι η πεντάχρονη διαχείριση της κεντροδεξιάς με τελευταία και κορυφαία της πράξη την συνταγματική εκτροπή, έχουν φέρει την χώρα σε κατάσταση ανάλογη της δημοκρατίας της Βαϊμάρης την περίοδο της τελικής εφόδου του εθνικοσοσιαλισμού στην εξουσία.

Μπορεί με την ενέργεια της αυτή να εκτέθηκε και η ίδια η κυβέρνηση ότι αποτελεί  ολοκληρωτικά και αποκλειστικά όργανο του παράκεντρου κράτους της οικονομικοπολιτικής διαπλοκής. Όμως λειτούργησε και λειτουργεί για λογαριασμό ολόκληρου του πολιτικού συστήματος, των θεσμών του και της κρίσης του.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να μετατρέψει σε πολιτική δυναμική του ο Καραμανλής.

Απέναντι σ΄ ένα κοινωνικοπολιτικό σύστημα αναποτελεσματικό, διαβρωμένο και επικίνδυνο, το επιτελείο του Μαξίμου προβάλλει την εικόνα του αποφασισμένου και ακέραιου Βοναπάρτη ο οποίος υπονομεύεται και από το ίδιο το διεφθαρμένο κόμμα του και στον οποίο δεν μένει τίποτε άλλο από την σπάθα του για να αντιμετωπίσει την κρίση από την οποία κινδυνεύει ο λαός και η χώρα!

Ο αιχμάλωτος της διαφθοράς, ο αρχιτέκτονας της κρίσης, ο δημοσιοσχεσίτης πρωθυπουργός επιχειρεί να κάνει την διαλυτικότητα της διαχείρισης του πολιτική δυναμική για τον ίδιο και το πολιτικό μέτωπο «δεξιάς – ακροδεξιάς» που προωθεί για να στηρίξει την όποια πολιτική του πρωτοβουλία μετά τις ευρωεκλογές.

Η άξεστη χυδαιότητα των παπαγάλων της διαπλοκής, οι στρατιές των πρετεντεραίων, η δημοσκοπική βιομηχανία που παράγει μαζικά φασισμό μέσα από το μανιπουλάρισμα της συγκυρίας, σίγουρα είναι το οπλοστάσιο που χρησιμοποίησε και χρησιμοποιεί το δίκοχο του Βοναπάρτη του Μαξίμου.

 

Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΟΥ ΔΙΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

 

Όμως ούτε τα παραπάνω θα έφταναν αν δεν είχε τη στήριξη – ενεργητική και παθητική -ολόκληρου του πολιτικού συστήματος που καταγράφεται ως δικομματισμός και ο οποίος στην ολοκληρωμένη παρακμιακή του εξέλιξη μετά το 1994, έχει ενσωματώσει κάθε κοινωνικό και πολιτικό θεσμό του νεοελληνικού κοινωνικού σχηματισμού.

 

 

Όλους αυτούς τους θεσμούς όχι μόνο τους χρησιμοποίησε, αλλά και τους ανάλωσε καθιστώντας την κοινωνία αιχμάλωτη και ανυπεράσπιστη στις επιθέσεις των πιο ακροδεξιών, ρατσιστικών και φασιστικών δυνάμεων που προβάλλουν ηγεμονικές βλέψεις τόσο στο κοινωνικό όσο και το πολιτικό επίπεδο, τροφοδοτώντας την κρίση και την διαλυτικότητα.

Δικομματισμό δεν συνιστούν  μόνο τα δύο κύρια αστικά κόμματα. Ο δικομματισμός έχει διαμορφωθεί σε ολοκληρωμένο κοινωνικοπολιτικό σύστημα που βασίζεται σε δύο αλληλοσυμπληρούμενες προϋποθέσεις:

α. Τον αποκλεισμό της κοινωνίας από την πολιτική

β. Στην έλλειψη εναλλακτικής προοδευτικής διεξόδου διαχείρισης της συγκυρίας   προς ένα ριζοσπαστικό δημοκρατικό κοινωνικό μετασχηματισμό.

 

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ

 

Τουλάχιστον τρεις φορές το εργατικό και λαϊκό κίνημα σαν κοινωνική αντιπολίτευση έθεσε ζήτημα ανατροπής της κεντροδεξιάς, Ασφαλιστικό, άρθρο 16, νέα Δεκεμβριανά).

Και τις τρείς φορές  η κοινωνική αντιπολίτευση υποχρεώθηκε σε αναδίπλωση όχι από την κυβέρνηση, αλλά από την πολιτική αντιπολίτευση που άφησε πολιτικά ακάλυπτο το λαϊκό κίνημα και υπονόμευσε τη συγκέντρωση δυνάμεων στο μέτωπο της πολιτικής του σύγκρουσης με την κυβέρνηση.

Η ανατροπή της κυβέρνησης και η ανάσχεση του νεοφιλελευθερισμού φαίνεται να ήταν ασήκωτο πολιτικό βάρος για την αντιπολίτευση!.

Το ΠΑΣΟΚ αν και αναμασάει επί μια πενταετία την καραμέλα των εκλογών, ούτε μια φορά δεν κάλεσε το λαό να αγωνιστεί για τα δικαιώματά του. Αντίθετα κατάγγελνε τους αγώνες που έβγαιναν έξω από τα κοινοβουλευτικά θέσμια της δημοκρατίας των Βατοπεδινών και της SIEMENS. Με τον Πάγκαλο μάλιστα οπαδό του ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ (Ν.Δ. – ΠΑΣΟΚ) σε κατάσταση αντικομουνιστικού αμόκ, να επιχειρεί να διακόψει τη δυναμική κάθε  όσμωσης του προοδευτικού χώρου όχι μόνο στο πολιτικό αλλά και στο κοινωνικό επίπεδο. Επί πλέον να δημιουργήσει τους ιδεολογικούς και πολιτικούς όρους για μια νέα αποκλεισμένη κοινωνία κατά τα πρότυπα ενός ιδεολογικοπολιτικού προγόνου του Σοφούλη, πρωθυπουργού της εμφυλιακής περιόδου  «καλύτερα 1000 κεντρώοι εξορία, παρά ένας κομμουνιστής ελεύθερος»!!

Ούτε όμως οι συντεταγμένες παρελάσεις, με σφραγίδες πολιτικής ιδιοκτησίας που αποσπούσαν τον θαυμασμό των πρετεντεραίων, και των κυβερνητικών αξιωματούχων, συνιστούσαν κίνηση κοινωνικών μαζών και συμμετοχής τους στην πολιτική.

Αλλά ούτε και η διαχείριση του λαϊκού κινήματος, σαν μέσο δημόσιων σχέσεων για το οποίο απεκδυόμαστε κάθε ευθύνης για τον προσανατολισμό και την έκβαση των αγώνων του, προσδοκώντας απλά να ενθυλακώσουμε σε κοινοβουλευτικοποιημένο επίπεδο ορισμένα συντρίμμια της ήττας, συνιστά πολιτική έξω από το σύστημα του δικομματισμού.

Τόσο η μια όσο και η άλλη κατεύθυνση έχουν αρχή και τέλος την ήττα του λαϊκού κινήματος και την διαχείρισή της. Η προοδευτική, ριζοσπαστική, δημοκρατική διέξοδος απουσιάζει από τέτοιες σχολές ιδεολογικής και πολιτικής σκέψης.

Δεν είναι καθόλου παράξενο λοιπόν που η πολιτικά μεθοδευμένη ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΕΚΤΡΟΠΗ από το μέγαρο Μαξίμου, πλασάρεται σαν η αναγκαία πολιτική πρωτοβουλία που μόνο το «κύρος» του Καραμανλή μπορούσε να σηκώσει ώστε να επιβληθεί η πολιτική της «σκανδαλολογίας» στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Αντιμετώπιση που περιλαμβάνει αποκλειστικά την επίθεση στην εργατική τάξη, τη νεολαία, την κοινωνία της εργασίας, στη ζωή και τα δικαιώματά τους.

Με τη μεθόδευση της συνταγματικής εκτροπής ο Καραμανλής απευθύνεται συνολικά στο καθεστώς της οικονομικοπολιτικής διαπλοκής, τα μεγενθυμένα παρασιτικά στρώματα της χρηματιστηριακής λειτουργίας, της κοινωνίας και της οικονομίας, στον ασύμμετρο καταναλωτισμό τους, για να διαμορφώσουν το κεντρικό σύνθημά του για τις ευρωεκλογές:

«με τον Καραμανλή να σώσουμε την Ευρωπαϊκή Ελλάδα και το ΕΥΡΩ»

Γιατί ένα κεντρικό πολιτικό ζήτημα που βάζει εκβιαστικά η κρίση, είναι ο επανακαθορισμός της θέσης της χώρας στην Ε.Ε. και την Ευρωζώνη.

Επανακαθορισμός που έχει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά μέχρι και την γεωπολιτική ενότητα της χώρας.

Ο Καραμανλής έτσι δεν αναλαμβάνει μόνο να ξεπλύνει την πολιτική του εκσυγχρονισμού της Σημιτικής περιόδου, αλλά να την ολοκληρώσει ανεξάρτητα αποτελέσματος για την χώρα. Σ΄ αυτό μπορεί να θυσιάσει και τον Σημίτη ωσεί παρόντα σε κάποια αίθουσα ποινικού δικαστηρίου. Όμως τι να κάνουμε;

Το σύστημα έχει προτεραιότητα, όχι τα πρόσωπα.!!!

 

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ  ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

 

Τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών ακόμη και με τους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς που θα καταγράψουν, θα οδηγήσουν σε εξελίξεις. Η αντιμετώπιση της κρίσης με τα τεράστια ζητήματα που θέτει, ο προσανατολισμός της άρχουσας τάξης και του συστήματος διαχειρίζεται την κρίση αποκλειστικά σε βάρος της εργατικής τάξης, της νεολαίας και των δυνάμεων της εργασίας, απαιτούν μια ακόμα πιο αντιλαϊκή επανίδρυση του δικομματισμού που έχει ήδη μπει σε τροχιά.

Ο Καραμανλής βάζει το δίλλημα « ΕΓΩ» ή  «Καρατζαφέρης και ΕΓΩ» με ανοιχτό το δρόμο προς το φασισμό.

Το άλλο μέτωπο του νεοφιλελεύθερου  Πάγκαλου και όχι μόνο, προβάλει το μεγάλο συνασπισμό ¨ΠΑΣΟΚ-Ν.Δ¨.

Η αριστερά ουδετεροποιημένη στη γωνία με τη ντουντούκα της καταγγελιολογίας έτοιμη να καταγγείλει ότι ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ δεν είναι αρκούντως σοσιαλιστές και αρκετά δημοκράτες!!

Παρά την πνιγηρή ατμόσφαιρα που δημιουργεί το πολιτικό σύστημα και η παρακμιακή σήψη του, ο λαός και η νεολαία μπορούν να δώσουν και στην πολιτική διαδικασία των ευρωεκλογών απάντηση με αναφορά στις αξίες της εργασίας και της δημοκρατίας.

Παρά τις αμφισβητήσεις ακόμη και συγκρουσιακές με τους σχηματισμούς της αριστεράς μικρούς ή μεγάλους, μπορούμε αυτή την φορά να τους χρησιμοποιήσουμε τουλάχιστον άμεσα και συγκυριακά ως ψηφοδέλτια ενάντια στις επικίνδυνες διαδικασίες επανίδρυσης του δικομματισμού και των νέων μετώπων του.

Να δώσουμε έγκυρη ψήφο.

–     Άμεσης ανατροπής της κεντροδεξιάς κυβέρνησης.

– Αποφασιστικής άρνησης, αντίθεσης, καταδίκης και πολιτικής απομόνωσης του μετώπου ¨ΚΕΝΤΡΟΔΕΞΙΑΣ-ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ¨.

–    Αντίθεσης και απόκρουσης του μεγάλου συνασπισμού Ν.Δ. -ΠΑΣΟΚ

–  Ψήφο στην αποδέσμευση εξελίξεων που θα οδηγούν στη συγκρότηση ενιαίου κοινωνικού μετώπου αγώνων απόλυτα απαραίτητου για να υπερασπιστεί ο λαός τα δικαιώματα στη ζωή που έχουν μπει από καιρό σε πλήρη αμφισβήτηση.

 

* Ο Μιχάλης Βασιλάκης είναι Γραμματέας του Ε.Α.Μ.

 

ΠΗΓΗ: Δημοσιεύθηκε από eamgr στο 16 Μαΐου, 2009,

 http://eamgr.wordpress.com/2009/05/16/…9/

Ελλάς, το μεγαλείο σου!

 Παρακολούθησα το – κατά τη γνώμη μου – ριάλιτι σόου, σχετικά με τους μεγάλους Έλληνες.

 

Του παπα Ηλία Υφαντή

 

Ειλικρινά πιο αλλοπρόσαλλο κατασκεύασμα δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Αλήθεια, πώς κρίθηκαν ανόμοιοι άνθρωποι, που έζησαν σε ανόμοιες εποχές, με ανόμοια μέτρα!

Σε τελική ανάλυση αυτό, που αποδείχτηκε δεν ήταν ποιος ή ποιοι είναι οι πιο μεγάλοι Έλληνες, αλλά πόσο μικροί είναι αυτοί, που θέλησαν να τους μετρήσουν…

 Γιατί βέβαια μεγάλοι Έλληνες υπάρχουν. Και μάλιστα πολλοί. Και επειδή ακριβώς είναι μεγάλοι δεν έχει καμιά ανάγκη η μεγαλοσύνη τους απ' τη δική μας επιβεβαίωση ή αμφισβήτηση.

Ποια, τάχα, ανάγκη μπορεί να έχει και τι να φοβηθεί η υστεροφημία του Ομήρου; Και ποιος μπορεί να τον συγκρίνει με τον ένα ή τον άλλο τυχάρπαστο και να τον βγάλει από το κάδρο της μεγαλοσύνης του! Μήπως κάποιοι απ' αυτούς, που κουκουλώνουν ή χειροκροτούν της διαφθορά;

Γιατί ο μεγάλοι – όπως ο Όμηρος – διασκελίζουν τα σύνορα της πατρίδας τους. Και κάνουν τα δημιουργήματα της σκέψης τους ή τα οποιαδήποτε άλλα κατορθώματά τους κοινό κτήμα της ανθρωπότητας. Κι αν οι συντοπίτες τους, τους αποδοκιμάσουν κάποιοι άλλοι αλλού πολλαπλάσια θα τους αγαπήσουν  και θα τους θαυμάσουν…

Και δεν διασκελίζουν μόνο τα σύνορα. Αλλά και τους αιώνες. Και τις χιλιετηρίδες. Και παραμένουν το ίδιο ζωντανοί σε κάθε εποχή, όπως και όταν ζούσαν. Και πολλές φορές περισσότερο ζωντανοί απ' όσο ήταν στην εποχή τους. Όπου η βαριά σκιά τους προκαλούσε το φθόνο και τη αμφισβήτηση των συγκαιρινών τους. Και πολύ συχνά το διωγμό τους ή και τη θανάτωσή τους.

 Αλλά «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Γιατί δόθηκε, έτσι, αφορμή να πληροφορηθούν κάποιοι κι άλλοι να θυμηθούνε ότι δίπλα στους δικούς τους «μεγάλους», που ο χρόνος θα σβήσει τα ίχνη τους, υπάρχει και κάποιος Σωκράτης ή κάποιος Πλάτωνας ή κάποιος Αριστοτέλης, που οι παγκόσμιες αυτοκρατορίες τους αντέχουν μέσα στις χιλιετηρίδες…

 

Όλοι αυτοί πατούν πάνω στη σκόνη των λιλιπούτειων, που με τις προκρούστειες μεζούρες τους πάνε να τους αξιολογήσουν και να τους θάψουν στις κονσέρβες της ημιμάθειάς τους. Και προχωρούν, για να φωτίσουν με τη λάμψη τους τις εσχατιές του μέλλοντος…

 

Παπα-Ηλίας, 20-05-2009

Ελληνικό κράτος, 21ος αιώνας: Παιδεία ή Εκπαίδευση;
Το παράδειγμα των Μουσικών Σχολείων – Το μάθημα της μουσικής

 

«ΣΧΟΛΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ»

8ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο της ΟΛΜΕ – Χανιά 8-10/5/2008
Προσυνέδριο Θεσσαλονίκης – Φιλοσοφική Σχολή ΑΠΘ 16/4/2008

Του Στέργιου Ζυγούρα

Αγαπητοί συνάδελφοι, θα προτιμήσω να σας προσφωνήσω «αγαπητοί συμπολίτες», καθώς σ' ένα συνέδριο με θέμα «σχολικά προγράμματα και βιβλία», εύκολα η συζήτηση και ο προβληματισμός μεταφέρεται σε γενικότερο επίπεδο στο επίπεδο των πρωτογενών προβλημάτων, εκεί που φαίνεται να πάσχει η εποχή μας στην τάση μετατροπής του Σχολείου που παράγει Πολίτες, σε Σχολείο που παράγει Πελάτες. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με ερωτήματα στο επίπεδο του αυτονόητου:

Παιδεία ή Εκπαίδευση; Λειτουργός της παιδείας ή Εκπαιδευτικός; Γενική ή Ειδική παιδεία στην α΄ και β΄ βαθμίδα; Σφαιρική ή κατακερματισμένη γνώση; Μορφωτικό-ανθρωπιστικό ιδεώδες ή επαγγελματική κατάρτιση; Βαυκαλιζόμαστε με τις πρώτες, ενώ βολευόμαστε ή ανεχόμαστε τις δεύτερες επιλογές;

Το παράδειγμα της «καλλιτεχνικής παιδείας», της «αισθητικής αγωγής» και ειδικότερα της «μουσικής αγωγής» και των Μουσικών Σχολείων είναι από τα προσφορότερα για να δούμε την απόσταση μεταξύ λόγων και έργων στην παιδεία να δούμε πώς από το άρθρο 16 §2 του Συντάγματος μένει -σχεδόν πάντα- μόνο η «επαγγελματική αγωγή», κι αυτή όμως καχεκτική, χωρίς στήριξη στην πολύπλευρη προσωπικότητα του «ελεύθερου, πολίτη», στην οποία οφείλει/έπρεπε να στοχεύει η ΠΑΙΔΕΙΑ.

Στα πρώτα ερωτήματα, μπορεί κάποιος να προσθέσει:

Επιστήμη χωρίς Τέχνη; Παιδεία χωρίς Πολιτισμό; Ύλη χωρίς Ενέργεια;

Όλα τα ερωτήματα, αφορούν και επηρεάζουν καθοριστικά το μάθημα της μουσικής στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια παιδεία, που κινείται μεταξύ της κατακερματισμένης εγκυκλοπαιδικής-επιστημονικής γνώσης και της επαγγελματικής κατάρτισης. Επίσης, η μουσική κυριαρχεί ως σταθερό, (παθητικό) εξωτερικό ερέθισμα (καταχωρημένος ήχος/εικόνα) που επιστημονικά επιδιώκεται να διακρίνεται ως προς την ποιότητα (καλή μουσική, επιλογή συνθέσεων). Αυτά όμως σε δεύτερο επίπεδο, καθώς σε πρώτο, κυριαρχεί η «καλλιέργεια της ικανότητας για αισθητική απόλαυση» (Π.Ι., ΔΕΠΠΣ Μουσικής, 2001). Εύκολα κάποιος μπορεί να διαπιστώσει, τόσο από το ΑΠΣ, όσο και από τα νέα βιβλία ότι εδώ η «αισθητική» δεν αφορά στον κλάδο της φιλοσοφίας, και η «απόλαυση» δεν παραπέμπει στην αρχαία ψυχική-πνευματική «τέρψη». Πρόκειται για μετάφραση αγγλικού όρου, που όπως και η «δημιουργικότητα», δεν έχουν αποδοθεί ορθά στα ελληνικά, ούτε όμως και σε ορθά ελληνικά. Συνεπώς, η «aesthetic sensitivity» και η «creativity», οι οποίες αρχικά χρησιμοποιήθηκαν σε μια προσπάθεια άρσης των αδιεξόδων της εξειδικευμένης, τεχνικής μουσικής παιδείας που επικράτησε επί δύο αιώνες περίπου (και) στο αγγλοσαξωνικό σύστημα, έγιναν στην Ελλάδα ο πυρήνας της εύκολης λύσης: copy-paste! Θα πρέπει να δει αυτό το παράδειγμα η σημερινή κυβέρνηση που δια στόματος του Υπουργού Παιδείας δηλώνει: «Το συγκριτικό πλεονέκτημα της Ευρώπης μας είναι η πολυμορφία της. Δεν πρέπει να κλωνοποιήσουμε τους πολιτισμούς μας, αλλά να σεβαστούμε την Ευρώπη των πατρίδων. Πρέπει να αντιστοιχήσουμε, αλλά όχι να εναρμονίσουμε, με την έννοια της εξομοίωσης, τα εθνικά εκπαιδευτικά μας συστήματα.» (Βουλή, 18-12-07).

Παρά το προβληματικό ΔΕΠΠΣ, τα βιβλία του Δημοτικού διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους, με αυτό της Ε΄ Δημοτικού να ξεχωρίζει προς το καλύτερο. Όπως σωστά τόνισε και η κ. Χατζηβαρίτη, η (πανάκεια) «διαθεματικότητα» που συνήθως καταλήγει να γίνει αποσπασματικότητα, έχει αποτελέσει κατά περίπτωση ανασταλτικό παράγοντα για το αντικείμενο της μουσικής που είναι κατ' αρχήν προφορικό. Είναι θετικό το ότι υπάρχουν για πρώτη φορά βιβλία μουσικής στην πρωτοβάθμια, όπως και βιβλία δασκάλων και τετράδια εργασιών για τους μαθητές και ένα CD-ROM. Ανησυχητικό όμως είναι το γεγονός ότι η μουσική τείνει να αντιμετωπίζεται σε σημαντικό βαθμό ως κατακερματισμένη ηχοκινητική διαδικασία, ως εγκυκλοπαιδισμός, ως επιστημονική γνώση/γραπτή διαδικασία και ως διαδικασία παθητική/καταναλωτική. Επί πλέον με την επίκληση των αναγκών μιας σημερινής «πολυπολιτισμικής κοινωνίας» αντιμετωπίζονται κατά περίπτωση με υποτίμηση οι ελληνικές πολιτισμικές παραδόσεις, ενώ μέσα σ' ένα αστικό πλαίσιο αντιμετώπισης και στον αντίποδα των παλιών βιβλίων, απουσιάζουν οι αναφορές σε ιστορικές και σε προφορικές παραδόσεις. Το μοναδικό βιβλίο για τις τρεις τάξεις του Γυμνασίου είναι ένα ανθολόγιο (βιβλίο καθηγητή), κάτι θετικό κατ' αρχήν από την άποψη της έμφασης που δίνεται στην μουσική ως διαδικασία πρακτική. Το ανθολόγιο έχει καλή χωρο-χρονική ισορροπία και καταλόγους θεμάτων, περιοχών που διευκολύνουν και καθοδηγούν. Δημιουργείται όμως έτσι μια σημαντική αντίθεση μεταξύ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας προσέγγισης, ενώ δεν τηρείται ούτε το ΔΕΠΠΣ.
Όσα ειπώθηκαν ήταν απαραίτητα για να τονιστούν δύο στοιχεία:

α) το ΥπΕΠΘ αντιμετωπίζει τη μουσική ως διδακτικό αντικείμενο που δεν στοχεύει κατ' αρχήν στο ύφος/ήθος και στην εξερεύνηση εσωτερικού και εξωτερικού κόσμου [i].

β) τα Μουσικά Σχολεία έχουν θεσμικά κενά από την ίδρυσή τους και τείνουν δια του άγραφου νόμου να υιοθετούν τη μουσική ως ειδική εκπαίδευση που αντιφάσκει με το χαρακτήρα της δευτεροβάθμιας παιδείας. Τείνουν έτσι να πάρουν το χαρακτήρα Μ.Σ.= ένα σχολείο + ένα Ωδείο κι αυτό όταν η Ωδειακή παιδεία, η βάση της εκπαίδευσης των διδασκόντων στα Μουσικά Σχολεία ανήκει σε άλλο υπουργείο (ΥπΠΟ) με τρόπο που μόνο προβλήματα προκαλεί.

Τα Μουσικά Σχολεία έχουν εγκατάλειψη από την Πολιτεία, αντίστοιχη με αυτή που ανέφερε ο κ. Ματζιάρης για τα Ειδικά Σχολεία, ενώ η μουσική ως αντικείμενο πάσχει από την ίδια, αντιφατική, υποτιμημένη υπερτίμηση που ανέφερε και ο κ. Καμτσίκης για τη φυσική αγωγή. Πού βρίσκεται τοποθετημένη η μουσική παιδεία των Μουσικών Σχολείων; Στην επαγγελματική κατάρτιση (Δ/νση ΣΕΠΕΔ)! Τι είναι μεταξύ άλλων τα Μουσικά Σχολεία σύμφωνα με τον ιδρυτικό νόμο του 1988; Σχολεία από τα οποία οι νέοι αποφοιτούν «…χωρίς να υστερούν σε γενική παιδεία..»! Η έλλειψη Διεύθυνσης Μουσικών Σπουδών στο ΥπΕΠΘ είναι εμφανής. Η Καλλιτεχνική Επιτροπή είναι τόσο ελλιπής θεσμός, ώστε με μια αλλαγή υπουργού να μετατρέπεται από απόλυτο διαχειριστή κρίσιμων θεμάτων (όπως η αξιολόγηση του υπό πρόσληψη προσωπικού) σε απόλυτο απόντα. Μέσα σ' αυτή την κατάσταση και με δεδομένη την ελληνική συνήθεια της προχειρότητας, διατρέχουμε άμεσα τον κίνδυνο, η κραυγαλέα έλλειψη ΑΠΣ για τα Μουσικά Σχολεία να αντιμετωπιστεί στο επίπεδο μιας τεχνικής ταξινόμησης της «ύλης» με βάση τα κριτήρια της υπάρχουσας Ωδειακής παιδείας. Η Καλλιτεχνική Επιτροπή έχει δηλώσει ότι ΑΠΣ για τα Μουσικά Σχολεία βρίσκονται ήδη υπό επεξεργασία. Όπως συνήθως, στην Ελλάδα ο διάλογος με τη βάση γίνεται είτε προσχηματικά, είτε καθόλου. Σήμερα ζούμε τη δεύτερη περίπτωση, κι όλα αυτά όταν η ίδια η «μουσική» είναι από τα αντικείμενα που προσελκύουν την εισχώρηση ιδιωτικών πρακτικών, μέσα στο γενικευμένο πλαίσιο της μετατροπής του δημόσιου σχολείου σε σχολείο της αγοράς.

Πόσα χρήματα δίνει το κράτος για τη μουσική παιδεία; Φαίνεται από την έγκαιρη στελέχωση των μουσικών σχολείων, από την κατάργηση των προπαρασκευαστικών τμημάτων του δημοτικού, από τη διαιώνιση του παράνομου και εξευτελιστικού «θεσμού» της ωρομισθίας, από τα προβλήματα και τα διαφαινόμενα σκάνδαλα στη μετακίνηση των μαθητών, από την εγκατάλειψη του μοναδικού Κρατικού Ωδείου, από την προχειρότητα της προεκλογικής ανακοίνωσης για ίδρυση «Ακαδημίας Τεχνών» (Μάιος 2007).

Παιδεία και Πολιτισμός! Πόσες φορές το έχουμε ακούσει από κυβερνητικά χείλη, από χείλη παραγόντων της παιδείας και πόσα θαυμαστικά ακολουθούσαν; Πού βρίσκεται ο «πολιτισμός» στη δευτεροβάθμια παιδεία; Στο «κρυφό πρόγραμμα», δηλαδή εκτός ωρολογίου προγράμματος και στους μαθητικούς καλλιτεχνικούς αγώνες του ΥπΕΠΘ.

Και πώς εννοεί το επίσημο κράτος τον «πολιτισμό» στην παιδεία; Πώς εννοεί την πολιτισμική παιδεία; Με την έννοια που είναι τοποθετημένη στο ομώνυμο υπουργείο; Με τις προτάσεις «πολιτισμού» στη σελίδα του πρωθυπουργού; (αξιοπρόσεκτος είναι και ο πρώτος σύνδεσμος στην κατηγορία «αθλητισμός»: ΟΠΑΠ). Με την υιοθέτηση από πλευράς ΥπΕΠΘ της κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που στηρίζεται στο Άαχεν, στο 800 μ.Χ. και στον Καρλομάγνο;

Σε μια πολιτεία με παράδοση στην αναξιοκρατία, σε μια πολιτεία που διακατέχεται από αισθήματα πολιτισμικής μειονεξίας, σε μια πολιτεία που άλλα λέει κι άλλα κάνει, ποιοι τελικά στελεχώνουν τις θέσεις συμβούλων και παρέδρων του Π.Ι., ποιοι διαμορφώνουν τους παιδαγωγικούς στόχους, ποιοι αξιολογούν τα σχολικά «διδακτικά πακέτα», ποιοι επιμορφώνουν το διδακτικό προσωπικό; Γιατί σήμερα μας ζητείται εντός 48ώρου να καταθέσουμε προτάσεις ως σύλλογοι διδασκόντων για την επιμόρφωσή μας; Γιατί για δεύτερη φορά μετά την «ονοματοδοσία των σχολείων» επιλέγεται μια διαδικασία εξπρές και μάλιστα, τώρα, χωρίς κεντρικό έγγραφο, σε επίπεδο Δ/νσεων Δ/θμιας Εκπ/σης;

Πώς μπορούμε να επηρεάσουμε τα πράγματα; Με το να είμαστε παρόντες κατ' αρχήν και κάνοντας πράξη το σύνθημα της ΟΛΜΕ για το συνέδριο αυτό: γιατί τα σχολικά προγράμματα και βιβλία είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για την αφήσουμε στους "ειδικούς". Όντας «ειδικοί», πρέπει να πάψουμε να είμαστε πολίτες;

Στο ερώτημα «παιδεία ή εκπαίδευση;» απαντούμε: «πρώτα παιδεία, ύστερα εκπαίδευση!»

16-4-2008, Στέργιος Ζυγούρας, Καθηγητής στο Μ.Σ.Θ.

 

ΠΗΓΗ:   http://users.sch.gr/szygouras/themata/paideia-ekpaideysh.htm

---

[i]  Μούσα > μάω – μώ = ερευνώ

Η Γεωπολιτική συνείδηση της Ορθοδοξίας  

Της Χριστίνας Π. Μέλλιου*

 

Η Ν/Α Μεσόγειος και τα Βαλκάνια αποτελούν περιοχές που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη Ιστορία και οι οποίες στις παρούσες συνθήκες συνδέονται με τον παράγοντα «ενέργεια» και τον παράγοντα «ενεργειακοί πόροι».

Στην Ν/Α Μεσόγειο και τα Βαλκάνια επίσης, η Ορθοδοξία αποτελεί βασικό συνδετικό κρίκο που ενώνει από τα χρόνια του Βυζαντίου έως σήμερα τους πληθυσμούς των περιοχών αυτών με ένα ενιαίο θρησκευτικό παρελθόν. Η διασύνδεση επομένως «Ορθοδοξίας» και «Γεωπολιτικής» είναι πέρα ως πέρα αληθινή και υπαρκτή.

Ο «δεσμός» αυτός είναι σε θέση να καταδείξει τον τρόπο με τον οποίο η Ορθοδοξία μπορεί να αναγνωρισθεί ως ενεργός παράγοντας του σύγχρονου παγκόσμιου γίγνεσθαι.

Η ιστορία της Ευρώπης έχει εξελιχθεί με βάση διάφορους γεωγραφικούς «πυρήνες»:

 Β/Δ Ευρώπη, Ν/Δ Ευρώπη, Κεντρική Ευρώπη, Ν/Α Ευρώπη, Ανατολική Ευρώπη-Ρωσία. Από αυτούς τους «πυρήνες» θεωρούμε ότι, σχετικά με την παρούσα μελέτη, αυτός της Ανατολικής Ευρώπης-Ρωσίας χρήζει ιδιαίτερης ανάλυσης από κοινού με αυτόν της Ν/Α Ευρώπης- Ν/Α Μεσογείου.

Η ανατολική πλευρά της Ευρώπης αποτελείται από τέσσερις, ιδιαιτέρων πολιτισμικών χαρακτηριστικών, «κόσμους»: τον ρώσο-ουκρανικό, τον βαλτικό, τον κέντρο-ευρωπαϊκό, και τον βαλκανικό. Η ανατολική πλευρά της Μεσογειακής λεκάνης αποτελείται, από άποψη θρησκειών, από τρεις «κόσμους»: τον χριστιανικό, τον μουσουλμανικό και τον ιουδαϊκό. Η πολιτική σταθερότητα αυτών των «κόσμων», αποτελεί ζήτημα υψίστης σημασίας για την οικονομική ευημερία της Δύσης, μιας και αυτές οι περιοχές αποτελούν τον «ομφάλιο λώρο» μεταξύ της αναπτυγμένης οικονομικά Ευρώπης και των περιοχών που «στηρίζουν» την ανάπτυξη αυτή. Ταυτοχρόνως, οι τελευταίες αυτές περιοχές αποτελούν τον ξεχασμένο «μη υλιστικό πυρήνα» από τον οποίο άντλησε η Δυτική Ευρώπη όλες τις πνευματικές, ηθικές, θρησκευτικές αντιλήψεις που την βοήθησαν στην οικοδόμηση εκείνων των πτυχών του πολιτισμού της, οι οποίες στάθηκαν επωφελείς για τον άνθρωπο.

Στη Ν/Α Μεσόγειο και τα Βαλκάνια η Ορθοδοξία αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της πολιτισμικής ταυτότητας των πληθυσμών. Αποτελεί συνδετικό κρίκο που ενώνει, από τα χρόνια του Βυζαντίου έως σήμερα, τους πληθυσμούς αυτούς με ένα ενιαίο θρησκευτικό παρελθόν. Είναι σημείο αναφοράς στις παραδόσεις και τις τέχνες των λαών αυτών και αποτελεί, εν μέρει, την πηγή της εθνικής τους αφύπνισης αλλά και διαθέτει σημαντική επιρροή των πολιτικών τους σχεδιασμών. Η Ορθοδοξία στον χώρο της Ν/Α Μεσογείου και των Βαλκανίων, με τον εδώ και αιώνες διμερή ανταγωνισμό της με τον μουσουλμανικό κόσμο αλλά και τον δυτικό χριστιανισμό, που αντιπροσωπεύεται κυρίως από τον Ρωμαιοκαθολικισμό, αποτέλεσε και αποτελεί οργανικό στοιχείο ποικίλων εθνικών αναγεννήσεων και εθνικών ανεξαρτησιών. Σε ένα γενικότερο πλαίσιο, η έννοια της εθνικής ταυτότητας στον παραπάνω γεωγραφικό χώρο, αλλά και του εθνικού γεωγραφικού προσδιορισμού, δεν μπορεί να έχει νόημα δίχως την μόνιμη αναφορά στην πολιτισμική και θρησκευτική επιρροή. Και ειδικότερα, τόσο τα εδαφικά στοιχεία όσο και τα εθνικά ιδεολογήματα που έχουν εν μέρει διαμορφωθεί από τις θρησκευτικές πραγματικότητες, τις οφειλόμενες στην Ορθοδοξία.

Η Ν/Α Μεσόγειος και τα Βαλκάνια αποτελούν περιοχές που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη Ιστορία και οι οποίες στις παρούσες συνθήκες συνδέονται με έναν από τους σπουδαιότερους παράγοντες που σχετίζονται με την διατήρηση του υψηλού βιοτικού επιπέδου, το οποίο η ανθρωπότητα με πολλούς κόπους έχει κατορθώσει να διασφαλίσει: τον παράγοντα «ενέργεια» και «ενεργειακοί πόροι». Σύμφωνα με τα παραπάνω, η εξασφάλιση του «υλικού» παράγοντα -δηλ. της «ενέργειας»- συνδέεται με την εξασφάλιση «ηρεμίας» στις προαναφερθείσες «πολιτισμικές» περιοχές, στις οποίες τα πάθη -δηλ. η μη λογική- μπορούν να αποτελέσουν το φυτίλι διαφόρων κοινωνικών, πολιτικών και θρησκευτικών εκρήξεων. Ένα σκίρτημα και μόνο στην παραπάνω περιοχή, περιοχή όπου η Ορθοδοξία διαδραματίζει έναν από τους πιο σημαντικούς πολιτιστικούς ρόλους στον κόσμο, αρκεί για να μεταβληθεί η γεωπολιτική ισορροπία σε παγκόσμιο γεωπολιτικό κυκλώνα. Και ακριβώς επειδή η Ορθοδοξία αποτελεί τον αιώνιο καταλύτη υποφωσκουσών συμπεριφορών, γίνεται αντιληπτό ότι η Ορθοδοξία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα για την ομαλή επίλυση των σοβαρών προβλημάτων της ανθρωπότητας, επειδή έχει την δυνατότητα να προσφέρει την πνευματική διάσταση που τόσο λείπει σήμερα.

Σε αυτό το σημείο, προκειμένου να γίνουν κατανοητά τα προαναφερόμενα, πραγματοποιούμε μια περιγραφή του γεωπολιτικού χάρτη της λεκάνης της Μεσογείου, όπως αυτός εμφανίζεται με τα σημερινά δεδομένα.
Η Μεσόγειος ορίζει έναν οριζόντιο άξονα αγγλοσαξονικής επιρροής με 4 «σημεία στήριξης»: 

α) Γιβραλτάρ

β) Μάλτα

γ) Κρήτη

δ) Κύπρος

Σημαντικοί οδοί εμπορίου, επικοινωνιών αλλά και στρατηγικής σημασίας, είναι οι 2 κάθετοι ως προς τον οριζόντιο άξονα:

α) Αδριατική

β) Αιγαίο

Στην περίπτωσή μας θα επικεντρωθούμε στον άξονα του Αιγαίου και στο ανατολικό άκρο του οριζόντιου άξονα.

Είναι αδιαμφισβήτητο και ιστορικά αποδεδειγμένο ότι η περιοχή του Αιγαίου αλλά και της «θύρας» του Βοσπόρου καθόρισαν σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις ήδη από την εποχή του Χαλκού. Πολλώ δε μάλλον, τον 20ο αιώνα, όταν και διαμορφώθηκε η σημερινή πολιτικό-οικονομική ισχύς της  Δύσης, η οποία στηρίχτηκε στην εκμετάλλευση του ανθρώπινου δυναμικού και των φυσικών πρώτων υλών της Εγγύς και Μέσης Ανατολής.

Ειδικότερα σε ό,τι έχει να κάνει με την σχέση Ελλάδος/Τουρκίας -σχέση που υπαγορεύεται πρωτίστως από γεωγραφικούς λόγους- μπορεί κάποιος εύκολα να παρατηρήσει ότι η περιοχή του Αιγαίου δεν αξιοποιήθηκε από ελληνικής πλευράς όσο έπρεπε, χρησιμοποιούμενη ως γεωπολιτικό διακύβευμα, σε αντίθεση με την Τουρκική πλευρά, η οποία διεκδικούσε μερίδιο της κυριαρχίας της επί του Αιγαίου, χρησιμοποιώντας ως «μοχλό» την σπουδαιότητα του διαύλου Βοσπόρου-Δαρδανελίων. Με τον τρόπο αυτό η Τουρκία συνέχισε και συνεχίζει την επιτυχημένη πολιτική η οποία εδράζεται στο ότι αυτή αποτελεί την μοναδική «γέφυρα»1 μεταξύ δυο ηπείρων: Ευρώπης και Ασίας. Εμφανίζεται δε η Τουρκία ιδιαιτέρως ενισχυμένη στην άσκηση της πολιτικής αυτής όχι μόνο επειδή προβάλει επιτυχώς τα τελευταία 80 χρόνια την κοινή αντίληψη πολιτικών, στρατιωτικών και οικονομικών ιθυνόντων, περί κοινού οφέλους και κινδύνων, αλλά και διότι εκμεταλλεύτηκε όσο το δυνατόν καλύτερα την νέα διαμόρφωση ισορροπιών που προέκυψαν μετά το 1991 και το 2003 τόσο στην Μέση Ανατολή όσο και στην πρώην Ανατολική Ευρώπη.

Στο πλαίσιο του παγκοσμίου «παιγνίου» ισορροπιών ισχύος, μια από τις σημαντικές παραμέτρους της άσκησης εξωτερικής πολιτικής ήταν και είναι αυτή του πολιτισμού. Στην έννοια του πολιτισμού βεβαίως εμπεριέχεται και η θρησκεία. Η σημασία της θρησκείας για το σύμπλοκο της Ν/Α Μεσογείου, και ειδικότερα για την Ελλάδα, γίνεται εύκολα κατανοητή, αν σκεφτούμε ότι στις περιοχές αυτές διαβιούν κοινωνίες οι οποίες έχουν δομηθεί βάσει αριστοτελικών και ιουδαϊκών προτύπων. Άρα οι κοινωνίες αυτές προσδίδουν ιδιαίτερη σημασία στο «συναίσθημα» ως παράγοντα δημιουργίας κοινωνικών σχέσεων και κατ΄ επέκταση, πολιτικής.

ii) Ανατολικό άκρο αγγλοσαξονικού άξονα επιρροής (Ν/Α Μεσόγειος)

Η σημασία της περιοχής αυτής είναι άμεσα συνδεδεμένη με τις εξελίξεις στον προαναφερθέντα γεωγραφικό χώρο, δηλαδή αυτόν του Αιγαίου. Ως Ν/Α Μεσόγειο θα ορίσουμε την περιοχή που περιλαμβάνει την Κύπρο, την Αίγυπτο και την Εγγύς Ανατολή. Η Κύπρος προβάλει ως «παρατηρητήριο» απ' όπου εποπτεύονται τα τεκταινόμενα σε έναν τεράστιο γεωγραφικό χώρο που περιλαμβάνει τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία, την λεγόμενη Ν/Δ Ασία (Αφγανιστάν, Πακιστάν, Ιράν, Περσικό Κόλπο) και βεβαίως τα κράτη που ανήκουν στα απέναντι από την Κύπρο παράλια (Συρία, Λίβανο, Ισραήλ). Βεβαίως, στην περιοχή της Ν/Α Μεσογείου καταλήγουν (αλλά και σχεδιάζονται) σημαντικότατοι ενεργειακοί αγωγοί οι οποίοι από κοινού με την διώρυγα του Σουέζ κρατούν την ευημερία και την οικονομική επιβίωση της Δύσης στα σημερινά επίπεδα. Επίσης, ιδίας και ίσως σπουδαιότερης σημασίας είναι το γεγονός ότι στην Ν/Α Μεσόγειο εντοπίζεται ο νέος «εχθρός» της Δύσης, δηλαδή το Ισλάμ, όπως αυτό ερμηνεύεται και παρερμηνεύεται για την επιδίωξη στρατηγικών και άλλων σκοπών.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η Τουρκία είναι σχεδόν υποχρεωμένη να ασκεί επιθετική εξωτερική πολιτική, ακολουθώντας τις «γραμμές» της νέας παγκόσμιας τάσης που υπαγορεύει ότι τον σημαντικότερο ρόλο σήμερα διαδραματίζουν οι ιδέες/ιδεοληψίες και οι «πολιτισμικές/πολιτιστικές επιθέσεις».

Μεσούσης της παγκόσμιας ανακατανομής ισορροπιών ισχύος το 1991, εκλέγεται στον Οικουμενικό Θρόνο ο κ. Βαρθολομαίος. Από εκείνη τη στιγμή παρατηρείται ένα εντυπωσιακό «άνοιγμα» του Οικουμενικού Πατριαρχείου, επικεντρωμένο κυρίως στις σημαντικές οικολογικές -και όχι μόνο- δραστηριότητες του Πατριάρχη.

Οι δραστηριότητες αυτές είχαν ως πυρήνα τα λεγόμενα «Εν Πλω» οικολογικά Συνέδρια -που διεξήχθησαν τα έτη 1995, 1997, 1999, 2002 και 2003 στις περιοχές του Αιγαίου, Μαύρης Θάλασσας, Δούναβη, Αδριατικής και Βαλτικής αντιστοίχως υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου- και αξίζει να τονιστεί ότι ο στόχος τους ήταν υψηλός, όπως επίσης και η επιρροή τους αν δει κάποιος το status των συμμετεχόντων. Το σημαντικότερο αποτέλεσμα όλων – των μέχρι τώρα- πραγματοποιηθέντων Συνεδρίων είναι ότι εκτός από την ευαισθητοποίηση της παγκόσμιας κοινότητας για τα ζητήματα περιβάλλοντος, έγινε πραγματικότητα και η εμπλοκή διεθνών θεσμικών δρώντων που διαθέτουν ιδιαίτερο κύρος στις περιοχές που πραγματοποιήθηκαν τα «Εν Πλω» Συνέδρια.

Με τον τρόπο αυτό όχι μόνο αναβαθμίστηκε το κύρος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά του δόθηκε η δυνατότητα να έρθει σε επαφή με εγνωσμένης ικανότητας και επιρροής άτομα, τα οποία θα μπορέσουν να αντιληφθούν τον ρόλο που επιθυμεί να διαδραματίσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι πέρα από το πρόδηλο ενδιαφέρον που παρουσιάζει η ουσία των Συνεδρίων, με όλες τις προεκτάσεις που κάτι τέτοιο μπορεί να λάβει, το Οικουμενικό Πατριαρχείο πραγματοποίησε μια προσπάθεια «ανοίγματος», μια αναζήτηση νέων οριζόντων και νέας λογικής επικοινωνίας στον σύγχρονο Ευρωπαϊκό, και όχι μόνο, κόσμο. Με βάση λοιπόν τα θέματα που ενώνουν τους ανθρώπους, όπως η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναζητεί δρόμους που θα το οδηγήσουν στην επέκταση της επιρροής του, πέρα από τα όρια της πνευματικής του δικαιοδοσίας. 2 Στόχος λοιπόν του Οικουμενικού Πατριαρχείου ήταν πάνω από όλα η εύρεση θεμάτων προβληματισμού με πανανθρώπινη εμβέλεια, έτσι ώστε να μπορέσει να είναι βέβαιη η επέκταση της πνευματικής του επιρροής ακόμα σε χώρες ή σε Εκκλησίες με τις οποίες οι σχέσεις του περνούσαν κρίση.

Το άνοιγμα που επιχειρεί ο Οικουμενικός Θρόνος αποδεικνύει ότι η κεφαλή της Ορθοδοξίας έχοντας γεωπολιτική συνείδηση και παρακολουθώντας τις παγκόσμιες εξελίξεις, διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στον τομέα της πολιτισμικής, και όχι μόνο, γεωγραφίας τόσο στην Ν/Α Μεσόγειο και τα Βαλκάνια όσο και σε εκείνα τα σημεία του πλανήτη όπου υπάρχουν Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Σε ό,τι έχει να κάνει με την Ν/Α Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, άξια προσοχής είναι η αντιπαράθεση του Οικουμενικού Πατριαρχείου με την Εκκλησία της Ελλάδος. Μια αντιπαράθεση που επικεντρώνεται κατά κύριο λόγο στο ζήτημα των λεγομένων «Νέων Χωρών», κάτι που έχει παρουσιαστεί ξανά στο πρόσφατο παρελθόν.

Στο σημείο αυτό πρέπει να τονίσουμε πως αν κάποιος συμβουλευτεί έναν εκκλησιαστικό χάρτη που παρουσιάζει τα εκκλησιαστικά σύνορα -τα σύνορα, δηλαδή, που διαχωρίζουν τις εκκλησιαστικές έδρες του Οικουμενικού Πατριαρχείου από αυτές της Εκκλησίας της Ελλάδος- τότε παρατηρεί ότι η  πραγματική δικαιοδοσία της Εκκλησίας της Ελλάδος σταματά στον άξονα Ολύμπου -Άρτας, ενώ οι περιοχές των λεγομένων «Νέων Χωρών» (Μακεδονία, Ήπειρος, Θράκη και νησιά Β. Αιγαίου) και των Δωδεκανήσων μαζί με την ημιαυτόνομη Εκκλησία της Κρήτης ανήκουν στην δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η δε ελληνική Πολιτεία επωμίζεται απλώς τα έξοδα διαχείρισης. Με αυτόν τον τρόπο διαγράφεται ο σημαντικός ρόλος που μπορεί να διαδραματίσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο στη γεωγραφική περιοχή των λεγομένων «Νέων Χωρών» όταν -και αν- περιέλθει αυτή εξ' ολοκλήρου στην διοικητική δικαιοδοσία του, χρησιμεύουσα ως δίαυλος επικοινωνίας του Οικουμενικού Θρόνου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τότε, θα έχουμε μια εκκλησιαστική οντότητα της οποίας η έδρα θα βρίσκεται εκτός ΕΕ, το νομικό της καθεστώς θα ορίζεται, επίσης, από μια χώρα που δεν αποτελεί μέλος της ΕΕ, αλλά οι ζωτικές της εκκλησιαστικές έδρες θα βρίσκονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Βεβαίως, η όλη αυτή κατάσταση ομαλοποιείται στην περίπτωση που η Τουρκία ενταχθεί στους κόλπους της ευρωπαϊκής «οικογένειας». Πέρα όμως από το τί συνεπάγεται πολιτικά η εξ' ολοκλήρου διοικητική υπαγωγή των εκκλησιαστικών εδρών των «Νέων Χωρών» στον Οικουμενικό Θρόνο, σπουδαίο σημείο αναφοράς αποτελεί επίσης και ο περιορισμός της επέκτασης της πνευματικής επιρροής του Πατριαρχείου Μόσχας αποκλειστικά και μόνο στα Σλαβικά κράτη της Βαλκανικής. Στην περίπτωση αυτή θα οριοθετηθεί ένας εκκλησιαστικός χάρτης, στον οποίο η πνευματική επιρροή του Πατριαρχείου Μόσχας θα σταματά στην συνοριακή γραμμή που χωρίζει την Ελλάδα από τα λοιπά βαλκανικά κράτη, ενώ το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα εξασκεί διοίκηση και θα προβάλλει την πνευματική επιρροή του στις περιοχές της Μακεδονίας, Ηπείρου, Θράκης, ανατολικού και βορείου Αιγαίου και Κρήτης.

Σε ό,τι αφορά στις σχέσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου με το Πατριαρχείο Μόσχας, η κατάσταση φαίνεται πιο ξεκάθαρη από την στιγμή που οι δυο μεγάλοι πόλοι της Ορθοδοξίας θεωρούν ως μελλοντική τους προοπτική την εξάπλωση της πνευματικής τους επιρροής στον κεντροευρωπαϊκό χώρο και στον χώρο της Βαλτικής. Το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, σε αντίθεση με την Εκκλησία της Ελλάδος, συνειδητοποίησε από νωρίς ότι θα πρέπει να διαθέτει μια βάση, πέρα από αυτή στην Κων/πολη, στην Δυτική Ευρώπη με πιθανό στόχο την διεκδίκηση εκτεταμένης κανονικής (δηλ. εκκλησιαστικής) δικαιοδοσίας του Οικουμενικού Θρόνου στο μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της ΕΕ, γεγονός που δυσχεραίνει η ύπαρξη πολλών εκκλησιαστικών δικαιοδοσιών στον συγκεκριμένο χώρο. Η πιθανότητα αυτή, μπορεί κάποιος να ισχυρισθεί ότι ενισχύεται από δύο γεγονότα:

1) την ίδρυση από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο της Αυτόνομης Εκκλησίας της Εσθονίας που αποτελείται από μια ομάδα που έχει αποσχισθεί από το Πατριαρχείο Μόσχας και 

2) της ανακήρυξης της Αυτοκέφαλης Εκκλησία της Ουκρανίας, η οποία στηρίζεται από τον νέο Πρόεδρο της Ουκρανίας, Βίκτωρ Γιουτσένκο. Μάλιστα, μετά από αίτημα του τελευταίου, ο Οικουμενικός Πατριάρχης προσβλέπει στην επανάληψη του «σεναρίου της Εσθονίας» αναγνωρίζοντας την Εκκλησία αυτή ως πραγματική τοπική Εκκλησίας της Ουκρανίας, η οποία όμως θα βρίσκεται υπό την ανώτατη διοίκησή του. Έτσι τίθεται στο περιθώριο η κύρια τοπική Εκκλησία της Ουκρανίας, η Αυτόνομη  Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, που βρίσκεται σε πνευματική κοινωνία με το Πατριαρχείο Μόσχας.

Τα ήδη προαναφερθέντα θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ενδείξεις σχετικά με τον μελλοντικό στόχο του Οικουμενικού Πατριαρχείου ο οποίος θα είναι η διεύρυνση της κανονικής του δικαιοδοσίας και η εξάπλωση της πνευματικής του επιρροής στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έναντι του Πατριαρχείου Μόσχας. Όμως, η πραγματοποίηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο ενός παρόμοιου «σχεδίου» προϋποθέτει ως πρώτο βήμα την επιβεβαίωση της δικαιοδοσίας του στις μητροπόλεις της Ορθόδοξης διασποράς στην Ευρώπη και ως δεύτερο βήμα, εξίσου σημαντικό, το να καταστεί η Τουρκία μέλος της ΕΕ, μιας και είναι η χώρα που ορίζει το νομικό του καθεστώς.

Η Ορθοδοξία, πέρα από το σύμπλοκο της Ν/Α Μεσογείου και των Βαλκανίων, υπήρξε καθοριστικός παράγοντας στη διαμόρφωση της διπλωματικής και ευρύτερης πολιτικής σκηνής των τελευταίων αιώνων και σε όλη την Ευρώπη. Η ιστορική αυτή αλήθεια στηρίζεται στο γεγονός ότι η Ορθοδοξία ήταν ταυτισμένη με την Ρωσία, που με την σειρά της ασκούσε μεγάλη επιρροή στα ορθόδοξα Βαλκάνια3 . Βεβαίως, η Ρωσία διέθετε «εξ' αντανακλάσεως» επιρροή και στις ευρωπαϊκές υποθέσεις, μέσω της χρησιμοποίησης της ισχύος της στα Βαλκάνια. Η επιρροή αυτή δεν ήταν δυνατόν να αγνοηθεί από τις τότε Μεγάλες Δυνάμεις, είτε επρόκειτο για χώρες της Δυτικής Ευρώπης είτε για την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Στην σύγχρονη εποχή δύο γεγονότα έχουν επιταχύνει τις «εκκλησιαστικές» εξελίξεις: 

1) η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και η επανεμφάνιση του Πατριαρχείου Μόσχας (της μεγαλύτερης σε πληθυσμό ορθόδοξης εκκλησίας) στο παγκόσμιο προσκήνιο και 

2) η ύπαρξη σε ένα από τα πιο νευραλγικά σημεία του πλανήτη (Βαλκάνια και Ν/Α Μεσόγειο) ορθόδοξων κρατών ή κρατών που έχουν ενάριθμη ορθόδοξη μειονότητα στο εσωτερικό τους. Αυτές οι πραγματικότητες δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητες από τον σύγχρονο ερευνητή, πόσο μάλιστα από τα παγκόσμια κέντρα στρατηγικής.

Η Ελλάδα, παρά την σπουδαιότητα του θέματος, ουδέποτε κατέβαλε προσπάθεια να αναλύσει τον ρόλο και τις δυναμικές της Ορθοδοξίας  μέσα στον σύγχρονο Ευρωπαϊκό χώρο, όπως αυτός διαμορφώθηκε μετά τους Βαλκανικούς και Παγκόσμιους Πολέμους.  Ειδικότερα δε από το 1980 και έπειτα, η Ελλάδα αποτελούσε την μοναδική ορθόδοξη χώρα στους κόλπους αρχικά της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και αργότερα Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρ' όλα αυτά δεν κατεβλήθη καμία προσπάθεια προκειμένου να υπάρξει προσέγγιση μεταξύ Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ελλάδος και Ευρώπης. Η Εκκλησία της Ελλάδος άργησε αισθητά προτού κάνει τα πρώτα βήματά της προς την ΕΕ, ενώ και από την πλευρά της η ελληνική Πολιτεία δεν ασχολήθηκε σχεδόν καθόλου με το θέμα αυτό.

Η κατάρρευση όμως της Σοβιετικής Ένωσης, έκανε την Εκκλησία της Ελλάδος να συνειδητοποιήσει γρήγορα πως η απουσία της εκπροσώπησής της στην ΕΕ θα μπορούσε να καλυφθεί από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αναιρώντας την δράση της ως αυτοκέφαλης Εκκλησίας και μετατρέποντάς την απλά σε ένα θεσμό που υπάγεται στον Οικουμενικό Θρόνο. Πρώτος αντιλήφθηκε αυτό το γεγονός ο νυν Αρχιεπίσκοπος Ελλάδος Χριστόδουλος, ο
οποίος για τον λόγο αυτό δημιούργησε πριν από λίγα χρόνια το γραφείο της
Εκκλησίας της Ελλάδος στις Βρυξέλες.

Η πρόσφατη ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ μπορεί να βάλει τέλος στην μοναχική, ανύπαρκτη και χωρίς πυξίδα πορεία της Εκκλησίας της Ελλάδος στην ευρωπαϊκή πολιτική κονίστρα.

Αυτό όμως που χρειάζεται σήμερα η Εκκλησία της Ελλάδος και κατ' επέκταση η Ορθοδοξία προκειμένου να διαδραματίσει σοβαρό και σημαντικό ρόλο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι, είναι η απόκτηση γεωπολιτικής συνείδησης. Όσο «κοσμικό» και αν ακούγεται, η ορμή των παγκόσμιων εξελίξεων καθιστά επιτακτική την ανάγκη άμεσης διασύνδεσης της Εκκλησίας της Ελλάδος με τα κέντρα αποφάσεων, δηλαδή Βρυξέλλες-Ουάσιγκτον. Υπό το πρίσμα αυτό, και δεδομένου ότι η Εκκλησία της Ελλάδος εμβιοί σε ένα από τα πιο νευραλγικά τμήματα της «ζώνης παγκόσμιων εξελίξεων», θεωρούμε ότι οφείλει να συνειδητοποιήσει:

α) τον κίνδυνο απομόνωσής της από το διεθνές γίγνεσθαι και 

β) το ότι μπορεί να διαμορφώσει εξελίξεις και όχι να υποτάσσεται σε αυτές.

Συμπερασματικά, η διατήρηση της ισορροπίας και της ειρήνης στην συγκεκριμένη περιοχή περνά από την κατανόηση των ιδιαιτέρων συναισθηματικών/ ιδεολογικών παραμέτρων που διαμορφώνουν τις κοινωνικές δομές των λαών της Ευρώπης, της Βαλκανικής και της Μέσης Ανατολής. Η κατανόηση αυτή μπορεί να βασίζεται μόνο σε πολιτιστικά/ πολιτισμικά θεμέλια και όχι σε εξαγγελίες περί οικονομικών δεικτών.

Η διασύνδεση επομένως «Ορθοδοξίας» και «Γεωπολιτικής» φρονούμε ότι είναι πέρα ως πέρα αληθινή και υπαρκτή. Και μάλιστα ο «δεσμός» αυτός, όταν αναγνωσθεί χωρίς τους παραμορφωτικούς φακούς της λαϊκίστικης υστερίας, θα μπορέσει να καταδείξει τον τρόπο με τον οποίο η Ορθοδοξία μπορεί να αναγνωριστεί ως ενεργός παράγοντας του σύγχρονου παγκόσμιου γίγνεσθαι, αποδεικνύοντας πως η θρησκεία και πιο συγκεκριμένα η Ορθοδοξία, φέρει μαζί της μια βαριά κληρονομιά και ένα μεγάλο όραμα: την διατήρηση και εξασφάλιση της ισορροπίας και της ειρήνης στις ανθρώπινες κοινωνίες.

 

*  Η Χριστίνα Π. Μέλλιου είναι Διδάκτωρ Οικονομικής Γεωγραφίας-Γεωπολιτικής

 

ΠΗΓΗ: Αρχική πηγή: ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ Τ. 11, Ιανουάριος – Απρίλιος 2007,  http://www.iaa.gr/aa/item.asp?ItemID=250

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: Τρίτη, 19 Μάϊος 2009,

Άγιον Όρος και τεχνικός πολιτισμός

 

Του Πανοσ. Αρχ. Βασίλειου Γοντικάκη

 

Είναι πλέον σαφές εις όλους ότι το Άγιον Όρος αποτελεί το μεγαλύτερον και τελευταίον κεφάλαιον της σωτηρίας του Γένους και της Εκκλη­σίας μας. Είναι κιβωτός η οποία φέρεται άθικτος επί των υδάτων τού κατα­κλυσμού των θορύβων τού συγχρόνου πολιτισμού που παραμορφώνει την δημιουργίαν, μολύνει, επί κυριολεξία, τον αέρα, την γην και την θάλασσαν.

Τα νέφη του αρξαμένου τούτου κατακλυσμού επισωρεύουν εις τον άνθρωπον κινδύνους. Και απειλούν την σωματικήν υγείαν, την πνευματικήν του ισορροπίαν και επιβίωσιν. Δι' αυτόν τον λόγον πολλοί καταφεύγουν εις την σκέπην τής Κυρίας Θεοτόκου ενσυνειδήτως, και έρχονται εις τον Ιερόν ημών Τόπον, ως εις χώραν Μετανοίας. Αισθάνονται ότι το άγιον τούτο τεμάχιον τής γης είναι ο αγρός όπου ευρίσκεται κεκρυμμένος ο μαρ­γαρίτης τής Βασιλείας τών Ουρανών. Δι' αυτό ακριβώς ο πονηρός βάλλει λυσσωδώς κατά του σκάφους τού Αγίου Όρους. Τα κύματα του κατα­κλυσμού αγωνίζονται να εισρεύσουν εις την κιβωτόν ταύτην, να την κατα­ποντίσουν αύτανδρον, εις τον ωκεανόν τού σημερινού  χάους.

 

Η εισβολή αυτή επιχειρείται αφ' ενός μεν υπό την μορφήν του διαρκώς αυξανομένου κοσμικού ρεύματος, το οποίον τείνει να αποπνίξη την ζωήν τών ιερών ημών σκηνω­μάτων -ιδίως κατά το θέρος-, αφ' ετέρου δε υπό την μορφήν τής εισό­δου τών ποικίλων θορυβωδών μηχα­νών και οχημάτων τα οποία απειλούν την ησυχίαν τού Ιερού ημών Τόπου, παραποιούν την μορφήν του και αλ­λοιώνουν τον ασκητικόν χαρακτήρα τής ζωής Του.
Πολλαί άγιαι περιοχαί του Ιερού ημών Τόπου έγιναν ήδη εστίαι θορύ­βου απομακρύνουσαι κάθε χάριν μοναχικήν.

Ίσως εκ της συνηθείας τής εν­ταύθα παραμονής μας δεν έχομεν σα­φώς συνείδησιν ποίον μοναδικόν και ανεκτίμητον θησαυρόν κρύπτει δια τον ανθρώπινον Γένος ολόκληρον. Δεν αντι­λαμβανόμεθα ποίαν χάριν ενσαρκώνει εις την ησυχαστικήν του θεολογίαν, την έκφρασιν των εικόνων του, την αρχιτεκτονικήν δομήν τών ναών και οικισμών του, την όλην εμφάνισιν και διαμόρφωσιν του χώρου του.

Ολόκληρος η Ιερά Χερσόνησος του Αθω, η κατάσπαρτος με Μονάς, Σκήτας, Κελλία, ησυχαστήρια συν­δεόμενα δια των στενών ατραπών των, αναπαύει πνευματικώς τον άνθρωπον και αποτελεί ανεπανάληπτον κειμήλιον πίστεως και υψηλού πολιτισμού. Ηγιάσθη υπό της Παρθένου. Eγνωρίσθη ως τόπος μετανοίας υπό συμπάσης της Ορθοδόξου Εκκλη­σίας.

Δια να διατηρηθή δε το πνεύμα και ο χαρακτήρ του Αγίου Όρους θα πρέπη να μείνη άθικτον και άβατον το άγιον σώμα του. Ατιμάζοντες και παραμορφώνοντες το σώμα και την μορφήν τού Αγίου Όρους εξαφανίζομεν το πνεύμα και το ήθος του.

Το Αγιον Όρος δεν είναι κτήμα ουδενός εξ ημών δια να δυνάμεθα κατ' ιδίαν βούλησιν ή ατομικήν αντίληψιν να το διαμορφώνωμεν. Το Αγιον Ό­ρος ανήκει εις την Κυρίαν Θεοτόκον, έχει χαρακτήρα ιερόν και απαραβίαστον. Η μέριμνά μας όθεν πρέπει να είναι: Τι θέλει η Θεοτόκος μητέρα μας, οι κεκοιμημένοι και τετελειωμένοι άγιοι Πατέρες μας, οι διψώντες την σωτηρίαν σημερινοί πιστοί. Δεν δυνάμεθα ουδέν εκτός της εντολής αυτών να πράξωμεν.

Η κραυγή δε της σιγής από την θριαμβεύουσαν Εκκλησίαν και η θέλησις της στρατευομένης ζητούν το ίδιον πράγμα: Να μείνη το όρος άγιον, τόπος ασκήσεως και ησυχίας. Περισσότερον από πάσαν άλλην εποχήν το Άγιον Όρος πρέπει σήμερον να διασωθή ως έχει. Να το παραδώσωμεν εις τας ερχομένας γενεάς όπως το παρελάβομεν άγιον, ιερόν και καθαρόν από κάθε κοσμικόν μίασμα. Το έχουν ανάγκη αι γενεαί που έρχονται περισσότερον από τους παλαιοτέρους. Το  απαιτούν από ημάς. Αλλοίμονον εάν, ο μη γένοιτο, τους απογοητεύσωμεν.

Η ώρα είναι κρίσιμος. Όλη η Εκκλησία θριαμβεύουσα και στρατευομένη αναμένει να ίδη το πως θα ενεργήσωμεν οι σημερινοί Αγιορείται. Είναι δυνατόν, λόγω των συγχρό­νων μηχανικών μέσων καταστροφής, δια μιας απερισκέπτου αποφάσεως ή ενεργείας μας να παραδώσωμεν εις τον αφανισμόν εργασίας αιώνων. Να γίνωμεν ημείς οι ίδιοι οι μοναχοί οι αυτόχειρες και φονείς τού Όρους.

Ο πονηρός δεν αστειεύεται. Και η αδηφαγία τού δράκοντος του συγ­χρόνου πολιτισμού δεν έχει όρια. Μία ελαχίστη παραχώρησίς μας είναι δυ­νατόν να έχη μοιραίας συνεπείας. Μίαν ελαχίστην σχισμήν εάν αφήσωμεν ανοικτήν δια το κοσμικόν πνεύμα, η πίεσις την οποίαν εξασκεί ο πονη­ρός είναι δυνατόν να την μεταβάλη εις χαίνουσαν ρωγμήν και χάσμα ολόκληρον δια να μας αποπνίξη.
Ήδη πολλοί χαιρεκάκως ομιλούν δια το χαμηλόν πνευματικόν επίπεδον των Αγιορειτών. Λέγουν ότι είμεθα ανάξιοι της Παραδόσεώς μας. Και ότι είμεθα έτοιμοι αντί πινακίου φακής καλοπεράσεως και σωματικής ανέσεως, τα οποία μας υπόσχεται ο τεχνι­κός πολιτισμός δια των δρόμων, αυτο­κινήτων ή της ΔΕΗ, να παραδώσωμεν το Αγιον Όρος εις τας χείρας τών εχθρών.

Να το αποσπάσωμεν βιαίως από την Κυρίαν Θεοτόκον και να το παραδώσωμεν εις την ειδωλολατρείαν τής ανέσεως και την βαβυλωνίαν τών θορύβων. Ο Θεός ας μη μας εγκαταλείψη δια να πράξωμεν έγκλημα παρομοίας καθοσιωσεως. Διότι είναι καλύτερον να μη εγεννώμεθα ή να μην εγινώμεθα μοναχοί, παρά να επιφορτίσωμεν τον εαυτόν μας δια του εγκλήματος μιας τοιαύτης μιαιφονίας: της καταστροφής τού πε­ριβολιού τής Παναγίας, του Παραδεί­σου  τούτου της ουρανίου ησυχίας. Θα έχωμεν την κατάραν τού Θεού και το «βαρυγκόμημα» των χιλιετιών που έρχονται.

Δεν πρόκειται να συναριθμηθούμε απλώς με τους συλλειτουργήσαντας μίαν φοράν με κακοδόξους εν Αγίω Όρει. Η ψυχή μας και η μνήμη μας θα αμαυρωθή πολύ περισσότερον. Θα είμε­θα οι τελικοί και οριστικοί καταστροφείς τού Αγίου Όρους. Δια ταύτα θα πρέπη μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προς την πνευματικήν μας πατρίδα να συνέλθωμεν εις έκτακτον Ιεράν Διπλήν Σύναξιν.

Να αφήσωμεν την βαθείαν μοναχικήν συνείδησιν του αγίου Τόπου μας να ομιλήση. Δια να έχη ο καθένας από ημάς εν συνεχεία, ήσυχον την συνείδησίν του ότι δια τας τύχας τού Αγίου Όρους έπραξε συμφώνως προς τας μοναχικάς του υποσχέσεις και υποχρεώσεις, και όχι κατά τας διαθέ­σεις μιας επιπολαίας  στιγμής. Να λεχθή σαφώς το όχι προς τον «κόσμον», ο οποίος είτε έσωθεν δι' ημών, είτε έξωθεν δια πολλών ετέρων, επιθυμεί να εισβάλη βαναύσως εις τον άγιον περίβολον του Αθωνος.

Να αναχαιτισθή η ορμή όλων εκείνων οι οποίοι με την δήθεν σύνεσιν του κόσμου και την λογικήν τού παρόντος αιώνος θέλουν να «διορθώ­σουν» το Αγιον Όρος και να το κάμουν  σύγχρονον και άνετον. Το Αγιον Όρος δεν είναι «σύγ­χρονον» αλλά αιώνιον: Τόπος πρόσφορος δια σωτηρίαν ψυχών και όχι δι' ανάπαυσιν και μόλυνσιν σωμάτων. Να παύσουν οι ερωτοτροπούντες προς τον κόσμον και τας ανέσεις του να ομιλούν εξ ονόματος του Αγίου Όρους. Να δύναται ανενόχλητος η Ιερά Κοινότης να προχωρή εις το έργον Της, στηριζομένη εις αποφά­σεις Ιεράς Διπλής  Συνάξεως.

Να ορίσωμεν επακριβώς τι θέλομεν να γίνη δια τους δρόμους, οι οποίοι όπως λέγεται υπό πάντων των παλαιών μοναχών κακώς ηνοίχθησαν εν Αγίω Όρει. Να θέσωμεν τουλάχιστον αυστηρόν περιορισμόν και έλεγχον εις τον αριθμόν των μηχανοκινήτων που κυ­κλοφορούν σήμερον ή πρόκειται να κυκλοφορήσουν εις το Αγιον Όρος. Να ρυθμίσωμεν ριζικώς το θέμα τού τουρισμού, το οποίον απειλεί την επιβίωσιν του Τόπου ημών ως ιερού και αγίου.

Κατά το φθίνον θέρος -ομιλούμεν εκ της πείρας τής Μονής μας- κατέ­στη ο βίος αβίωτος εκ του πλήθους των αδιαφόρων πνευματικώς τουρι­στών, οι οποίοι κατέκλυζον όλον τον χώρον τής Μονής πληρούντες τα πάν­τα δι' οχλαγωγίας, καπνών, ανάρμο­στων εμφανίσεων και παραλόγων α­παιτήσεων. Μετεβλήθη κυριολεκτικώς η μικρά Μονή μας εις θέρετρον συνωστιζομένων τουριστών ολωσδιόλου ξέ­νων προς το πνεύμα και την αποστολήν του   Ιερού Τόπου μας.

Έχομεν διάθεσιν να φιλοξενούμεν σοβαρούς επισκέπτας, να διακονούμεν προθύμως τους ευλαβείς προσκυνητάς των ιερών και οσίων τής πίστεώς μας. Αλλά ποίον σκοπόν εξυπηρετεί η αυξανομένη μάστιξ του τουρισμού, η οποία καταλύει την ιεροπρέπειαν των ιερών μας σκηνωμά­των;

Δια του τρόπου αυτού καθίσταται αφόρητος πνευματικώς η ζωή δια τους υπάρχοντας μοναχούς και αποπέμπον­ται εκείνοι οι οποίοι επιθυμούν να μονάσουν και να εύρουν εις τας Ιε­ράς Μονάς μας τόπους κατανύξεως και μετανοίας και όχι οχλαγωγίας και κοσμικότητος. Δι' αυτό πρέπει εγκαίρως να λάβωμεν αποφάσεις συγκεκριμένας, απο­τελεσματικάς και εφαρμοσίμους δια να περιορισθή εις το ελάχιστον ο αριθμός των ξένων ετεροδόξων επι­σκεπτών.

Να εκφράση εκάστη Μονή την άποψίν της, διότι διαφόρως πως τίθεται το θέμα εις εκάστην Μονήν, δια να εύρωμεν την λύσιν η οποία θα αναπαύη ολόκληρον το Αγιον Όρος και εκάστην Μονήν ιδιαιτέρως. Να ρυθμίσωμεν ημείς περίπου πό­σοι και ποίοι είναι δυνατόν και πρέ­πον να επισκέπτωνται το Αγιον Ό­ρος, δια να μένωμεν πιστοί εις την πατροπαράδοτον αρετήν τής φιλοξενίας, διατηρούντες άθικτον ιερόν χα­ρακτήρα τής αγίας ησυχίας τού περι­βολιού τής Παναγίας.

(Από ανέκδοτο υπόμνημα της Ι. Μ. Σταυρονικήτα προς την Ι. Κοινότητα Αγίου Όρους σταλμένο στις 12 Σεπτεμβρίου 1975. Νεώτερο της ίδιας Μονής αναλόγου περιεχομέ­νου δημοσιεύεται στο βιβλίο τού Ι. Χατζηφώτη «Βυζάντιο και Εκκλησία»)

(*) Ο αρχιμανδρίτης Βασίλειος (Γοντικάκης) υπήρξε επί σειρά ετών Καθηγούμενος των μονών Σταυρονικήτα και Ιβήρων του Αγίου Όρους.

(Πηγή: «ΠΗΓΗ ΖΩΗΣ», Ψηφιοποίηση κειμένου www.alopsis.gr)

 

ΠΗΓΗ: http://www.alopsis.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=1137

 

Ο Θεός «πέθανε» … «Θεός σχωρέστον» ….

 

Του Παναγιώτη Α. Μπούρδαλα

 

Κάθε φορά που το Χριστό εξορίζουμε στους κοσμικούς ουρανούς και τον τοποθετούμε στον πιο μακρινό γαλαξία, θυμάμαι το επινοημένο άπειρο στα μαθηματικά. Αυτό που ταλαιπωρούμε οι φυσικοί, αφού διαισθάνομαι το αναπάντεχο: το άπειρο της διανοητικής μας ανάγκης και ανεπάρκειας ταυτίζεται με τον εξορισμένο.

Και ενώ αγνοείται το Πνεύμα που «επι-φέρεται» δίπλα  ή μέσα στις ανθρώπινες καρδιές, ταυτόχρονα ο σαρκωμένος Χριστός εννοείται μόνο σαν ηθικοδιδάσκαλος ή φιλόσοφος ή πολιτικός επαναστάτης ή περίεργος εξωγήινος. Δεν μένει λοιπόν σε μας, παρά να παραμένουμε ζώα – κτήνη. Αρκεί να χωριστούμε σε συνομοταξίες, ανάλογα με το τι κατασπαράσσουμε κάθε φορά.

Τους τελευταίους αιώνες κάτω απ' αυτή την αντίληψη χρησιμοποιήθηκε η Αριστοτελική φιλοσοφία ιδεαλιστικά. Η μετά τα φυσικά φιλοσοφία του, εξηγήθηκε ως «μεταφυσική». Γρήγορα όμως η σύγχρονη φυσική ξεπέρασε τις Νευτώνειες ιδεαλιστικές απολυτότητες. Αποτέλεσμα όμως αυτής της επήρειας ήταν η πιο πέρα ιδεαλιστικοποίηση της θρησκείας.

Γιατί από κίνηση από και προς τις καρδιές, κατάντησε συνήθως κίνηση προς την μεταφυσική φιλοσοφία.  Κατάντησε ορμή και λατρεία της επιστήμης, της απρόσωπης πολιτικής, του εμπορευματοποιημένου ανταγωνιστικού αθλητισμού, της κάθε λαγνείας…

Κατάντησε θρησκοληψία!!! Θρησκοληψία! Με σένα επιβιώνουμε, ιδεαλιστές, υλιστές, ηθικιστές, ρομαντικοί ή πρακτικιστές. Καταφέραμε να σε καταντήσουμε πολύπλοκο σύστημα, για κάθε ανθρώπινη δοκιμασία. Σε παραλαμβάνουμε γαρνιρισμένη οι τεμπέληδες της καρδιάς, του νου, του κορμιού. Έγινες η δικαιολογία η επίσημη του έλους μας.

Και στο δικό μου το μυαλό στροβιλίζει ένα χάος από γνώσεις και πληροφορίες. Η φύση τμήθηκε στα εργαστήρια, στις θεωρίες, στα μοντέλα. Μα τι βγήκε στο τέλος; Η ακολουθία της ανακάλυψης των στοιχειωδών σωματιδίων της φύσης αποδείχτηκε πως έχει όριο. Όριο καταστροφής, χωρίς μάλιστα αντιστροφή. Εκεί συγκλίνει και η αλληλουχία των εξερευνήσεων του αστρικού κόσμου, που είναι στην πραγματικότητα ο «σίγουρος» δρόμος κυριαρχίας των εξουσιαστών πάνω μας.

Η θεολογία έγινε σήμερα κατασκεύασμα του νου και πείραμα των ηθικοδιδασκάλων. Και μετά ψάχνουμε να βρούμε ταυτότητες και μπούσουλα στην δίνη του κυκλώνα, που λέγεται «κοινωνία της αγοράς και της πληροφορίας»… Μας περιμένει λοιπόν ο «δια βίου ανταγωνισμός και… αξιολόγηση». Ω της ματαιότητας και της ματαιοπονίας… Ένα όριο από δύο ακολουθίες. Ένα φάντασμα από δύο σχιζοφρένειες.

Και η «τρίπλα» του σκηνοθέτη: Ίσως έτσι καταλάβουμε από τα αισθητά, μερικά νοητά. Γιατί πέρα από την εξόφθαλμη αυτή τρομοκρατία, η παγίδα σκεπασμένη με φύλλα χλωρά, ενεδρεύει αλλού, πολύ κοντά μας, μέσα μας. Υποχθόνια εργάζονται στα έγκατα της γης του κορμιού μας οι καλικάντζαροι της θρησκοληψίας. Για να είναι η ορφάνια από τον Πατέρα μας παντοτινή. Γι' αυτό η ζωή μας σπρώχνεται συχνά σε λάθος θρησκευτική πορεία.

Αντί να βιώνουμε τα μηνύματα της φύσης, λατρεύουμε τους καρπούς της. Αντί να αφουγκραζόμαστε τις ανθρώπινες καρδιές, λατρεύουμε την απρόσωπη επιστήμη, ηθική και πολιτική. Αντί να γνωρίζουμε την γυναίκα από την καρδιά της, λατρεύουμε το κορμί της. Αντί να ανοίξουμε την καρδιά μας στο Σαρκωμένο Χριστό και τους Αγίους, λατρεύουμε τις γιατρευτικές «εντολές» και ψάχνουμε στα χαρτιά για… ταυτότητα…

«Κομπίνα»! Γιατί έτσι παύουμε να ψάχνουμε στα δύσβατα μονοπάτια κάθε μιας από αυτές τις «γυναικείες υπάρξεις». Και αυτές πώς να μας δεχτούν; Αφού συχνά τις νιώθουμε θλιμμένες και σκληρές; Τις καταντήσαμε απάνθρωπες οι βιαστικοί, οι κοντόφθαλμοι, οι άρρωστοι… Η πρώτη, μάνα βιολογική της ανθρωπότητας. Πριν μας αναθρέψει σήμερα, στη «νέα εποχή», τη βιάσαμε.

Νόμισε ο φαλλοκράτης νους μας, πως αξίζει να διεισδύει βίαια στα σωθικά της. Κι' αυτή μας καταράστηκε. Την πυρπολούμε με φωτιές, εξατμίσεις, φουγάρα, απόβλητα χημικά, ραδιενεργά κατάλοιπα. Δεν αντέχει. Μας δείχνει το αηδιαστικό της πρόσωπο. Αέρας μολυσμένος, πνιγηρός. Νερό σκουριασμένο, ψεύτικο. Τροφές μεταλλαγμένες, όλο θάνατο. Περιβάλλον τσιμεντένιο, ντουβάρια και άσφαλτος, μηχανές και διαφημίσεις.

Η δεύτερη, μας ανατρέφει αγκομαχώντας. Οι απρόσωπες «ευρωπαϊκού επιπέδου» εξουσίες, τα παράνομα κυκλώματα, ο σκληρός κρατισμός, το θεοποιημένο χρηματιστήριο, η ψευδαίσθηση της εμπορευματοποίησης των μέσων παραγωγής και η συγκέντρωση του πλούτου στους λίγους, κάνουν τη ζωή αβάσταχτη. Η οιδιπόδεια εκδοχή φυσικά δεν είναι η καλύτερη λύση, μα δυστυχώς ίσως να είναι αναπότρεπτη…

Η τρίτη, φυσική μάνα του καθενός, αλλά και ερωμένη, δύσκολα «συλλαμβάνει», αλλά εύκολα αποδιώχνει τους γόνους της σήμερα. Η νέα ύπαρξη ή πριν δει το φως του ήλιου στη φύση ή πριν δει το φως του Ήλιου μέσα της, θεωρείται σκουπίδι. Σκουπίδι της φύσης ή της κοινωνίας. Έκτρωση και ανεργία, οι δύο όψεις της απόρριψης.

Και η τέταρτη; Εδώ τα πράγματα είναι πιο μπερδεμένα. Στην ουσία της τρυφερή μα και αποφασιστική. Παίζει κρυφτούλι με την ελευθερία μας. Στόχος της, η υπέρβαση της κοσμικής αναγκαιότητας, της απελπισίας και του θανάτου. Τείχη «επαγγελματικά» ορθώνονται όμως μπροστά της και εγκόσμιες σκοπιμότητες, άγνοια και έπαρση…

Όσοι το κάνουμε αυτό, φουσκώνουμε από «αλήθεια», πριν γνωρίσουμε την φτώχεια μας. Αράζουμε στους χώρους τους ιστορικούς της. Διώχνουμε το Ζωοποιό Πνεύμα. Παριστάνουμε τους θεραπευτές, όντας εμείς αγιάτρευτοι. Τα μάτια μας σκληρά, το κλάμα δεν έρχεται. Η σκληράδα της καρδιάς μας πέτρωσε το πρόσωπό μας. Καταντήσαμε «κινούμενα σχέδια».

Από κάποια άποψη πολύ σημασία δώσαμε στους κατέχοντες χρήμα, όπλα, έδρες, γνώσεις, θρόνους και αλήθεια. Μόνη μας ελπίδα «οι φτωχοί τω πνεύματι». Ανάμεσά τους μας θέλει και μας ψάχνει το Πνεύμα. Ναι, είναι δύσκολο να πιστέψει σ' αυτά κανείς σήμερα και να παλέψει.

Όμως το Αστέρι της Ανατολής πάλι θα φωτίσει και ας χάνεται συχνά στον Ουρανό. Έτσι δεν τα κατάφεραν και οι Μάγοι; Και ας ήσαν σοφοί και πλούσιοι και ας προσπάθησε να τους δουλέψει ο Ηρώδης…

 

* Η πρώτη δημοσίευση του άρθρου του Π. Α. Μ.  έγινε το Νοέμβριο του 1985 στο α-περιοδικό ΨΩΜΙ και ΚΡΑΣΙ, τ. 3, σελ. 7-9,  Πάτρα.

 

* Η δεύτερη δημοσίευση, με μικρές παραλλαγές, έγινε  στην τοπική εφημερίδα «Η ΚΕΡΤΕΖΗ», αρ. φ. 15, Δεκέμβριος 1996.

Γιατί ο Δαρβίνος δεν πάει σχολείο;

 

Του Σταμάτη Ν. Αλαχιώτη

Γιατί τότε δεν διδάσκεται στο ελληνικό σχολείο η εξέλιξη; Αν επιχειρήσουμε μια σύντομη διαδρομή προς τα πίσω θα δούμε ότι η διδασκαλία της βιολογίας άρχισε το 1931, αλλά καθιερώθηκε ως αυτόνομο μάθημα το 1969, επί χούντας! Ως το 1976 η προσέγγιση της εξέλιξης γινόταν με αναφορές κυρίως στον δημιουργισμό. Εκτοτε στα βιβλία της βιολογίας αρχίζουν να αναφέρονται ρητώς οι επιστημονικές θέσεις για την εξέλιξη.

Αν θυμηθούμε όμως τι συνέβη με το βιβλίο του Λυκείου «Ιστορία του ανθρώπινου γένους» του 1984-1985, που είχε ένα εξελικτικό σκίτσο και για αυτόν τον λόγο το έκαιγαν, και συγκρίνουμε την κατάσταση εκείνη με τη σημερινή, θα δούμε ότι έχουμε διανύσει «έτη φωτός» στο θέμα της κοινωνικής πέψης και αφομοίωσης της εξέλιξης. Τη δεκαετία του 1980 λ.χ. είχα κάνει πολλές προσκεκλημένες ομιλίες ανά τη χώρα για την εξέλιξη του ανθρώπου και το κλίμα ήταν εκρηκτικό, ενίοτε δε συμπληρωνόταν με προπηλακισμούς ερήμην επιστημονικών επιχειρημάτων. Σήμερα οι αντιδράσεις είναι εντελώς διαφορετικές με την άρνηση πολλών τέτοιων αντιεξελικτιστών να έχει μεταλλαχθεί σε περιέργεια, και φιλομάθεια, αλλά και σε αποδοχή. 

Και πάλι όμως γιατί δεν διδάσκεται η εξέλιξη; Από το 1976 ως το 1999-2000, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη κινητήρια δύναμη για να επενδυθεί πλήρως η εξέλιξη ως σχολική γνώση. Ωστόσο το φθινόπωρο του 2000 είχα αναλάβει πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και ο διακαής πόθος μου ήταν να φθάσει στα σχολεία η εξέλιξη. Παρά τις συνεχείς όμως εισηγήσεις μας, διότι το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο μόνο εισηγητικό ρόλο έχει, δεν κατέστη δυνατόν να ενσωματωθεί και το κεφάλαιο της εξέλιξης στη διδακτέα- εξεταστέα ύλη της Γ Δ Λυκείου κάποιους λόγους «προσεγγίζω» σε άλλο άρθρο μου («Το Βήμα», 13.2.2009), «ενημερώνοντας» τον Δαρβίνο με μια επιστολή μου!

Μια κλειστή «ομπρέλα» 

Οσον αφορά το Γυμνάσιο, τα πράγματα θεωρητικά φάνταζαν πιο εύκολα, καθώς είχαμε σχεδιάσει από την αρχή το νέο παιδαγωγικό- εκπαιδευτικό σύστημα της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης με την εισαγωγή της διαθεματικότητας και είχαμε προχωρήσει αρκετά στην εκπόνηση των νέων βιβλίων, στα οποία συμπεριλαμβάνεται και το βιβλίο Βιολογίας της Γ Δ Τάξης που εμπεριέχει την εξέλιξη με βαρύνουσα μάλιστα διάσταση σημειώνεται ότι η κατάθεση του κεφαλαίου αυτού έγινε όταν είχα ήδη παραιτηθεί από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. 

Ωστόσο η εξέλιξη δεν διδάσκεται πάντα. Ενα επιχείρημα που χρησιμοποιείται είναι πως το εν λόγω κεφάλαιο βρίσκεται στο τέλος του βιβλίου και δεν προλαβαίνουν πολλοί εκπαιδευτικοί να το διδάξουν βρίσκεται όμως εκεί διότι είναι η «ομπρέλα» όλων των άλλων. Οσοι λοιπόν υποστηρίζουν τέτοια πράγματα ξεχνούν επίσης ότι ο σχεδιασμός που είχαμε κάνει είναι τέτοιος ώστε η διδασκαλία της ύλης όλων των νέων βιβλίων να συμπληρώνεται αξιοποιώντας μόνο το 80% του ετήσιου διδακτικού χρόνου άρα υπάρχει χρόνος! Μήπως λοιπόν φταίει η ευαισθητοποίηση και η επιμόρφωση ή και κάποια αθέατη πολιτική; Ο,τι και να συμβαίνει, το πρόβλημα παραμένει και μετατρέπεται σε πρόβλημα της ποιοτικής παιδείας των παιδιών μας. 

Αλλά ακόμη και αν φθάσουμε στο σημείο να διδάσκονται τα κεφάλαια της εξέλιξης στα βιβλία της Γ Δ Τάξης του Γυμνασίου και του Λυκείου, υπάρχει και άλλο πρόβλημα. Π.χ. σε κανένα βιβλίο δεν αναδεικνύεται η ενοποιητική δυναμική της εξέλιξης δεν συνδέεται ουσιαστικά με το βασικότερο επίπεδο προσέγγισής της που είναι το γενετικό, οι αλλαγές στις γονιδιακές συχνότητες και η γενετική συνέχεια των ειδών, ενώ αναδεικνύεται υπέρμετρα η σημασία των παλαιοντολογικών (απολιθώματα) στοιχείων και όχι των αποδεικτικών μηνυμάτων του DΝΑ, που αντ΄ αυτών προβάλλεται η μερική βιοχημική διάσταση στο επίπεδο των πρωτεϊνών, κυρίως στο βιβλίο του Γυμνασίου στο οποίο μάλιστα υπάρχουν πολύ περισσότερες αστοχίες ή αντιφάσεις όπως π.χ. η αναφορά στη μια σελίδα ότι «η συγγένεια των Νεάντερταλ με τους σύγχρονους ανθρώπους δεν είναι ξεκάθαρη»(!) και στην επομένη πως είναι «στενοί συγγενείς μας»(!) όλα ανθρώπινα λάθη, βέβαια, που μπορούν να διορθωθούν.

Το κεφάλαιο της εξέλιξης εμπεριέχεται στα εν λόγω βιβλία με αποσπασματικό επίσης τρόπο, καθώς τα θέματά του δεν συνδέονται με κανένα άλλο κεφάλαιο-θέμα για να αξιοποιηθεί η εξέλιξη ως συνεκτικό δίκτυο όλων των βιολογικών κλάδων. Πώς λοιπόν θα γίνει κατανοητό ότι η εξέλιξη δεν είναι κάτι αφηρημένο αλλά οι αλλαγές του DΝΑ δείχνουν όλη την εξελικτική ιστορία των ειδών; Η επιλεκτική επίσης παράθεση των βιβλιογραφικών αναφορών, με την παράλειψη ελληνικών συγγραμμάτων γενετικής ή εξέλιξης λ.χ., που δεν είναι και πολλά, είναι ένα πρόβλημα για όποιον θέλει να πλουτίσει τις γνώσεις του άλλωστε η εξέλιξη έγινε αποδεκτή όταν εντάχθηκε στη γενετική. Σημασία πάντως έχει πρωτίστως το πότε θα αρχίσει να διδάσκεται στα σχολεία η εξέλιξη για να μιλάμε για μαθητές με πληρέστερη εκπαίδευση και ποιοτικότερη παιδεία τον λόγο έχει πρωτίστως το υπουργείο.

Ακόμη και το παραδοσιακό φύτεμα του «φασίολου» μπορεί να εξελιχθεί σε ένα καλό μάθημα εξέλιξης, μέσα από μια διαθεματική προσέγγιση. Βασική παιδαγωγική αρχή είναι η πρόκληση ενδιαφέροντος στον μαθητή, καθώς μια ανιαρή και αποσπασματική διδασκαλία αποκομμένη από την καθημερινή ζωή προκαλεί και μιαν ανιαρή ανταπόκρισή του. Η εξέλιξη με καθαρά διεπιστημονική βάση και ουσιαστική διαθεματική διάσταση, καθώς αξιοποιούνται διάφορες επιστήμες για να γίνει κατανοητό το θέμα και προσεγγίζονται αξίες και στάσεις που αφορούν το κοσμοείδωλό μας και τα υπαρξιακά μας ζητήματα, είναι ένα θέμα ιδιαίτερου παιδαγωγικο-εκπαιδευτικού ενδιαφέροντος, που μπορεί εύκολα να προωθήσει το μαθησιακό όφελος των μαθητών.

1  Υπό το πρίσμα αυτό ένα πρώτο υποστρωματικό βασικό στοιχείο της διδασκαλίας της εξέλιξης είναι η κατανόηση από τον εκπαιδευτικό ότι η διδαχή οποιουδήποτε θέματος της μοντέρνας βιολογίας δεν έχει νόημα αν δεν επενδύεται και με εξελικτικές προεκτάσεις-διασυνδέσεις. Π.χ. μιλώντας για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς ή για τη βιολογία και την ιατρική στο κεφάλαιο «Γενετική Μηχανική και Βιοτεχνολογία», μπορεί να κάνει μια σπερματική εισαγωγή στην εξέλιξη προετοιμάζοντας τα παιδιά για το επόμενο κεφάλαιο της εξέλιξης, παρακινώντας την περιέργεια τους γι΄ αυτό θα πρέπει να σχολιαστεί διαθεματικά η εξελικτική διάσταση της γενετικής τροποποίησης σε σχέση με τη φυσική επιλογή, όπως και της εξέλιξης της ανθεκτικότητας των μικροβίων στα αντιβιοτικά ή των εντόμων στα εντομοκτόνα, διασυνδέοντας τα δύο κεφάλαια, αν και τέτοιες διασυνδέσεις δεν διευκολύνονται από το βιβλίο της Γ΄ Γυμνασίου. Γι΄ αυτό ο εκπαιδευτικός καλείται να διαμορφώσει τις απαραίτητες γνωσιακές γέφυρες.

Αλλά και στο βιβλίο της Γ΄ Λυκείου, το κεφάλαιο «Ανθρωπος και Υγεία» ενδείκνυται ιδιαίτερα για συστηματοποιημένες εξελικτικές προεκτάσεις- διασυνδέσεις το βιβλίο αυτό βέβαια δεν γράφτηκε στο πλαίσιο της διαθεματικότητας, αλλά όλα του τα κεφάλαια είναι ιδανικά για τέτοιες ολιστικές, διαθεματικές δηλαδή προσεγγίσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να καλύψουν, άτυπα τουλάχιστον αλλά ουσιαστικά, το βασικό μέρος του κεφαλαίου της εξέλιξης, στο οποίο αλλού υπάρχουν παρωχημένες και υπέρμετρα αναπτυγμένες υποενότητες, όπως εκείνη για τον Λαμάρκ, και αλλού υποβαθμίζεται ή γίνεται ανύπαρκτη η έμφαση που έπρεπε να δοθεί στη γενετική συνέχεια των ειδών. 

2 Ενα δεύτερο διδακτικό στοιχείο αφορά την ανάδειξη της σχέσης της εξέλιξης με τη καθημερινή ζωή και συνακόλουθα με την ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Π.χ. μπορεί να τονιστεί ότι η έρευνα πολλών ασθενειών εξαρτάται από τις τεχνικές και τις μεθοδολογίες της εξελικτικής γενετικής και βιολογίας όπως λ.χ. η εξελικτική απαρχή του ιού του ΑΙDS, η ταυτοποίηση πολλών νεοεμφανισθεισών ασθενειών με εξελικτικές μελέτες και η αντιμετώπισή τους με θεραπευτικές στρατηγικές που βασίζονται στις εξελικτικές αρχές, οι οποίες εφαρμόζονται επίσης στα θέματα φυτικής και ζωικής παραγωγής. Κατανοώντας λοιπόν τέτοιας μορφής διασυνδέσεις οι μαθητές θα αναπτύσσουν περισσότερο ενδιαφέρον που θα τους βοηθήσει να κατακτήσουν ευκολότερα και βαθύτερα το θέμα της εξέλιξης και ότι απορρίπτοντας την εξέλιξη απορρίπτουμε και την ιατρική λ.χ. ή άλλες επιστήμες. 

3 Ενα τρίτο διδακτικό στοιχείο είναι η αξιοποίηση της πρωτοβουλιακής δράσης του εκπαιδευτικού για να αξιοποιεί παραδείγματα από το σχετικό λογισμικό ή από δημοφιλή ΜΜΕ εφημερίδες λ.χ., τηλεόραση, Διαδίκτυο παραδείγματα που θα αναδεικνύουν λ.χ. ανακαλύψεις νέων ειδών ή αφανισμούς άλλων λόγω της περιβαλλοντικής κακοποίησης, θέματα δικονομικής γενετικής για επιβεβαίωση ή απόρριψη ενόχου εγκλήματος ή πατρότητας κάποιου αναγνωρίσιμου προσώπου ακόμη και εθνολογικά θέματα προσεγγίσεις που βασίζονται σε εξελικτικές τεχνικές αποκάλυψης δεικτών DΝΑ, οι οποίοι αξιοποιούνται για ειδικές φυλο γενετικές αναλύσεις, ουσιαστικοποιώντας στην πράξη την έννοια της εξέλιξης.

4 Τέταρτο διδακτικό στοιχείο αποτελεί η προσπάθεια του εκπαιδευτικού να κατανοήσουν οι μαθητές ότι η εξέλιξη δεν ερευνάται μόνο στην ιστορική της διάσταση, αλλά μπορεί να παρατηρηθεί άμεσα και στο εργαστήριο ή στο πεδίο. Π.χ. πρόσφατες έρευνες ανάλυσης «απολιθωμένου» γονιδιωματικού DΝΑ του Νεάντερταλ έδειξαν ότι δύσκολα διακρίνεται γενετικά από τον σύγχρονο άνθρωπο, πληροφορία που έχει περάσει και στις εφημερίδες όπως και άλλες που επιδιώκουν κλωνοποίηση καλοδιατηρημένου γονιδιώματος αφανισθέντων ειδών για να τα «αναστήσουν»! Να τονιστεί επίσης ότι με την προσομοιωτική υπολογιστική τεχνική μπορούμε να επαναδομήσουμε αρχαία γονίδια και πρωτεΐνες και να μελετήσουμε τη λειτουργία τους! Πληροφορίες αυτής της μορφής εξάπτουν τη φαντασία των μαθητών και ο εκπαιδευτικός μπορεί να τις αναζητεί και να τις βρίσκει εύκολα.

5 Ενα πέμπτο διδακτικό στοιχείο αντανακλά η έμφαση που πρέπει να δοθεί στη σημασία της γενετικής ποικιλότητας πάνω στην οποία δρα η φυσική επιλογή. Π.χ. με το παράδειγμα ότι η φυσική επιλογή δεν μπορεί να δράσει σε έναν πληθυσμό «κλωνοποιημένων» ανθρώπων, άρα δεν θα υπάρξει εξέλιξη, χωρίς την οποία ένα είδος αφανίζεται, γίνεται κάθετη προέκταση-διασύνδεση με τη βιολογία της Β΄ Λυκείου, και αναδεικνύεται η σημασία τόσο της γενετικής ποικιλότητας όσο και της φυσικής επιλογής, ο ορισμός της οποίας πρέπει να γίνει σαφής, προεκτεινόμενος στη θεωρία της μοντέρνας σύνθεσης, για να γίνει πιο κατανοητή με το παράδειγμα. 

6 Εκτο διδακτικό στοιχείο είναι ότι η εξελικτική θεωρία έχει εξελιχθεί από την εποχή του Δαρβίνου ως σήμερα και ότι η εξέλιξη δεν είναι συνώνυμη της φυσικής επιλογής, καθώς υπάρχει και η γενετική παρέκκλιση που αλλάζει τυχαία ορισμένες γονιδιακές συχνότητες. Διαφορετικά η εξέλιξη δέχεται επιθέσεις από αντιεξελικτιστές που θέλουν να «δομήσουν» έναν αχυράνθρωπο- δημιούργημα της εξίσωσης, εξέλιξη = φυσική επιλογή, για να αναδείξουν μετά ότι η φυσική επιλογή δεν είναι ο μοναδικός μηχανισμός εξελικτικής αλλαγής και να προβάλουν τελικά την ιδέα της ύπαρξης «κάτι άλλου», του ευφυούς σχεδίου δηλαδή, προκαλώντας την επιδιωκόμενη σύγχυση, που δεν οδηγεί στη μάθηση.

7 Ενα έβδομο διδακτικό στοιχείο που πρέπει να τονιστεί είναι τα μεγάλα χρονικά διαστήματα τα οποία απαιτούνται για τις παρατηρήσιμες μεγάλες εξελικτικές αλλαγές, καθώς οι μαθητές αποδέχονται πιο εύκολα ότι η εξέλιξη συμβαίνει σε μικρά χρονικά διαστήματα και δυσκολεύονται να κατανοήσουν ότι η ζωή στη Γη έχει ιστορία κοντά στα 4 δισεκατομμύρια χρόνια. Αν αντιληφθούν όμως ότι η εξέλιξη εκτυλίσσεται και σήμερα, όπως καταδεικνύεται από πληθώρα ευρημάτων και με μεθόδους όμοιας προσέγγισης με εκείνες που χρησιμοποιούνται από άλλες επιστήμες, τότε θα κατανοήσουν ότι η ίδια διεργασία συνέβαινε και στο παρελθόν, κατακτώντας μια ολιστικότερη αντίληψη της εξέλιξης. 

Σε πρόσφατη λ.χ. διάλεξή μου για τον Δαρβίνο, ένας ακροατής ήγειρε το πρόβλημα ότι δεν έχει δει ποτέ κανένας άνθρωπος να δημιουργείται νέο είδος. Μπορεί η ένσταση αυτή να είχε κοινωνικοθρησκευτικό υπόστρωμα, αλλά σίγουρα και άγνοια ως προς το ότι έχουν παρατηρηθεί και εξελικτικές μεταβολές πάνω από το είδος άλλη μία επίπτωση της μη διαθεματικής κατάκτησης του θέματος. 

Θα πρέπει να τονιστεί επίσης ότι η πρωτοβουλιακή διδακτική ελευθερία που παρέχει στον εκπαιδευτικό κυρίως του Γυμνασίου το διαθεματικό παιδαγωγικο-εκπαιδευτικό σύστημα, του δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιεί και όποια άλλη αποτελεσματική διδακτική παρέμβαση κρίνει σκόπιμη. Ο εκπαιδευτικός του Λυκείου είναι περιορισμένος, αλλά μπορεί να κάνει επίσης, εύκολα, προεκτάσεις- διασυνδέσεις με την εξέλιξη. Ολα αυτά βέβαια απαιτούν προσεγγίσεις, όπως η διαθεματική απαιτούν επίσης περισσότερο χρόνο και κόπο από τον εκπαιδευτικό αλλά προσφέρουν και περισσότερη ικανοποίηση για όποιον βούλεται να είναι μεγάλος δάσκαλος που εμπνέει ο καλός δάσκαλος δεν αρκεί.

* Ο κ. Σ. Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής (Σ. Σ. στο Πανεπιστήμιο Πατρών).

 

 ΠΗΓΗ: ΤΟ ΒΗΜΑ, 17/5/2009, http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=33&artId=268528&dt=17/05/2009