Επιστρέφει το Ορφανοτροφείο της Πριγκήπου

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

 

Μετάφραση στη ελληνική γλώσσα:   Γιάννης Κτιστάκις

 

ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ

ΥΠΟΘΕΣΗ  FENER RUM PATRÌKLÌGÌ (ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ)

Κατά ΤΟΥΡΚΙΑΣ (Προσφυγή αριθ. 14340/05)

                   ΑΠΟΦΑΣΗ  (επί της δίκαιης  ικανοποίησης)

ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ  15 Ιουνίου 2010

Στην υπόθεση Οικουμενικό Πατριαρχείο κατά Τουρκίας,

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (δεύτερο τμήμα), συνεδριάζοντας σε τμήμα αποτελούμενο από τους:

Françoise Tulkens, πρόεδρο,

Ireneu Cabrai Barreto,

Danutė Jočienė,

Dragoljub Popović,

András Sajó,

Işil Karakaş,

Guido Raimondi, δικαστές

 και την Francoise Elens-Passos, γραμματέα τμήματος.

Αφού διασκέφθηκε σε συμβούλιο στις 25 Μαΐου 2010,

Εκδίδει την πιο κάτω απόφαση, η οποία ελήφθη την ημερομηνία αυτή:

 

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

1.      Η υπόθεση εισήχθη με την υπ' αριθ. 14340/05 προσφυγή,  στρεφόμενη κατά της Τουρκικής Δημοκρατίας από το Fener Rum Patrikligi (Οικουμενικό Πατριαρχείο) [εφεξής «το προσφεύγον»], το οποίο προσέφυγε ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής «το Δικαστήριο») στις 19 Απριλίου 2005, δυνάμει του άρθρου 34 της Συμβάσεως για την προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (εφεξής «η Σύμβαση»).

2.      Με την από 8 Ιουλίου 2008 απόφασή του, το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου [δικαίωμα στην περιουσία]. Έκρινε περαιτέρω ότι δεν υπήρχε ανάγκη να εξετάσει ξεχωριστά εάν είχε σημειωθεί παραβίαση του άρθρου 6 της Συμβάσεως και του άρθρου 14 της Συμβάσεως σε συνδυασμό με το άρθρο 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου.

3.      Βασιζόμενο στο άρθρο 41 της Συμβάσεως [δίκαιη ικανοποίηση], το προσφεύγων εξήγησε ότι ο καταλληλότερος τρόπος για την αποκατάσταση της προκληθείσας ζημίας που θα ήταν να επιστρέψει η Τουρκική Κυβέρνηση το επίδικο ακίνητο. Στην περίπτωση που η Κυβέρνηση δεν θα ήταν σε θέση να το επιστρέψει, το προσφεύγον δήλωσε ότι θα μπορούσε να σκεφτεί την λύση της αποζημίωσης και ζητούσε ποσό αντίστοιχο της εμπορικής αξίας του ακινήτου, την οποία υπολόγιζε στα 80 εκ. ευρώ. Το προσφεύγον ζητούσε, επίσης, το ποσό των 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη. Ζητούσε, περαιτέρω, το ποσό των 50.000 ευρώ για όλα τα έξοδα και δικαστικές δαπάνες που πραγματοποίησε στις δίκες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και των οργάνων της Συμβάσεως.

4.      Επειδή το ζήτημα της εφαρμογής του άρθρου 41 της Συμβάσεως δεν ήταν ώριμο, το Δικαστήριο επιφυλάχθηκε να αποφανθεί επ'αυτού και κάλεσε την Τουρκική Κυβέρνηση και το προσφεύγον να του υποβάλλουν εγγράφως, εντός έξι μηνών, τις παρατηρήσεις τους επί του εν λόγω ζητήματος και ειδικότερα να του γνωστοποιήσουν οποιαδήποτε συμφωνία στην οποία ενδεχομένως θα κατέληγαν.

5.      Τόσο το προσφεύγον, όσο και η Κυβέρνηση κατέθεσαν παρατηρήσεις.

 

Τα μεταγενέστερα της Απόφασης της 8^ης Ιουλίου 2008 γεγονότα

 

6.      Όπως σημειώνεται στην Απόφαση της 8^ης Ιουλίου 2008 (§§13-16), η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, επικαλούμενη το άρθρο 1 του νόμου 2762, αποφάσισε στις 22 Ιανουαρίου 1997 να υπαγάγει το Βακούφι του Ρωμέϊκου Ορφανοτροφείου Αρένων της Πριγκήπου (εφεξής «το Βακούφι του Ορφανοτροφείου»), επ'ονόματι του οποίου έγινε η κτηματολογική εγγραφή του επίδικου ακινήτου [την 20.3.2006], στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut), ενώ μέχρι τότε ανήκε στην κατηγορία των «προσαρτημένων» (mülhak) βακουφίων.

7.      Στη συνέχεια, στις 4 Απριλίου 1997, το Βακούφι του Ορφανοτροφείου αιτήθηκε ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου της Κωνσταντινούπολης την ακύρωση της απόφασης της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε από το Διοικητικό Πρωτοδικείο (29 Σεπτεμβρίου 2006). Ωστόσο, κατόπιν αίτησης διορθώσεως, την οποία άσκησε το Βακούφι του Ορφανοτροφείου, η Ολομέλεια του Τμήματος διοικητικών διαφορών του Τουρκικού Συμβουλίου της Επικρατείας, στην απόφαση της 4^ης Δεκεμβρίου 2008, εκτίμησε, κυρίως, ότι το Βακούφι του Ορφανοτροφείου, το οποίο είχε παλαιόθεν στην ιδιοκτησία του ορισμένα ακίνητα και έδιδε υποτροφίες σε περιορισμένους μαθητές, δεν έπρεπε να υπαχθεί στα «κατειλημμένα» (mazbut). Εν τέλει, η Ολομέλεια ακύρωσε την από 29 Σεπτεμβρίου 2006 απόφαση του Διοικητικού Πρωτοδικείου η οποία έκρινε νόμιμη την εν λόγω υπαγωγή.

8.      Η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων άσκησε με την σειρά της αίτηση διορθώσεως της από 4 Δεκεμβρίου 2008 απόφασης της Ολομελείας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι η αίτηση αυτή εκκρεμεί ακόμη.

9.      Το προσφεύγον παρουσίασε στο Δικαστήριο επιστολή με ημερομηνία την 31η Μαρτίου 2006, υπογεγραμμένη από την Εφορεία του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου, στην οποία η Εφορεία δηλώνει ότι ποτέ δεν διεκδίκησε την επ' ονόματι του Βακουφίου εγγραφή του επίδικου ακινήτου (Ορφανοτροφείου).

 

ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

 

10. Σύμφωνα με άρθρο 41 της Συμβάσεως,

«Εάν το Δικαστήριο κρίνει ότι υπήρξε παραβίαση της Συμβάσεως ή των Πρωτοκόλλων της, και αν το εσωτερικό δίκαιο του Υψηλού Συμβαλλομένου Μέρους δεν επιτρέπει παρά μόνο ατελή εξάλειψη των συνεπειών της παραβίασης αυτής, το Δικαστήριο χορηγεί, εφόσον είναι αναγκαίο, στον παθόντα δίκαιη ικανοποίηση»

 

Α. Υλική ζημία

1. Ισχυρισμοί του προσφεύγοντος

11. Το προσφεύγον τονίζει, κατ'αρχήν, την ιδιαιτερότητα του εν λόγω ακινήτου και τη σημασία του για την Ελληνο-ορθόδοξη κοινότητα της Τουρκίας. Το ακίνητο αυτό αποτελείται από ένα οικόπεδο εκτάσεως 23.255 τ.μ., στην κορυφή του κύριου λόφου της νήσου Πριγκήπου (Κωνσταντινούπολη), εντός του οποίου κείται ένα κύριο -πενταόροφο- κτήριο, το οποίο προοριζόταν αρχικά για ξενοδοχείο, και ένα βοηθητικό -διώροφο- κτήριο. Το κύριο κτήριο, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ του 1898 και του 1900, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα και μεγαλύτερα ξύλινα παλάτια στην Ευρώπη, με μοναδική πολιτιστική, αρχιτεκτονική και ιστορική αξία, το οποίο φιλοξένησε πάνω από 3.000 ορφανά Ελλήνων.

12. Εξάλλου, προκειμένου να αποδείξει την σημασία του εν λόγω ακινήτου για την ελληνική κοινότητα στην Τουρκία, όπως και για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ο Παναγιότατος Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α΄ κατέθεσε στο Δικαστήριο ειδικό υπόμνημα στις 4 Σεπτεμβρίου 2007. Για τον Παναγιότατο, το επίδικο ακίνητο, λαμβανομένου υπόψη τον μακράς διαρκείας προορισμό του ως ορφανοτροφείου και τη συνακόλουθη χρήση του, είναι ένα από τα σύμβολα της ταυτότητας της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία και της ιστορικής κληρονομιάς του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

13. Το προσφεύγον κατέθεσε, επίσης, στο Δικαστήριο επιστολή του Οικουμενικού Πατριάρχη προς στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 25 Φεβρουαρίου 2009. Στην επιστολή αυτή, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α΄ εξέφραζε την πρόθεσή του να ιδρύσει στο εν λόγω κτήριο ένα μόνιμο κέντρο αφιερωμένο στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

14. Το προσφεύγον αναφέρεται, επίσης, στην απόφαση της Ολομέλειας του Τμήματος διοικητικών διαφορών του Τουρκικού Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία αναίρεσε την από 29 Σεπτεμβρίου 2006 απόφαση του ίδιου του δικαστηρίου και, εν τέλει, έκρινε παράνομη την υπαγωγή του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut) βακουφίων (παράγραφος 7 ανωτέρω).

15. Δεδομένων των ανωτέρω, το προσφεύγον εκτιμά ότι ο καταλληλότερος τρόπος για την αποκατάσταση της προκληθείσας ζημίας από την Τουρκική Κυβέρνηση θα ήταν να επιστρέψει η τελευταία το επίδικο ακίνητο. Περαιτέρω, αναφερόμενο στην από 31 Μαρτίου 2006 επιστολή, υπογεγραμμένη από την Εφορεία του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου, υπογραμμίζει ότι το Βακούφι του Ορφανοτροφείου ουδέποτε διεκδίκησε την επ' ονόματί του κτηματολογική εγγραφή του επίδικου ακινήτου (παράγραφος 9 ανωτέρω).

16. Στην περίπτωση που η επιστροφή δεν είναι εφικτή, το προσφεύγον ζητά την πλήρη αποζημίωσή του με ένα ποσό το οποίο αντιστοιχεί στην εμπορική αξία του επίδικου ακινήτου. Για να θεμελιώσει τις αξιώσεις του, αναφέρεται σε δύο εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης, οι οποίες συντάχθηκαν από την Som Kurumsal Gayrimenkul Değerlendirme ve Danışmanlık Hizmetler A.Ş. (Som Ανώνυμη Εταιρία πραγματογνωμοσύνης και κτηματομεσιτικής εκτίμησης) την 19 Αυγούστου 2004 και από την Ανώνυμη Εταιρία Lambert Smith Hampton (Hellas) την 21 Αυγούστου 2007 αντίστοιχα. Η πρώτη έκθεση συμπέρανε ότι η εμπορική αξία του επίδικου ακινήτου, κατά την ημερομηνία της εκτίμησης, ανέρχονταν σε 41 εκατομμύρια τούρκικες λίρες (περίπου 22.777.777 ευρώ). Όσο για την δεύτερη έκθεση, η εμπορική αξία του ακινήτου ανέρχονταν σε 57.500.000 ευρώ.

17. Το προσφεύγον ζητά από το Δικαστήριο να λάβει υπόψη την εκτίμηση της ανώνυμης εταιρίας Lambert Smith Hampton (Hellas).

18. Το προσφεύγον ζητά, επίσης, 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη.

 

2. Ισχυρισμοί της Τουρκικής Κυβέρνησης

 

19. Η Κυβέρνηση παρατηρεί, κατ'αρχήν, ότι ο τίτλος ιδιοκτησίας του επίδικου ακινήτου είναι σήμερα καταχωρημένος στο Κτηματολόγιο (Tapu) στο όνομα του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου. Αναφερόμενη στην απόφαση της Ολομέλειας του Τμήματος διοικητικών διαφορών του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία αναίρεσε την από 29 Σεπτεμβρίου 2006 απόφαση, κρίνοντας ότι το Βακούφι του Ορφανοτροφείου δεν μπορούσε να υπαχθεί στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut) βακουφίων, υπενθυμίζει ότι η διαφορά αυτή, η οποία αφορά ακριβώς τον χαρακτήρα του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου, είναι πάντοτε εκκρεμής ενώπιον της διοικητικής δικαιοσύνης.

20. Υπογραμμίζει ότι, στην περίπτωση που η ως άνω δίκη κατέληγε στην ακύρωση της απόφασης με την οποία το Βακούφι του Ορφανοτροφείου υπήχθη στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut) βακουφίων, υπό την έννοια της απόφασης της Ολομέλεια του Τμήματος διοικητικών διαφορών του Συμβουλίου της Επικρατείας, η Κυβέρνηση δεν θα διέθετε καμία εξουσία επί του επίδικου ακινήτου διότι αυτό θα τον διαχειρίζονταν πλέον η δικαιωθείσα Ρωμέϊκη Εφορεία του Βακουφίου [επ' όνοματι του οποίου το ακίνητο είχε εγγραφεί στο Κτηματολόγιο στις 20.3.2006].

21. Εξ'άλλου, η Κυβέρνηση δηλώνει ότι όποια και να είναι η κρίση των Τουρκικών δικαστηρίων, το επίδικο ακίνητο θα ανήκει πάντα στην ελληνική κοινότητα της Τουρκίας.

22. Ακόμα και στην περίπτωση που το Συμβούλιο της Επικρατείας κάνει δεκτή την αίτηση διόρθωσης της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων, η Κυβέρνηση θα αποκτήσει πολύ περιορισμένη εξουσία επί του επίδικου ακινήτου, δεδομένου ότι το αυτό θα το διαχειρίζεται απλώς η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων για λογαριασμό του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου και σύμφωνα με τους σκοπούς του Βακουφίου.

23. Υπό αυτές τις συνθήκες, σύμφωνα με την Κυβέρνηση, η καταβολή αποζημίωσης αποτελεί τον μόνο κατάλληλο τρόπο αποκατάστασης της ζημίας του προσφεύγοντος. Η αποζημίωση θα περιλαμβάνει την αξία του οικοπέδου και του κτηρίου. Αναλυτικά, όσον αφορά την υλική ζημία, η Κυβέρνηση αμφισβητεί την εκτίμηση των πραγματογνωμόνων των επιλεγμένων από το προσφεύγον, την οποία θεωρεί υπερβολική και απαράδεκτη. Υποστηρίζει, επίσης, ότι κανένα ποσό δεν οφείλεται στο προσφεύγον για την μη-εκμετάλλευση του εν λόγω ακινήτου διότι το προσφεύγον δεν χρησιμοποιούσε πραγματικά ποτέ το ακίνητο. Υπενθυμίζει, επίσης, ότι το προσφεύγον δεν εναντιώθηκε ποτέ στο ύψος του ποσού που δήλωσε η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, όταν άσκησε την αγωγή ακυρώσεως του τίτλου ιδιοκτησίας. Το ποσό αυτό ανερχόταν σε 1.100 τουρκικές λίρες.

24. Εξ'άλλου, η Κυβέρνηση υποβάλλει μία έκθεση πραγματογνωμοσύνης, η οποία πραγματοποιήθηκε αρχικά την 11^η Σεπτεμβρίου 2007 και επικαιροποιήθηκε την 13^η Μαρτίου 2009, από μία επιτροπή αποτελούμενη από τέσσερις δημόσιους υπαλλήλους της Διεύθυνσης σχεδίων και πολεοδομικών μελετών, παρά τη Νομαρχία της Κωνσταντινούπολης, σύμφωνα με την οποία η αξία του ακινήτου εκτιμάται στις 10.830.856 τουρκικές λίρες (περίπου 5.014.285 ευρώ).

25. Όσον αφορά την ηθική ζημία, η Κυβέρνηση είναι της γνώμης ότι, στην παρούσα υπόθεση, η διαπίστωση της παραβίασης αποτελεί από μόνη της εύλογη αποκατάσταση.

 

3. Εκτίμηση του Δικαστηρίου

26. Το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι απόφαση που διαπιστώνει παραβίαση της Συμβάσεως, συνεπάγεται για το εναγόμενο Κράτος τη νομική υποχρέωση να θέσει τέλος στην παραβίαση και να εξαφανίσει τις συνέπειες αυτής, ούτως ώστε να επέλθει, κατά το δυνατόν, αποκατάσταση στην προτεραίας κατάστασης (βλέπετε, π.χ. Brumărescu κατά Ρουμανίας (δίκαιη ικανοποίηση) [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης], αριθ. 28342/95, §19, CEDH 2000‑I).

27. Υπενθυμίζει, επίσης, ότι τα συμβαλλόμενα Κράτη, τα οποία ταυτοχρόνως είναι και διάδικα σε μία υπόθεση, είναι κατά κανόνα ελεύθερα να επιλέγουν τα μέσα, τα οποία θα χρησιμοποιούν για να συμμορφώνονται σε μία απόφαση του Δικαστηρίου που διαπιστώνει παραβίαση της Συμβάσεως. Αυτή η διακριτική ευχέρεια, ως προς τον τρόπο εκτελέσεως της απόφασης του Δικαστηρίου, εκφράζει την ελευθερία επιλογής, με την οποία συνδέεται η πρωταρχική υποχρέωση που επιβάλλει η Σύμβαση στα συμβαλλόμενα Κράτη: να εγγυώνται τον σεβασμό των δικαιωμάτων και ελευθεριών, που εγγυάται η Σύμβαση (άρθρο 1). Εάν η φύση της παραβίασης επιτρέπει restitutio in integrum [την αυτούσια αποκατάσταση], στο εναγόμενο Κράτος εναπόκειται να την υλοποιήσει και το Δικαστήριο δεν διαθέτει ούτε την αρμοδιότητα ούτε την πρακτική δυνατότητα να την ολοκληρώσει το ίδιο. Εάν, αντιθέτως, το εθνικό δίκαιο δεν επιτρέπει ή δεν επιτρέπει παρά ατελώς την εξαφάνιση των συνεπειών της παραβιάσεως, το άρθρο 41 της Συμβάσεως νομιμοποιεί το Δικαστήριο, εφόσον συντρέχει λόγος, να επιδικάσει στον αδικηθέντα διάδικο, την αποζημίωση την οποία κρίνει κατάλληλη (ibidem, §20).

28. Στην προκειμένη περίπτωση, το Δικαστήριο παρατηρεί ότι η υπόθεση αφορούσε την ακύρωση του τίτλου ιδιοκτησίας του προσφεύγοντος από μία δικαστική απόφαση. Πρόκειται για ένα ακίνητο το οποίο απέκτησε το προσφεύγον το 1902 με δικά του χρήματα. To 1903, η χρήση του ακινήτου μεταβιβάστηκε στο Βακούφι του Ορφανοτροφείου. Η χρήση αυτή δηλώθηκε στο Κτηματολόγιο. Εν τούτοις, το προσφεύγον πάντοτε σημειωνόταν στο Κτηματολόγιο ως «ιδιοκτήτης» του εν λόγω ακινήτου.

29. Έχοντας κρίνει στην επί της ουσίας Απόφαση της 8^ης Ιουλίου 2008 ότι το επίδικο ακίνητο ανήκε στο προσφεύγον, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ακύρωση του τίτλου ιδιοκτησίας του συνιστούσε επέμβαση του Τουρκικού κράτους στο δικαίωμα του προσφεύγοντος για ειρηνική απόλαυση της περιουσίας του (Απόφαση επί της ουσίας, §66). Το Δικαστήριο σημείωσε στην ίδια Απόφαση ότι τα Τουρκικά δικαστήρια, τα οποία είχαν ακυρώσει το τίτλο ιδιοκτησίας του προσφεύγοντος, είχαν διατάξει την εγγραφή του επίδικου ακινήτου επ'ονόματι του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου, το οποίο εν τω μεταξύ είχε υπαχθεί από την Γενική Διεύθυνση Βακουφίων στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut) βακουφίων επειδή σταμάτησε τις φιλανθρωπικές δραστηριότητές του. Επομένως, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το επίδικο ακίνητο δεν ήταν πλέον εγγεγραμμένο στο προσφεύγον και ότι το διαχειριζόταν η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, ένας δημόσιος οργανισμός, υπό την εποπτεία του Πρωθυπουργού (Απόφαση επί της ουσίας, 8.7.2008, §68).

30. Στην Απόφαση επί της ουσίας (8.7.2008), το Δικαστήριο, ακόμη κι αν δεν έκρινε ότι η στέρηση της εν λόγω ιδιοκτησίας ήταν αυθαίρετη, εξέφρασε ωστόσο επιφυλάξεις σχετικά με την νομική της βάση. Ειδικότερα, έκρινε τα ακόλουθα:

«91. (…) ακόμα κι αν υποτεθεί ότι το εν λόγω ακίνητο προοριζόταν για συγκεκριμένη χρήση για μια μακρά περίοδο, τίποτα δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο προορισμός αυτός μπορεί να απομειώσει από το περιεχόμενό του το δικαίωμα της ιδιοκτησίας. Ακόμα κι αν το γεγονός ότι η εναγόμενη Κυβέρνηση θέλησε να διατηρήσει τον αρχικό προορισμό του εν λόγω ακινήτου δε θέτει αφ' εαυτού κάποιο ζήτημα, το Δικαστήριο εκτιμά ότι οι τουρκικές αρχές δεν μπορούσαν να προβούν σε παρόμοια στέρηση της ιδιοκτησίας χωρίς να προβλέψουν επαρκή αποζημίωση για το προσφεύγον. Ωστόσο, θα πρέπει να διαπιστωθεί ότι εν προκειμένω αυτό δεν έλαβε την παραμικρή αποζημίωση.

92. Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμα κι αν υποτεθεί ότι θα μπορούσε να αποδειχθεί ότι η στέρηση της ιδιοκτησίας προβλεπόταν από τον νόμο και εξυπηρετούσε σκοπό δημοσίας ωφελείας, το Δικαστήριο εκτιμά ότι διαταράχθηκε η δίκαιη ισορροπία που πρέπει να υφίσταται μεταξύ της προστασίας της ιδιοκτησίας και των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος και ότι στους ώμους του προσφεύγοντος τέθηκε ένα ειδικό και υπερβολικό βάρος. Συνεπώς, υπήρξε παραβίαση του άρθρου 1 του πρώτου πρόσθετου Πρωτοκόλλου.»

31. Υπό το φως της ως άνω σκέψης, το Δικαστήριο κρίνει ότι η επανεγγραφή του επίδικου ακινήτου στο όνομα του προσφεύγοντος Πατριαρχείου στο Κτηματολόγιο θα έθετε το Πατριαρχείο, στο καλύτερο μέτρο του δυνατού, στην ίδια κατάσταση με εκείνη που υπήρξε όταν ξεκίνησε η παραβίαση του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτόκολλου. Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Τουρκικής κυβέρνησης σύμφωνα με το οποίο η χρηματική αποζημίωση συνιστά το μόνο κατάλληλο τρόπο για την αποκατάσταση της προκληθείσας ζημίας. Γι'αυτό το ζήτημα, το Δικαστήριο αναφέρεται στην παράγραφο 61 της Απόφασης επί της ουσίας της 8^ης Ιουλίου 2008:

Είναι αλήθεια ότι, από την αρχή, το επίδικο ακίνητο προοριζόταν για συγκεκριμένη χρήση, εν προκειμένω για ορφανοτροφείο, αλλά το Δικαστήριο δεν διακρίνει το λόγο γιατί μία τέτοια χρήση θα μπορούσε αφ' εαυτής να αποκλείσει το προσφεύγον Πατριαρχείο από το να είναι ιδιοκτήτης του ακινήτου.

32. Εξάλλου, το Δικαστήριο προσέδωσε «σημασία στο γεγονός ότι, κατόπιν της ψήφισης των νόμων [που τροποποιούσαν το νομικό καθεστώς των βακουφίων], (…) το Βακούφι του Ορφανοτροφείου δεν διεκδίκησε οποιοδήποτε τίτλο ιδιοκτησίας» (Απόφαση επί της ουσίας, 8.7.2008, §64). Επ' αυτού, το Δικαστήριο λαμβάνει υπ'όψη του την επιστολή της Εφορείας του Βακουφίου του Ορφανοτροφείου, στην οποία δηλώνει ότι ποτέ δεν διεκδίκησε την επ' ονόματι του Βακουφίου εγγραφή του επίδικου ακινήτου (παράγραφος 9 ανωτέρω).

33. Συνεπώς, για το Δικαστήριο, η επιδίκαση χρηματικής αποζημίωσης στο προσφεύγον Πατριαρχείο δεν μπορεί να θεωρηθεί εύλογη αποκατάστασή του, εφόσον η λύση αυτή τείνει προς την επιβεβαίωση μίας κατάστασης που ήδη κρίθηκε αντίθετη στις επιταγές του άρθρου 1 του Πρώτου Πρωτοκόλλου. Εξάλλου, το Δικαστήριο λαμβάνει υπ' όψη του την από 4 Δεκεμβρίου 2008 απόφαση της Ολομέλειας του Τμήματος διοικητικών διαφορών του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία είχε ιδίως εκτιμήσει ότι το Βακούφι του Ορφανοτροφείου, το οποίο έχει στην ιδιοκτησία του ορισμένα ακίνητα και το οποίο έδινε υποτροφίες σε ορισμένους μαθητές, δεν ήταν νόμιμο να υπαχθεί στην κατηγορία των «κατειλημμένων» (mazbut) βακουφίων.

34. Περαιτέρω, το Δικαστήριο υπενθυμίζει ότι αποφάνθηκε στην υπόθεση Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi Vakfı [Βακούφι της Ρωμέϊκης Εκκλησίας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Τενέδου] κατά Τουρκίας αριθ. 2 (n^os 37646/03, 37665/03, 37992/03, 37993/03, 37996/03, 37998/03, 37999/03 και 38000/03, §68, 6 Οκτωβρίου 2009) ότι η επιστροφή του νεκροταφείου της ελληνικής κοινότητας της νήσου Ίμβρου (Bozcaada), ενός εξωκκλησιού και ενός ερειπωμένου μοναστηριού, αγαθά τα οποία έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, συνιστούσε το μοναδικό κατάλληλο τρόπο αποκατάστασης (βλέπε mutatis mutandis, Vontas και λπ κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, n^o 43588/06, §50, 5 Φεβρουαρίου 2009). Παρατηρεί, λοιπόν, ότι οι εκτιμήσεις αυτές εφαρμόζονται mutatis mutandis στην παρούσα υπόθεση, λαμβανομένου υπόψη της σημασίας του επίδικου ακινήτου για την κληρονομιά του προσφεύγοντος.

35. Συμπερασματικά, για το Δικαστήριο, στην παρούσα υπόθεση, η επανεγγραφή στο Κτηματολόγιο του τίτλου ιδιοκτησίας του εν λόγω ακινήτου στο όνομα του προσφεύγοντος συνιστά τον μοναδικό εύλογο τρόπο αποκατάστασης της προκληθείσας ζημίας. Δεν υπάρχει, επομένως, λόγος για να αποφανθεί το Δικαστήριο περί της χρηματικής αποζημίωσης.

36. Όσον αφορά την ηθική βλάβη, το Δικαστήριο εκτιμά ότι η παραβίαση της Συμβάσεως προκάλεσε στο προσφεύγον Πατριαρχείο συγκεκριμένη ηθική ζημία, επακόλουθο του αισθήματος αδυναμίας και απογοήτευσης έναντι της απώλειας του ακινήτου του. Αποφαινόμενο κατά δίκαιη κρίση, το Δικαστήριο επιδικάζει στο προσφεύγον 6.000 ευρώ για την ηθική βλάβη.

 

Β. Έξοδα και δικαστική δαπάνη

 

37. Το προσφεύγον ζητά 53.651,12 τουρκικές λίρες για έξοδα και δικαστική δαπάνη, που πραγματοποίησε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Για την υποστήριξη αυτών των εξόδων προσκομίζει μια εξοφλητική απόδειξη για οφειλή που προέκυψε στο πλαίσιο του φακέλου αριθ. 2009/6244, κατόπιν διαταγής του Πρωτοδικείου των Νήσων της 20^ης Απριλίου 2005 (φάκελος 2205/9Ε και 2005/40Κ). Περαιτέρω, ζητά 50.000 ευρώ για όλα τα λοιπά έξοδα και τις δικαστικές δαπάνες που πραγματοποίησε ενώπιον των Τουρκικών δικαστηρίων και των οργάνων της Συμβάσεως. Προσκομίζει δε ένα τιμολόγιο και έναν υπολογισμό των ωρών απασχόλησης για την υπεράσπισή του.

38. Η Κυβέρνηση εκτιμά ότι τα απαιτούμενα ποσά είναι υπερβολικά. Όσον αφορά τα έξοδα και τη δικαστική δαπάνη, θεωρεί ότι το αιτούμενο ποσό είναι υπέρογκο και ότι τα δικαιολογητικά τα οποία προσκομίσθηκαν δεν είναι επαρκή.

39. Κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, ένας προσφεύγων δεν μπορεί να εισπράξει τα έξοδα και τη δικαστική του δαπάνη παρά μόνον στο μέτρο που αυτά αποδεικνύονται αληθή, αναγκαία και εύλογα. Περαιτέρω, όταν το Δικαστήριο διαπιστώνει παραβίαση της Συμβάσεως, δεν επιδικάζει στον προσφεύγοντα τα έξοδα και η δικαστική δαπάνη που πραγματοποίησε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων παρά μόνον αν αυτά πραγματοποιήθηκαν για να αποφευχθεί ή να διορθωθεί η σχετική παράβαση.

40. Όσον αφορά το αιτούμενο ποσό για τα έξοδα που πραγματοποίησε το προσφεύγον ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, δεν είναι βέβαιο ότι οι σχετικές αξιώσεις είναι επαρκώς δικαιολογημένες για να πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 60§2 του Καταστατικού του Δικαστηρίου. Εξάλλου, το Δικαστήριο θεωρεί υπερβολικές τις δικηγορικές αμοιβές που αξιώνονται για την υπεράσπιση του προσφεύγοντος. Θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι θα πρέπει να επιστραφεί μέρος αυτών. Λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες της παρούσας υπόθεσης, το Δικαστήριο κρίνει εύλογο να επιδικάσει στο προσφεύγον το ποσό των 20.000 ευρώ.

 

Γ. Τόκοι υπερημερίας

 

Το Δικαστήριο κρίνει ότι αρμόζει να υπολογισθούν οι τόκοι υπερημερίας βάσει του επιτοκίου διευκολύνσεως οριακού δανεισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, προσαυξανόμενου κατά τρεις ποσοστιαίες μονάδες.

 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ, ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ, ΟΜΟΦΩΝΑ

 

 

a) ότι, εντός τριών μηνών από την ημέρα που η παρούσα απόφαση καταστεί τελεσίδικη σύμφωνα με το άρθρο 44§2 της Συμβάσεως, το αμυνόμενο Τουρκικό Κράτος οφείλει να προβεί στην επανεγγραφή του επίδικου ακινήτου στο όνομα του προσφεύγοντος στο Κτηματολόγιο,

b) ότι, το αμυνόμενο Τουρκικό Κράτος οφείλει να καταβάλλει στο προσφεύγον, εντός των τριών μηνών από την ημέρα που η παρούσα απόφαση καταστεί τελεσίδικη σύμφωνα με το άρθρο 44§2 της Συμβάσεως, τα ακόλουθα ποσά σε ευρώ, αφού μετατραπούν σε Τουρκικές λίρες ανάλογα με την ισοτιμία της ημέρας εξόφλησης:

i. 6.000 ευρώ, και επιπλέον ο φόρος, για ηθική βλάβη

ii. 20.000 ευρώ, και επιπλέον ο φόρος που τυχόν θα επιβληθεί στο προσφεύγον, για έξοδα και δικαστική δαπάνη

 

2. Απορρίπτει, ως προς τα λοιπά, το αίτημα δίκαιης ικανοποίησης.

 

Συντάχθηκε στη γαλλική γλώσσα και στη συνέχεια κοινοποιήθηκε εγγράφως στις 15 Ιουνίου 2010 κατ' εφαρμογή του άρθρου 77 §§ 2 και 3 του Κανονισμού.

         

Françoise Ellen-Passos                                                     Françoise Tulkens

 

Γραμματέας                                                                               Πρόεδρος

 

 

Μετάφραση στη ελληνική γλώσσα:   Γιάννης Κτιστάκις

 

NIET ALLES IS KUNST = ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΛΑ……ΤΕΧΝΗ!!!

 

Της Αλεξάνδρας Ζώη *

 

 

Στο όνομα της εξάλειψης της απόστασης μεταξύ της "υψηλής"  και της "χαμηλής" δηλαδή της απλής, καθημερινής τέχνης, αυτοσχεδίασαν αναμιγνύοντας κάθε τι που βρισκόταν γύρω τους. Οι δε δημιουργοί αφέθηκαν στο παραλήρημα μιας δημιουργίας "ιμιτασιόν"  γιατί αυτό είναι και το πνεύμα της εποχής:  ιμιτασιόν, παραλίγο αληθινό, ΄βίρτουαλ, και ναι και όχι,  λίγο έτσι και λίγο αλλιώς,  τρανς προϊόντα σε κάθε τομέα από τα γαριδάκια μέχρι ανθρώπινα κατασκευάσματα – το τρίτο φύλο. Όλο αυτό το βάφτισαν "ελευθερία έκφρασης"! Γι' αυτό είναι τρομακτικού  ενδιαφέροντος το θέμα της χρήσης της γλώσσας στον Όργουελ ……

Έτσι είδαμε εκθέσεις στις μεγάλες ειδικά Μπιενάλε όπου –  σε χιλιοαναμασημένες προσπάθειες μίμησης και απεγνωσμένης προσπάθειας να υπερβούν επιτέλους την μεγάλη αλήθεια του ουρητηρίου του Ντυσάν  ή στις πιο εννοιολογικές εκφάνσεις του Μαγκρίτ, παρουσιάστηκαν κόπρανα κάθε ζώου δίποδου και τετράποδου, κραγιόν, το καλτσόν της γιαγιάς, η χαλασμένη εξάτμιση του αυτοκινήτου ενός αγρότη από ένα χωριό της Μολδαβίας και μια φέτα κέικ από τα χέρια της ερωμένης του κυρίου Χ, όλα αυτά και άλλα ασύλληπτης "καλλιτεχνικής" ποιότητας δεμένα με κόκκινη κλωστή στους γυαλιστερούς θαλάμους των γκαλερί που ευρωπαϊκές πάντα χορηγίες διαπλάθουν την καλλιτεχνική μας αγωγή.

Κάθε αξιοσέβαστος κριτικός έβρισκε να πει κάτι ουσιώδες για όλο αυτό το τσίρκο της αηδίας.

Κάθε μεγάλος εκδοτικός οίκος φρόντισε να εκδώσει χιλιάδες πολυτελείς τόμους με φροντισμένο ντιζάιν και πρώτης ποιότητας χαρτί για να συμβάλλει στην διαμόρφωση της αγωγής του πλήθους γιατί στον μεταμοντερνισμό η τέχνη σερβίρεται μαζί με την πίτσα, το χάμπουργκερ και το καθαρτικό για το αδυνάτισμα. Έτσι στην ουσία, συνειδητοποιώ με πικρή συναίσθηση,  εξουδετέρωσαν κάθε δυνατότητα να αντιληφθούμε, να πάρουμε είδηση τι συνέβαινε με τον ντανταϊσμό, εξαφάνισαν κάθε πιθανότητα να ανακαλύψουν οι καλλιτέχνες και ο κόσμος την δύναμη της ανατρεπτικής τέχνης. Γιατί κάθε δυνατή τέχνη είναι ανατρεπτική. Δες τον κονστρουκτιβισμό, αρχές του  20ου αιώνα.

Μετά την ρωσική επανάσταση ο κονστρουκτιβισμός απαγορεύτηκε, όλοι οι καλλιτέχνες απομακρύνθηκαν και επανέφεραν την ακίνδυνη παραστατική τέχνη του κοινωνικού/σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Ξανά τα ωραία τοπία δηλαδή και τα τριαντάφυλλα….

Το ίδιο και ο σουρεαλισμός του Μπρετόν και του Μαγκρίτ:  θάφτηκε στα εγωκεντρικά κλισέ του Νταλί και κατέληξε να είναι αδύναμα σύμβολα προσωπικών παραισθήσεων, ακίνδυνος και εντυπωσιακός όπως το περιτύλιγμα της καραμέλας έτσι και με τον μεταμοντερνισμό εγκλώβισαν την δύναμη της ανατρεπτικής τέχνης στο κοκτέιλ του "όλα είναι τέχνη".

 

Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ Της (ΠΑΡ)ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ή ερμηνεία και παρερμηνεία στα έργα της τέχνης

 

μεθυσμένος Σειληνός, 1608-1610 Ρούμπενς

 

Η δίψα της γνώσης και η υπερβολή που παρατηρείται στην τέχνη μετά την παρέμβαση του Πανόφσκι για την ερμηνεία της εικονογραφικής γλώσσας ενός έργου, έχει ριζώσει βαθιά σε κάθε καλλιτεχνικο-επιστημονικό κύκλο. Οι αναζητήσεις της κρυμμένης έννοιας που σώνει και καλά υπάρχουν παντού γίνονται βεβιασμένα και μόνο και μόνο για να δικαιολογήσουν την ύπαρξη διαφόρων ειδικών και επιστημονικά σπουδαγμένων κριτικών, ιστορικών τέχνης, θεωρητικών της τέχνης, αρθρογράφων και λοιπών που θεωρούν αυθαίρετα πως η τέχνη οπωσδήποτε και χωρίς εξαίρεση περιέχει πάντα «μεγάλα» νοήματα που μόνο αυτοί – οι εξειδικευμένης γνώσης –  ειδικοί είναι σε θέση να αποκρυπτογραφήσουν. Έτσι δημιουργείται μια πλασματική απόσταση ανάμεσα στο κοινό, τον θεατή και εραστή της τέχνης  και τον μεσάζοντα – τον «ειδικό» – ο οποίος σφετερίζεται το έργο για λογαριασμό του. Με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζουν μια θέση για τον εαυτό τους στο κόσμο της τέχνης που αποβλέπει και μόνο στο κέρδος και την επαγγελματική επιβίωσή τους. 

Για το έργο του Ρούμπενς παραδείγματος χάρη γράφεται από παρόμοιους διερμηνείς ότι το έργο  αυτό του Ρούμπενς αποκρύπτει επεισόδιο βίαιης ερωτικής σκηνής σοδομισμού.   Μια ερευνήτρια του έργου του Ρέμπραντ στην Ολλανδία γράφει στην εργασία της πως η βαθιά μελέτη του έργου του αποκαλύπτει τον μισογυνισμό του Ρέμπραντ που διαχέεται λανθάνων στα έργα του.  Αν αυτό γίνεται με ακρίβεια και ζήλο στην κλασσική τέχνη, στην τέχνη της αναγέννησης και γενικά στην παραστατική τέχνη, στο πεδίο της αφηρημένης τέχνης έχουμε την άκρατη υπερβολή, το ξεγύμνωμα κάθε αρχής και νοήματος, τον βιασμό κάθε έννοιας, την ακατάσχετη λογοδιάρροια, το όργιο της αυθαιρεσίας.

Εξ' άλλου στο παιχνίδι αυτό συμμετέχουν με ακόμα περισσότερο ζήλο και όρεξη και πολλοί  καλλιτέχνες αφού τέχνη χωρίς επεξηγηματικά κείμενα, μακροσκελείς αναλύσεις και ερμηνευτικά σχόλια αμπελοφιλοσοφικής χροιάς δεν πουλάει.

Με λύπη βλέπω τους επισκέπτες ενός μουσείου ή μιας γκαλερί να χάνονται στην υστερία που τους επιβάλλεται από το οργανωμένο αυτό κύκλωμα και να υποβάλλονται σε χίλια δύο πάνδεινα προκειμένου να θαυμάσουν κάποιο έργο τέχνης το οποίο προβάλλεται ή   πιο σωστά πασάρεται σαν προϊόν υψηλής τέχνης  όπως πρόσφατα το καλυμμένο με διαμάντια κρανίο του Ντ. Χιρστ. Δείτε το σχετικό άρθρο της εφημερίδας Καθημερινή με τίτλο «Ντ.Χιρστ, η δημοκρατία(!) της νέας τέχνης» τον Αύγουστο 1998.

"Οι έννοιες  «περιεχόμενο», «νόημα»,  «πολλαπλή στρωματικότητα εννοιών»,  «το βαθύ νόημα της τέχνης», «η πνευματικότητα» και  η αποθέωση αυτών – «η πρωτοτυπία»,  παίζονται στα χέρια των ειδημόνων σαν τα μπαλάκια του ζογκλέρ και σκάβουν την τάφρο όσο γίνεται  πιο βαθιά ανάμεσα στην τέχνη και το πλήθος. Σύμφωνα με τον μεταμοντερνισμό, ο καθένας μας μπορεί να είναι καλλιτέχνης. Πλέον δεν ξέρουμε τι είναι τέχνη και τι δεν είναι. Πρέπει όμως με τη λογική μας να βάλουμε κάποια όρια, αλλιώς θα καταλήξουμε όπως το (φανταστικό;) περιστατικό στην Tate Modern με το πορτοφόλι που έπεσε από ένα επισκέπτη μιας έκθεσης και οι υπόλοιποι το παρατηρούσαν με θαυμασμό ως ένα ακόμα έργο τέχνης. Όταν δε ο επισκέπτης έσκυψε να το πάρει, ο φύλακας τον εμπόδισε λέγοντάς του ότι απαγορεύεται να ακουμπήσει τα εκθέματα! Είναι λυπηρό λοιπόν να θέλουν να μας πείσουν ότι κάτι που μπορεί να σκεφτεί (και να φτιάξει) ένα παιδί του δημοτικού, μπορεί να είναι υψηλή τέχνη. Είναι λυπηρό έργα που θεωρούνται αριστουργήματα, να χαρακτηρίζονται σκουπίδια, όταν απλώς αλλάζει η υπογραφή του καλλιτέχνη, εν είδει πειράματος. Είναι λυπηρό καλλιτέχνες που θεωρούνται σπουδαίοι, να επαναλαμβάνουν συνεχώς το ίδιο μοτίβο, την ίδια τεχνοτροπία με παραλλαγές, ως σήμα κατατεθέν, με ένα σκεπτικό βιοτεχνίας, ανίκανοι να αποδείξουν οτι μπορούν να προσφέρουν κάτι διαφορετικό. Είναι λυπηρό ένα έργο τέχνης να σου προκαλει τέτοια απέχθεια και αποστροφή, που να μην αντέχεις να το παρακολουθήσεις περισσότερο από μερικά δευτερόλεπτα. Ο βασιλιάς συχνά είναι γυμνός, αλλά τις περισσότερες φορές έχουμε συμφωνήσει σιωπηρά να τον "βλέπουμε" ντυμένο. "(σκέψεις από κάποιο μπλογκ σχετικά με την Μπιενάλε της Αθήνας).

Το υψηλό ιδανικό του σημερινού καλλιτέχνη είναι να ανταποκριθεί βεβιασμένα στις επιβαλλόμενες αξίες των κυκλωμάτων της τέχνης και να παράγει έργα που θα είναι «πρωτότυπα», που θα ανατρέπουν κάθε προηγούμενη καλλιτεχνική αξία με μόνο λόγο ύπαρξης την ανατροπή αυτή καθεαυτή, που θα προκαλούν για να προκαλέσουν, που θα δημιουργήσουν εντυπωσιασμό καθώς το στοιχείο του εντυπωσιασμού χαίρει ιδιαίτερης εκτίμησης στην εποχή μας και άλλα παρόμοια στοιχεία.

 

ΜΕΡΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ

 

Στις 24 Νοεμβρίου 2004 γράφει η έγκυρη εφημερίδα NRC ότι ο Ιταλός καλλιτέχνης Λουί Λιστόνι επιχορηγείται με 138.000 ευρώ από τον δήμο της πόλης Ζουόλε στην βόρεια Ολλανδία να κατασκευάσει ένα έργο τέχνης σε δημόσιο χώρο. Μετά από μερικούς μήνες το φιλοθεάμον κοινό επισκέπτεται το έργο. Μια σκηνή που ήταν εντελώς άδεια. Μια μαγνητοφωνημένη φωνή εξηγεί στο κοινό ότι αυτό ακριβώς είναι το έργο τέχνης που επισκέπτονται: μια άδεια σκηνή!  Η ιδέα αυτού του έργου «τέχνης» έχει σαν θέμα την «δύναμη της αφαίρεσης» στα απόλυτα όριά της, δηλαδή την απόλυτη ερημιά, το κενό.  Στην πραγματικότητα όλο αυτό είναι το περιεχόμενο μιας μεταμοντερνιστικής προσέγγισης ενός έργου που «απευθύνεται»  στους κατοίκους της πόλης με σκοπό να τους προκαλέσει, παραπλανήσει και στη συνέχεια να καταγράψει τις αντιδράσεις τους.  Ο επίσημα διατυπωμένος στόχος αυτού του έργου ήταν    «η ευαισθητοποίηση του κοινού για κοινωνική επαφή».  Στα πλαίσια αυτής της υψηλής τέχνης, οι κάτοικοι της πόλης υποδέχθηκαν και έναν ελέφαντα ο οποίος έκανε βόλτες για κάποιες ώρες στην περιοχή. Η μεταμοντέρνα τέχνη δεν ασχολείται με ένα έργο αντικείμενο αλλά με έννοιες που περικλείουν σύνθετα νοήματα ευρύτερου κοινωνικοπολιτιστικοψυχολογικού χαρακτήρα και θυμίζουν τα παιδικά πειραματικά παιχνιδίσματα που ερεθίζουν μεν την φαντασία  και εκθέτουν «τολμηρά αλλοπρόσαλλες παρορμήσεις  αλλά το να κατηγοριοποιούνται και να επιβάλλονται σαν έργα τέχνης είναι σίγουρα άτοπο. Όπως εξηγεί κάποιος άλλος κριτικός τέχνης, « το θέμα είναι στην μεταμοντέρνα τέχνη, το ίδιο το έργο να αποκτήσει συνείδηση της ύπαρξης του»(!)

Το 1994 το Δημοτικό Μουσείο Μοντέρνας τέχνης του Άμστερνταμ αγόρασε το έργο του Χιρστ  «waste, απορρίμματα» για 450.000 φιορίνια (225.000 ευρώ). Το αντικείμενο αυτό αποτελείται από ένα μεγάλο γυάλινο κιβώτιο γεμάτο με μεταχειρισμένα ρούχα νοσοκομείων που είναι για πέταμα. Ο υπεύθυνος του μουσείου για την αγορά του «έργου τέχνης» δήλωσε πως το έργο «εκφράζει την τεχνοκρατική προσέγγιση του θανάτου και της ζωής στην εποχή μας».

Χιρστ,  «waste»

 Το 2003 ο Δήμος του Ρότερνταμ αγόρασε το έργο «'Αγιος Βασίλης» του Πωλ Μακ Κάρθυ. Ο Άγιος Βασίλης είναι έξι μέτρα, μοιάζει με τους νάνους από το παραμύθι της Χιονάτης  και κρατάει στο χέρι του έναν τεχνητό φαλό. Το εξάρτημα αυτό αντικαθιστά το χριστουγεννιάτικο δέντρο. Η τιμή του έργου έφτασε  τα  180.000 ευρώ. Το αντικείμενο τοποθετήθηκε μετά από έντονες συζητήσεις και διαφωνίες σε κάποια πλατεία ώστε με αυτό τον τρόπο «να συμβάλει δυναμικά στην συνεύρεση της τέχνης και της κοινωνίας». Κανένας στο δημοτικό συμβούλιο της πόλης δεν εναντιώθηκε στην αγορά αυτού του εκτρώματος  γιατί όποιος εναντιώνεται στα γούστα των  ειδικών επιτροπών  αγορών έργων τέχνης κατηγορείται  για φασιστικές τάσεις, όπως έκανε άλλοτε η ναζιστική μηχανή καταδιώκοντας τους αβαντγκαρντίστες.  Αυτό είναι το άλλο κατόρθωμα της μεταμοντερνιστικής προπαγανδιστικής τάξης πραγμάτων: η σύγχυση των εννοιών, όπως περιγράφεται και στον Οργουελ.  

 

Μακ Κάρθυ, kabouter buttplug, Rotterdam

 

Τέτοια παραδείγματα «δημιουργικών» επενδύσεων μπορούν να αναφερθούν σε μεγάλους αριθμούς. Νομίζω πως αυτή η αναφορά είναι για την ώρα αρκετά ενδεικτική για το τι συμβαίνει στο χώρο.

Μέσα από όλα αυτά τα παραδείγματα συμπεραίνει κανείς πως όλα μπορούν να είναι τέχνη αλλά και πως το τίποτα μπορεί να είναι επίσης τέχνη! Έτσι αγγίζουμε τα νέφη του Ολύμπου καθώς καταφέραμε να διαστρεβλώσουμε την εννοιολογική τέχνη με τέτοιο ζήλο και ταχύτατο ρυθμό  και να απομείνουμε με τα σκουπίδια που μυρίζουν κυριολεκτικά έτσι που δεν αντέχεται η θέα τους με όποιο τρόπο και αν τα πλησιάσουμε. Ο πιο συχνός ισχυρισμός των παραγωγών και εμπόρων αυτής της υπο-τέχνης είναι πως και ο Ντυσάν το ίδιο έκανε..! Το άλλο γελοίο επιχείρημα είναι πως εκτελούν «παρέμβαση» στην παραδοσιακή τέχνη, χρησιμοποιώντας π.χ. μια ρεπροντιξιόν μεγάλων καλλιτεχνών όπως ο Καραβάτζιο ή ο Γκόγια αντιγράφοντας ο ένας τον άλλο, αναμασώντας τα απομεινάρια ξεφτιδιών «μοντέρνων» προσεγγίσεων. 

 

Η ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΑ ΒΡΩΜΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

 

Όσο για την γλώσσα που χρησιμοποιείται εντέχνως και σκοπίμως από τους μεσάζοντες και εμπόρους της τέχνης έχει ένα σκοπό: να αγιάσει τα μέσα και μεθόδους που χρησιμοποιούνται, να διατηρήσει τα τεχνητά όρια και σύνορα για τους ειδήμονες από την μια και τους αδαείς από την άλλη και να καθαγιάσει το στάτους κβο των ιδίων και των πελατών-συνδαιτημόνων στο στημένο  τσιμπούσι . Η γλώσσα αυτή γνωστή σαν    "artspeak" υπακούει στην εξίσωση της κοινής λογικής : «Modern Art  =  10% Artwork  90% Artspeak  =  If it needs a long sermon to proclaim it's art it's probably bullshit» δηλαδή: αν χρειάζεται ένα ολόκληρο κήρυγμα για να πειστούμε για την καλλιτεχνική αξία ενός έργου αυτό είναι σίγουρα πολύ χαμηλής ποιότητας.  Ακόμα καλύτερα μας εξηγεί η λαϊκή σοφία πως  «τα πολλά λόγια είναι φτώχεια»!

Φυσικά οι εφαρμοστές, οι ασκούντες την τεχνο-γλώσσα αυτή με συνέπεια και περισσό ζήλο είναι οι γνωστοί μας ειδήμονες, μεσάζοντες, έμποροι και εμπορευόμενοι, θεωρητικοί και κρητικοί της τέχνης  που έχουν τα προσόντα και τα εφόδια για να την εξασκούν..! Με εργαλείο αυτή την γλώσσα μας σερβίρουν τις διάφορες ερμηνείες και παρερμηνείες των έργων της τέχνης  μεταδίδοντας μας την ιδιωτική τους προπαγάνδα και τα ανάλογα μηνύματα φθοράς  που της ταιριάζουν.  Συγκεκριμένα έργα τέχνης, συγκεκριμένοι καλλιτέχνες και  τα προϊόντα του μόχθου τους τριγυρίζουν την υφήλιο μέσα από εκθέσεις που οργανώνονται από μεγάλες γκαλερί και μουσεία για να διαμορφώσουν μια παγκόσμια καλλιτεχνική συνείδηση.

 Συχνά οι εκθέσεις αυτές λειτουργούν σαν στεγανά πολιτισμού και καλλιτεχνικής γνώσης, χρηματοδοτούμενες από ένα μίγμα φιλανθρώπων, τραπεζικών, ιδρυμάτων πολιτισμού, ευρωπαϊκών  κονδυλίων ή ιδιωτικούς χορηγούς, επινοούμενες από την τάδε ή την δείνα ευφυή ομάδα ειδημόνων. Συγχρόνως τα επιλεγμένα έργα είναι δωρεές των ιδίων στους ιδίους,  καλούδια αποκτημένα μέσα από πλειστηριασμούς, ανακυκλωμένα και ανατιμημένα  έτσι ώστε στο πανηγύρι αυτό του ξεπλυμένου χρήματος να χάνονται τα ίχνη κάθε αξίας και να καθαγιάζονται κάθε είδους  ανομίες. 

Πάλι επίκαιρο λοιπόν  το μήνυμα του ποιητή:

«Δε θέλω τίποτε άλλο παρά να μιλήσω απλά, να μου δοθεί ετούτη η χάρη. Γιατί και το τραγούδι το φορτώσαμε με τόσες μουσικές που σιγά – σιγά βουλιάζει και την τέχνη μας τη στολίσαμε τόσο πολύ που φαγώθηκε από τα μαλάματα το πρόσωπό της κι' είναι καιρός να πούμε τα λιγοστά μας λόγια γιατί η ψυχή μας αύριο κάνει πανιά».

 

Η ΑΓΓΛΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ: Ο ΜΕΤΑΜΟΝΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟΥ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ

 

MAIN SPONSOR: Ch. Saatchi = η αυτοκρατορία των παραισθήσεων και του κακόγουστου κιτς! Όπως κάθε κίνημα καλλιτεχνικό χρειάζεται τον μαικήνα του έτσι και ο μεταμοντερνισμός τον  βρήκε στο πρόσωπο του Σάατσι! Η κύρια έδρα του είναι το Λονδίνο και οι  κύριοι εκφραστές του είναι οι ΥΒΑ.

YBA=  young british artists = Damian Hirst, Tracey Amin  και άλλοι.  Χάρη στην παρέμβαση του Σάατσι, ο μινιμαλισμός  και η ποπ αρτ που είχαν ανθίσει στην Νέα Υόρκη  καθιερώθηκαν στην Μ.Βρεττανία σαν ένα νέο  μείγμα το οποίο  επηρέασε πολλούς καλλιτέχνες που έγιναν μέλη της ομάδας «Νέοι Βρεττανοί καλλιτέχνες,ΥΒΑ και στη συνέχεια επικράτησαν στην ευρύτερη επικράτεια του κόσμου της τέχνης.

Ποιος είναι ο κύριος Σάατσι;

Ο Σάατσι είναι ένας πάμπλουτος εβραίος από το Ιράκ, συλλέκτης τέχνης, όπου εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο και ως το 1986 εγκαθίδρυσε το μεγαλύτερο διαφημιστικό γραφείο παγκοσμίως με 600 γραφεία. Αναλαμβάνει καμπάνιες για εργοστασιάρχες τσιγάρων και πολιτικών κομμάτων (Θάτσερ). Το 1985 ανοίγει την γκαλερί Σάατσι και επιβάλει την πορεία της μεταμοντέρνας εποχής. Ασκεί απόλυτη επιρροή σε  μεγάλους τεχνοκριτικούς και πολιτιστικά ή καλλιτεχνικά ιδρύματα όπως την Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου. Μέσα από τις εκθέσεις που διοργανώνει επιβάλει και υπαγορεύει τον μεταμοντερνισμό που φαίνεται να τον εκφράζει απόλυτα.

Με την σειρά τους η εγκαθισταμένη τάξη των τεχνοκριτικών, των οίκων δημοπρασιών, των επιμελητών των μουσείων, των συλλεκτών και των εμπόρων ανακυκλώνει και προωθεί αυτό που θεωρεί  τέχνη σήμερα, καθιερώνει νέες «αξίες» όπως το κιτς και η καθημερινή πεζότητα, το φθηνό και προκλητικό, το ανακυκλωμένο και το ιμιτασιόν και μας σερβίρει κάθε παραδοσιακή αξία σε μια βεβιασμένη και απογυμνωμένη από ουσία εκδοχή.  Αλλά ειδικά  η Βασιλική Ακαδημία του Λονδίνου αντικαθρεφτίζει τον ξεπεσμό της τέχνης γενικά σήμερα αλλά και την εγωκεντρική και εκτός κάθε ορίου λογικής της νοοτροπίας της σύγχρονης Μεγάλης Βρετανίας που υπερήφανα διεκδικεί το σκήπτρο της υπέρτατης κακογουστιάς και σήψης στην σύγχρονη τέχνη. Ισως αυτή η δίψα για υπεροχή να πηγάζει στον πόνο για τα χαμένα μεγαλεία της εποχής της αποικιοκρατίας που έχει αφήσει τα σημάδια της στην βρετανική ιδιοσυγκρασία. Αυτή όμως η ψευδο-ανανεωτική στάση για ένα  δήθεν  επαναστατικό καλλιτεχνικό πνεύμα στα αιώνια θέματα του θανάτου, πολέμου, έρωτα, θρησκείας, φτώχειας και πλούτου, είναι  τόσο άδεια σαν ένας κενός συλημένος τάφος! 

 

ΠΟΙΟΥΣ ΠΡΟΩΘΗΣΕ (ΚΑΙ ΠΡΟΩΘΕΙ) Ο ΣΑΑΤΣΙ;

 

Τον Τζεφ Κουνς (βλέπε Τσιτσιολίνα), τους ΥΒΑ και τον γνωστό μας πια Ντάμιαν Χιρστ, τους Ντίνος και Τζέϊκ Τσάπμαν (βλέπε «θάνατος, δύο μικρά αγαλματίδια σε σεξουαλική δράση από μπρούτζο, βαμμένα έτσι που να φαίνονται πλαστικά), τον Αντρές Σεράνο (βλέπε πλαστικός σταυρός σε δοχείο με ούρα, Piss Christ . Πουλήθηκε το Δεκέμβριο 1999 για 162.000 δολλάρια στο Λονδίνο και συμβολίζει«την ελευθερία του λόγου»!) και άλλους. 

Θάνατος, Death , Τζέϊκ και Ντίνος Τσάπμαν. Το 2003 προτάθηκαν για το βραβείο Τάρνερ!

(A.ZOI = αυτή είναι η υπεροχή του μετα-μοντερνισμού:  το να επινοείς οτιδήποτε θα μπορούσε να κάνει εντύπωση, μόνο που η έμπνευση στηρίζεται σε πολύ αδύναμες βάσεις, γιαυτό και η πρωτοτυπία περιορίζεται στο μηδαμινό και ευτελές. Το χειρότερο είναι βέβαια εκτός του ότι η επίσημη πολιτεία, οργανισμοί και πολιτιστικά ιδρύματα χρηματοδοτούν και προπαγανδίζουν αυτό το ευτελές γούστο- ότι οι εκπρόσωποι του κινήματος του μεταμοντερνισμού, διαστρεβλώνουν κάθε έννοια και βιάζοντας ψυχρά κάθε αρχή όπως την ελευθερία της έκφρασης, κακοποιούν καλλιτεχνικές αξίες και έργα σημαντικά στην ιστορία της τέχνης όπως  τα ονόματα που αναφέρονται  παραπάνω, Γκόγια, Μπλέικ, Ροντέν κλπ. Στον μεταμοντερνισμό δηλαδή την τάση για ανακύκλωση και παραγωγή κοκτέιλς, την ανατροπή για την ανατροπή δίχως κριτήρια, δίχως καλλιτεχνικές ή ΟΠΟΙΑΣΔΗΠΟΤΕ άλλες αξίες, η ανώτατη υπεραξία είναι ο εντυπωσιασμός με άμεση συνεπαγωγή το κέρδος.  Η παρερμηνεία στο υπέρτατο μεγαλείο της.  Άλλα  σχόλια περιττεύουν)….

16 ΜΕΙ 2010 

 

* Η Αλεξάνδρα Ζώη κατάγεται από την Πάτρα, όπου και έκανε τα πρώτα της βήματα στην τέχνη. Από το 1991 ζει μόνιμα στο 'Αμστερνταμ. Στη διάρκεια των σπουδών της επισυγκεντρώθηκε στο θέμα της γλώσσας σαν εικαστικό αντικείμενο.
Μετά την αποφοίτησή της από την Σχολή Καλών Τεχνών Ρίτφελντ, ακολούθησε τον χώρο της εικαστικής εκπαίδευσης. Σήμερα εργάζεται στην Δημόσια Δευτεροβάθμια Ολλανδική εκπαίδευση σαν εκπαιδευτικός εικαστικής αγωγής και οργανώτρια σχολικών προγραμμάτων ανταλλαγής μεταξύ ολλανδικών και ελληνικών σχολείων.

Σαν ελεύθερος επαγγελματίας-καλλιτέχνης διδάσκει την ελληνική γλώσσα και οργανώνει διάφορα μικρά πολιτιστικά προγράμματα με κύριο στόχο την προσέγγιση των δύο αυτών  πολιτισμών.

Τον Οκτώβριο 2009 πραγματοποίησε στην αίθουσα Πολύεδρο της Πάτρας την έκθεση "τα σχέδια της ποίησης, για μια άνωση της γλώσσας" σε συνεργασία με τον ποιητή Σ. Βρεττό.

Το 2006 εξεδόθη το βιβλίο της "Πάτρα-'Αμστερνταμ, δύο λιμάνια" με επιχορήγηση του οργανισμού Πάτρα Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2006.

Διδακτικά Σενάρια και νέες τεχνολογίες

 

Της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη *

Ποια είναι τα συστατικά μέρη ενός υπολογιστή;

Πώς οι υπολογιστές επεξεργάζονται τις πληροφορίες;

Πώς επηρεάστηκε η διδασκαλία και η μάθηση από τις πρόσφατες αλλαγές στους υπολογιστές και στη χρήση τους;

Ποια είναι η θεωρητική-ψυχολογική θεμελίωση της  εκπαίδευσης με υπολογιστές;

Πώς η νοητική πειθαρχία και ο κλασικός ανθρωπισμός του     εικοστού    αιώνα σχετίζονται με την εκπαίδευση με    υπολογιστές;

Πώς η παράδοση του συμπεριφορισμού σχετίζεται με την εκπαίδευση με υπολογιστές;

Ποια είναι η φύση της εκπαίδευσης με υπολογιστές στην ερμηνευτική κατανόηση;

Πώς μπορούν οι δάσκαλοι να χρησιμοποιούν τους
υπολογιστές για να διδάσκουν με στόχο την ημι-διερευνητική  κατανόηση;

Πώς μπορούν οι δάσκαλοι να χρησιμοποιήσουν τους υπολογιστές στη διδασκαλία διερευνητικού – κατανοητικού τύπου;

Πώς πρέπει να είναι μια διδακτική ενότητα στη διερευνητική κατανόηση;

Ποιος είναι ο ρόλος των προβλημάτων σε μια διδακτική ενότητα διερευνητικής κατανόησης;

Πώς μπορεί να χρησιμοποιείται ο υπολογιστής ως πηγή  δεδομένων;
Πώς μπορεί να αξιολογηθεί η διερευνητική μάθηση;

Ποια είναι τα κριτήρια της αξιολόγησης;

(Τα συμπεράσματα σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις πρέπει να σημειωθεί πως είναι πάντα προσωρινά).

2. Η Διδασκαλία  και η Μάθηση  με τις νέες τεχνολογίες  στο πλαίσιο του αναλυτικού σχολικού προγράμματος ως θεμελιώδεις έννοιες του διδακτικού σεναρίου διέπονται απ΄τους ακόλουθους παράγοντες-συντελεστές: 

– Καθορισμός χρονικών πλαισίων (εναρμονισμός με το ωρολόγιο πρόγραμμα-εκτιμώμενη διάρκεια, αριθμός διδακτικών ενοτήτων, συνεργασία με διδακτικές ώρες άλλων μαθημάτων κτλ.). Απαραίτητη είναι η πρόβλεψη ώστε κάθε δραστηριότητα να είναι εφικτή σε συνθήκες πραγματικής σχολικής τάξης με όλους τους πιθανούς ανασταλτικούς παράγοντες της μαθησιακής πορείας.

– Απαιτούμενα εργαλεία και συμπληρωματικό υλικό σε οποιαδήποτε μορφή.

– Περιγραφή της μαθησιακής διαδικασίας με διαδοχικά βήματα και έμφαση στην αλληλεπίδραση μαθητών και δασκάλων με τα εργαλεία των νέων τεχνολογιών.

– Προτάσεις για επεκτάσεις ή διαφοροποιήσεις.

– Αξιολόγηση του μαθητή στα πλαίσια του διδακτικού σεναρίου (π.χ. μέσω του χρησιμοποιούμενου λογισμικού / διαδικτυακού υλικού ή με φύλλο εργασίας).

Επομένως, όπως διαπιστώνουμε, η περιγραφή των σεναρίων δεν έχει απλοϊκή και μηχανιστική δομή που αφορά μόνο στο σχεδιασμό εργαλείων και δραστηριοτήτων βασισμένων σε ένα ή περισσότερα λογισμικά, αλλά απαιτεί βαθιά και εμπεριστατωμένη μελέτη της διδακτικής πρακτικής. Μέσω αυτής επιτυγχάνεται η ανάλυση των μεθόδων και των στρατηγικών με τις οποίες θα εφαρμοστεί το σύνολο των σχεδιασμένων δραστηριοτήτων στην τάξη, θα προσδιοριστούν οι ρόλοι που θα παίξουν οι συμμετέχοντες (δάσκαλοι, μαθητές, διοίκηση σχολείου κτλ.), αλλά και η δομή της συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών ομάδων (η τάξη ως σύνολο, μικρές ομάδες στην ίδια τάξη ή από διάφορες τάξεις κτλ.). Δύο βασικά χαρακτηριστικά του σεναρίου θα πρέπει να είναι η ευλυγισία και η προσαρμοστικότητα, ούτως ώστε να επιτρέπουν παρέμβαση, αλλαγή ή επέκταση όταν οι συνθήκες το απαιτούν.

Συμπερασματικά, έχουμε υπόψη μας:

– Ερωτήματα και θέματα προς διαπραγμάτευση – Ρόλοι – Μαθησιακή αποστολή

– Υλικά

– Οργάνωση της τάξης

– Χρονισμός – Διάρκεια

– Δραστηριότητες > Διερευνητική πορεία

– Εργαλεία > Διαδίκτυο, λογισμικό, φύλλο εργασίας

– Αξιολόγηση του μαθητή στα πλαίσια του σεναρίου

με λειτουργικές παραμέτρους:

– Τη λειτουργία της σχολικής μονάδας

– Τους ρόλους που αναθέτουμε στην τάξη ή στη σχολική κοινότητα, αν ζητούμε τη συνεργασία άλλων

– Τη διδακτική ατζέντα με τα γνωστικά αντικείμενα, τις έννοιες και τους σκοπούς, που δομούν το γνωστικό υπόβαθρο

– Την παιδαγωγική γνώση με τις διαδικασίες μάθησης, την κατανόηση και τις πιθανές παρανοήσεις από τους μαθητές, τις παιδαγωγικές μεθόδους

– Το αναλυτικό πρόγραμμα και την ένταξη του σεναρίου σε αυτό

Προσοχή πρέπει να δοθεί στη διάκριση δραστηριότητας και σεναρίου (το σενάριο αποτελείται από σύνολο δραστηριοτήτων). Πάντοτε πρέπει να χαράσσονται λεπτομερών το πλαίσιο της κάθε δραστηριότητας και η πορεία της και να προκαθορίζεται το διδακτικό εύρος του σεναρίου.

Συχνές παρανοήσεις που πρέπει να αποφεύγονται είναι: να εκλαμβάνεται το υλικό ή το περιεχόμενο πληροφόρησης ως σενάριο. Να εκλαμβάνεται η τεχνολογία, π.χ. ένα λογισμικό, οι λειτουργικότητές του, οι οδηγίες χρήσης του, ως σενάριο και πορεία της διδασκαλίας, γιατί σεναριακή δραστηριότητα δεν αποτελεί η χρήση του εργαλείου. Να εκλαμβάνεται μια διδακτική παρουσίαση ως σενάριο, γιατί πρέπει να υπάρχει διαφοροποίηση ρόλων. Ο διδάσκων δεν κατευθύνει μηχανικά τους μαθητές ούτε εκείνοι παραμένουν παθητικοί. Τους δίδει το πλαίσιο, τα εργαλεία και τους ζητεί το αποτέλεσμα στο οποίο θα καταλήξουν από διαφορετικές διαδρομές. Παράλληλα, οργανώνει περιορισμούς των δραστηριοτήτων, μόνο για να αποφεύγονται οι άσκοποι πλατειασμοί και οι μαθητές να ανταποκρίνονται σε ό,τι έχει προγραμματιστεί ως διδακτικό αντικείμενο.

Ο διερευνητικός-κατανοητικός τύπος διδασκαλίας και μάθησης εφαρμόζεται κατά τη διεξαγωγή της διερευνητικής  διδασκαλίας.  Η φύση της στοχαστικού τύπου διδασκαλίας και μάθησης έρχεται αρωγός στις τυχόν δυσκολίες εφαρμογής. Η  στοχαστικού τύπου μάθηση προωθείται με την  ανάδειξη προβλήματος, την επίλυση προβλήματος και την εφαρμογή κατά περιπτώσεις των προτεινόμενων λύσεων.

Σε πολλές  θεματικές περιοχές είναι εφαρμόσιμη η στοχαστική διδασκαλία η οποία είναι μοναδική στην κριτική της διάσταση.

Συμπερασματικά, έχουμε υπόψη μας :

– Διάρκεια

– Αφόρμηση

– Γνωστικό υπόβαθρο

– Διδακτικοί στόχοι

– Διδακτική ατζέντα

– Αξιοποίηση βιωματικότητας

– Οριοθέτηση πεδίου

– Ένταξη σεναρίου σε διδακτική ακολουθία

– Προαπαιτούμενα

– Πηγές

– Κατηγορίες υλικού

– Ερωτήματα – Ρόλοι

– Φύλλο εργασίας

– Χρήση τεχνολογίας (στην τάξη και εκ των προτέρων)

Εν κατακλείδι, το εκπαιδευτικό σενάριο πρέπει να ανταποκρίνεται:

α. στην άμεση σχολική πραγματικότητα,

β. στην εμπλοκή διάφορων γνωστικών περιοχών και παραγόντων,

γ. στην ουσιαστική αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, όπως στο Σχεδιάγραμμα 3:

– Τάξη, μάθημα, γνωστικό αντικείμενο, διδακτική ενότητα

– Περιγραφή

– Διατιθέμενος χρόνος

– Στόχοι

– Τεχνολογία που χρησιμοποιείται

– Μέθοδος – Πορεία διερεύνησης

– Υποστήριξη με άλλο υλικό: π.χ. άρθρα στο διαδίκτυο

Άρα, στην εκπόνηση των σεναρίων πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη:

α. Η πολυπλοκότητα της διδακτικής και παιδαγωγικής προσέγγισης μιας ενότητας με χρήση της τεχνολογίας.

β. Η εμπλοκή διαφόρων γνωστικών περιοχών και παραγόντων και η ανάγκη συνέργειας μεταξύ τους.

γ. Ο άμεσος συσχετισμός των σεναρίων με την καθημερινή σχολική πραγματικότητα και η συμβολή τους στην κατανόηση, στην εξομάλυνση δυσχερειών, στη μαθησιακή επικοινωνία, στην αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας.

δ. Η άμεση εμπλοκή στην υλοποίηση των δραστηριοτήτων, εργασιών, ασκήσεων, μεθόδων εφαρμογών.

Κατά τον  Skinner η συντελεστική, εξαρτημένη μάθηση  λειτουργεί με μαθηματική σχεδόν ακρίβεια.  Ο Skinner χρησιμοποίησε τα ζώα στη μελέτη της συντελεστικής εξαρτημένης μάθησης όπως περίπου είχε κάνει στο παρελθόν ο Παβλώφ και στήριξε τις διδακτικές διεργασίες του στην ψυχολογική θεωρία του σταθερού ψυχικού αντανακλαστικού.
Βέβαια η συντελεστική εξαρτημένη μάθηση δε  σχετίζεται με τη φυσιολογία και τη φαινομενολογία αλλά τις καθαρά ψυχικές διεργασίες όπως η ενίσχυση. Επομένως,  η φύση της συντελεστικής εξαρτημένης μάθησης ή ενίσχυσης εξαρτάται από τους ψυχικούς μηχανισμούς που αναπτύσσει η ανθρώπινη οντότητα ως ενότητα ψυχής, πνεύματος και σώματος. Οι διαδικασίες της ενίσχυσης και της εξάλειψης στη συντελεστική εξαρτημένη μάθηση μπορούν  να εφαρμοστούν  στη σχολική πρακτική εξατομικευμένα και με την μακροπρόθεσμη προσδοκία για βελτιωμένα αποτελέσματα.

Επομένως τα ακόλουθα ερωτήματα πρέπει να απασχολήσουν εκ των προτέρων και σοβαρά τον ενσυνείδητο δάσκαλο, ο οποίος αγωνιά για την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας του σε επίπεδο γνώσεων, δεξιοτήτων, στάσεων, αντιλήψεων, πεποιθήσεων:

Πώς  αξιολογεί ο δάσκαλος τη μαθησιακή διαδικασία; Πώς μπορεί να την υποστηρίξει; Ποια είναι η σχέση των μαθητών μεταξύ τους; Πώς χρησιμοποιούν το λόγο; Τι μαθαίνουν; Πώς σκέφτονται; Με λίγα λόγια, προβληματισμό δημιουργούν έννοιες-κλειδιά, όπως: σχέσεις-λόγος-μάθηση / σκέψη-αξιολόγηση.

Βασικό γνώμονα της λειτουργίας της τάξης πρέπει να αποτελούν:

α. Η δράση και ο διάλογος

– Ανάθεση συνεργατικών διερευνητικών δραστηριοτήτων

β. Δομή της συνεργατικής δραστηριότητας

– Κίνητρα

– Καταμερισμός της εργασίας

– Αλληλεπίδραση μέσα στην ομάδα (αν οι ρόλοι θα είναι ίδιοι κτλ.)

– Σύνθεση της ομάδας

γ. Κίνητρα συνεργατικής δραστηριότητας

– Κίνητρα ώστε όλη η ομάδα να ενδιαφέρεται για τη μάθηση του κάθε μέλους

– Ατομικοί και συλλογικοί στόχοι

 – Αλληλοδιδακτική

– Αξιολόγηση

δ.  Οργάνωση αλληλεπίδρασης στην ομάδα

– Ασκήσεις συνεργατικής επικοινωνίας (πριν από τη δραστηριότητα)

– Ασκήσεις παραγωγικής μαθησιακής επικοινωνίας (στα πλαίσια της δραστηριότητας)

– Συζήτηση, θέσπιση κανόνων

ε. Σύνθεση ομάδων για τη συνεργατική δραστηριότητα με βάση:

– Ομοιογενείς ή ετερογενείς ομάδες;

– Ποιοι μαθητές ωφελούνται περισσότερο;

 

Συμπεράσματα

Συμπερασματικά, σε σχέση με όλα τα παραπάνω, έχουμε υπόψη μας τα παρακάτω βασικά σημεία:

– Γνωστικό αντικείμενο – περιεχόμενο> σύνολο πληροφοριών

                                          – δομή > οργάνωση πληροφοριών

                                          – έννοιες <-> σύνδεση εννοιών / στόχοι εννοιών

– Καθορισμός ρόλου διδάσκοντος

– Καθορισμός ρόλου διδασκομένου

– Θέση ερωτημάτων > φύλλο εργασίας

– Διεργασία των πληροφοριών

– Απαντήσεις

Στην περίπτωση της ενσωμάτωσης των νέων τεχνολογιών γνωρίζουμε καλά το περιεχόμενο και δημιουργούμε το σενάριο βάσει αυτού, με κριτήρια την επιλογή, το σχολιασμό, τη σύγκριση, την ανάλυση, τη σύνθεση, την παραγωγή έργου.

Βασικό σημείο αναφοράς αποτελεί το γεγονός ότι το εκπαιδευτικό σενάριο λειτουργεί με βάση αντιπροσωπευτικά παραδείγματα, ασκήσεις, εργασίες, δραστηριότητες, που αξιοποιούν με σαφείς, συγκεκριμένους και ουσιαστικούς τρόπους τη χρήση των εργαλείων και τους διδακτικούς και παιδαγωγικούς στόχους. Τέλος, το σενάριο κρίνεται ως προς τα χαρακτηριστικά του και επισημαίνονται τα στοιχεία που παραμένουν αμετάβλητα, καθώς και εκείνα που μπορούν να εμπλουτιστούν και να τροποποιηθούν.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

 

1) Βακαλούδη Αναστασία, Διδάσκοντας και Μαθαίνοντας με τις Νέες Τεχνολογίες, Διδακτικά σενάρια στα φιλολογικά μαθήματα, εκδ. Πατάκης, Αθήνα 2003. (περιέχει πολλά εύστοχα παραδείγματα).

2) Τα μονοπάτια της μάθησης – Eφαρμογές στην εκπαιδευτική πράξη, Αργυρώ Πρόσκολλη, Ειρήνη Μουτζούρη-Μανούσου, ΒΚΜ: 5755

3)Διδακτικές προσεγγίσεις της διαθεματικότητας, Alain Maingain, Gérard Fourez, Barbara Dufour, ΒΚΜ: 5765

4) Λειτουργική διδακτική. Στόχοι, στρατηγικές, αξιολόγηση, Michel Minder, BKM: 6307

5) Εισαγωγή στις θεωρίες της ανθρώπινης ανάπτυξης, Neil J. Salkind,  ΒΚΜ: 6187

6) Στοιχεία διδακτικής και παιδαγωγικής. Με αναλυτικά σχέδια μαθήματος και θέματα διαγωνισμών του ΑΣΕΠ, Βασίλειος Χ. Πάσχος, BKM: 6357

7) Η σκέψη στην εκπαίδευση, Matthew Lipman, BKM: 5764 

8) ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ (β΄έκδοση αναθεωρημένη και συμπληρωμένη), Συγγραφείς: Morris L. Bigge, Samuel S. Shermis, Μετάφραση: Φοίβος Αρβανίτης,  Επιμέλεια: Ρέμος Αρμάος, Νίκη Φίλλιπς, ISBN: 978-960-16-2566-9, ΒΚΜ: 6566

* H Αμαλία Κ. Ηλιάδη είναι φιλόλογος-ιστορικός (Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας απ' το Α.Π.Θ.). Χώρος εργασίας: Υπεύθυνη σχολικής βιβλιοθήκης 2ου Ε.Π.Α.Λ. Τρικάλων, Οργ. θέση: Μουσικό Γυμνάσιο-Λύκειο Τρικάλων, Δ/νση κατοικίας: Μ. Πιτσάκου 21, Τ.Κ. 42100 ΤρίκαλαΤηλ.& Fax:  2431071402, ailiadi@sch.gr, http://users.sch.gr/ailiadi, http://blogs.sch.gr/ailiadi, http://www.matia.gr

Η μοναξιά στον δημόσιο χώρο

 

Του Δημοσθένη Κούρτοβικ *

 

Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο; Αυτό στην Ελλάδα ακούγεται απειλητικό, μετά τις εμπειρίες των τελευταίων δεκαετιών. Αλλά ο Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι άλλου τύπου χριστιανός.

Στην ορθόδοξη παράδοση, το ζήτημα της χριστιανικής ηθικής ως μεταρρυθμιστικής κοινωνικής δράσης εξαερώθηκε ανάμεσα σε μια θεολογία αδιάφορη γιατο επίγειο ανθρώπινο δράμα και μια διάχυτη θρησκευτικότητα που τιμά την Ορθοδοξία όχι για το περιεχόμενο αλλά για τους τύπους της, αναγνωρίζοντάς τους ως αναπόσπαστο τμήμα της πολιτισμικής-εθνικής ταυτότητας.

Θαυμάζω τον Ζουμπουλάκη. Είναι εύκολο για έναν αριστερό να στηλιτεύει τον ακραίο συντηρητισμό της Εκκλησίας, τον φανατισμό και την εθνικιστική μισαλλοδοξία της, τη διαφθορά της και το καθεστώς διοίκησης που θρέφει αυτή τη διαφθορά, να διακηρύσσει την ανάγκη εκσυγχρονισμού και ευαισθητοποίησής της σε προβληματισμούς της εποχής μας, ανοίγματός της σε ειλικρινή, ουσιαστικό, χωρίς δογματική αλαζονεία διάλογο με άλλες ομολογίες, άλλες θρησκείες, άλλες πολιτισμικές παραδόσεις, να υπερασπίζεται το δικαίωμα των μουσουλμάνων να έχουν τζαμί στην Αθήνα και σε άλλες ελληνικές πόλεις, να είναι υπέρ του ουδετερόθρησκου κράτους. Είναι όμως δύσκολο για έναν αριστερό χριστιανό, όταν πρέπει να υποστηρίξει τέτοιες θέσεις σχεδόν μόνος απέναντι σ' ένα κοινό – το δικό του κοινό – που έχει συνηθίσει σ' έναν πολύ διαφορετικό λόγο.

Το Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο συνεχίζει, εξειδικεύει και επικαιροποιεί κατά τόπους την προβληματική του προ οκταετίας Ο Θεός στην Πόλη. Αποτελείται, όπως κι εκείνο, από άρθρα του Ζουμπουλάκη και εισηγήσεις του σε συνέδρια, ύλη που εδώ καλύπτει την περίοδο από το 2003 ως το 2009. Τι έχει αλλάξει στον δημόσιο χώρο από το προηγούμενο βιβλίο, σε ό, τι αφορά τα θέματα που απασχολούν τον Ζουμπουλάκη; Ο ρασοφόρος ηγεμονισμός και εθνικιστικός φανατισμός της εποχής Χριστόδουλου έχει παρέλθει ή έστω έχει πάψει να κυριαρχεί. Η ελληνική Εκκλησία, κηλιδωμένη και από τα σκάνδαλα που συγκλόνισαν το πανελλήνιο το 2005, δεν έχει πια το κύρος και τη συνεγερτική δύναμη που είχε λίγο παλιότερα. Μου φαίνεται πως και γενικά οι θρησκείες (με την εξαίρεση του Ισλάμ) βρίσκονται διεθνώς πάλι σε υποχώρηση, μετά τη σχετική ανάκαμψή τους τις τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα. Έχουν ανακύψει καινούργια ζητήματα, με περιεχόμενο περισσότερο πολιτικό και πολιτισμικό παρά θρησκευτικό, όπως π.χ. η διαμάχη για τη μουσουλμανική μαντίλα. Αν αυτές οι εξελίξεις αφαιρούν από τα νεότερα

κείμενα του Ζουμπουλάκη τον χαρακτήρα της επείγουσας τοποθέτησης πάνω σε φλέγοντα θέματα της επικαιρότητας, του επιτρέπουν ωστόσο να κρίνει με περισσότερη νηφαλιότητα και, προπαντός, βαθαίνοντας την προοπτική της σκέψης του.

Πράγματι, στα πιο ενδιαφέροντα (για έναν μη ειδικό περί τα εκκλησιαστικά) κομμάτια αυτού του βιβλίου, που συναπαρτίζουν το πρώτο μισό του, ο Ζουμπουλάκης διαλέγεται, κριτικά τις περισσότερες φορές, αλλά κατανοητικά, με διανοητές και καλλιτέχνες της σύγχρονης πολιτισμικής μας παράδοσης που τους απασχόλησε η Ορθοδοξία: με τον Γιώργο Θεοτοκά και τον χριστιανικό ανθρωπισμό του, με την άθεη ορθόδοξη ευλάβεια του αρχαιολόγου και ιστορικού της βυζαντινής τέχνης Δημητρίου Πάλλα, με τον Χρήστο Γιανναρά ως κύριο εκφραστή του νεορθόδοξου ρεύματος, με τον αριστερό και «λακανικό» χριστιανισμό του Θάνου Λίποβατς, με τον ζωγράφο Χρήστο Παπανικολάου και το ζήτημα της ανανέωσης της ορθόδοξης εκκλησιαστικής ζωγραφικής.

 

Το κρισιμότερο κείμενο του βιβλίου είναι ίσως το σχετικό με τον Γιανναρά. Ο Ζουμπουλάκης εκφράζει κατανόηση για το εγχείρημα του Γιανναρά, στο μεταίχμιο ανάμεσα στις δεκαετίες του 1960 και του 1970, ν' απεγκλωβίσει την ορθόδοξη διδασκαλία αφ' ενός από την αποστεωμένη ακαδημαϊκή θεολογία, αφ' ετέρου από τη στενόμυαλη και στενόκαρδη χρηστοήθεια των παρεκκλησιαστικών οργανώσεων.

 

Αλλά αμέσως έπειτα ασκεί δριμύτατη κριτική στην αποηθικοποίηση του χριστιανισμού από τον Γιανναρά, ο οποίος ερμηνεύει την έννοια της αμαρτίας απλώς ως συνολική υπαρκτική αποτυχία του ανθρώπινου γένους («πράγμα λίαν ανακουφιστικό για τον καθένα μας», σχολιάζει ειρωνικά ο Ζουμπουλάκης). Για τον Γιανναρά, η μόνη χριστιανική ηθική είναι η μέθεξη του πιστού στο μυστήριο της Ευχαριστίας, «μια συλλογική πράξη ενότητας και κοινωνίας». Σε συμφωνία με αυτή τη θέση, η ατομικότητα απορρίπτεται κατηγορηματικά από τον Γιανναρά (και από ολόκληρο το νεορθόδοξο ρεύμα) ως δυτική στρέβλωση της ανθρώπινης ουσίας, και σε κριτήριο της αλήθειας αναγορεύεται ο λαός, με κορυφαία έκφραση της λαϊκής ευλάβειας τη θρησκευτική πανήγυρη. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς τις πολιτικές προεκτάσεις αυτής της θεολογίας, οι οποίες βρήκαν άλλωστε συγκεκριμένες εκφράσεις στον δημόσιο βίο μας των τελευταίων δύο δεκαετιών.

Ο Ζουμπουλάκης είναι σφοδρός πολέμιος αυτού του ρεύματος σκέψης. Η χριστιανική ηθική σημαίνει γι' αυτόν την προσωπική ευθύνη απέναντι στον άλλο, τον εντελώς συγκεκριμένο κάθε φορά άλλο. Η αμαρτία δεν έχει την ισοπεδωτική οντολογική έννοια που της δίνει ο Γιανναράς, είναι η παράβαση των βιβλικών εντολών της αγάπης και της φροντίδας για τους άλλους. Η ατομικότητα όχι μόνο δεν απορρίπτεται αλλά αποτελεί όρο εκ των ων ουκ άνευ για τη στάση ευθύνης του πιστού, όπως εξάλλου και για κάθε δημιουργική έκφραση της χριστιανικής πίστης στον σύγχρονο κόσμο.

 Χωρίς να παραγνωρίζει καθόλου τον ρόλο που έπαιξε η Ορθοδοξία στη συγκρότηση της εθνοπολιτισμικής ταυτότητας των ορθόδοξων λαών, ο Ζουμπουλάκης θεωρεί ότι η ευλάβεια που απορρέει από τη συγκίνηση για τα ήθη, τα έθιμα, τις ιερουργίες που συνδέονται με το χριστιανορθόδοξο εκκλησιαστικό τυπικό δεν έχει σχέση με το ευαγγελικό μήνυμα. Η Ορθοδοξία με τέτοιο περιεχόμενο δεν είναι παρά η λατρεία των προγόνων, μια πιο εκλεπτυσμένη μορφή μαγείας και δεισιδαιμονίας. Εδώ βρίσκεται η ουσία της αντιπαράθεσής του με τον Δημήτριο Πάλλα. «Δεν θλίβομαι διόλου», καταλήγει ο Ζουμπουλάκης, «που ο ορθολογιστής και μαρξιστής Πάλλας δεν μπορεί να απαλλαγεί από αυτή [τη μορφή ευλάβειας], συντάσσομαι όμως με εκείνους που, επειδή πιστεύουν στην καθολική αλήθεια της ευαγγελικής διδασκαλίας, μπορούν και θυσιάζουν τις αγαπημένες φόρμες του παρελθόντος προς χάριν της».

Δήλωση που συνοψίζει άριστα το πώς ο Ζουμπουλάκης αντιλαμβάνεται τη χριστιανική θρησκευτικότητα. Στο δίλημμα του υπότιτλου του βιβλίου του, «πίστη ή πολιτιστική ταυτότητα;», αυτός τάσσεται με το μέρος της πίστης. Επιλογή που μπορεί ν' αφήσει σκεπτικό έναν ρασιοναλιστή, αλλά που κάνει την πίστη, με το νόημα που της δίνει ο Ζουμπουλάκης, ανοιχτή επιτέλους στον κόσμο και στο καινούργιο.

 

ΠΗΓΗ: ΤΑ ΝΕΑ, Σάββατο, 10 Ιουλίου 2010,  http://www.tanea.gr/default.asp?pid=30&ct=19&artid=4583761&enthDate=10072010

 

* Σημείωση: Βιογραφικό του Δημοσθένη Κούρτοβικ στην ηλεκτρονική  Διεύθυνση,  http://www.ellinikagrammata.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=257%3Apeter-carey&catid=52%3A2009&Itemid=1⟨=el

Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου 

 

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

 

Το θέμα της ασφαλείας των ξένων αποστολών ταλάνισε και τις αρχές της φιλοξενούσης τους αγώνες χώρας, όπως και τη δική μας πριν από την τέλεση των ολυμπιακών αγώνων. Δημοσιεύματα στον αμερικανικό τύπο έκαναν λόγο για τρομοκρατικό κτύπημα της Αλ Κάιντα. Ανέφεραν παράλληλα και την αυξημένη εγχώρια εγκληματικότητα (50 δολοφονίες την ημέρα). Τελικά η χώρα ασφαλώς θα προμηθεύτηκε συστήματα παρακολούθησης από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, χώρες άκρως εξειδικευμένες σ' αυτά, και έτσι "οι εχθροί της παγκόσμιας ειρήνης" δεν τόλμησαν! Πάντως οι Αμερικανοί δικαιώθηκαν, αφού 42 ημέρες πριν την έναρξη των αγώνων η αστυνομία της Ν. Αφρικής κατέσχε 2,5 τόνους εκρηκτικών στο Γιοχάνεσμπουργκ, ενώ λίγο αργότερα ένοπλοι άνοιξαν πυρ εναντίον δυο λεωφορείων που κινούνταν στο Σοβέτο, προάστιο του Γιοχάνεσμπουργκ.

Το Σοβέτο κάτι θυμίζει στους παλαιότερους. Εκεί είχε ξεκινήσει το 1976 η φοιτητική εξέγερση κατά του καθεστώτος των διακρίσεων, το οποίο είχε αποφασίσει την επιβολή της γλώσσας των λευκών αποίκων (την αφρικανς) στα σχολεία των μαύρων. Η αιματοχυσία που άρχισε εκεί εξαπλώθηκε σ' όλη τη χώρα με αποτέλεσμα 500 νεκρούς (Μαύρους βέβαια). Το σύστημα του "απαρτχάιντ", όπως έμεινε γνωστό, το οποίο επιβλήθηκε το 1948, μέσω μιας σειράς νόμων, όριζε διαφορετικούς τομείς κατοικίας και εργασίας των φυλών στις αστικές περιοχές και εμπόδιζε την πρόσβαση των μη λευκών σε ορισμένες περιοχές. Το Σοβέτο ήταν ένα από τα "γκέτο" των μαύρων κατοίκων της χώρας, οι οποίοι ζούσαν κάτω από άθλιες συνθήκες μη έχοντας στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Βέβαια η κατάσταση δεν διέφερε προ του 1948 και τις διακρίσεις γεύθηκε ο μεγάλος οραματιστής της ειρήνης Μαχάτμα Γκάντι ως νεαρός δικηγόρος στις αρχές του 20ου αιώνα. Το 1963 το καθεστώς είχε δείξει τη σκληρότητά του φυλακίζοντας τον ηγέτη του κινήματος υπέρ των δικαιωμάτων των Μαύρων Νέλσονα Μαντέλα, ο οποίος παρέμεινε έγκλειστος επί 27 έτη, ώς το λυκόφως του καθεστώτος των διακρίσεων. Και πρέπει να τονίσουμε σε εποχή που κάποιοι δικοί μας ανθέλληνες, αν όχι μισέλληνες, βάλλουν με πάθος κατά του ελληνισμού ότι δικηγόρος υπεράσπισης του Μαντέλα υπήρξε ο συμπατριώτης μας στη Ν. Αφρική εγκατεστημένος Γεώργιος Μπίζος. Και είναι ευρέως γνωστό ότι οι Έλληνες στη συντριπτική τους πλειονοψηφία δεν υποτάχθηκαν στο άθλιο καθεστώς των διακρίσεων, με αποτέλεσμα να δέχονται από "πολιτισμένους" λευκούς εκβιασμούς και απειλές τιμωρίας τους για τα φιλάνθρωπα αισθήματα έναντι τους έναντι των Μαύρων!

Ήρθε κατά την αρχή της τελευταίας δεκαετίας του 20ου αιώνα το πλήρωμα του χρόνου και το καθεστώς, που έδειχνε περίτρανα το ύψος της αθλιότητας των "πολιτισμένων" λευκών της Δύσης, κατέρρευσε. Οι ιθαγενείς ανήλθαν στην εξουσία, τύποις όμως, καθώς οι πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας παρέμειναν στην ιδιοκτησία των απογόνων των λευκών αποίκων και σταδιακά πέρασαν στα χέρια των ληστρικών πολυεθνικών. Ουδεμία πράξη αντεκδίκησης σημειώθηκε. Μάλιστα ο βραβευμένος με Nobel ειρήνης επίσκοπος Ντέσμουντ Τούτου απεκάλεσε τη χώρα του "ουράνιο τόξο", όρο, τον οποίο υιοθέτησε και ο πρόεδρος Μαντέλα. Θέλησαν μ' αυτό να τονίσουν ότι η χώρα τους αγκαλιάζει τους πάντες ανεξαρτήτως φυλής! Να μάθημα υψηλοφροσύνης στη χώρα, στην οποία δεν φυλακίστηκε ούτε ένας λευκός ιερωμένος, που κατέβηκε εκεί για να μεταδώσει στους ειδωλολάτρες ιθαγενείς το Ευαγγέλιο της αγάπης.

Η Νότια Αφρική αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα με τις λοιπές χώρες του πλανήτη. Τα φιλόδοξα σχέδια να καταστεί πυρηνική δύναμη, οι σκοτεινές διασυνδέσεις με το Ισραήλ στον τομέα των εξοπλισμών, η ρύθμιση της τιμής πολυτίμων ορυκτών και άλλα σκοτεινά θέματα δεν εγγίζουν βέβαια τον λαό της κατά πλειονοψηφία, εξακολουθούν όμως να ενδιαφέρουν τους απλήστους για εξουσία και χρήμα.

Η θέση των πολλών δεν έχει βελτιωθεί σημαντικά από απόψεως οικονομικής. Τους αρκεί το ότι απολαμβάνουν την πολιτική τους ελευθερία. Κατά τα άλλα βιώνουν την ανεργία, η οποία γεννά την εγκληματικότητα, την οποία προέβαλαν, όπως γράψαμε οι Αμερικανοί, οι αδιάφθοροι, πριν από την τέλεση των αγώνων. Το σύνδρομο του AIDS έχει πλήξει σημαντικό ποσοστό των γηγενών, γι' αυτό και κάποιες χώρες, των οποίων οι ομάδες συμμετείχαν στους αγώνες, φρόντισαν να ενημερώσουν τους θερμόαιμους φιλάθλους τους, ώστε να είναι προσεκτικοί προς τις πόρνες, οι οποίες προσέφεραν κατά τη διάρκεια της εκεί παραμονής του πλήθους των επισκεπτών άφθονο χρήμα στους εκμεταλλευτές τους (εδώ χωρά ο εύηχος όρος "νταβατζήδες" τους). Στα πιό πάνω κακά που μαστίζουν τα "γκέτο", τα οποία πλέον δεν συντηρεί το καθεστώς των διακρίσεων, αλλά η ανέχεια των ιθαγενών, ήρθε πριν από λίγα χρόνια να προστεθεί η αντιπαλότητα μεταξύ των εντοπίων και των προσερχομένων από γειτονικές χώρες προς αναζήτηση καλύτερης τύχης. Πληροφορηθήκαμε ότι σημειώθηκαν σκληρές συγκρούσεις με θύματα, καθώς οι εντόπιοι βλέπουν στους προσερχόμενους εκείνους που απειλούν να τους στερήσουν το γλίσχρο ημεροκάματο. Θυμούμαι κάθε φορά που διαβάζω σχετική είδηση την "Καλύβα του μπάρμπα Θωμά" της Χάριετ Μπίτσερ Στόου. Σε ένα αγρόκτημα ο σκληρός ιδιοκτήτης είχε ορίσει μαύρους ως επιστάτες. Ήσαν οι αγριότεροι επιστάτες σε μεγάλη έκταση. Βέβαια, όσο και αν δεν υπάρχει πλήρης αναλογία, δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο ότι η δυτική νοοτροπία στραγγαλίζει την εκδήλωση οποιασδήποτε αλληλεγγύης μεταξύ συμπασχόντων.

Το ποδόσφαιρο τελικά έδειξε για μία ακόμη φορά ότι είναι το δημοφιλέστερο άθλημα. Κανείς δεν ασχολήθηκε με το παρασκήνιό του, όχι βέβαια σε επίπεδο εθνικών ομάδων, αλλά "πολυεθνικών" συλλόγων. Ούτε για άθλια στοιχήματα ούτε για ξέπλυμα μαύρου χρήματος ούτε για ποδηγέτηση των πολιτικών, οι οποίοι στις Βουλές ψηφίζουν κατ' εντολή των ανθρώπων της νύχτας υπέρ της παραγραφής των χρεών εμπορικών "αθλητικών"επιχειρήσεων. Το ποδόσφαιρο είναι το σύγχρονο "όπιο των λαών" και θα παρέχεται αφθονότερο στο μέτρο που από αυτούς στερείται η δυνατότητα εργασίας, υποβαθμίζεται δραστικά το επίπεδο περίθαλψης και η λήψη σύνταξης τείνει να μετατραπεί σε απραγματοποίητο όνειρο! Βέβαια κάποιοι αισιόδοξοι βλέπουν και τη θετική πλευρά. Γίνεται, πολύς μάλιστα, λόγος για την εθνική ομάδα και, σε περίπτωση επιτυχίας, ανασύρονται από τα μπαούλα σημαίες και οι φίλαθλοι ξεχύνονται στους δρόμους προς μεγάλη θλίψη των ενορχηστρωμένων κατά του έθνους μας ημετέρων ανθελλήνων.

                                               

Οι φυλετικές διαμάχες μεταξύ της λευκής μειονότητας και της μαύρης πλειοψηφίας έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορία και την πολιτική της Νότιας Αφρικής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στο απαρτχάιντ, που θεσμοθετήθηκε το 1948 από το νοτιοαφρικανικό Εθνικό Κόμμα, αν και οι φυλετικές διακρίσεις προϋπήρχαν. Οι νόμοι που καθόρισαν το απαρτχάιντ ως εσωτερική πολιτική του κράτους άρχισαν να φθίνουν το 1990,μετά από μακρό και βίαιο αγώνα της μαύρης πλειοψηφίας και ορισμένων, λευκών (π.χ. Αντρέ Μπρινκ και Λευκή Ξερή Εποχή) έγχρωμων και ινδών Νοτιοαφρικανών.

Η Νότια Αφρική αναφέρεται συχνά ως Έθνος Ουράνιο Τόξο -όρος που επινοήθηκε από τον αρχιεπίσκοπο Ντέσμοντ Τούτου και χρησιμοποιήθηκε από τον τέως πρόεδρο Νέλσον Μαντέλα ως μεταφορά για την περιγραφή της πολυπολιτισμικής απάντησης στον ρατσισμό και την ξενοφοβία της ιδεολογίας του απαρτχάιντ.

Οι Τρεις μεγάλες κρίσεις του καπιταλισμού: 1873-1895, 1929-1945, 2007-;

 

Του Αλέκου Αναγνωστάκη*

 

«Η συνεχής ανατροπή της παραγωγής, ο αδιάκοπος κλονισμός όλων των κοινωνικών καταστάσεων, η αιώνια αβεβαιότητα και κίνηση διακρίνουν την αστική εποχή από όλες τις προηγούμενες», υπογράμμιζαν έντονα οι Μαρξ – Ένγκελς στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο εκατό εξήντα δύο χρόνια από σήμερα. «Διαλύονται – συνέχιζε – όλες οι στέρεες, σκουριασμένες σχέσεις με την ακολουθία τους από παλιές σεβάσμιες παραστάσεις και αντιλήψεις και όλες οι καινούριες που διαμορφώνονται παλιώνουν, πριν προλάβουν να αποστεωθούν. Κάθε τι κλειστό και σταθερό εξατμίζεται, κάθε τι ιερό βεβηλώνεται και στο τέλος οι άνθρωποι αναγκάζονται να αντικρούσουν με νηφάλιο μάτι τη θέση τους στη ζωή και τις αμοιβαίες σχέσεις τους».

Εδώ και τρία περίπου χρόνια η ανθρωπότητα ζει στη δίνη μιας από τις τρεις μεγαλύτερες κρίσεις των αιώνων του καπιταλισμού, που κλονίζει καταστάσεις και βεβαιότητες. Ο καπιταλισμός μετά από κρίσεις τέτοιου ιστορικού χαρακτήρα γίνεται άλλος από αυτόν που γνωρίσαμε. Αλλά και το εργατικό κίνημα, κάτω από την ιδιαίτερα βίαιη ταξική αναμέτρηση, παίρνει άλλη μορφή και περιεχόμενο.

Η πρώτη μεγάλη κρίση, η κρίση του 1873-1895 συνδέθηκε με το πέρασμα στο μονοπωλιακό καπιταλισμό, την αντιδραστικοποίηση της αστικής τάξης, στην ποιοτική και ποσοτική άνοδο του εργατικού κινήματος, που συμπυκνώνεται στον επαναστατικό εργατικό αγώνα για το οκτάωρο.

Η κρίση του 1929-'45 συνδέθηκε τελικά με την ανελέητη, μέσω πρωτίστως του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καταστροφή παραγωγικών δυνάμεων και πάνω από όλα της εργατικής δύναμης. Συνδέθηκε επίσης με την «ολοκλήρωση» του κρατικού μονοπωλιακού καπιταλισμού, την προώθηση του κεϋνσιανισμού – κράτους πρόνοιας. Ο κεϋνσιανισμός αποτέλεσε την πολιτική απάντηση στο εργατικό και κομμουνιστικό κίνημα που έβγαινε από τον πόλεμο ενισχυμένο και επικίνδυνο, παρά τη συντελούμενη μετατόπιση προς τα δεξιά των κομμουνιστικών κομμάτων.

Η σημερινή κρίση μεταμορφώνει ποιοτικά και επιταχύνει την υπεραντιδραστικοποίηση του καπιταλισμού που ζήσαμε. Απαιτεί, μέσα στην εξελισσόμενη ταξική πάλη, ραγδαίες και σοβαρές αλλαγές στο περιεχόμενο και τις μορφές άσκησης εργατικής πολιτικής από το εργατικό κίνημα και την Αριστερά, που δεν μπορούν πλέον να δρουν όπως πάντα και όπως συνήθως.

Η αποκάλυψη της γενικότερης πολιτικής στάσης της αστικής και εργατικής τάξης στις κρίσεις του 1873-1895 και του 1929-'45, διευκολύνει στην ανίχνευση κάτω από το βαρύ στρώμα του σημερινού προσωρινά δυσμενούς πολιτικού συσχετισμού, ισάριθμων ναρκών στο έδαφος του συστήματος. Νάρκες των οποίων η ενεργοποίηση από το εργατικό κίνημα, δηλαδή το κίνημα των εργατικών κομμάτων, των πολιτικών μετώπων και το συνδικαλιστικό κίνημα στη μεταξύ τους αυτοτέλεια και αλληλοσύνδεση, μπορεί να αντιστρέψει το βέλος της πολιτικής και τελικά να τινάξει στον αέρα το πλέγμα της ατομικής αστικής ιδιοκτησίας και της μισθωτής δουλείας.

Η μεγάλη κρίση φέρνει ανατροπές

 

Η πρώτη Μεγάλη Ύφεση του καπιταλισμού ξεκινά με την κρίση του 1873 και συνεχίστηκε με διάφορα επεισόδια ανάκαμψης και επανερχόμενης κρίσης έως το 1895, καθώς επεκτάθηκε σε όλες τις μεγάλες καπιταλιστικές χώρες. Σε κάθε ένα από τα κρισιακά επεισόδια το θεαματικότερο σημείο είναι χρηματιστηριακής (κατάρρευση αξιών – πανικός) ή τραπεζικής φύσης (πτώχευση ενός μεγάλου ιδρύματος, που ακολουθείται από σειρά πτωχεύσεων).

Στις 9 Μαΐου 1873 κατέρρευσαν οι χρηματιστηριακές τιμές στη Βιέννη και συμπαρέσυραν τα χρηματιστήρια στη Γερμανία και τις ΗΠΑ. Το χρηματιστηριακό κραχ συνοδεύεται από τραπεζικές πτωχεύσεις σε Αυστρία και Γερμανία. Στην Αγγλία μεταξύ 1873 και 1875 οι πτωχεύσεις επιχειρήσεων διπλασιάζονται (από 7.490 το 1873 σε 13.130 το 1879), οι τιμές πέφτουν, η ανεργία εξαπλώνεται, οι εξαγωγές μειώνονται κατά 25%. Ακολουθεί μια οξεία κρίση το 1890 στην αγορά της Μ. Βρετανίας εξαιτίας τοποθετήσεων δανείων στην αγορά της Αργεντινής, τα οποία δεν μπορούν να αποπληρωθούν, με αποτέλεσμα η εξαιρετικής βαρύτητας Τράπεζα Baring να βρεθεί πολύ κοντά στη χρεοκοπία. Σώζεται μετά από παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας της Αγγλίας, η οποία αποτρέπει τον τραπεζικό πανικό και την οικονομία από μεγαλύτερη ύφεση, που πλήττει ήδη ιδίως τη μεταλλουργία, την υφαντουργία και τη ναυπηγική.

Στη Γαλλία, το 1882 το χρηματιστηριακό κραχ στη Λυόν συνοδεύεται από την πτώχευση της εξαιρετικά ισχυρής τράπεζας Union General, την οποία ακολουθούν πτωχεύσεις τραπεζών και βιομηχανιών. Και ενώ το πράγμα φαινόταν να ελέγχεται, εφτά χρόνια αργότερα, το 1889, η εταιρεία που είχε αναλάβει τη διώρυγα του Παναμά και η Εταιρεία Μετάλλων εμπλέκονται σε κερδοσκοπία που αφορά το χαλκό και χρεοκοπούν, οδηγώντας ξανά σε χρηματιστηριακό πανικό και πιστωτική κρίση. Το 1884 καταρρέουν ξανά στις ΗΠΑ οι μετοχές των μεγάλων σιδηροδρομικών εταιρειών εξαιτίας του αιώνιου καταλυτικού νόμου του καπιταλισμού, του ανταγωνισμού, γεγονός που συνοδεύεται ξανά από επιβράδυνση της βιομηχανικής δραστηριότητας. Επιβράδυνση που στα επόμενα εννιά χρόνια συνοδεύτηκε από μια περίοδο σχετικής ανάκαμψης, κατά την οποία εδραιώθηκαν μεγάλα τραστ (Rocfeller, Morgan, Carnergie), όταν – το 1893 – 491 τράπεζες κηρύσσουν ξανά πτώχευση μετά την προηγηθείσα κατάρρευση πάλι των χρηματιστηριακών αξιών των εταιρειών σιδηροδρόμων.

Στη διάρκεια αυτής της εικοσιπενταετούς περίπου Μεγάλης Ύφεσης, με τις αλλεπάλληλες κρίσεις, η ανεργία εμφανίζεται με κυματοειδή μορφή, ακολουθώντας την κρίση και τους ταξικούς συσχετισμούς. Από 1% επί των συνδικαλισμένων μόνο εργατών που υπήρχαν για παράδειγμα στην Αγγλία το 1873, ανέρχεται στο 11% το 1879, για να πέσει ως το 2% το 1882, να ανέβει στο 10% το 1886, να πέσει πάλι στο 2% το 1890 και να φτάσει στο 7,5% το 1893. Στην ίδια διάρκεια εμφανίζεται πτώση των τιμών. Οι τιμές χονδρικής μειώνονται, για παράδειγμα κατά 32% στη Μ. Βρετανία, 40% στη Γερμανία, 43% στη Γαλλία, 45% στις ΗΠΑ. Όσο για τους μισθούς, αυτοί αυξομειώνονται ακολουθώντας επίσης τους ρυθμούς των κρίσεων. Καθορίζονται όμως από τους εκάστοτε ταξικούς συσχετισμούς, με την αστική τάξη να επιχειρεί σταθερά τη μείωσή τους. Και τελικά μεταξύ 1873 και 1896 και με βάση το 1873, στη Βρετανία οι αποδοχές εμφανίζουν μια άνοδο της τάξης του 37%, στη Γαλλία, μετά από αυξομοιώσεις, αύξηση κατά 25%. Στις ΗΠΑ πλήττονται γεγονός που συνοδεύεται από σκληρούς αγώνες.

Στη διάρκεια της κρίσης και στην εξέλιξή της το εργατικό κίνημα αλλάζει θετικά τους συσχετισμούς. Διαδηλώσεις στους δρόμους, αποφασιστικές απεργίες, θυσίες και αίμα, συνδικαλιστικές οργανώσεις, συνεταιρισμοί, σωματεία αλληλεγγύης, εργατικά κόμματα και κινήματα, βελτιώνουν σοβαρά το συσχετισμό δυνάμεων, δίχως να φτάνει ακόμα ως το επίπεδο εργατικών επαναστάσεων.

Στις ΗΠΑ, το συνδικαλιστικό κίνημα σφυρηλατείται εντός των κρίσεων της Μεγάλης Ύφεσης. Οι Ιππότες της Εργασίας από 110.000 το 1885 φτάνουν τους 720.000 το 1886 για να πέσουν στις 100.000 το 1896. Η Αμερικανική Συνομοσπονδίας Εργασίας (American Federation of Labor) αναπτύσσεται στα 280.000 μέλη το 1896. Η χρονιά του 1877 αποτελεί έτος ορόσημο, αφού τότε πραγματοποιείται η πρώτη γενική απεργία: Η μεγάλη πανεθνική απεργία των σιδηροδρομικών, η οποία συγκλονίζει την πολιτική και οικονομική ζωή και κορυφώνεται με την κομμούνα του Πίτσμπουργκ. Το Μάιο του 1886, η χώρα βρίσκεται σ' αναβρασμό. Χιλιάδες εργαζομένων αντιδρούν στις συνθήκες εργασίας τους ζητώντας καθιέρωση του 8ώρου με σύνθημα «είτε εργάζεστε με το κομμάτι είτε με τη μέρα, μειώνοντας τις ώρες, αυξάνεται ο μισθός σας». Μόνο στο Σικάγο, στην ιστορικής σημασίας πλέον εξέγερση, την 1η Μαΐου απεργούν 40.000 εργάτες και τους ακολουθούν 350.000 εργάτες σε 1.200 εργοστάσια σ' όλη τη χώρα. Η δυναμική αυτή συνεχίζεται αμείωτη συναντώντας το νέο αιώνα, τον 20ο. Στη Γαλλία, μέσα στον αναβρασμό των σχολών πολιτικής σκέψης, των παραδόσεων και τις απεργίες στην υαλουργία και υφαντουργία, το εργατικό κίνημα οργανώνεται με μια δυναμική που οδηγεί σε 415.000 συνδικαλισμένα μέλη το 1895 και σε 750.000 το 1905. Ανάλογες τάσεις εμφανίζονται και στη Γερμανία. Στη Βρετανία, μετά τη κάμψη της δεκαετίας του '70, σοσιαλιστικά ρεύματα τη δεκαετία του '80 ξαναζωντανεύουν. Ο αριθμός των συνδικαλισμένων αυξάνει στα 1,1 εκατ. 1876, σε μια δυναμική που οδηγεί σε 4,1 εκατ. το 1913. Στο ίδιο διάστημα ισχυροποιούνται τα εργατικά κόμματα και δημιουργούνται νέα, όπως στις ΗΠΑ το 1876, στη Γαλλία και στην Ισπανία το 1879, στη Νορβηγία το 1887, στην Αυστρία, στην Ελβετία και τη Σουηδία το 1889. Μαρξιστικές ομάδες συγκροτούνται στην Αγγλία και τη Ρωσία.

Σε αυτές τις συνθήκες, η πρώτη Διεθνής διαλύεται το 1876 τόσο γιατί, κατά τον Ένγκελς, «με την παλιά της μορφή, έχει πια ξεπεραστεί… Πιστεύω ότι η επόμενη Διεθνής -ύστερα από μερικά χρόνια επίδρασης των έργων του Μαρξ- θα είναι καθαρά κομμουνιστική (…)», όσο και εξαιτίας της διαλυτικής διαπάλης των αναρχικών απέναντι στο μαρξιστικό ρεύμα. Δυνάμωνε όμως το πνεύμα αλληλεγγύης μεταξύ των εργατών διαφόρων χωρών και ισχυροποιούνταν το ιδεολογικοπολιτικό εκείνο ρεύμα που ζητούσε να δημιουργηθεί μια νέα Διεθνής. Έτσι από τον επόμενο χρόνο, με τις συνδιασκέψεις στο Γκεντ το 1877, στο Chur της Ελβετίας το 1881, στο Παρίσι στα 1883 και 1886 και στο Λονδίνο το 1888, ανοίγει ο δρόμος για τα δύο συνέδρια του Παρισιού το 1889 και στην ίδρυση της Δεύτερης Διεθνούς.

Στον τομέα της θεωρίας και της πολιτικής, επίσης, οι εξελίξεις είναι σημαντικές. Το 1885 – δύο χρόνια μετά το θάνατο του Μαρξ – και το 1894, με τη φροντίδα του Ένγκελς κυκλοφόρησαν αντίστοιχα ο Β' και ο Γ' τόμος του Κεφαλαίου. Το 1891 είδε το φως της δημοσιότητας η Κριτική του προγράμματος της Γκότα. Το 1877 – 1878 δημοσιεύτηκε το Αντι-Ντύρινγκ του Ένγκελς, στα 1884 εκδόθηκε το έργο του Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους και στα 1886 Ο Λουδοβίκος Φόυερμπαχ και το τέλος της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας. Η Αριστερά καταμεσής της κρίσης κάνει τομές στη θεωρία και πολιτική της, η Αριστερά καταμεσής της κρίσης και στην εξέλιξη της ταξικής πάλης, αλλάζει.

Αυτός ο καινούριος συσχετισμός δυνάμεων σε συνδυασμό με την εσωτερική δυναμική του εργατικού κινήματος και τις τολμηρές καινοτόμες αλλαγές στην πολιτική και θεωρία της Αριστεράς, τους επαναστατικούς εργατικούς αγώνες του συνδικαλιστικού και εργατικού κινήματος, προκύπτει τελικά η τάση για άνοδο των μισθών στις τέσσερις κυριότερες καπιταλιστικές χώρες και η σπουδαιότητα των κοινωνικών νόμων που ψηφίστηκαν στη διάρκεια της κρίσης: Νόμοι που αφορούν στη διευκόλυνση του συνδικαλιστικού κινήματος, παρά την αποτυχημένη αστική πολιτική της συντριβής του. Νόμοι σχετικά με το χρόνο εργασίας, τη σύνταξη, την εβδομαδιαία αργία, την υγιεινή και ασφάλεια. Η εργατική τάξη και τα καταπιεζόμενα στρώματα, σε μια εποχή επέλασης του καπιταλισμού, με σκληρούς εργατικούς αγώνες μπόρεσαν να επιβάλουν νίκες και κατακτήσεις, σε σφοδρή αντίθεση με τις επιδιώξεις της αστικής τάξης, αλλά και τις ανομολόγητες εκτιμήσεις ρευμάτων ότι κάτι τέτοιο ήταν αντικειμενικά αδύνατο.

Η ιστορία πλέον διδάσκει πως όπου σπάει με τον εργατικό αγώνα η μοιρολατρία των μαζών, η αστική τάξη αναγκάζεται σε μεγαλύτερες ή μικρότερες παραχωρήσεις, οι οποίες, όχι μόνο δεν σταματούν την ταξική πάλη, αλλά αντίθετα την οξύνουν περαιτέρω. Γεγονός που ερμηνεύει το ό,τι αυτός ακριβώς ο καινούριος συσχετισμός δυνάμεων, η ίδια η εσωτερική δυναμική του εργατικού κινήματος και η καινοτόμα δράση της Αριστεράς, αναπτύσσουν, γονιμοποιούν και ενδυναμώνουν την αντίληψη που έχουν τότε κομμουνιστές, σοσιαλιστές και αριστεροί αναρχικοί για την επερχόμενη και επιδιωκόμενη ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος: «Η επανάσταση είναι κοντά (…) θα είναι αρκετή η σύγκρουση δύο σύννεφων για να προκαλέσει την ανθρώπινη έκρηξη» έγραφε ο Λαφάργκ. «Το ξεκίνημα του επόμενου αιώνα θα είναι το ξεκίνημα της καινούργιας εποχής» συμπλήρωνε ο Πουζέ. «Κύριοι πιστέψτε με, η κοινωνική επανάσταση θα ξεσπάσει πριν περάσουν δέκα χρόνια» σημείωνε ο Κροπότκιν το 1883. Πεποίθηση και επιδίωξη που ανατροφοδοτούσε το εργατικό κίνημα.

Μετά τη Μεγάλη Ύφεση και την πάλη των τάξεων στη διάρκεια της, η Αριστερά ήταν άλλη, το εργατικό κίνημα ήταν διαφορετικό, ο καπιταλισμός με τις δρομολογούμενες καινούριες καπιταλιστικές δομές (συσσώρευση και συγκέντρωση κεφαλαίου, χρηματιστικό κεφάλαιο και συνύφανση του με το βιομηχανικό) είναι πλέον μονοπωλιακός – ιμπεριαλιστικός, η αστική τάξη, καθολικά πλέον κυριαρχούσα, αντιδραστικοποιείται.

 

Ο κόσμος είχε αλλάξει.

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ 19ΟΥ ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 20ΟΥ ΑΙΩΝΑ

 

Η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση του 1873-1895 εξελίχθηκε σε ιστορικής σημασίας κρίση με μακροπρόθεσμες συνέπειες στην εξέλιξη της ταξικής πάλης και όχι εφήμερη τροποποίηση των δεδομένων της. Είχε ως επίκεντρο την καρδιά του καπιταλιστικού κόσμου (ΗΠΑ, Βρετανία, Γερμανία, Γαλλία). Εκδηλώθηκε στην Ευρώπη με τάσεις γρήγορης διεθνοποίησης επιδρώντας στο τότε διεθνές σύστημα του κεφαλαίου, στις γεωστρατηγικές ισορροπίες. Έθεσε σε δοκιμασία βασικά δεδομένα στο διεθνές σύστημα. Η άνοδος του γερμανικού και βορειοαμερικάνικου ιμπεριαλισμού, οδήγησε στην αμφισβήτηση της ιδιαίτερα πληττόμενης από την κρίση βρετανικής ηγεμονίας. Η ίδια η εξέλιξη της έθεσε σε δοκιμασία τους δεσμούς των εργαζομένων με την αστική ιδεολογία αφού αναδείκνυε ότι ο καπιταλισμός δεν είναι άτρωτος.

Έτσι, το ίδιο το εργατικό κίνημα και η Αριστερά, σε μια εποχή επέλασης του καπιταλισμού, ανάλογης με τη σημερινή, μέσα στην οργή του κόσμου, αγωνίστηκε για την ανατροπή της επιδιωκόμενης αστικής πολιτικής. Απέκρουσε την καλλιέργεια της μοιρολατρίας, της καταστροφικής αναμονής, του αναπόφευκτου. Δημιούργησε ρήγματα. Και επάνω σε αυτά τα ρήγματα δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για τη διείσδυση της απελευθερωτικής – επαναστατικής ιδεολογίας σε πρωτοπόρα τμήματα της εργατικής τάξης, η οποία πλέον θέτει αισθητά το πολιτικό της βάρος στη λειτουργία των εθνικών καπιταλισμών. Με την επαναστατική επαγγελία στο τιμόνι και αποφασιστικούς εργατικούς αγώνες στις ταχύτητες του οχήματος της εργατικής πολιτικής, χρειάστηκαν μόλις 10 χρόνια ως το 1905, 22 ως το 1917 και 24 ως το 1919, για την έκρηξη των προλεταριακών επαναστάσεων στη Ρωσία, Γερμανία, Ουγγαρία και την ιστορικής σημασίας Οκτωβριανή Επανάσταση.

Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά, ήρθε η δραματικότερη κρίση του 1929-'45. Τριάντα χρόνια αργότερα η μικρότερης έντασης αλλά καθοριστική δομική κρίση του 1973-'74. Και σε άλλα τριάντα τέσσερα είναι πάλι σε εξέλιξη η σύγχρονη Μεγάλη Ύφεση. Η κρίση του 1873-'95 είχε ανοίξει την αυλαία της γενικότερης ιστορικής κρίσης του καπιταλισμού, η οποία συμπεριλαμβάνει τα ιστορικά όρια, αδιέξοδα και κρίσεις όλων των όρων παραγωγής και αναπαραγωγής του καπιταλιστικού συστήματος, το οποίο αναπτυσσόμενο δεν χωρά στον εαυτό του.

 

Πηγές:

 

Ivan T. Berend, Η οικονομική ιστορία του ευρωπαϊκού εικοστού αιώνα, εκδ. Gutenberg.

M. Beaud, Η ιστορία του καπιταλισμού, εκδ. Ηλέκτρα.

Κ. Μαρξ, Το κεφάλαιο, εκδ. Σύγχρονη Εποχή.

 

ΟΙ ΑΙΤΙΕΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Ξέσπασμα των εσωτερικών αντιθέσεων του συστήματος

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΫΝΣΙΑΝΙΣΜΟΥ

 

Μετά την κρίση του 1873-'95 εμφανίστηκαν θεωρίες, που επανέρχονται στις μέρες μας, οι οποίες προσεγγίζουν τις κρίσεις του καπιταλισμού ως συνέπεια της ανισορροπίας μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης, μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Θεωρίες που καταλήγουν ότι οι κρίσεις μπορούν να εξαλειφθούν δρώντας επί των επιπτώσεών τους και μη λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά αίτια. Κλασικό παράδειγμα είναι ο κεϋνσιανισμός, που θεωρητικοποιεί τη δυνατότητα ξεπεράσματος των κρίσεων (που οφείλονται, κατά τον Κέυνς, στην έλλειψη πραγματικής ζήτησης) μέσω της κρατικής παρέμβασης στην αγορά ως στοιχείου συμπληρωματικού για την αποκατάσταση της διαταρασσόμενης ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Η κρίση όμως του 1973-'74 έδειξε τα όρια αυτής καθ' αυτής της κεϋνσιανικής πολιτικής διαχείρισης της οικονομίας του καπιταλισμού, διαψεύδοντας στην πράξη τις αντιλήψεις πως αυτή θα αποτελούσε όχι απλά ένα, αλλά το αντίδοτο στις καπιταλιστικές κρίσεις.

Επανέρχεται η αντίληψη πως η υποκατανάλωση των μαζών είναι η βασική αιτία της κρίσης και ταυτόχρονα το αδιέξοδο εξόδου από αυτήν. Στις εποχές όμως που προηγούνται των κρίσεων είναι αυξημένη η κατανάλωση των εργατών. Επιπλέον δε η ανεπαρκής κατανάλωση, που οφείλει δήθεν να εξηγεί τις κρίσεις, υπήρξε από τότε που υπάρχουν εκμεταλλεύτριες και εκμεταλλευόμενες τάξεις, στα πλέον διαφορετικά οικονομικά καθεστώτα. Η υποκατανάλωση υπάρχει, μα ανάγεται στη δευτερεύουσα θέση που της ανήκει. Η βασική και καθοριστική αιτία των κρίσεων δεν έγκειται επομένως στην αναπόφευκτη ανισορροπία μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης, στη σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Οι κρίσεις αποτελούν ξέσπασμα των εσωτερικών αντιθέσεων του ίδιου του καπιταλισμού, αφού «το αληθινό όριο της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής είναι το ίδιο το κεφάλαιο. Είναι το γεγονός ότι το κεφάλαιο και η αυτο-αξιοποίησή του εμφανίζονται σαν αφετηρία και τέρμα, σαν κίνητρο και σκοπός της παραγωγής. «… Τα όρια μέσα στα οποία, και μόνο, μπορούν να κινηθούν η διατήρηση και αξιοποίηση της κεφαλαιακής αξίας, που στηρίζονται στην απαλλοτρίωση και πτώχευση της μεγάλης μάζας των παραγωγών, έρχονται έτσι διαρκώς σε αντίθεση με τις μεθόδους παραγωγής που το κεφάλαιο είναι υποχρεωμένο να χρησιμοποιεί για την επίτευξη των στόχων του, και οι οποίες οδηγούν στην απεριόριστη μεγέθυνση της παραγωγής, στην παραγωγή σαν αυτοσκοπό, στην απεριόριστη ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας. Το μέσο – απεριόριστη ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας – έρχεται σε διαρκή σύγκρουση με τον περιορισμένο στόχο της αξιοποίησης του υπάρχοντος κεφαλαίου… » (Το Κεφάλαιο – τ. 3ος)

Οι αντιθέσεις ανάμεσα στην επιστημονική οργάνωση της παραγωγής στο εσωτερικό κάθε επιχείρησης από τη μια και την αναρχία της καπιταλιστικής παραγωγής στο σύνολο της από την άλλη, το κυνήγι του κέρδους – αυτοσκοπού και ο ασυγκράτητος ανταγωνισμός που φέρνουν νομοτελειακά την άνιση ανάπτυξη τομέων, περιφερειών, χωρών, την ανισορροπία – αντίθεση ανάμεσα στην αναζήτηση του μέγιστου κέρδους και την πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους, που γεννά η αντίθεση ανάμεσα στις επαναστατικοποιημένες παραγωγικές δυνάμεις και τις καθηλωτικές παραγωγικές σχέσεις, κοιλοπονούν την επερχόμενη κρίση. Αντιθέσεις που μπορούν, πρόσκαιρα και ως ένα βαθμό, να εξουδετερωθούν από τους καπιταλιστές με την εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης, με την εξοικονόμηση και την ταχύτερη περιστροφή του σταθερού κεφαλαίου, με τη βίαιη συμπίεση των τιμών των πρώτων υλών και τη λεηλασία των εξαρτημένων χωρών της καπιταλιστικής περιφέρειας, με την εξαγωγή κεφαλαίου και τις επενδύσεις για την υπερεκμετάλλευση των φτηνών εργατικών χεριών σε ανάλογες περιοχές του κόσμου. Για να οδηγηθούν όμως αναγκαστικά σε ανοιχτές κρίσεις, καταστροφές και πολέμους ισοπεδώνοντας ολόκληρους τομείς της οικονομίας και χώρες, επιτρέποντας στους πιο ισχυρούς καπιταλιστές που επιβιώνουν να ξαναρχίζουν κατά το δοκούν τον κύκλο της παραγωγής. Αν βέβαια οι ταξικοί συσχετισμοί το επιτρέπουν.

 

* Σημείωση από τΜτΒ: Ο Αλέκος Αναγνωστάκης είναι συνταξιούχος συνδικαλιστής εκπαιδευτικός.

 

ΠΗΓΗ: Εβδομ. Εφημ. ΠΡΙΝ, Κυριακή 04-07-2010,

Σας ομιλεί η Αυτού Μεγαλειότης το Κεφάλαιο[1]

 

Του Γιώργου Καραμπελιά

 

Ο Γεώργιος Παπανδρέου μίλησε στη Βουλή, την Τετάρτη 7 Ιουλίου, επί της αρχής του απ-«Ασφαλιστικού Νομοσχεδίου». Όπως ήταν αναμενόμενο, υπήρξε ο ολίγιστος που προσπαθούσε να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα. Ωστόσο, μέσα από τα λόγια του, ακουγόταν ξεκάθαρα η φωνή των αφεντικών, η φωνή των εντολέων του, η φωνή της Αυτού Μεγαλειότητος του Δ.Ν.Τ., και ταυτόχρονα διαγράφονταν οι νέες κοινωνικο-πολιτικές συμμαχίες προς τις οποίες κατευθύνεται το σύστημα.

---

[1]   Κεντρικό άρθρο στο νέο φύλλο της μηνιαίας εφημερίδας Ρήξης (τ. 65, 10-07-2010) που Κυκλοφορεί.

Αρχικά, στην ομιλία του, ο Παπανδρέου επιχείρησε να στρέψει την κοινωνία ενάντια στους «προνομιούχους» – σύμφωνα με την ντιρεκτίβα του ΔΝΤ, ότι βασικό στοιχείο για την επιτυχία των μέτρων είναι η διαίρεση της κοινωνίας. Στρέφεται κατ' εξοχήν ενάντια στους πρώην βασικούς «πελάτες» του ΠΑΣΟΚ, τους «ευνοημένους» των ΔΕΚΟ, του Δημοσίου κ.λπ. Ας τον διαβάσουμε:

Όσον αφορά το ασφαλιστικό, για δεκαετίες, κάποιοι εξασφάλιζαν προνόμια, το κόστος των οποίων αναγκαζόταν να χρηματοδοτεί συνεχώς το κράτος, ο φορολογούμενος, με αποτέλεσμα μάλιστα να μην μένει τίποτα για τους νέους εργαζόμενους, αλλά και με αποτέλεσμα όσοι κλάδοι εργαζομένων δεν είχαν ως διαπραγματευτικό εργαλείο σχέσεις με την εξουσία να υπόκεινται σε απείρως χαμηλότερες συντάξεις, δουλεύοντας πολύ περισσότερα χρόνια.

 Αν αυτά τα έλεγε μια κυβέρνηση που θα προσπαθούσε να άρει τις ανισότητες προς όφελος των χαμηλόμισθων και των χαμηλοσυνταξιούχων, ανεβάζοντας τα εισοδήματά τους, θα μπορούσε να έχει μια βάση. Όμως, την ίδια στιγμή κουτσουρεύει και τις δικές τους συντάξεις και αποδοχές!  Κατά συνέπεια, απευθύνεται απλώς στον κοινωνικό κανιβαλισμό. Εν συνεχεία δε, αποκαλύπτει το πραγματικό διακύβευμα:

Και για εμάς, κοινωνική αλληλεγγύη [ ] σημαίνει εναρμονισμός με τις σύγχρονες εργασιακές πρακτικές και την πολυπλοκότητα της σύγχρονης αγοράς εργασίας, όχι τιμωρία της διαδοχικής ασφάλισης.

Ελπίζω πως όλοι έχουμε πάρει το μήνυμα: «πολυπλοκότητα της σύγχρονης αγοράς εργασίας», «διαδοχική ασφάλιση», δηλαδή δημιουργία μιας κοινωνίας «απασχολήσιμων» και αδιάκοπης αναζήτησης νέας εργασίας, μια κοινωνία όπου ο κανόνας θα είναι η ανεργία, ή η απειλή της, και οι εργασιακές μετακινήσεις καθημερινότητα. Και συνεχίζει ανενδοίαστα να εκθέτει το πρόγραμμα του νεο-φιλελευθερισμού: 

Σημαίνει μετάβαση από ένα κράτος και μια κοινωνία παθητικής αντίληψης για την πρόνοια, την εργασία και τα δικαιώματα, σε ένα κράτος που [ ] απελευθερώνει τους πολίτες από τα ασφυκτικά πλαίσια, μέσα στα οποία ζουν εδώ και χρόνια, και ιδιαίτερα τη νέα γενιά. Πλέον, αντί να χρηματοδοτεί, το κράτος, αμφιλεγόμενες επικουρικές συντάξεις, αντί να τροφοδοτεί τις παθητικές πολιτικές πρόνοιας, πάμε σε ένα μοντέλο που διευρύνει τη δυνατότητα των εργαζομένων να κινούνται ελεύθερα στην αγορά εργασίας. Πραγματικά, ιδιαίτερα η σημερινή νέα γενιά, με τις ραγδαίες εξελίξεις που υπάρχουν στον χώρο της οικονομίας, θα έχει πολλές φορές πολλά επαγγέλματα, αν όχι και πολλές δουλειές, στη διάρκεια της ζωής της. Είναι βασικό στοιχείο και για την κινητικότητα στην αγορά εργασίας.

Για δεκαετίες ο Φρήντμαν και οι οπαδοί του άκρατου νεο-φιλελευθερισμού διαμαρτύρονταν ότι το σύστημα της κοινωνικής πρόνοιας είναι «παθητικό», δηλαδή προσφέρει ασφάλεια στους εργαζόμενους, ενώ αυτοί θα πρέπει να βρίσκονται σε διαρκή ανασφάλεια, «απελευθερωμένοι» από τα «ασφυκτικά πλαίσια», δηλαδή να βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση για αναζήτηση νέας εργασίας.

 

Ο ΓΑΠ ως ο εκπρόσωπος του μεγάλου κεφαλαίου

 

Αυτή η ομιλία του Παπανδρέου είναι πολύ σημαντικότερη από την ασημαντότητα του εκφωνητή της. Σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα περίοδο, μια περίοδο κατά την οποία το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να αναλάβει μονοπωλιακά την εκπροσώπηση του μεγάλου κεφαλαίου και να εγκαταλείψει τα κοινωνικά στρώματα τα οποία εξέφραζε προνομιακά, ιδιαίτερα τις ΔΕΚΟ, τους δημοσίους υπαλλήλους, τους εκπαιδευτικούς, τους μικρομεσαίους οι οποίοι συνέχισαν να το στηρίζουν και κατά τη σημιτική περίοδο, μια και το οικονομικό αδιέξοδο ανέλαβαν να το «λύσουν» οι μετανάστες. Έτσι, στο παρελθόν, το παραδοσιακό μεγάλο κεφάλαιο στήριζε το ΠΑΣΟΚ εν μέρει υποχρεωτικά, διότι αυτό μόνο μπορούσε να διασφαλίσει την εργασιακή ειρήνη και ταυτόχρονα να του προσφέρει τις κρατικές προμήθειες. Γι' αυτό και οι διαπλεκόμενοι, οι νταβατζήδες, τα ΜΜΕ στηριζαν ναφανδόν το ΠΑΣΟΚ ήδη από την εποχή Σημίτη. Παράλληλα όμως, εκφραζόταν ιδεολογικά περισσότερο ίσως από τη Νέα Δημοκρατία του Μητσοτάκη, ή της Ντόρας, ή από τον Μάνο και τους καλαμοκαβαλάρηδες του νεο-φιλελευθερισμού. Εξ ου και το σύστημα του κεφαλαίου και της εξουσίας ήταν διπολικό. Γεγονός που εκφραζόταν και στο πεδίο των εθνικών θεμάτων και της εξωτερικής πολιτικής. Το παλαιό «εθνο-πατριωτικό» ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα, υποκαταστάθηκε από τον σημιτικό φιλοπαγκοσμιοποιητικό εκσυγχρονισμό, που διεκδικούσε τα πρωτεία του ατλαντισμού από τον Μητσοτάκη και τη Ν.Δ.

Από τη στιγμή της ανόδου του Γ. Παπανδρέου στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ, άρχισε μια κίνηση, που ολοκληρώνεται στην παρούσα φάση. Ο Γιωργάκης δεν παραμέρισε μόνο ή απλώς τους «παλαιοπασόκους», που βλακωδώς τον στήριξαν για να ανέβει στην ηγεσία του κόμματος, αλλά εγκαταλείπει βιαίως τα κοινωνικά στρώματα που τον ψήφισαν. Επιδιώκει, δηλαδή, να μονοπωλήσει πλέον την εκπροσώπηση του κεφαλαίου και της ξένης προστασίας και να περιθωριοποιήσει τη Νέα Δημοκρατία, ακόμα και από τον ίδιο τον παραδοσιακό αστικό κόσμο και τις πρεσβείες.  

Γι' αυτό και, υποχρεωτικά, η Νέα Δημοκρατία αναγκάζεται να έρθει σε όλο και μεγαλύτερη αντιπαράθεση με τη λογική ΠΑΣΟΚ, έστω και πρόσκαιρα, ώστε να μπορέσει να επιβιώσει. Είναι όμως δυνατόν να επιχειρήσει η Νέα Δημοκρατία μια πλήρη ανατροπή των πολιτικών στρατοπέδων, να έλθει «αριστερότερα» από το ΠΑΣΟΚ και να επιχειρήσει να εκφράσει εν μέρει αυτό που εξέφραζε κάποτε το ΠΑΣΟΚ; Δηλαδή, μια πολιτική περισσότερο πατριωτική και κοινωνική από το ΠΑΣΟΚ;

Για την ώρα, σπρώχνεται από τη φορά των πραγμάτων προς τα εκεί. Εκπαραθύρωσε τη Ντόρα, εξέλεξε τον Σαμαρά, καταψήφισε το Μνημόνιο και το Ασφαλιστικό, αναβάθμισε τον Μανώλη και τους συνδικαλιστές του κόμματος. Μπορεί όμως να ανατρέψει ολοκληρωτικά το βάρος της ιστορίας, των ανθρώπων, των πολιτισμικών επικαθορισμών και να θελήσει να αναλάβει έναν βενιζελικό ρόλο, παρότι έρχεται από τα δεξιά; Πρόκειται για έργο υπεράνθρωπο, και οι αναφορές του Σαμαρά «στη δεξιά ιδεολογία» -σε μια χώρα με «αριστερόστροφη» ή βενιζελογενή πλειοψηφία- δείχνουν πως η ηγεσία της Ν.Δ. δεν έχει κατανοήσει το ζήτημα, πόσο μάλλον και να επιχειρήσει μια βενιζελικού τύπου «έξοδο».

 Ακόμα και η Ντόρα, που προσπαθεί αυτή να εκπροσωπήσει πιο αυθεντικά το κεφάλαιο και τις πρεσβείες, ανησυχεί ιδιαίτερα από αυτή τη στροφή του ΠΑΣΟΚ, διότι την αφήνει χωρίς ρόλο. Πράγματι, τι βρήκε να πει στη συζήτηση για το Ασφαλιστικό;

Η κυβέρνηση και το ΠΑΣΟΚ, στο θέμα του ασφαλιστικού, όπως και σε όλα τα μεγάλα θέματα των αναγκαίων αλλαγών, είναι παγιδευμένη σε μια θεμελιώδη αντίφαση: Δηλώνει ότι οι πολιτικές που υλοποιεί είναι οι μόνες που μας βγάζουν από την κρίση, αλλά ταυτόχρονα ότι αυτές είναι αντίθετες με την ιδεολογία του.

Όμως αυτά ίσχυαν την εποχή Σημίτη, όταν το ΠΑΣΟΚ στηριζόταν υποχρεωτικά (παράδειγμα, η απόσυρση του νομοσχεδίου Γιαννίτση) στη μεταλλαγμένη, έστω, αλλά υπαρκτή κοινωνική του βάση. Σήμερα, η Ντόρα μόνο ως «τσόντα» μπορεί να λειτουργήσει, κάτι σαν θηλυκός Μάνος, παρά τη σκανδαλώδη στήριξη που απολαμβάνει.

Διότι, πλέον, το κεφάλαιο, το ΔΝΤ, οι πρεσβείες, μέχρι τουλάχιστον να ολοκληρωθούν οι μεσαιωνικές «μεταρρυθμίσεις» που προωθούν, και μέχρι να περάσει η Ελλάδα σε μια νέα κατώτερη κοινωνική και γεωπολιτική «κατηγορία», στηρίζονται σε μία βασική φωνή, εκείνη του δόλιου ολίγιστου.

 

ΠΗΓΗ: http://www.ardin.gr/node/3483  

Αναφορικά με την απάντηση του Υπουργείου Παιδείας στα Κυριακάτικα δημοσιεύματα

 

Περί τουρκοποίησης της εκπαίδευσης στη Θράκης, Ξάνθη Μάιος 2010

 

Του Γιώργου Παύλου

 

«Ο δημοκρατικός διάλογος δεν φιμώνεται – Η Θράκη δεν είναι χώρος επικίνδυνων πειραματισμών»

Έτσι, για το μεν Υπουργείο Παιδείας τα πάντα είναι άριστα στη διαχείριση της εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων στη Θράκη, αλλά εμείς είμαστε τραγικοί μάρτυρες ότι η Θράκη αρχής γενομένης από την εκπαιδευτική πολιτική του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας οδεύει βήμα προς βήμα στη διχοτόμησή της ή ακόμα χειρότερα στην εθνική της «γκριζοποίηση» και «κυπροποίηση». Επειδή δε η παιδεία και η εκπαίδευση είναι η βάση – τουλάχιστον από εκπαιδευτικής απόψεως – κάθε κοινωνικής δυναμικής, οι κ.κ. Θάλεια Δραγώνα και Άννα Φραγκουδάκη φέρουν ακέραια την ευθύνη, τουλάχιστον από εκπαιδευτικής απόψεως, για ό,τι μέλλει γενέσθαι στη Θράκη στα επόμενα χρόνια.

Και επειδή δεν μπορούμε να κρύβουμε το πρόβλημα κάτω από το χαλί, όπως επιλέγει να πράττει η σημερινή διοίκηση του Υπουργείου Παιδείας, θα παρουσιάσουμε ακολούθως συνοπτικά όλες τις πτυχές του προβλήματος, προκειμένου η ελληνική Πολιτεία και η ελληνική κοινωνία να λάβουν τα μέτρα των, πριν έρθει η καταιγίδα που η κακή διαχείριση των πραγμάτων θα επιφέρει. Όπως θα φανεί ακολούθως, θα πρέπει άμεσα και τώρα ο Πρωθυπουργός της χώρας να επέμβει, προκειμένου να επανασχεδιαστεί η εκπαιδευτική πολιτική στη Θράκη πριν η εθνική ζημία καταστεί ανεπανόρθωτη. Θα γίνει δε σαφές ότι η σημερινή ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας είναι τελείως ανεπαρκής να αντιμετωπίσει την υπάρχουσα κατάσταση, αφού η ίδια είναι μέρος του προβλήματος.

1. Όπως ισχυρίζεται το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Παιδείας[1], στόχος του είναι η ενίσχυση της ελληνομάθειας των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας. Μας κατηγορεί δε για ηθελημένη ή άθελη πρόκληση σύγχησης και ότι προκαλούμε σύγχυση με αβασάνιστα σχόλια και επιπόλαιες κρίσεις που επιφέρουν πολλαπλή ζημία. Ας μιλήσουμε λοιπόν με αριθμούς, για να δούμε ποιος προκάλεσε και προκαλεί ζημία στη Θράκη.

Στα 3 ΕΠΕΑΕΚ που διαχειρίστηκαν οι κ.κ. Θ. Δραγώνα και Α. Φραγκουδάκη από το 1997 μέχρι σήμερα δαπανήθηκαν περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ. Με τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν να εργαστούν επί 10 χρόνια 200 νέοι άνεργοι πτυχιούχοι εκπαιδευτικοί κάθε ειδικότητας. Οι επιστήμονες αυτοί θα παρείχαν για 10 χρόνια 2 εκατομμύρια εκπαιδευτικές ώρες, θα εκπαίδευαν 4.000 μαθητές ανά έτος, άρα 40.000 μαθητές στα 10 χρόνια. Ακόμη, οι εκπαιδευτικοί αυτοί θα στελέχωναν για δέκα χρόνια 40 εκπαιδευτικές δομές για μαθητές και γονείς στις περιοχές ης Θράκης όπου διαβιούν μουσουλμάνοι πολίτες, με δυνατότητα καθημερινής 5ωρης εκπαίδευσης 100 ατόμων ανά δομή.

Δεδομένου δε, ότι η ελληνική Πολιτεία ουδέποτε εφείσθη χρημάτων για αντίστοιχες και μεγάλης εθνικής σημασίας δράσεις και δαπανούσε μέχρι σήμερα σε παράλληλες ενέργειες αντίστοιχα μεγάλα ποσά, οι κ.κ. Θ. Δραγώνα και Α. Φραγκουδάκη με το κύρος και την επιρροή των σε όλα τα Υπουργεία θα μπορούσαν να πετύχουν διπλασιασμό όλων των ανωτέρω δεικτών. Δυστυχώς όμως, όποιος συγκρίνει τους δείκτες αυτούς με τους δείκτες που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων (www.museduc.gr), μπορεί να καταλάβει αμέσως ότι, όχι μόνο εμείς δεν κάνουμε αβασάνιστα σχόλια, αλλά αντίθετα οι κ.κ. Θ. Δραγώνα και Α. Φραγκουδάκη δειαχειρίστηκαν επί 13 χρόνια χρήματα του ελληνικού δημοσίου χωρίς ουσιαστικά αποτελέσματα και χωρίς να λύσουν το πρόβλημα. Έτσι, σήμερα, όχι μόνον δεν έχει δοθεί λύση στο γλωσσικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης αλλά το Υπουργείο αναγκάζεται να προκηρύξει νέο πρόγραμμα ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ.

Μάλιστα, καταγγέλλουμε ότι η Προκήρυξη ήταν «φωτογραφικού» τύπου (βλ. επισυναπτόμενο κείμενο Προκήρυξης), επιπλέον δε, προχωρά σε ανήκουστες παραχωρήσεις που ξεφεύγουν από κάθε λογική και – αναντίρρητα – θα φέρουν την ελληνική Πολιτεία προ τετελεσμένων γεγονότων όσον αφορά το μέλλον της Θράκης. Καταγγέλλουμε ακόμη ότι, εκ των πραγμάτων, κύριος στόχος των κ. Θ. Δραγώνα και κ. Α. Φραγκουδάκη δεν ήταν η ελληνομάθεια και η εκπαιδευτική στήριξη των μουσουλμάνων μαθητών όπως ισχυρίζονται, αλλά πρωτίστως η προώθηση μιας δικής των διαπολιτισμικής ιδεολογίας και φιλοσοφίας, η οποία έχει δεχθεί πολλαπλές επιστημονικές κριτικές. Η διαπολιτισμική ιδεολογία και φιλοσοφία που ακολούθησαν μέχρι σήμερα όχι μόνον δεν οδηγεί στην εκπαιδευτική και κοινωνική ενσωμάτωση της μουσουλμανικής κοινωνίας στην υπόλοιπη ελληνική κοινωνία αλλά, αντίθετα, οδήγησε και οδηγεί κατ' ουσίαν στην εκπαιδευτική της γκετοποίηση που ήδη έχει αρχίσει να ωριμάζει σε ευρύτερη κοινωνική και πολιτική γκετοποίηση και αποκλεισμό.

Είναι εγκληματικό λάθος να έχουν δαπανηθεί μέχρι σήμερα δεκάδες εκατομμύρια ευρώ και να μην έχει προκύψει ούτε μια βιώσιμη δομή εκπαιδευτικής στήριξης στις περιοχές όπου διαβιούν μουσουλμάνοι πολίτες. Αναγκαζόμαστε να προβούμε σε δημόσια κριτική, όντες πεπεισμένοι ότι, οι κ.κ. Θ. Δραγώνα και Α. Φραγκουδάκη θα μπορούσαν – εάν ήθελαν – να έχουν εγκαθιδρύσει αναντίρρητα την ελληνική Πολιτεία ως φορέα αποτελεσματικής εκπαίδευσης και κοινωνικής στήριξης των μαθητών και των γονέων τους στα μουσουλμανικά χωριά της ορεινής Θράκης αλλά και όπου αλλού διαβιούν μουσουλμάνοι πολίτες. Αυτό δεν το έπραξαν, διότι – όπως αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων – δεν ήταν στόχος τους η αποτελεσματική και τελική λύση του εκπαιδευτικού προβλήματος στη Θράκη, αλλά η συνειδητή ή ασύνειδη προώθηση ενός κατ' ουσίαν συγκεκαλυμμένου και ιδιότυπου διαπολιτισμικού ρατσισμού και διαπολιτισμικής αποξένωσης των Μουσουλμάνων της Θράκης από την υπόλοιπη ελληνική κοινωνία. Τελικώς, οι κ.κ. Θ. Δραγώνα και Α. Φραγκουδάκη κατάφεραν με τις ιδεολογικές των προκαταλήψεις να γκετοποιήσουν την εκπαίδευση στη Θράκη προς όφελος, όχι της μουσουλμανικής κοινωνίας και της μορφωτικής της ανύψωσης, αλλά όσων επιδιώκουν την με κάθε τρόπο εκπαιδευτική, κοινωνική και πολιτική αυτονόμηση των Μουσουλμάνων της Θράκης.

2. Όσον αφορά στην Επιμόρφωση των Εκπαιδευτικών, αυτό δεν ήταν άλλο από ένα έξυπνο επιστημολογικό πρόσχημα για την προπαγανδιστική καθιέρωση της διαπολιτισμικής ιδεολογίας που προωθούν γενικότερα στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης οι κ.κ. Δραγώνα και Φραγκουδάκη. Διότι, άλλως, οι πτυχιούχοι των παιδαγωγικών σχολών θα πρέπει να δεχθούμε, ότι είναι ανεπαρκείς ως δάσκαλοι. Όμως όποιος έχει σχέση με τα θέματα εκπαίδευσης στα ελληνικά Α.Ε.Ι. θα διαπιστώσει ότι η Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης, η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση αλλά και η Διδασκαλία της Ελληνικής ως Ξένης Γλώσσας αποτελούν βασικά μαθήματα στον προπτυχιακό κύκλο μαθημάτων των ελληνικών παιδαγωγικών σχολών. Όσοι δε, έχουμε υλοποιήσει αντίστοιχα εκπαιδευτικά προγράμματα για μειονότητες, αλλοδαπούς και ομογενείς, μπορούμε να βεβαιώσουμε το πολύ υψηλό γνωσιακό και επιστημονικό επίπεδο αλλά και το διδασκαλικό ήθος των πτυχιούχων των ελληνικών παιδαγωγικών σχολών. Είναι λοιπόν, προσβλητικό και παραπλανητικό να δαπανάται το 30% ή και περισσότερο των δαπανών για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και να απαξιώνεται έτσι απροκάλυπτα η τριτοβάθμια δημόσια εκπαίδευση της χώρας.

3. Επιπλέον, ένα μεγάλο μέρος των δαπανών των προηγούμενων Προγραμμάτων ΕΠΕΑΕΚ αφορούσε στο σχεδιασμό νέων βιβλίων. Κι ενώ θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με κατάλληλη προσαρμογή υπάρχον πλούσιο υλικό από εξειδικευμένες πανεπιστημιακές ομάδες ελληνικών Α.Ε.Ι., οι οποίες έχουν δημιουργήσει υψηλού επιπέδου εγχειρίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας, ωστόσο και πάλι ο διαπολιτισμικός διαχωρισμός και η διαπολιτισμική γκετοποίηση που προωθούν οι κ.κ. Δραγώνα-Φραγκουδάκη με την παιδαγωγική των φιλοσοφία, εμπόδισε τη συνεργασία των με άλλες καταξιωμένες πανεπιστημιακές ομάδες Ελλήνων παιδαγωγών. Έτσι, όχι μόνον δεν αξιοποιήθηκε υπάρχουσα εμπειρία και διδακτικό υλικό, αλλά επιπλέον, οι δαπάνες για την επιμόρφωση εκπαιδευτών και για την εκ του μηδενός δημιουργία διδακτικού υλικού αποδυνάμωσαν και αποπροσανατόλισαν τον κύριο στόχο τέτοιων προγραμμάτων που δεν πρέπει να είναι άλλος από την ελληνική γλωσσική επάρκεια των μουσουλμάνων μαθητών και όλων των μουσουλμάνων συμπολιτών μας στη Θράκη και, ευρύτερα, την ενισχυτική διδασκαλία σε μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

4. Με τρόπο πλάγιο, η σημερινή διοίκηση του Υπουργείου Παιδείας αποποιείται της ευθύνης της για την εισαγωγή της τουρκικής στα Δημόσια Σχολεία και τη φορτώνει σε προηγούμενες διοικήσεις, χωρίς να φανερώνει ότι η Ειδική Γραμματέας κ. Θ. Δραγώνα και η κ. Αν. Φραγκουδάκη είναι τα τελευταία 13 χρόνια οι κύριες και μοναδικές χειραγωγοί του Υπουργείου Παιδείας, όσον αφορά στην διαπολιτισμική εκπαίδευση και την εκπαίδευση της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη. Αναφορικά δε, με την εισαγωγή της τουρκικής γλώσσας στα νηπιαγωγεία και στα δημόσια σχολεία της Θράκης, το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Παιδείας απαντά αποφεύγοντας να τοποθετηθεί επί της ουσίας, λέγοντας απλώς ότι αυτή έχει θεσμοθετηθεί από το 2005 και δεν άλλαξε επ' αυτού το παραμικρό.

Ας δούμε όμως όλη την αλήθεια. Από το 1997 η ελληνική Πολιτεία εμπιστεύθηκε στις συναδέλφισσες Δραγώνα και Φραγκουδάκη τον σχεδιασμό της πολιτικής όσον αφορά στην Εκπαίδευση Μουσουλμανοπαίδων. Επομένως, ό,τι έχει υιοθετηθεί από την ελληνική Πολιτεία τα τελευταία 13 χρόνια στο ζήτημα αυτό είναι καρπός και επίτευγμα των σχεδιασμών και προτάσεων των συναδελφισσών αυτών, οι οποίες φέρουν και την πλήρη ευθύνη. Είναι δε σαφές ότι και η απόφαση του Υπουργείου το 2005 για την εισαγωγή της τουρκικής ως μάθημα επιλογής (αρχικά είχε προταθεί σε όλα τα δημόσια σχολεία της Ελλάδας) στα ελληνικά δημόσια σχολεία, ήταν και αυτό επίτευγμα και κατόρθωμα της καινοτόμου διαπολιτισμικής φιλοσοφίας που προωθούν όλα αυτά τα χρόνια οι συναδέλφισσες Δραγώνα-Φραγκουδάκη. Το τι σημαίνει βέβαια αυτό και το ότι αποτελεί αυτοκτονική πολιτική που προώθησαν οι ίδιες στη Θράκη, θα το αναπτύξουμε κατωτέρω.

5. Όσον αφορά στην εισαγωγή της τουρκικής γλώσσας στα νηπιαγωγεία και στα δημόσια σχολεία της Θράκης, μολονότι φαίνεται ως κάτι το αθώο, ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο προωθείται, ιδίως μέσω της πρόσφατης προκήρυξης της 23ης Μαρτίου 2010 του Υπουργείου Παιδείας, αποτελεί εγκληματικό εκπαιδευτικό λάθος και είναι η αρχή για την συνολική εκπαιδευτική, κοινωνική και πολιτική διχοτόμηση και αυτονόμηση της Θράκης. Όσον αφορά στα νηπιαγωγεία η χρήση της τουρκικής για τα παιδιά των Πομάκων και των Τσιγγάνων συνιστά εγκληματικό εκπαιδευτικό και γενιτσαρικό διαπολιτισμό που εισάγεται και προωθείται σύμφωνα με τις επιλογές και τους σχεδιασμούς των κ.κ. Δραγώνα και Φραγκουδάκη.

Έτσι, η Ελλάδα αποφασίζει κατ' ουσίαν την παραχώρηση όλων των Μουσουλμάνων της Θράκης στο τουρκικό Προξενείο και μέσω αυτού στον τουρκικό ιμπεριαλισμό, ο οποίος – σύμφωνα και με το δόγμα Νταβούτογλου – αμφισβητεί την ελληνικότητα τόσο της Θράκης όσο και του ανατολικού Αιγαίου, χάριν του νέου διεθνούς στρατηγικού ρόλου της Τουρκίας. Και αυτό γίνεται χωρίς να λαμβάνεται διόλου υπ' όψιν το γεγονός ύπαρξης και άλλων μητρικών γλωσσών στη μειονότητα, πέραν της τουρκικής γλώσσας, όπως η πομακική και η τσιγγάνικη.

Εάν δε, η ελληνική Πολιτεία αποδεχθεί, εντέλει, αυτόν τον σχεδιασμό των Καθηγητριών, αυτό θα συνιστά δείγμα πολιτικής σχιζοφρένειας. Διότι με εμμονή η ίδια αρνείται μέχρι σήμερα να αποδεχθεί το αίτημα της Τουρκίας για αναγνώριση εθνικής μειονότητας στη Θράκη. Εάν όμως όλοι οι Μουσουλμάνοι τουρκοποιούνται από την νηπιακή τους ηλικία με απόφαση του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας, δεν κατανοούμε γιατί να εμμένουμε στην ορολογία «μουσουλμανική μειονότητα», όταν οι δύο όροι «μουσουλμανική» και «τουρκική» εκ των πραγμάτων θα ταυτίζονται. Έτσι, οι κ.κ. Δραγώνα – Φραγκουδάκη έχουν παγιδεύσει την ελληνική Πολιτεία σε μια σχιζοφρενική αυτοαντίφαση, ή – ακόμη χειρότερα – την έχουν παγιδεύσει σε μελλοντική εκούσια αυτοκατάλυση και απόσυρσή της από την Θράκη, ως κυρίαρχο κράτος.

Ακόμη, ας υποθέσουμε ότι με αυτή την παραχώρηση θα έληγε επιτέλους το πρόβλημα της ελληνοτουρκικής διένεξης για τη Θράκη και το Αιγαίο και θα φθάναμε σε πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων. Κάτι τέτοιο ωστόσο, μόνον κάποιος απλοϊκός ή πολιτικά, ιστορικά και γεωπολιτικά ηλίθιος νους θα το πίστευε. Αντίθετα, αυτή η μονομερής ελληνική παραχώρηση χωρίς ουδεμία αντίστοιχη απόφαση της Τουρκίας για την εισαγωγή της ελληνικής ως μάθημα επιλογής στα δημόσια σχολεία της Τουρκίας, θα σημάνει τελικά την αρχή για γεωπολιτική γκριζοποίηση της Θράκης προκαλούμενη από την ίδια την ελληνική Πολιτεία.

Μακάρι να σφάλλαμε σε όλους αυτούς τους συλλογισμούς μας. Δυστυχώς όμως τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους και δείχνουν ότι δεν κάνουμε λάθος. Βέβαια, πέραν των γεωστρατηγικών αναλύσεων, η βίαιη και εκ των άνω τουρκοποίηση όλων των Μουσουλμάνων της Θράκης, παραβιάζει κάθε αίσθημα δημοκρατίας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό, μάλιστα, θα αποτελέσει έναυσμα για τη δημιουργία μιας νέας γεωπολιτικής παραμέτρου, αφού ο διεθνής παράγοντας ή όποιος άλλος, θα έρθει αρωγός στη σημερινή προσπάθεια πολιτιστικής επιβίωσης των Πομάκων και των Τσιγγάνων, οι οποίοι νιώθουν να βιάζονται γλωσσικά, πολιτιστικά και κοινωνικά από την ελληνική Πολιτεία. Έτσι, θα αναπτυχθούν νέοι γεωπολιτικοί πόλοι έλξης.

6. Σχετικά με την παρατήρηση του Γραφείου Τύπου του Υπουργείου Παιδείας, ότι η νέα Προκήρυξη του 4ου στη σειρά Προγράμματος για την Εκπαίδευση των παιδιών της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, είναι συνέχεια μιας επιτυχημένης πολιτικής που υιοθέτησε ο σημερινός Πρωθυπουργός και την ακολούθησαν έκτοτε όλοι οι Υπουργοί Παιδείας, πρέπει να επισημάνουμε τα ακόλουθα:

Πρώτον, τόσο ο Γιώργος Παπανδρέου ως Υπουργός Παιδείας όσο και προηγούμενοι και επόμενοι Υπουργοί δεν υιοθέτησαν επ' ουδενί την εκπαιδευτική γκετοποίηση όλων των Μουσουλμάνων της Θράκης, όπως επιχειρούν ηθελημένα ή αθέλητα να πράξουν όλα αυτά τα χρόνια οι συναδέλφισσες Δραγώνα και Φραγκουδάκη.

Δεύτερον, ουδέποτε ο Γιώργος Παπανδρέου ή άλλα πολιτικά πρόσωπα των μέχρι σήμερα κυβερνήσεων υιοθέτησαν την βίαιη γλωσσική και εκπαιδευτική τουρκοποίηση των Πομάκων και των Τσιγγάνων της Θράκης. Αυτό που υιοθέτησε ο σημερινός Πρωθυπουργός της χώρας, όσον αφορά στην εκπαιδευτική στήριξη των Μουσουλμάνων, ήταν:

α) η παροχή ελληνικής παιδείας,

β) η απόκτηση επάρκειας στην ελληνική γλώσσα,

γ) η παροχή ενισχυτικής διδασκαλίας σε όλα τα μαθήματα,

δ) η ειδική ενίσχυση (ποσόστωση) μουσουλμάνων υποψηφίων στα ελληνικά Α.Ε.Ι., και

τέλος, η εκπαιδευτική και κοινωνική ενσωμάτωση στην υπόλοιπη ελληνική κοινωνία όλων των μουσουλμάνων πολιτών της Θράκης με κάθε σεβασμό στις θρησκευτικές, γλωσσικές και πολιτιστικές τους ιδιαιτερότητες.

Και όλα αυτά συνέβησαν αφού ο Γιώργος Παπανδρέου και οι προκάτοχοί του αναγνώρισαν το καινοτόμο και πρωτοπόρο εκπαιδευτικό έργο που επιτελείτο στη Θράκη από ομάδα Πανεπιστημιακών δασκάλων του Δ.Π.Θ., ενώ κατόπιν, ο ίδιος υιοθέτησε ως Υπουργός Παιδείας τις ώριμες προτάσεις τους που προήλθαν από επταετή εμπειρία υλοποίησης εκπαιδευτικών δράσεων για μουσουλμάνους μαθητές. Αυτό το έργο της ομάδας του Δ.Π.Θ. είχε υιοθετηθεί και στηριχθεί παλαιότερα τόσο από την κυβέρνηση Μητσοτάκη όσο και από την κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου. Επιπλέον δε, είχε θαυμαστή αποδοχή σε ολόκληρη τη μουσουλμανική κοινωνία (αναλυτικότερη περιγραφή στο www.gpavlos.gr). Αυτό το έργο ήρθαν αρχικά να ενισχύσουν οι συναδέλφισσες Δραγώνα και Φραγκουδάκη, αλλά κατ' ουσίαν το αναίρεσαν, απογοητεύοντας όλους τους ωφελούμενους στη μουσουλμανική κοινωνία.

Ακόμη, ο Γιώργος Παπανδρέου και όλοι οι άλλοι Έλληνες πολιτικοί άνδρες, ανεξαρτήτως κομματικής προέλευσής τους δεν υιοθέτησαν ούτε θα μπορούσαν να υιοθετήσουν την διαπολιτισμική γκετοποίηση και διχοτόμηση της Θράκης. Αυτό που συνέβη ήταν ότι η διχοτομική και γκετοποιητική διαπολιτισμική φιλοσοφία των κ.κ. Δραγώνα και Φραγκουδάκη αποκοίμησε, αποπροσανατόλισε, παγίδευσε και αχρήστευσε την ελληνική Πολιτεία και τα καθ' ύλην αρμόδια Υπουργεία με καταστροφικές για την Θράκη συνέπειες.

7. Η απάντηση του γραφείου τύπου του Υπουργείου Παιδείας ολοκληρώνεται με την διατύπωση-κρίση: «Δεν προσφέρονται όλα τα θέματα για εντυπωσιασμό. Η κρισιμότητα ορισμένων επιβάλλει την κόκκινη γραμμή για όλους».

Είναι απαράδεκτο πολιτικά πρόσωπα σε μια δημοκρατική χώρα να επικαλούνται προσχηματικά την κρισιμότητα και την «κόκκινη γραμμή» της ευθύνης, προκειμένου να φιμώσουν και να εμποδίσουν την κριτική των πολιτών, και μάλιστα των ειδημόνων, στο έργο τους, κάτι το οποίο είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε μέλους μιας δημοκρατικής πολιτείας και ελεύθερης κοινωνίας. Εάν πράγματι, όσοι σήμερα ηγούνται της πολιτικής του Υπουργείου Παιδείας για την διαπολιτισμική εκπαίδευση, ήσαν αμερόληπτοι και δεν ένιωθαν ανασφάλεια και αβεβαιότητα, οι ίδιοι θα ζητούσαν από μέλη της ελληνικής ακαδημαϊκής κοινότητας να συνεισφέρουν με την πείρα τους συμβάλλοντας στο έργο της Πολιτείας.

Ακόμη, είναι απαράδεκτο, μια πανεπιστημιακή ομάδα, μέλη της οποίας βρέθηκαν σε θέση εξουσίας, να φιμώνει αυταρχικά με το πρόσχημα της ευθύνης και να αγνοεί επιδεικτικά κάθε άλλη άποψη και κριτική σκέψη.

Αν η κ. Δραγώνα είναι σίγουρη για την ορθότητα των απόψεων και των επιλογών της κατά τα τελευταία 13 χρόνια που ηγείται της Εκπαίδευσης των Μουσουλμανοπαίδων, ας επιλέξει να μας απαντήσει επί της ουσίας σε όλη την κριτική μας και όχι να ζητά να σιωπούμε, προκειμένου να μην φανερώνεται η αδυναμία αλλά και το άκρως επικίνδυνο των σχεδιασμών της για το μέλλον της Θράκης.

Εξ' άλλου, η κ. Δραγώνα γνωρίζει πολύ καλά το πόσο έχουμε σεβαστεί μέχρι σήμερα το όλο θέμα της Θράκης, προβαίνοντας μόλις τώρα για πρώτη φορά σε δημόσια κριτική του έργου της και αφού η ίδια ουδέποτε καταδέχθηκε να αφουγκραστεί πλείστες παραινέσεις και υποδείξεις που διατυπώθηκαν από επιστήμονες που πολύ πριν από αυτήν εργάζονται στη Θράκη και γνωρίζουν σε βάθος τα εκπαιδευτικά και λοιπά προβλήματά της.

Ακριβώς, λοιπόν, επειδή υπάρχει κόκκινη γραμμή εκπαιδευτικών παραχωρήσεων στην Θράκη, την οποία έχει υπερβεί η ομάδα των κ.κ. Δραγώνα και Φραγκουδάκη και τώρα καθιερώνεται αυτή η υπέρβαση με την νέα προκήρυξη του Υπουργείου της 23ης Μαρτίου 2010, θεωρούμε καθήκον μας να ενημερώσουμε την ελληνική Πολιτεία και την ελληνική κοινωνία, προκειμένου να λάβουν τα μέτρα τους πριν η «κόκκινη γραμμή» στην Θράκη απολήξει στη διχοτόμηση, αυτονόμηση, αυτοδιοίκηση ή ό,τι άλλο εις βάρος της ελληνικότητάς της και των ελληνικών συμφερόντων γενικότερα.

8. Η ομάδα Δραγώνα – Φραγκουδάκη του Πανεπιστήμιου Αθηνών όχι μόνον δεν κατόρθωσε μέχρι σήμερα να δώσει επαρκή και ικανοποιητική λύση στα προβλήματα της Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων στη Θράκη, αλλά ταυτόχρονα ανέπτυξε ένα ιδιότυπο εκπαιδευτικό και διαπολιτισμικό μονοπώλιο. Συγκεκριμένα, και στο όνομα του εκπαιδευτικού Προγράμματος της ομάδας αυτής του Πανεπιστημίου Αθηνών,

α) Η Γενική Γραμματέας Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης κ. Θ. Κόκλα, αρνήθηκε να υπογράψει προγραμματική σύμβαση υλοποίησης στην Θράκη εγκεκριμένου ευρωπαϊκού Προγράμματος πανελλήνιας εμβέλειας που στόχευε στην εκπαιδευτική και διαπολιτισμική στήριξη μουσουλμάνων, αλλοδαπών, οικονομικών μεταναστών και άλλων, το οποίο υλοποιείται από το Κέντρο Έρευνας Θεμάτων Ισότητας (Κ.Ε.Θ.Ι.) και άλλους φορείς.

β) Η Γενική Γραμματέας Ισότητας και Φύλου, κ. Μ. Στρατηγάκη, ως καθ' ύλην αρμόδια υποχρέωσε το Κ.Ε.Θ.Ι. να κλείσει δικές του δομές στήριξης γυναικών και να αποσυρθεί από τη Θράκη, ενώ συγχρόνως η ιδία απείλησε με ακύρωση του ανωτέρω ευρωπαϊκού Προγράμματος, εάν δεν εξαιρεθεί η Θράκη από αυτό.

γ) Εξαιτίας αυτής της αρνητικής στάσης των κ.κ. Κόκλα και Στρατηγάκη, έκλεισαν αναγκαστικά και έπαψαν να λειτουργούν στη Θράκη, 10 Κέντρα Στήριξης παιδιών, γυναικών και νέων, μουσουλμάνων και τσιγγάνων, τα οποία είχαν δημιουργηθεί μέσω προγράμματος καταπολέμησης της ανεργίας του Υπουργείου Εργασίας.

δ) Η κ. Θ. Δραγώνα σε προηγούμενη προκήρυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων για Μουσουλμανόπαιδες ανάγκασε -σύμφωνα με προφορική ομολογία του Πρυτάνεως- την διοίκηση του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης να αποκλείσει τη συμμετοχή μελών ΔΕΠ, τα οποία η ίδια δεν ενέκρινε, με την προφορική απειλή ότι εάν δεν υπακούσει η Διοίκηση του Δ.Π.Θ. θα αποκλειστεί η συμμετοχή ολόκληρου του Πανεπιστημίου.

Συνοψίζουμε, τέλος, την απάντηση μας στα σχόλια του Γραφείου Τύπου του Υπουργείου Παιδείας, το οποίο απέφυγε κάθε ουσιαστική τοποθέτηση στις εις βάρος του καταγγελίες περί εκπαιδευτικής τουρκοποίησης της Θράκης, λέγοντας συμπερασματικά τα ακόλουθα:

Οι κ.κ. Δραγώνα και Φραγκουδάκη όχι μόνο απέτυχαν να δώσουν λύσεις στο εκπαιδευτικό πρόβλημα των Μουσουλμάνων στην Θράκη, αλλά επί πλέον με τη παγίδευσαν με τη διαπολισμική τους φιλοσοφία και ιδεολογία και αχρήστευσαν προσπάθειες καθ' ύλην αρμόδιων Υπουργείων που στόχευαν στην ουσιαστική υποστήριξη του εθνικού συμφέροντος, αλλά και στον απεγκλωβισμό των Μουσουλμάνων από γκετοποιητικές, απομονωτικές και διχοτομικές στρατηγικές. Πιο συγκεκριμένα:

Δεν δημιούργησαν – ενώ μπορούσαν – βιώσιμες εκπαιδευτικές δομές στους τόπους διαβίωσης των μουσουλμάνων πολιτών της Θράκης, στερώντας σύσσωμη την ορεινή Θράκη και άλλες περιοχές από ουσιώδη εκπαιδευτική στήριξη. Έτσι, χάθηκε πολύτιμος χρόνος για την επίλυση καίριων και ζωτικής σημασίας εκπαιδευτικών προβλημάτων.

Δεν άγγιξαν τα ουσιαστικά προβλήματα της μουσουλμανικής κοινωνίας, ιδιαίτερα δε των παιδιών και των γονέων τους.

Επιβάλλουν την τουρκική ως την μόνη κοινή γλώσσα όλων των Μουσουλμάνων της Θράκης.

Αντί της ορθής επιστημονικά ορολογίας της ελληνικής ως «ξένη γλώσσα», εισάγουν τον όρο «δεύτερη γλώσσα» για την ελληνική, εγκαινιάζοντας έτσι μια νέα εκπαιδευτική εποχή στη Θράκη, με την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα και την τουρκική ως πρώτη για όλους τους μουσουλμάνους.

Επιβάλλουν την τουρκική στα δίγλωσσα νηπιαγωγεία, χωρίς να υιοθετούν και να στηρίζουν τις υπόλοιπες μητρικές γλώσσες των μουσουλμάνων πολιτών της Θράκης.

Δεν προώθησαν κατ' ουσίαν ουδόλως την εκπαιδευτική και κοινωνική παρουσία της ελληνικής Πολιτείας στους τόπους διαβίωσης των μουσουλμάνων, ιδίως στην ορεινή Θράκη αλλά και στους οικισμούς των τσιγγάνων.

Δημιούργησαν και επέβαλαν μονοπωλιακό εκπαιδευτικό ολοκληρωτισμό και αντιδημοκρατική εκδίωξη από τη Θράκη κάθε άλλου φορέα ή προγράμματος που αποσκοπούσε στην εκπαιδευτική και κοινωνική στήριξη των μουσουλμάνων πολιτών,

Παγίδευσαν την ελληνική Πολιτεία σε ασύμμετρες παραχωρήσεις στη Θράκη ενισχύοντας τις διεκδικήσεις τις Τουρκίας εις βάρος της Ελλάδας που στοχεύουν στην μετατροπή μιας θρησκευτικής πολυγλωσσικής και πολυεθνοτικής μειονότητας σε εθνική, γλωσσικώς ενιαία και βιαίως μετατρεπόμενη σε τουρκική μειονότητα, αντίθετα προς τις Διεθνείς Συμβάσεις και το Διεθνές Δίκαιο.

Τέλος, το Υπουργείο Παιδείας, υιοθετώντας την διαπολιτισμική φιλοσοφία των Καθηγητριών Δραγώνα-Φραγκουδάκη, όχι μόνον ενισχύει δραστικά την γκριζοποίηση και εκπαιδευτική διχοτόμηση της Θράκης, αλλά επιπλέον εισάγει ένα μοντέλο το οποίο, εάν δεν αναιρεθεί άμεσα, θα επεκταθεί επικίνδυνα σε ολόκληρη την Ελλάδα, όπου διαβιούν μη ελληνόφωνες μειονοτικές ομάδες (μετανάστες, αλλοδαποί, κλπ), με ορατό τον κίνδυνο στα επόμενα χρόνια η Ελλάδα να απωλέσει την πολιτειακή, γλωσσική και κοινωνική της ομοιογένεια και ενότητα.

Με τον τρόπο αυτό η διαπολιτισμική φιλοσοφία των Καθηγητριών Δραγώνα – Φραγκουδάκη, εάν καθιερωθεί ως πολιτική πράξη, όπως έχει αρχίσει να γίνεται στη Θράκη, θα είναι η βάση για τη δημιουργία εκπαιδευτικού, διαπολιτισμικού και κοινωνικού χάους, όχι μόνον στη Θράκη αλλά και σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια.

 

ΠΗΓΗ: 27-05-2010, http://www.gpavlos.gr/article.php?p=14&id=26

---

[1] Η απάντηση του Υπουργείου Παιδείας στα πρόσφατα δημοσιεύματα

---

 

Από το Γραφείο Τύπου του Υπουργείου Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

 

Αναρτούμε εδώ την απάντηση του Υπουργείου Παιδείας προς τις εφημερίδες σχετικά με πρωτοσέλιδα δημοσιεύματά τους (22 και 23 Μαΐου 2010) με αφορμή τις δύο επιστολές προς την Υπουργό Παιδείας, κ. Άννα Διαμαντοπούλου και την Ειδική Γραμματέα του Υπουργείου Παιδείας, κ. Θάλεια Δραγώνα

 

Απαντώντας σε πρωτοσέλιδα του Κυριακάτικου Τύπου περί «Φερετζέ στα σχολεία της Θράκης» και «Προώθησης του Γενιτσαρισμού», κάνουμε τις παρακάτω διευκρινήσεις, ξεκαθαρίζοντας ότι:

Στόχος είναι η ενίσχυση της ελληνομάθειας ανάμεσα στα παιδιά της μουσουλμανικής μειονότητας. Κάθε ηθελημένη ή αθέλητη πρόκληση σύγχυσης με αβασάνιστα σχόλια και επιπόλαιες κρίσεις επί του θέματος, είναι πολλαπλώς επιζήμια.

Με την εν λόγω, προκήρυξη διασφαλίζουμε την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, που διδάσκουν σε παιδιά της μειονότητας, ώστε να αποκτήσουν τα αναγκαία γλωσσολογικά και παιδαγωγικά εργαλεία για την καλύτερη εμπέδωση της ελληνομάθειας των μαθητών τους, την καλύτερη επίδοσή τους και την ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία ως ισότιμων πολιτών. Η άριστη γνώση της Ελληνικής είναι προϋπόθεση ένταξης και επιτυχίας.

Η εν λόγω πρόσκληση, αποτελεί τη συνέχεια μίας επιτυχημένης πολιτικής που ξεκίνησε όταν ο σημερινός Πρωθυπουργός ήταν Υπουργός Παιδείας και ακολούθησαν έκτοτε όλοι οι Υπουργοί Παιδείας όλων των μέχρι σήμερα Κυβερνήσεων.

Οι μαθητές – μέλη της μουσουλμανικής κοινότητας, πρέπει με σωστή μέθοδο να διδάσκονται, ώστε να μαθαίνουν την Ελληνική γλώσσα. Οι μαθητές αυτοί φοιτούν είτε στα μειονοτικά είτε στα δημόσια σχολεία. Οι εκπαιδευτικοί τους (μειονοτικών και δημόσιων σχολείων) χρειάζεται να κατέχουν τις μεθόδους διδασκαλίας της ελληνικής, ως γλώσσας που δεν είναι η μητρική των παιδιών.

Η εκμάθηση της τουρκικής γλώσσας ως γλώσσας επιλογής και μόνον (όπως και οι άλλες ξένες γλώσσες) στα δημόσια σχολεία της Θράκης είναι θεσμοθετημένη από το 2005 και επ' αυτού δεν αλλάζει το παραμικρό.

Δεν προσφέρονται όλα τα θέματα για εντυπωσιασμό. Η κρισιμότητα ορισμένων, επιβάλλει την «κόκκινη γραμμή» της ευθύνης για όλους.

 

Από το Γραφείο Τύπου

 

ΠΗΓΗ: 24-05-2010,  http://www.gpavlos.gr/article.php?p=14&id=25

Αγνοημένη από τις επίσημες στατιστικές αυξάνεται ραγδαία η εργασία ανηλίκων

 

Του Θανάση Τσιριγώτη

 

Δεν πρόλαβε να κοπάσει ο πολιτικός θόρυβος από την ψήφιση του Mνημονίου από τη Βουλή και το Υπουργείο Παιδείας επανέρχεται. Η Α. Διαμαντοπούλου ύστερα από τον «κακό βαθμό» που πήρε από τις αξιολογήσεις Παγκάλου, επανέρχεται δριμύτερη στο δρόμο του Mνημονίου. Έτσι την 1 Ιουλίου (και αφού αποδοκιμάστηκε από εκπαιδευτικούς και φοιτητές η φιέστα που προετοίμαζε το ΠΑΣOΚ στο ξεν. Τιτάνια) παρουσίασε στο υπουργικό Συμβούλιο το νομοσχέδιο για την ανάπτυξη της «δια βίου μάθησης». Είχε προηγηθεί ο νόμος για τη μαθητεία από το χώρο του σχολείου, όπου εργοδότες και κεφάλαιο θα αντλούν φτηνή εργατική δύναμη.

Σημειώνουμε ότι στη χώρα μας τα παιδιά αποτελούν το 30% του εργατικού δυναμικού και πάνω από 80.000 παιδιά ηλικίας 14 – 19 χρόνων εργάζονται, χωρίς να υπολογίζονται τα δεκάδες χιλιάδες παιδιά προσφύγων, οικονομικών μεταναστών και αλλοδαπών που τα εκμεταλλεύονται κάθε λογής δουλέμποροι. Και στους τελευταίους συγκαταλέγουμε εκτός από τους τυπικούς εργοδότες, το οικογενειακό και «φιλικό» περιβάλλον.

Σήμερα σε διεθνές επίπεδο πάνω από 200 εκατομμύρια παιδιά βρίσκονται υπό καθεστώς δουλείας, ενώ κάθε 3 δευτερόλεπτα σε κάποιο σημείο του πλανήτη πεθαίνει ένα παιδί εξαιτίας της φτώχειας, δηλαδή 1.200 παιδιά ανά ώρα!!! Tα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την τελευταία ετήσια Έκθεση για την Aνθρώπινη Aνάπτυξη του Oργανισμού Hνωμένων Eθνών, τη στιγμή που τα χαμηλότερα ποσοστά της σχετικής παιδικής φτώχειας (κάτω του 5%) έχουν επιτευχθεί στις τέσσερις σκανδιναβικές χώρες (Δανία, Φινλανδία, Nορβηγία και Σουηδία) και η Eλλάδα βρίσκεται στη μέση περίπου της κατάταξης με 12,4%.

H παιδική εργασία στην Eλλάδα είναι στο περιθώριο της έρευνας, όχι γιατί ερευνητές ή πανεπιστημιακοί ή οργανώσεις υπεράσπισης ανθρωπίνων και κοινωνικών δικαιωμάτων δεν ενδιαφέρονται, αλλά γιατί το στοίχημα της απασχόλησης, που αποτελεί κορυφαίο θέμα στη σχέση της χώρας με την Eυρωπαϊκή Ένωση, δεν πρέπει να έχει «γκρίζες ζώνες». Kαθώς, λοιπόν, η λέξη «ευημερία» συνεχώς αυξάνει τη συχνότητα χρήσης της στην πολιτική και οικονομική σκηνή της χώρας, μερικά στοιχεία έρχονται να δοκιμάσουν την ουσία της. Στοιχεία που αποκρύπτονται ή ακόμη χειρότερα αγνοούνται από την επίσημη κρατική εξουσία. Άλλωστε, η χώρα μας έχει το μοναδικό πλεονέκτημα να εμφανίζει ακόμα και σήμερα κενά στοιχείων σε πολλές επίσημες ευρωπαϊκές στατιστικές αναφορές.

Mε την πολιτική που ακολουθείται σήμερα στον τρόπο συλλογής δεδομένων, η εθνική στατιστική υπηρεσία το δεύτερο τρίμηνο του 2006 δίνει πληθυσμό 8.000 παιδιών εργαζομένων ηλικίας 16 – 18. Aυτό όμως δεν είναι το πραγματικό για την Eλλάδα νούμερο. Tα πραγματικά στοιχεία της ντροπής για τη χώρα μας δείχνουν ότι 100.000 με 150.000 ανήλικοι κάτω των 18 ετών εργάζονται, ενώ μόλις λιγότεροι από 30.000 εξ' αυτών εργάζονται νομίμως. Δυστυχώς, μέσα σε αυτό τον πληθυσμό καταγράφεται απασχόληση ανηλίκων σε χείριστες μορφές εργασίας, όπως δουλειά στο δρόμο, πορνεία, εξαναγκαστική εργασία, κ.ά. Tην ίδια στιγμή, στη χώρα μας 460.000 παιδιά ηλικίας κάτω των 18 ετών ζουν σε συνθήκες φτώχειας, ενώ το Παιδαγωγικό Iνστιτούτο, χωρίς να συμπεριλαμβάνει τον πληθυσμό Pομά και μεταναστών, υπολογίζει πως γύρω στις 40.000 παιδιά ετησίως εγκαταλείπουν το σχολείο πριν την ολοκλήρωση της εννιάχρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης και οδηγούνται στην αγορά εργασίας.

H ισχύουσα ελληνική νομοθεσία για την εργασία των ανηλίκων (N. 1837/89) είναι προσαρμοσμένη στις διατάξεις της 138 διεθνούς σύμβασης εργασίας, σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται σε παιδιά άνω των 14 ετών να εκτελούν ελαφρές εργασίες. Για τις προσπάθειες καθορισμού προϋποθέσεων εργασίας των ανηλίκων συντάχθηκε προεδρικό διάταγμα που αφορά κάθε ανήλικο κάτω των 18 ετών. Σύμφωνα με αυτό, ορίζεται ως παιδί, κάθε νέος που δεν έχει συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας του ή όποιος νέος υπόκειται ακόμα σε υποχρεωτική σχολική φοίτηση.

Παράλληλα, απαγορεύεται η εργασία των παιδιών, εκτός αυτών που – κατόπιν άδειας της Eπιθεώρησης Eργασίας – μπορούν να εργαστούν υπό προϋποθέσεις σε καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, διαφημιστικά προγράμματα, επιδείξεις μόδας, ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εγγραφές. Eπιπλέον, το Π.Δ. απαγορεύει την υπερωριακή και νυχτερινή απασχόληση από τις 10.00 το βράδυ έως τις 06.00 το πρωί των νέων κάτω των 18 ετών. Θέτει όρους εργασίας προστατεύοντας τους ανήλικους από ειδικούς κινδύνους – φυσικούς, βιολογικούς και χημικούς παράγοντες – τους οποίους διατρέχει η υγιεινή, η ασφάλεια και ανάπτυξή τους. Tι γίνεται όμως στην πραγματικότητα;

Yπολογίζεται ότι τα εργαζόμενα ανήλικα παιδιά, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνή Oργανισμού Eργασίας, αγγίζουν τα 246 εκατομμύρια ανά τον κόσμο, από τα οποία τα 171 εκατομμύρια εργάζονται κάτω από επικίνδυνες συνθήκες, χωρίς την τήρηση των στοιχειωδών κανόνων υγιεινής και ασφάλειας. Στην Eλλάδα, εκτιμάται ότι κάθε χρόνο 10.000 παιδιά εγκαταλείπουν το σχολείο και μάλιστα την υποχρεωτική εκπαίδευση, ενώ συναντάμε περίπου 50.000 παιδιά να δουλεύουν σε εργοστάσια, χωράφια και καταστήματα.

Φυσικά όλα τα παραπάνω αποτελούν τυπικές εκδοχές της νομοθεσίας και απέχουν παρασάγγας από την πραγματικότητα. Η αλήθεια είναι ότι η παιδική εργασία αποτελεί μια πρώτης τάξης πηγή εσόδων για το καπιταλιστικό σύστημα, φτηνή εργατική δύναμη και μοχλό ανατροπής των εργασιακών σχέσεων.

 

ΠΗΓΗ: 10/07/2010 – 09:50, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=4930

Τι είναι αυτό που χρειάζεται επειγόντως σήμερα;

 

Του Δημήτρη Καζάκη*

 

Το σκηνικό είναι γνώριμο από παλιά. Το έργο έχει παιχτεί πολλές φορές από την εποχή της «ενωμένης αριστεράς» του 1974, του πάλαι ποτέ ενιαίου συνασπισμού της δεκαετίας του '80 και πάει λέγοντας μέχρι τις μέρες μας. Κάθε φορά που η ζωή και η ταξική πάλη επιτάσσει να στραφούμε στον κόσμο, στους απλούς εργαζόμενους, να οργανώσουμε τη μαζική πάλη τους, να βοηθήσουμε στο ξεκαθάρισμα των άμεσων στόχων και των αιτημάτων εκείνων που θα επιτρέψουν να γεννηθεί ένα αληθινό πλειοψηφικό κίνημα μέσα στο λαό και την εργατική τάξη, ορισμένοι αναζητούν καταφύγιο στο διάλογο της αριστεράς στη βάση του «όλοι αριστεροί είμαστε, προς τι το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός».

Έτσι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να συζητήσει τα πάντα από την παγκόσμια καπιταλιστική κρίση και την σοσιαλιστική προοπτική έως την παύση πληρωμών και τη διαγραφή του χρέους, την εθνικοποίηση τραπεζών, αλλά και την υπεράσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. Και μέχρι να τα συζητήσει όλα αυτά και πολύ περισσότερο μέχρι να καταλήξει σε διεργασίες κοινής δράσης των δυνάμεων της αριστεράς, κάτι πρέπει να κάνουν και οι εργαζόμενοι. Τι; Χαρακίρι; Ή μήπως είναι καταδικασμένοι να ζουν μέσα στην απόγνωση μέχρις ότου, ως άλλος από μηχανής θεός, έρθει να τους σώσει η αριστερά;

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι είναι πολλοί στην αριστερά που – πίσω από τον όποιο αντικαπιταλιστικό βερμπαλισμό τους – τρέμουν το αίτημα της άρνησης του χρέους και της ρήξης που συνεπάγεται με τον «σκληρό πυρήνα» του κυρίαρχου συστήματος. Γνωρίζουμε επίσης ότι είναι πολλοί εκείνοι που θεωρούν αμάρτημα καθοσιώσεως ακόμη και το να τεθεί θέμα ευρώ ή ΕΕ. Γι' αυτό άλλωστε και απουσιάζει ακόμη και ως θέμα συζήτησης της εν λόγω πρωτοβουλίας. Υπάρχει μόνο η γενική αναφορά για «αντιμετώπιση θεσμικών μορφών καπιταλιστικής ολοκλήρωσης», όπου πολύ βολικά μπορούν να χαθούν τα πάντα. Ενώ άλλοι προτιμούν να ξεφύγουν από την σκληρή πραγματικότητα με όνειρα για τις Ενωμένες Σοσιαλιστικές Πολιτείες της Ευρώπης. Δικαίωμά τους. Γιατί όμως η συζήτηση θα πρέπει να πέσει σ' αυτό το επίπεδο; Γιατί θα πρέπει να διεξαχθεί από μηδενική βάση και όχι στη βάση των άμεσων αιτημάτων του κινήματος;

Και το ερώτημα που τίθεται είναι απλό: Μπορεί σήμερα να υπάρξει οποιαδήποτε κίνηση προς τα εμπρός, οποιαδήποτε προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η επίθεση, αν δεν ξεκινά από τα ελάχιστα, δηλαδή από την άρνηση του χρέους και την έξοδο από το ευρώ με όλα τα συνοδευτικά μέτρα που έχουν διατυπωθεί και τεκμηριωθεί; Τι σόι συζήτηση ή διάλογος είναι αυτός που αντί να έχει ως αφετηρία του το πώς πρέπει αυτά τα άμεσα και επείγοντα αιτήματα να εξειδικευτούν και να προωθηθούν με όρους μαζικού κινήματος, τα θέτει υπό αμφισβήτηση; Τι εξυπηρετεί κάτι τέτοιο, εκτός από τη σύγχυση και τον αποπροσανατολισμό; Γιατί αυτός ο διάλογος θα πρέπει να νομιμοποιήσει ως αριστερές ή προοδευτικές εκείνες τις απόψεις που αντιπαλεύουν τα βασικά αυτά αιτήματα μέσα στο κίνημα; Μήπως γιατί μιλούν κι αυτές εξ ονόματος της αριστεράς και του σοσιαλισμού; Είναι κάτι τέτοιο επαρκές κριτήριο;

Η περίοδος στην οποία βρισκόμαστε δεν είναι συνηθισμένη. Οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές και αδυσώπητες. Δεν αφήνουν περιθώρια για γενικές αναζητήσεις στο χώρο της αριστεράς. Τα πράγματα είναι εξαιρετικά απλά. Ή θα κινητοποιηθεί η μεγάλη πλειοψηφία της εργατικής τάξης, των εργαζομένων, του λαού και της νεολαίας, ή θα ζήσουμε πρωτόγνωρες καταστάσεις κοινωνικής αποσύνθεσης και διάλυσης. Πώς όμως θα γίνει να κινητοποιηθεί η πλειοψηφία του λαού; Με εκκλήσεις για να βγει στο δρόμο και να ανατρέψει την κυβέρνηση και τα μέτρα; Αρκεί αυτό, ή αποτελεί ένα βολικό άλλοθι για να χρεωθεί στου ίδιους τους εργαζόμενους η ήττα σύμφωνα με το γνωστό «εμείς τα λέγαμε, καλούσαμε τον κόσμο να ξεσηκωθεί, αλλά αυτός είναι βλάκας και δεν καταλαβαίνει.»

Το ζητούμενο σήμερα δεν είναι η ενότητα της αριστεράς, ούτε ένα αριστερό μέτωπο, όπως κι αν το εννοεί κανείς, αλλά η ενότητα δράσης της πλειοψηφίας του λαού. Και η πλειοψηφία αυτή δεν βρίσκεται σήμερα στην αριστερά, ούτε καν έχει εμπιστοσύνη στην αριστερά. Όχι γιατί η αριστερά είναι διασπασμένη, αλλά γιατί δεν απαντά στα άμεσα προβλήματά του με τρόπο πειστικό και ρεαλιστικό από τη σκοπιά των συμφερόντων του. Γι' αυτό και η ενότητα δράσης του λαού δεν περνά αναγκαστικά μέσα από την κοινή δράση της αριστεράς, αλλά μέσα από ένα ενιαίο κοινωνικοπολιτικό μέτωπο των ίδιων των εργαζομένων. Κι αυτό απαιτεί μια εντελώς διαφορετική ενότητα. Όχι μια ενότητα για την ενότητα, αλλά μια ενότητα ανοικτή σε όλους, σε όλες τις δυνάμεις του λαού, που αποδέχονται την κοινή δράση ενάντια στον κοινό εχθρό στη βάση των πιο άμεσων και ζωτικών αιτημάτων για την επιβίωση των εργαζομένων και της χώρας.

Για να κατακτηθεί μια τέτοια ενότητα στην πράξη πρέπει πρώτα να χωρίσουμε για να ενωθούμε. Όχι για να ενωθούμε μεταξύ μας, αλλά για να ενωθούμε πρώτα και κύρια με τον απλό κόσμο. Και πρέπει πρώτα να χωρίσουμε με όλους εκείνους που μπορεί να φωνάζουν πιο δυνατά απ' όλους ενάντια στην κυβέρνηση, τα μέτρα, το ΔΝΤ, το μνημόνιο, αλλά δεν τολμούν να απαντήσουν ανοιχτά και ξεκάθαρα – από τη σκοπιά των συμφερόντων των εργαζομένων και του λαού – τι πρέπει να κάνουμε με το χρέος και με το ευρώ. Αυτό το ενιαίο μέτωπο της πλειοψηφίας των εργαζομένων δεν μπορεί να το εκφράσει κανένα σχέδιο της «παναριστεράς», όσο ριζοσπαστικό κι αν εμφανίζεται στα λόγια, όπως άλλωστε δεν το εξέφρασε ποτέ έως τώρα. Όσοι συναρπάζονται με τέτοια εγκεφαλικά σχέδια αρνούνται ή αδυνατούν να κατανοήσουν ότι η αριστερά έχει μόνο ένα χρέος: να φανεί χρήσιμη στον αγώνα που διεξάγει σήμερα η εργατική τάξη και γενικά ο λαός για την επιβίωση του. Αν δεν μπορεί να το κάνει αυτό οφείλει να καταλήξει στο σκουπιδοτενεκέ της ιστορίας.

Υπάρχει αριστερά σήμερα που μπορεί και πρέπει να πρωτοστατήσει σ' ένα τέτοιο ενιαίο μέτωπο; Ναι υπάρχει. Δεν θα την βρείτε στις ηγεσίες και τους μηχανισμούς των κομμάτων της, ούτε στους διαλόγους των «επωνύμων» επί παντός επιστητού. Θα την βρείτε να αναπτύσσεται ραγδαία μέσα στους χώρους δουλειάς και τις γειτονιές, εκεί όπου αρχίζουν να ξεπετάγονται για πρώτη φορά τα έμβρυα μιας αυθεντικής λαϊκής οργάνωσης, μέσα από επιτροπές και πρωτοβουλίες μέχρι χθες ανένταχτων, αλλά και ενταγμένων, που ψάχνουν να βρουν τρόπους κοινής δράσης με τους γείτονες και τους συναδέλφούς τους για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα πιο κρίσιμα και επείγοντα προβλήματα της περιόδου. Πρόκειται για μια κρίσιμη μάζα αγωνιστών που διατρέχει οριζόντια τα κόμματα και τις οργανώσεις της αριστεράς και ξέρει να θέτει τα πιο άμεσα αιτήματα της κοινής δράσης πάνω από τις γενικότερες ιδεολογικοπολιτικές διαφορές. Εκεί βρίσκεται η ελπίδα. Κι εκεί μόνο μπορεί να στηριχθεί μια αληθινή πολιτική πρωτοβουλία που δεν θα αναλώνεται με τα όποια κοινά σημεία της αριστεράς, αλλά θα θέτει ως άμεση και επείγουσα ανάγκη το ενιαίο μέτωπο των ίδιων των εργαζομένων, της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού.

 

9/7/2010,

 

* Ο Δημήτρης Καζάκης είναι οικονομολόγος -αναλυτής.

 

Το άρθρο προτάθηκε για δημοσίευση στο «Δρόμο της αριστεράς» για το Σάββατο 10-07-2010, όπου και δημοσιεύτηκε.