Η εμπλοκή της χώρας στις επιχειρήσεις στη Λιβύη εξυπηρετεί άριστα το καρτέλ πετρελαίου

Του Δημήτρη Καζάκη

Η απόφαση για άμεση εμπλοκή της Ελλάδας στη στρατιωτική επέμβαση στη Λιβύη, πρώτη φορά μετά την Κορέα, φανερώνει ακόμη μια φορά πόσο επικίνδυνη και πόσο αδίστακτη είναι η σημερινή κυβέρνηση.

Ο πρωθυπουργός είπε στη Βουλή ότι η Ελλάδα παρέχει μόνο «επικουρική υποστήριξη και δεν συμμετέχει στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Λιβύη», παρ’ ότι ολόκληρος ο διεθνής Τύπος στις ΗΠΑ, τη Γαλλία και τη Γερμανία βοά για τις δεσμεύσεις εμπλοκής που έχει αναλάβει η Ελλάδα. Ειδικά σε περίπτωση που οι επιχειρήσεις στη Λιβύη πάρουν σε μάκρος και απαιτήσουν, εκτός όλων των άλλων, χερσαία εισβολή.

Το γεγονός ότι ακόμη και η «επικουρική υποστήριξη» αντιβαίνει στις διατάξεις του συντάγματος, που απαιτούν ως μοναδική αποστολή των ενόπλων δυνάμεων της χώρας την εθνική άμυνα, δεν φαίνεται να απασχολεί κανέναν στην κυβέρνηση.

Ο κ. Παπανδρέου χαρακτήρισε θέμα εθνικής σημασίας την κατάσταση στη Λιβύη και είπε: «Η Ελλάδα δεν πρόκειται να γίνει ο επιτήδειος ουδέτερος στις εξελίξεις στην περιοχή. Η στάση αυτή δεν θα βοηθούσε τα εθνικά συμφέροντα», ανέφερε ο πρωθυπουργός και δικαιολόγησε τις επιλογές της διεθνούς κοινότητας για τη Λιβύη, ώστε, όπως ανέφερε, να αποφευχθεί η ομαδική σφαγή αμάχων και ένα συνεπαγόμενο μαζικό κύμα μετανάστευσης, καθώς και για να υπηρετηθούν οι δημοκρατικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.

Το γεγονός είναι ότι ο κ. Παπανδρέου και η παρέα του σίγουρα δεν είναι «επιτήδειοι ουδέτεροι»: έχουν αποδείξει ότι είναι απλά επιτήδειοι. Η «επικουρική υποστήριξη» στην ιμπεριαλιστική σφαγή του λιβυκού λαού, προκειμένου να μετατραπεί η Λιβύη σε προτεκτοράτο των πετρελαϊκών και άλλων επιχειρηματικών συμφερόντων της αγοράς, έδωσε μια ακόμη ευκαιρία στη σημερινή κυβέρνηση να αποδείξει πόσο ανοιχτή είναι στις διεθνείς αγορές και πόσο αξιόπιστη όταν αναλαμβάνει δεσμεύσεις έναντι του επενδυτικού υπόκοσμου που ακολουθεί τις στρατιές της Δύσης στις «ανθρωπιστικές επεμβάσεις» της ανά την υφήλιο.

«Ως χώρα έχουμε συμφέρον να συμβάλουμε στην ενίσχυση της διεθνούς μας αξιοπιστίας χωρίς τη λογική των δύο μέτρων και δύο σταθμών», ανέφερε ο κ. Παπανδρέου ξεκαθαρίζοντας ότι και η συμμετοχή σε επεμβάσεις αποτελεί μέρος της αποκατάστασης της αξιοπιστίας στις διεθνείς αγορές.

Η συμμετοχή της κυβέρνησης Παπανδρέου δεν οφείλεται μόνο ή απλά στις προφανείς σχέσεις δουλικότητας που τη διακρίνει απέναντι στο ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ. Συνιστά μια σοβαρή αλλαγή του βασικού δόγματος της εξωτερικής πολιτικής, η οποία συνδέεται άρρηκτα με την προσέγγιση με το Ισραήλ και αποκαλύπτει την ένταξη της Ελλάδας στους πολεμικούς σχεδιασμούς των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην ευρύτερη περιοχή της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου.

Συνιστά επιπλέον απόδειξη της σύμφυσης, της απροκάλυπτης ταύτισης αυτής της κυβέρνησης με τα πιο αδίστακτα και κερδοσκοπικά συμφέροντα της διεθνούς αγοράς. Η εμπλοκή της χώρας στις επιχειρήσεις στη Λιβύη εξυπηρετεί άριστα το καρτέλ πετρελαίου της Μεσογείου με έδρα τη Μασσαλία, στο οποίο περιλαμβάνονται και τα πάλαι ποτέ κρατικά Ελληνικά Πετρέλαια Α.Ε. Γι' αυτό και η Γαλλία, που οι δικές της πετρελαϊκές επιχειρήσεις, μαζί με την ισπανική Repsot, ηγούνται του καρτέλ, βιάστηκε να επιτεθεί στη Λιβύη χωρίς να περιμένει ούτε καν τις ΗΠΑ.

Ευκαιρία κερδοσκοπίας

Η επιχείρηση στη Λιβύη προσφέρει μια ιδανική ευκαιρία κερδοσκοπίας με τις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες πολλοί παρατηρητές πιστεύουν ότι μπορεί να εκτιναχθούν έως και τα 220 δολ. το βαρέλι στο τέλος του 2011. Προσφέρει επίσης την ευκαιρία για ανεξέλεγκτες ανατιμήσεις στις τιμές διύλισης, που αποφασίζονται στην έδρα του καρτέλ στη Μασσαλία και πληρώνει η ελληνική οικονομία στομονοπώλιο του ομίλου Ελληνικά Πετρέλαια Α.Ε. 'Εχει ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι ο όμιλος, που ουσιαστικά μονοπωλεί τον τομέα διύλισης πετρελαίου και διακίνησης καυσίμων στη χώρα,παρουσίασε καθαρά κέρδη το 2010 της τάξης των 180 εκατ. ευρώ, παρά την κρίση και τη συρρίκνωση της οικονομίας.

Ο κύριος διευθύνων σύμβουλος του ομίλου σχολίασε: «Πετύχαμε ικανοποιητικά αποτελέσματα λόγω του καλύτερου διεθνούς περιβάλλοντος διύλισης, της αύξησης των τιμών πετρελαίου, της ενδυνάμωσης του δολαρίου καθώς και της σημαντικής προόδου στα έργα βελτίωσης αποδοτικότητας, τα οποία αντιστάθμισαν το δυσμενές περιβάλλον στην εγχώρια αγορά».

Με άλλα λόγια τα Ελληνικά Πετρέλαια εξαρτούν την κερδοφορία τους από τη χειραγώγηση των τιμών, την κερδοσκοπία σε διεθνές επίπεδο και φυσικά την «εξωστρέφεια» τους. Δηλαδή την επέκταση σε γειτονικές χώρες με τον έλεγχο της διύλισης στο κράτος των Σκοπίων, αλλά και με την ΕΚΟ, η οποία ελέγχει σημαντικό μέρος του δικτύου καυσίμων σε Σερβία και Βουλγαρία, όπου σημείωσε αύξηση κερδών το 2010 κατά 25%. 

Ένας από τους λόγους ήταν και η αυξημένη κίνηση από Βορειοελλαδίτες που μεταβαίνουν σ' αυτές τις χώρες για να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ με χαμηλότερες τιμές.

Την κερδοσκοπία με τις τιμές και την αυξανόμενη εξωστρέφεια του μονοπωλίου της διύλισης, αλλά και του διεθνούς καρτέλ καυσίμων υπηρετεί, εκτός όλων των άλλων, η εμπλοκή της κυβέρνησης στον τυχοδιωκτισμό του ΝΑΤΟ στη Λιβύη. Άλλωστε ο πρωθυπουργός της χώρας δεν χάνει ευκαιρία να θριαμβολογεί για τη δυναμική των εξαγωγών τους τελευταίους μήνες, η οποία οφείλεται κατά κύριο λόγο σε μια εντυπωσιακή άνοδο της εξαγωγής πετρελαιοειδών γύρω στο 25%. Ούτε εμιράτο πετρελαίων να ήταν η Ελλάδα. Αν και πολύ φοβάμαι ότι η χώρα έχει μετατραπεί σε τυπικό εμιράτο, όχι πετρελαίων, αλλά τυχοδιωκτών της οικονομίας και της πολιτικής.
Αυτή ακριβώς η ταύτιση συμφερόντων κυβέρνησης, μονοπωλίων και καρτέλ, ειδικά στον τομέα του πετρελαίου και των καυσίμων, αλλά και σε άλλους τομείς, ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο που θα σημάνει την άμεση εμπλοκή της χώρας σε πολύ άσχημες περιπέτειες στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια, καθώς η Δύση επέλεξε να την αναφλέξει με αυτόν τον τρόπο. Κι όλα αυτά για να ενισχυθεί η «επιχειρηματική εξωστρέφεια» της ελληνικής οικονομίας.

«Τέλος» η εσωτερική αγορά

Θα πρέπει να έχουμε καθαρό ότι, καθώς η εσωτερική αγορά πεθαίνει, χάνει κάθε δυναμική τζίρου και αγοραστικής δύναμης, το μόνο που μένει για μια πολιτική εξουσία που αρνείται να σπάσει τα δεσμά της εξάρτησης και της υποτέλειας είναι η εξωστρέφεια. Τι σημαίνει αυτό; Ότι οι κυβερνήσεις από εδώ και μπρος θα είναι πιο επιρρεπείς και πρόθυμες να ενισχύσουν τυχοδιωκτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό επ' ωφελεία οικονομικών ομίλων και επιχειρηματικών συμφερόντων που δεν ενδιαφέρονται πια τόσο για την εγχώρια αγορά.

Άλλωστε η προοπτική είναι, με ή χωρίς δημόσιο χρέος, να συρρικνωθεί δραματικά η εγχώρια καταναλωτική ζήτηση τόσο των νοικοκυριών όσο και του κράτους, Αυτό σημαίνει ότι δεν προβλέπεται ανάκαμψη της εσωτερικής αγοράς τουλάχιστον στο μεσοπρόθεσμο μέλλον. Γι' αυτό δίνεται τέτοια έμφαση στη λεγόμενη εξωστρέφεια των επιχειρήσεων και της οικονομίας.

Οι πολιτικές του μνημονίου δεν συντρίβουν μόνο τις βιοτικές λειτουργίες της εγχώριας αγοράς σε επίπεδο εισοδημάτων, παραγωγής και αγοραστικής δύναμης, αλλά και την προοπτική της. Στο νέο αναπτυξιακό πρότυπο που σφυρηλατείται με όλη τη βαρβαρότητα που διακρίνει το ΔΝΤ και την Ε.Ε. η εγχώρια αγορά θα επιβιώνει μόνο ως απόηχος των εξωστρεφών δραστηριοτήτων και εξαγωγικών επιδόσεων συγκεκριμένων μονοπωλιακών ομίλων. Κι όχι ως εσωτερική έκφραση της αγοραστικής δύναμης κυρίως των λαϊκών εισοδημάτων, όπως συνέβαινε μέχρι χθες.

Αυτό σημαίνει, αφενός, ότι οι επιχειρήσεις, ιδίως οι μικρές και μεσαίες, που εξαρτώνται από την εσωτερική αγορά, δεν έχουν ούτε παρόν ούτε, πολύ περισσότερο, μέλλον, θα επιβιώσουν μόνο εκείνες που θα λειτουργούν ως υπεργολάβοι των μεγάλων καρτέλ εξαγωγικού ή εξωστρεφούς χαρακτήρα.

Σημαίνει αφετέρου ότι η χώρα μετατρέπεται ανοιχτά σε εφαλτήριο τυχοδιωκτικών επιχειρήσεων από και προς το εξωτερικό, τόσο στο επίπεδο της οικονομίας όσο και στο επίπεδο της πολιτικής. Με άλλα λόγια η ίδια η επιβίωση της θα εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από το πόσο ανοιχτή θα είναι στις πιο αδίστακτες δυνάμεις της διεθνούς αγοράς και της διεθνούς πολιτικής. Κι αυτό είναι που θα τη σπρώχνει συνεχώς σε μια όλο και πιο ενεργό συμμετοχή σε ιμπεριαλιστικούς τυχοδιωκτισμούς, σε πολεμικές εμπλοκές, σε βίαιες αλλαγές συνόρων και σε κάθε είδους στρατιωτικοπολιτικές επιχειρήσεις αναδιάταξης σφαιρών επιρροής.

Μπορεί πράγματι η τωρινή κυβέρνηση να είναι η χειρότερη, η πιο αδίστακτη και η πιο επικίνδυνη για τη χώρα που έχει υπάρξει από την εποχή του εμφυλίου, αλλά αυτό δεν οφείλεται απλώς στον κ. Παπανδρέου και την παρέα του. Οφείλεται πρώτα και κύρια στο πώς οικοδομείται η οικονομία και η πολιτική της χώρας υπό το καθεστώς χρεοκοπίας που έχει επιβληθεί στον εργαζόμενο λαό. Γι' αυτό δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτή την καταστροφική προοπτική μόνο με το να ξεφορτωθούμε την κυβέρνηση Παπανδρέου, έστω κι αν κάτι τέτοιο αποτελεί πρώτη και βασική προϋπόθεση για οτιδήποτε άλλο.

Χρειάζεται ανατροπή των κυρίαρχων επιλογών και πλαισίων άσκησης πολιτικής. Χρειάζεται ανατροπή ολόκληρου του καθεστώτος που οικοδομείται υπό την κηδεμονία του ΔΝΤ και της Ε.Ε. Χρειάζεται το τσάκισμα όλων των μονοπωλιακών καταστάσεων, των καρτέλ και των τραστ που κυριαρχούν στην ελληνική οικονομία και  αναπαράγονται στη διακυβέρνηση της χώρας μέσα από το υπάρχον πολιτικό σύστημα.

ΠΗΓΗ: Παρασκευή, 25 Μαρτίου 2011, http://seisaxthia.blogspot.com/2011/03/blog-post_2340.html

Σημείωση admin: Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε και στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Το Ποντίκι» – ως Μέρος Ι  ευρύτερου άρθρου –  την Πέμπτη 24-3-2011.

Ακροδεξιά κωμωδία και αριστερή τραγωδία

Του Αλέκου Αλαβάνου

Το πρωί είχα παρκάρει στο Παγκράτι, περίμενα όρθιος σε μια γωνιά ένα φίλο με μηχανάκι. Σταμάτησε ένα αυτοκίνητο μπροστά μου, ο οδηγός του συμπαθής, 70άρης, εργατική φάτσα. «Ξέρετε τι είναι εδώ;» και με το δάχτυλο έδειξε το ημιυπόγειο, μπροστά στο οποίο στεκόμουν. «Ξέρω», αφού ήμουν σχεδόν δίπλα στο Δημόσιο Ιατρικό Κέντρο που δουλεύει η γυναίκα μου. «Εσείς τους φέρατε, χαρείτε τους». Στο ημιυπόγειο είναι ο Σύλλογος Αιγυπτίων Παγκρατίου, στην πραγματικότητα τόπος προσευχής…

Μετά από λίγο στο γραφείο, άνοιξα το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Βρήκα ένα μήνυμα από έναν παλιό σύντροφο στο ΚΚΕ, μετά στον ΣΥΝ, μετά στον ΣΥΡΙΖΑ, τώρα στο Μέτωπο. «Να τον χαίρεστε τον πολυπολιτισμό που θέλετε στην Ελλάδα».

Συνημμένη ήταν μια σειρά φωτογραφίες από το Ιράν. Ένα αυτοκίνητο περνάει σιγά-σιγά πάνω από το χέρι ενός δεκάχρονου παιδιού που έχει κλέψει μικροπράγματα από μια τοπική αγορά. Το χέρι πρέπει να κοπεί ως τιμωρία και ως παραδειγματισμός. Ίσως είναι αληθινές οι φωτογραφίες, ίσως φτιαχτές.
Υπάρχουν πολλά στοιχεία γελοίου στη ρητορεία, τη δράση, τη μιμική της ακροδεξιάς στην Ελλάδα. Αυτό, όμως, που για την ακροδεξιά εμφανίζεται και ως κωμωδία, για την Αριστερά είναι και τραγωδία.

Γιατί αυτός ο συνταξιούχος, οικοδόμος μάλλον, γιατί αυτός ο πριν και τώρα σύντροφος, εναντίον μας; Ποτέ, μα ποτέ, όσες δεκαετίες γνωρίζω την Αριστερά, η ηγεμονία των ιδεών της δεν βρισκόταν σε τόσο απελπιστικά χαμηλό σημείο όπως σήμερα στο μεταναστευτικό, κεντρικό θέμα στην ατζέντα της ακροδεξιάς.

Ο Δημήτρης Ψαρράς με το «Κρυφό χέρι του Καρατζαφέρη – Η τηλεοπτική αναγέννηση της ελληνικής Ακροδεξιάς» παρουσιάζει ένα βιβλίο τεκμηριωμένο και βαθυστόχαστο. Με σπαρακτικές στιγμές γέλιου. Με αστυνομική πλοκή – έτσι κι αλλιώς η λογική του «μπάτσου» συνδυάζεται πάντα με τη Δεξιά.

Το συγκλονιστικό για τον αναγνώστη είναι το ερώτημα με το οποίο καταλήγει στο Επίμετρο, στις τελευταίες σελίδες: «Και τώρα τι γίνεται; Τώρα που συγκλίναμε με την Ευρώπη, αποκτήσαμε δηλαδή και εμείς την ακροδεξιά μας, πως θα αντιδράσουν τα άλλα κόμματα, το εκλογικό σώμα, η κοινωνία».
Για μας: Πώς θα αντιδράσει η Αριστερά; Πώς θα επινοήσει ένα δύσκολο, κι ίσως μακρύ, δρόμο προς την ανάκτηση της ηγεμονίας της; Ποια είναι τα εμπόδια που πρέπει να υπερβεί. Εδώ ακριβώς θέλω να σταθώ.

Η Αριστερά προσλαμβάνεται από μεγάλο μέρος της κοινωνίας ως μια λεπτομέρεια και αυτή του συστήματος. Το «κανένα» αφορά και αυτήν. Με μια σταθερή θέση στον αντισυστημικό χώρο και με την ικανότητά της να πείσει ότι το εννοεί, η Αριστερά μπορεί να κάνει κατανοητό πόσο τα πυροτεχνήματα της ακροδεξιάς ενάντια στο σύστημα, την πλουτοκρατία, τους Εβραίους, τους Τούρκους είναι αρχαϊκά, αντιδραστικά, παράλογα και καθυστερημένα. Η λαϊκότητά της πρώτης μπορεί να κάνει στείρο το κοινωνικό χωράφι για τον λαϊκισμό της δεύτερης.

Η Chantal Μouffe κι ο Ernesto Laclau έχουν έντονα επισημάνει ότι η ενσωμάτωση της Αριστεράς σε συναινετικές διαδικασίες, η απάρνηση μιας συγκρουσιακής πολιτικής αφήνει ελεύθερο έδαφος για να φύεται η ακροδεξιά αλλά και η τρομοκρατία.

Κι αυτό δεν ισχύει μόνο για τη σοσιαλδημοκρατία, αλλά και πιο πέρα. Όταν για παράδειγμα στην Ελλάδα, ένα τμήμα της ιστορικής Αριστεράς, σε επώδυνες στιγμές καθολικής νεανικής αμφισβήτησης του συστήματος όπως το Δεκέμβρη, επιλέγει τη στήριξή του. Ή όταν άλλο τμήμα της έχει ως κοινό τόπο με τα κόμματα εξουσίας τον ευρωπαϊσμό, έστω και με μια αριστερή εκδοχή του. Η πολιτική σύγκρουση, ως πεδίο αντιπαράθεσης ασυμφιλίωτων, αντιπάλων και διαφορετικών επιλογών, έχει ιδιαίτερη σημασία για το Μέτωπο Αλληλεγγύης και Ανατροπής.

Και αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σήμερα που η ακροδεξιά είναι και στην κυβέρνηση. Με την έννοια ότι η θεματολογία, αλλά και επιλογές της ακροδεξιάς – άρνηση της δημοκρατίας, απολυταρχισμός – εφαρμόζονται από το κόμμα εξουσίας. Τι άλλο είναι η διακυβέρνηση της χώρας μέσα από τα επικαιροποιημένα μνημόνια της τρόικας ερήμην του ίδιου του Κοινοβουλίου.

Αλλά και η απάνθρωπη ακροδεξιά ιδεολογία γίνεται κυβερνητική προπαγάνδα. Βγήκε ο υπουργός Υγείας Λοβέρδος και ζήτησε τα έξοδα για την περίθαλψη των απεργών πείνας της Υπατίας να πληρωθούν από τους «αλληλέγγυους». Τι άλλο σημαίνει αυτό, με τους όρους της προπαγάνδας, παρά: «Ούτε ένα αράπης, ούτε ένας μαύρος στα νοσοκομεία του ΕΣΥ με τα λεφτά του γνήσιου Έλληνα»;

Ασφαλώς οφείλουμε να έχουμε μέτωπο απέναντι στην ακροδεξιά. Αλλά και στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης που είναι το θερμοκήπιό της, και με την έννοια της καθημερινής πρόσκλησης των εκπροσώπων της, αλλά κυρίως με το γεγονός ότι η ακροδεξιά είναι το πολιτικό ισοδύναμο της πολιτιστικής επίδοσης της ιδιωτικής τηλεόρασης.

Αν, όμως, στις Πλατείες Αγίου Παντελεήμονα πριν από δέκα χρόνια ΛΑΟΣ, Χρυσή Αυγή, νυχτερινοί τηλεκήρυκες ξενοφοβίας έσπερναν το μίσος, τώρα η βλάστηση αυτή έχει γίνει σχεδόν αυτοφυής. Τα σταφύλια της οργής θρέφονται από την παρακμή και τη διάλυση.

Η προτεραιότητα, επομένως, είναι να αντιπαρατεθούμε με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στις υποβαθμισμένες περιοχές, μαζί με τους ξένους, και οι δικοί μας. Στέγη, παιδικές χαρές, φωτισμός, θέσεις εργασίας αξιοπρέπεια, ασφάλεια. Και κυρίως να σταματήσουν εκτεταμένες αστικές περιοχές να είναι κάτεργο που στα μικρά κελιά τους στοιβάζονται πολλοί δυστυχισμένοι. Αν συνεχίσουμε εδώ να είμαστε ανεπαρκείς, το κακό θα είναι ανεπανόρθωτο.

Το περασμένο Σάββατο η Τηλεόραση της Βουλής έπαιξε τη Δίκη της Νυρεμβέργης. Ένα πολύ καλό πολιτικό έργο, αν και χολιγουντιανό, του Στάνλεϊ Κράμερ, του 1960. Ο Μαξιμίλιαν Σελ, δικηγόρος του Μπαρτ Λάνκαστερ, αρχιδικαστή των ναζιστών, ρωτάει με πάθος τον Σπένσερ Τρέισι, Αμερικανό πρόεδρο του διεθνούς δικαστηρίου: «Οι Γερμανοί ήταν μέσα στην εξαθλίωση, τη φτώχεια, την ανεργία, τη διάλυση, το αδιέξοδο. Ο Χίτλερ τους έδωσε ελπίδα. Τι έπρεπε να κάνουν οι δικαστές; Να μην πάνε με την ελπίδα;».
Ίσως αυτή η μετατόπιση λαών προς τον ολοκληρωτισμό, πριν από εβδομήντα χρόνια, με γιγαντιαίες συνέπειες καταστροφής να επαναλαμβάνεται σήμερα δίπλα μας σε μικροκλίμακα. Μέχρι τώρα μικροκλίμακα. Ο James Joyce γράφει, «η ιστορία είναι ένα εφιάλτης στον οποίο δεν υπάρχει ξύπνημα».

Είναι σωστή η παιδαγωγική της Αριστεράς, ώστε ο καθένας να γίνει αγωνιστικής σε παγκόσμια κλίμακα. Έχει ασφαλώς νόημα να λέμε: «Αν οι Αμερικανοί φύγουν από το Αφγανιστάν, αν οι Γάλλοι σταματήσουν το εμπόριο διαμαντιών από το Κογκό, αν η Διεθνής Τράπεζας βοηθήσει πραγματικά το Μπαγκλαντές, αν η Νιγηρία σταματήσει να είναι πεδίο ιμπεριαλιστικής εκμετάλλευσης, αν στην Αιθιοπία οι πλούσιες χώρες φέρουν τεχνητή βροχή, τότε θα λυθεί το πρόβλημα της μετανάστευσης».

Δεν αρκεί όμως. Αν μείνουμε μόνο εκεί, ο άλλος θα πει: «Τι μου λέτε; Ρίχτε τους στη θάλασσα». Αν μείνουμε μόνο εκεί, είναι σαν να στηρίζουμε το κεντρικό επιχείρημα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης: «Τίποτε απολύτως δεν μπορεί να αλλάξει το σημερινό κόσμο. Αυτό που ζείτε, είναι η μόνη λύση. Σκασμός, λοιπόν, και στα Πατήσια και την Κυψέλη».
Ο κάτοικος των περιοχών αυτών βλέπει ότι οι βασικές συντεταγμένες της ζωής του καθορίζονται χωρίς καμία δική του συμμετοχή. Μας ακούει να του λέμε ότι δεν εξαρτώνται καν από την κυβέρνηση στην Ελλάδα, αλλά το πώς θα ζει καθορίζεται μόνο από τις απόμακρες και ανεξέλεγκτες επιλογές του αμερικάνικου ή του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού.

Μέσα σε απόγνωση περιμένει κάποιος να του πει ότι μπορεί ο λαός να καθορίσει την τύχη του. Ότι υπάρχει εναλλακτική λύση. Ότι υπάρχει η «λαϊκή κυριαρχία», μια έννοια που μεγάλο μέρος της Αριστεράς τη θεωρεί βλασφημία, ακόμα και στην εποχή της τρόικας. Περίμενε να ακούσει μια ανθρώπινη λύση. Αν δεν την ακούει, θα πάει στην απάνθρωπη.

Αξίζει να στοχασθούμε, με πικρία, ότι το πεδίο που η Αριστερά έχει χάσει εντελώς την ηγεμονία για τις ιδέες της, είναι αυτό του κόσμου της εργασίας. Οι εχθρικές αντιλήψεις εισβάλλουν θριαμβικά στον ιστορικό χώρο κοινωνικής αναφοράς της Αριστεράς. Απελπισμένοι ξένοι που ψάχνουν δουλειά. Απελπισμένοι Έλληνες που χάνουν τη δουλειά τους.

Δεν είναι τα βόρεια προάστια. Είναι ο βούρκος του κέντρου. Ένα εκρηκτικό τοπίο όπου γεννιέται ο φθόνος, το μίσος, η επικίνδυνη λογική του μετανάστη-μαύρου πρόβατου που πρέπει να θυσιασθεί. Η Αριστερά δεν αρκεί να αισθάνεται μια δικαίωση για τη σταυροφορία της ενάντια στον ρατσισμό. Είναι ηρωική η παρουσία συντροφισσών και συντρόφων μέσα στους σκοτεινούς και έρημους δρόμους με τους μαχαιροβγάλτες του φασισμού. Το ζητούμενο επειγόντως, όμως, είναι να ενοποιήσει τις δύο πλευρές – Έλληνες και ξένους. Θεωρητικά, το επιδιώκει από καρδιάς. Πρακτικά έχει αποτύχει σε μεγάλο βαθμό. Κι όμως μπορεί. Με δύο τρόπους.

Από τη μια, θέτοντας το μεταναστευτικό ως ένα οργανικό στοιχείο της μεγάλης πάλης ενάντια στην τρόικα, την κατάρρευση του κοινωνικού κράτους, για την αλλαγή. Κι όχι κατ’ αντιπαράθεση, ως προνομιακό σημείο σύγκρουσης λόγω της ηθικής της υπεροχής, με κίνδυνο η Αριστερά να ηττηθεί καίρια πρώτα από όλα στο ίδιο το μεταναστευτικό, όπου η κοινή γνώμη είναι συντριπτικά αυτή τη στιγμή αντίθετη με τις θέσεις μας κι όπου, όπως φάνηκε καθαρά, η κυβέρνηση θέλει αυτό το γήπεδο.

Από την άλλη, και κύρια, με το να βρει και να αναδείξει το αίτημα που δεν διχάζει, ενοποιεί ντόπιους και μετανάστες. Να καταργηθεί η ελληνική φυλακή. Να πέσουν τα κάγκελα. Να μπορέσουν να φύγουν όλοι αυτοί που θέλουν για την Ευρώπη ή αλλού. Να καταργηθεί το Δουβλίνο ΙΙ – όπως το έθεσε πανελλαδικά η Ελεύθερη Αττική με την περιπετειώδη επίσκεψή της στον Άγιο Παντελεήμονα.

Όταν κάποτε γίνει κατάληψη των γραφείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης από πρόσφυγες και μετανάστες με το πανό να γράφει «Ελευθερία» τότε «αλληλέγγυοι» θα είναι οι γιαγιάδες και οι παππούδες του Αγίου Παντελεήμονα.
Έχουμε κάθε λόγο να έχουμε τη συνείδηση μας ήσυχη. Είμαστε, ως αριστεροί, συμπαραστάτες στους κολασμένους της εποχής μας, Αφγανούς, Πακιστανούς, Αφρικανούς. Είμαστε φορείς όχι μόνο των ουμανιστικών αξιών του μαρξισμού αλλά του παγκόσμιου πολιτισμού, μέχρι και του αντιρατσιστικού μηνύματος των Ευαγγελίων από τη συνάντηση του Ιησού με την καλή Σαμαρίτισσα.
Σε ένα σπουδαίο άρθρο του ανθρωπολόγου και θεμελιωτή της θεωρίας των συστημάτων στις κοινωνικές επιστήμες Gregory Bateson, το 1966 υπάρχει μια ενδιαφέρουσα και για μας μεταφορά. Εξηγεί γιατί η Συνθήκη των Βερσαλλιών που επέβαλαν ΗΠΑ, Γαλλία, Αγγλία με τους ταπεινωτικούς και αβάσταχτους όρους για τον λαό της ηττημένης Γερμανίας οδήγησε τους γερμανούς στο ναζισμό και τον επιθετικό πόλεμο.

Υπόσχεσαι σε ένα παιδί μια αξιοπρεπή ζωή (η Αριστερά το έχει υποσχεθεί και στους εργαζόμενους της κάθε Αχαρνών). Μετά το αναιρείς αυτό (οι εργαζόμενοι θεωρούν ότι η ευαισθησία της Αριστεράς για τους μετανάστες επιδεινώνει τη δική τους ζωή). Το παιδί θυμώνει πολύ μαζί σου (θυμός είναι το κύριο συναίσθημα πολλών οικογενειών της φτωχολογιάς με την Αριστερά). Εσύ του απαντάς με βάση υψηλές ηθικές αξίες (ακούει την Αριστερά να λέει ή να υπονοεί ότι είναι ρατσιστής). Το παιδί θεωρεί άδικο το ηθικό μαστίγωμα, αισθάνεται ενοχικά και αποηθικοποιείται πλήρως (τίμιοι άνθρωποι της δουλειάς, που ποτέ δεν το περίμεναν, γίνονται τομάρια ρατσιστές).
Αν στην τετραμελή οικογένεια με τα δύο κορίτσια που στο απέναντι διαμέρισμα μένουν στοιβαγμένοι είκοσι ξεκληρισμένοι πρόσφυγες η Αριστερά δεν μπορεί να βιώσει το άγχος της και να προτείνει λύση, αν είναι μόνο ιεροκήρυκας ηθικών αξιών, που εκ των πραγμάτων ενοχοποιούν την οικογένεια τότε τη σπρώχνουμε οι ίδιοι στον ρατσισμό. Ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με τις καλύτερες προθέσεις.

Τι παράξενα που είναι όλα! Οι Αφρικανοί, ο Μαροκινοί, οι Τυνήσιοι, οι Αιγύπτιοι, αυτοί που απαρτίζουν τους 300 της Υπατίας, είναι από τους πιο υποτιμημένους μετανάστες. Δεν είναι καν Πολωνοί ή Αλβανοί.
Κι όμως! Μέσα από τις πατρίδες αυτών των… καθυστερημένων ξεκίνησε η μεγάλη ελπίδα. Η επανάσταση του γιασεμιού στην Τυνησία. Ο ξεσηκωμός στο Μπαχρέιν. Οι διαδηλώσεις στην Αλγερία και το Μαρόκο. Ο πόλεμος στη Λιβύη. Και προπαντός η αξέχαστη Πλατεία Ταχρίρ στην Αίγυπτο. Αντιστράφηκε το δρομολόγιο της ελπίδας. Αυτή τη φορά από την Ανατολή προς τη Δύση.

Μέσα από τα μπλογκ, μέσα από εστίες της Αριστεράς ή κοινωνικών οργανώσεων ξεπήδησε ένα μεγάλο όνειρο. Κι εδώ, σε πολύ διαφορετικές συνθήκες, ένα ενωμένος λαός, μπορεί να συντρίψει, όχι τον Μουμπάρακ, αλλά την τρόικα και τον Παπανδρέου. Η Πλατεία Συντάγματος μπορεί να γίνει Πλατεία Ταχρίρ.

Νυχτερινά δελτία και κυβερνητικός εκπρόσωπος δεν έκρυψαν το φόβο τους. Τι κρίμα όμως που από Μέσα Ενημέρωσης της Αριστεράς εκπορεύεται μια λογική ευνουχισμού του ονείρου. «Ταχρείοι» όσοι βρέθηκαν στο Σύνταγμα.
Για να τελειώσουμε, λοιπόν, όπως αρχίσαμε, με την Mouffe και τον Laclau, ένα από τα μεγάλα προβλήματα της Αριστεράς, που έχει οδηγήσει στην άνοδο της ακροδεξιάς, είναι η λογιστική της προσέγγιση στο πρόγραμμα και το εφικτό και η ανικανότητα να συμβάλλει σε συλλογικές ταυτότητες που στοιχείο είναι το πάθος, τα βιώματα, η ελπίδα. Ο καθένας έχει πολλές ταυτότητες. Είναι πατέρας. Είναι από την Τήνο. Είναι Έλληνας. Είναι Ευρωπαίος. Είναι πολίτης του κόσμου.

Έχει δικαίωμα να ονειρεύεται τα παιδιά του να προκόβουν. Έχει δικαίωμα να ονειρεύεται το νησί του να συζεί με τη βενετσιάνικη κληρονομιά του. Έχει δικαίωμα να ονειρεύεται να ταξιδέψει στην Καταλωνία να δει την Μπαρτσελόνα Έχει δικαίωμα να ονειρεύεται έναν πλανήτη χωρίς πυρηνικά.
Έχει δικαίωμα να ονειρεύεται και τη χώρα του, τη γλώσσα του, το ταξίδι στην ιστορία. Να έχει και τον εθνικό του εαυτό, χώρο πολιτικής δράσης και πολιτισμού. Αν το αρνηθεί η Αριστερά, όπως συχνά το κάνει, αφήνει ελεύθερο το έδαφος σε άλλους, όπως στην ακροδεξιά, να ενσωματώσουν αυτά τα στοιχεία σε μια ταυτότητα μίσους, αντιπαράθεσης, ανταγωνισμού, σοβινισμού, βαρβαρότητας.

Δεν θα αργήσει η ώρα που η Αριστερά θα μπορεί να εμπεριέχει και τα τραγούδια του Μανώλη Ρασούλη, και το σαντούρι του Ιρανού πρόσφυγα στην Ερμού, και τη Μπιενάλε της Βενετίας, και την Πλατεία Ταχρίρ, και τα ευφυή συνθήματα του Δεκέμβρη, και το YouTube με τη διαδήλωση των μπλόγκερ στη Λισσαβώνα σε μια συλλογική ταυτότητα γεμάτη πάθος, υπόσχεση, συναισθήματα και δράση.

 ΠΗΓΗ: Έντυπη Εφημ. «ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ» 19 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011, Ηλεκτρ. Δευτέρα, 21 Μάρτιος 2011,  http://tinyurl.com/4a9qrq6 .

Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ:

Πρόκειται για τη «φωλιά του κτήνους», η οποία είναι ταυτόχρονα η «σκοτεινή σπηλιά» συνάντησης και συντονισμού του γερμανικού με το αμερικανικό, αλλά και με τα υπόλοιπα «δυτικά» Καρτέλ – Video

Του Βασίλη Βιλιάρδου*

VIDEO

http://www.youtube.com/watch?v=2p_AD6AaFmc 

Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών: Εάν συνειδητοποιήσουμε ότι,

η άνοδος της δύσης, η ανάπτυξη και η πρόοδος της, κυρίως εις βάρος άλλων λαών, στηρίχθηκε στο τραπεζικό σύστημα, στην πίστωση καλύτερα, με την ταχυδακτυλουργική δημιουργία νέων χρημάτων από το πουθενά, ενδεχομένως να καταλάβουμε ότι τα θεμέλια, επάνω στα οποία οικοδομούμε αδιάκοπα το μέλλον μας, δεν είναι τόσο σίγουρα, όσο νομίζουμε.

Ίσως δε κάποια στιγμή να πάψει ο πλανήτης να ανταλλάσσει τα χωρίς αντίκρισμα χαρτονομίσματα, με τα «πραγματικά» προϊόντα της φύσης και με την εργασία, σε μη ισορροπημένες, «χειραγωγημένες» από το Καρτέλ, ισοτιμίες ανταλλαγής – πόσο μάλλον όταν οι συνολικοί τόκοι επί των συνεχώς αυξανομένων χρεών, για τους οποίους δεν «κατασκευάζονται» παραδόξως νέα χρήματα (ένα από τα μεγαλύτερα ελαττώματα της διαδικασίας), ξεπεράσουν τα συνολικά κεφάλαια, τα οποία ολόκληρη η ανθρωπότητα οφείλει στους, ελάχιστους σχετικά, κυρίαρχους του σύμπαντος.   

Κλείνουμε με τα χαρακτηριστικά λόγια του 28^ου  Προέδρου των Η.Π.Α. W.Wilson, αναφορικά με το τραπεζικό σύστημα: «Υπάρχει μία (σκοτεινή) δύναμη τόσο οργανωμένη, τόσο λεπτή, τόσο προσεκτική, τόσο διασφαλισμένη, τόσο πλήρης και τόσο κυρίαρχη, που καλά θα κάνουν να προσέχουν όσοι και όταν μιλούν εναντίον της».

Βασίλης Βιλιάρδος (copyright), Αθήνα, 21. Μαρτίου 2011, viliardos@kbanalysis.com      

 * Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου.

ΠΗΓΗ: http://www.casss.gr/PressCenter/Articles/2312.aspx

MNHMONIO: Tο αληθινό πρόσωπο της κρίσης

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ "ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ"  ΣTH ΘEΣΣAΛONIKH

Tη Δευτέρα 28 Mαρτίου, στις 7 το βράδυ, η εφημερίδα ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ οργανώνει εκδήλωση στην Αίθουσα Γενικών Συνελεύσεων, ισόγειο κτιρίου Δ’ Πολυτεχνικής Σχολής Θεσσαλονίκης.

Θέμα:  «MNHMONIO: Tο αληθινό πρόσωπο της κρίσης»

Θα μιλήσουν:

– Kωνσταντίνος Xρυσόγονος, Καθηγητής της Σχολής Nομικών Eπιστημών του A.Π.Θ..

– Γεώργιος Γρόλλιος, Αναπληρωτής καθηγητής του Παιδαγωγικού Tμήματος Δημοτικής Eκπαίδευσης του A.Π.Θ.

– Kωνσταντίνος Mπλάθρας, Διευθυντής της «X», δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Την εκδήλωση θα χαιρετίσει ο Πρόεδρος της X. Δ. Mανώλης Mηλιαράκης.

Ο Μουσολίνι στην Αβησσυνία …

Του Στάθη Σ(ταυρόπουλου)*

Επιτέλους αποκαταστάθηκε ο κ. Καρχιμάκης, διορίσθηκε κι αυτός στο δημόσιο! Μάλιστα για δεύτερη φορά! Από πρώην υπάλληλος της Ολυμπιακής
τώρα, τη τρυφερά φροντίδι των συναρμοδίων Υπουργών, ο μεσιέ Κλουζώ-Σαΐνης-Καρχιμάκης κουρνιάζει σε προσωποπαγή – φτιαγμένη ειδικά για αυτόν- θέση στο Υπουργείο Ρέππας Δίκτυα Μεταφοραί.

Βεβαίως υπάρχει ένα σκοτεινό σημείο (αλλά ο ήρωάς μας μπορεί κι αυτό να το αντέξει) το εκθήθ: ως δημόσιος υπάλληλος πλέον ο κ. Καρχιμάκης τυγχάνει κι αυτός «κοπρίτης» (Πάγκαλος), «διεφθαρμένος» (Παπανδρέου), «τεμπέλης» (Παπακωνσταντίνου).

Το ευχάριστον είναι ότι ο κ. Καρχιμάκης διορίσθηκε στην Αθήνα κι όχι στα Χανιά. Επίσης ότι δεν διορίσθηκε «φανοποιός» (εκεί στα Χανιά) – μπορεί να ασκεί το ψυχωφελές αυτό επάγγελμα κι από τα εδώ -εν Αθήναις- χαλκεία…

Αυτήν τη στιγμή η Σαουδική Αραβία έχει εισβάλει στο Μπαχρέιν (όπως είχε εισβάλει στο Κουβέιτ ο Σαντάμ) – γιατί η Δύση αδρανεί; Γιατί ο ΟΗΕ καθεύδει; Αυτήν τη στιγμή στην Υεμένη ο λαός σφάζεται από την κυβέρνησή του! – γιατί η Δύση αδρανεί; Γιατί μια όποια «διεθνής συμμαχία» προθύμων δεν επεμβαίνει; Γιατί ο ΟΗΕ ποιεί τη νήσσα- νήσσα;

…………………………….

Δυστυχώς τα «δύο μέτρα και δύο σταθμά» κοινώς το «μονά-ζυγά δικά μας» ήταν και είναι πάντα η πιο προσφιλής η πιο συνηθισμένη εν τω άμα η πιο ρηχή αλλά όμως και η πιο πειστική (παραδόξως) γραμμή επιχειρηματολογίας των ισχυρών ανά τους αιώνες.

Τώρα με την επέμβαση στη Λιβύη, όσον άτσαλη από πλευράς δομής και συνοχής των δυνάμεων που την επιχειρούν κι αν είναι, η ρητορική (η προπαγάνδα) που μετέρχονται είναι η ίδια όπως για τις εισβολές στη Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ ή το Αφγανιστάν.

Οι δυνάμεις αυτές, οι ιμπεριαλιστικές, δεν μπαίνουν καν στον κόπο να επινοήσουν κάτι καινούργιο, κάτι πρωτότυπο· αναμασούν απλώς τα ίδια, όπως η «προστασία των αμάχων», ασχέτως αν εν τέλει εξοντώνουν οι ίδιες περισσότερους αμάχους από όσους εξοντώνουν οι τοπικοί τύραννοι (συνήθως πράκτορες ή προστατευόμενοι της Δύσης κι αυτοί).

Κι όμως, πολλοί πολίτες, πολλοί καλών προθέσεων άνθρωποι πείθονται απ' αυτήν την προπαγάνδα, ίσως όλο και λιγότεροι (φέρ’ ειπείν, μόνον ένας στους τρεις Άγγλους αυτήν τη φορά) όμως πείθονται.

***

Όταν αρκετοί, παρά τις επιφυλάξεις που εκφράζουν, κι άλλοι ευθύς εξαρχής ανεπιφύλακτοι, συγκλίνουν εν τέλει στο συμπέρασμα ότι «η στρατιωτική επιλογή ήταν, τελικώς, επιβεβλημένη», έχουμε φθάσει στον πυρήνα του προβλήματος.

Αυτή ακριβώς είναι η «λογική» των ισχυρών και του ιμπεριαλισμού, αυτή είναι η προπαγάνδα τους. Πάντα μπορούν να εμφανίζονται φτιαχτά ή πραγματικά προβλήματα που καθιστούν λογικοφανή μιαν εισβολή. Λογικοφανής για πολλούς, όσον και αποκρουστική για άλλους υπήρξε η εισβολή των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν· όπως και των Δυτικών στο Ιράκ.

Ότι οι εισβολές αυτές ουδέν πρόβλημα έλυσαν, αλλά αντιθέτως άλλα, νέα και ισχυρότερα δημιούργησαν, παρέλκει ως διαπίστωση, μνήμη και πείρα. Έτσι κάθε φορά που βρισκόμαστε εκ νέου μπροστά στο ερώτημα μιας νέας, μιας ακόμα εισβολής, εμφανίζονται εκείνοι που αποφαίνονται ότι για τον όποιον κάθε φορά λόγο «η στρατιωτική επιλογή είναι εν τέλει επιβεβλημένη».

Δεν νομιμοποιούν έτσι (για μιαν ακόμη φορά) τον πόλεμο, δεν προκρίνουν μόνον την ευκολία (ή και τη δυσκολία) με την οποίαν χρησιμοποιείται η στρατιωτική βία, αλλά ευλογούν και την επόμενη εισβολή, τον επόμενο πόλεμο (που αυτήν τη φορά θα μπορούσε να είναι και εναντίον τους).

Μπαίνουν έτσι σε μια λογική που εγκρίνει το άνοιγμα του φρενοκομείου όταν «ο σκοπός είναι καλός» – στην πραγματικότητα προκρίνουν μιαν ατέρμονη καταφυγή στον πόλεμο για λόγους πολύ περισσότερους του ενός και μόνου που τον νομιμοποιεί: της άμυνας.

Μόνον ο αμυντικός πόλεμος είναι δίκαιος και αναγκαίος. Η εισβολή στη Λιβύη δεν έχει καμμία σχέση με την άμυνα κανενός, όσον «δίκαιους» λόγους κι αν επικαλείται ο οποιοσδήποτε. Δίκαιους τόσον όσον η «προστασία των Σουδητών» που επικαλέσθηκε ο Χίτλερ για να σπαράξει την Τσεχοσλοβακία… (πρώτα. Κι ύστερα όποιον άλλον γούσταρε)…

* ΣΤΑΘΗΣ Σ. 23.ΙΙΙ.2011 stathis@enet.gr

ΠΗΓΗ: Έντυπη Έκδοση, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 23 Μαρτίου 2011,  http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=261727&page=0

Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης και η «εμπειρική Δογματική» – Μέρος ΙΙ

Του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου (Βλάχου)

Συνέχεια από το Μέρος Ι ….  3. Πώς εργάσθηκα γιά νά ολοκληρώσω τό δίτομο έργο τής «εμπειρικής δογματικής»

Όσοι ασχολούνται μέ τό γράψιμο, πού καί αυτό είναι ένα χάρισμα τού Θεού καί μιά τέχνη, γνωρίζουν ότι δέν είναι εύκολο έργο. Τό έργο αυτό είναι στήν πραγματικότητα καλλιτεχνικό, όπως η ζωγραφική καί άλλες τέχνες, πού πολλές φορές κανείς δυσκολεύεται γιά νά συντονίση τήν σκέψη καί τόν σκοπό μέ τόν διατυπωμένο λόγο.

Πολύ περισσότερο τό επιστημονικό έργο είναι δυσχερές, γιατί πρέπει κανείς νά συγκεντρώση πολύ υλικό καί θά πρέπει νά τό τιθασεύση καί στήν συνέχεια νά τό συρράψη μέ έναν βασικό σκοπό.

Αυτήν τήν δυσκολία τήν αισθάνθηκα κυρίως στήν συγγραφή αυτού τού έργου. Μέ κούρασε περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο βιβλίο στήν σύνθεση καί τήν ολοκλήρωση. Βέβαια, μέ βοήθησαν πολλά πνευματικά μου παιδιά σέ διάφορες φάσεις τού έργου, τούς οποίους ευχαρίστησα στόν πρόλογο τού Α’ Τόμου, δηλαδή μέ βοήθησαν στήν συλλογή κασετών, στήν απομαγνητοφώνησή τους, στό πέρασμα τών απομαγνητοφωνήσεων στόν υπολογιστή, στήν ευρετηρίαση τών κειμένων. Στήν συνέχεια εγώ έπρεπε νά επιλέξω τά θεολογικά χωρία καί νά τά ξεχωρίσω μέσα από πληθώρα άλλων αναφορών. Καί κατ’ αυτόν τόν τρόπο συγκέντρωσα πάνω από δυό χιλιάδες μεγάλα ή μικρά χωρία από τίς απομαγνητοφωνημένες ομιλίες ή παραδόσεις του.

Γιά ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, σχεδόν έναν χρόνο, μελετούσα γιά τό ποιά μορφή θά πάρη η επεξεργασία τού θέματος καί πώς θά παρουσιασθή η «εμπειρική δογματική». Όταν κατέληξα στό σχήμα πού έπρεπε νά λάβη, άρχισε η δυσχέρεια τού χωρισμού τού υλικού κατά μεγάλες ενότητες, κεφάλαια, υποκεφάλαια, υποδιαιρέσεις. Καί στήν συνέχεια ακολούθησε τό εξαιρετικά δύσκολο έργο νά συνδέσω καί νά συρράψω τά χωρία, καθώς επίσης νά γεμίσω τυχόν κενά μέσα από τήν σκέψη τού π. Ιωάννου, γιά νά μή αλλοιωθή ο λόγος του. Γιά τόν λόγο αυτόν ανέτρεξα καί διάβασα όλα τά γνωστά καί άγνωστα κείμενά του, γραμμένα κυρίως στήν αγγλική γλώσσα καί τά οποία δέν έχουν δημοσιευθή μεταφρασμένα στά ελληνικά. Είναι γνωστόν ότι ο π. Ιωάννης πέρασε τόν περισσότερο χρόνο τής ζωής του στήν έρευνα, παρά στό γράψιμο, αλλά καί τό μεγαλύτερο τμήμα τών επιστημονικών του ερευνών είναι γραμμένο στήν αγγλική γλώσσα καί είναι ακόμη αμετάφραστο.

Γιά τήν συγγραφή διαφόρων κειμένων μου, χρησιμοποιώ τρείς τρόπους, ήτοι τόν υπολογιστή, τήν υπαγόρευση καί τήν ιδιόχειρη γραφή. Τό έργο αυτό «Εμπειρική Δογματική», πού τελικά ολοκληρώθηκε σέ 850 περίπου σελίδες, γράφηκε ολόκληρο ιδιοχείρως, μέ μολύβι, γιατί μέ διευκόλυνε στήν σύνθεση τών δεκάδων καί εκατοντάδων αποσπασμάτων τού π. Ιωάννη Ρωμανίδη πού είχα υπ' όψιν μου.

Πάντως, δέν γνωρίζω άν πέτυχα απόλυτα αυτήν τήν σύνδεση, πράγμα πού θά τό πούν οι αναγνώστες. Τό γεγονός είναι ότι επειδή ο π. Ιωάννης ομιλούσε μέ πυκνό λόγο καί τρόπο καί επανελάμβανε τίς ίδιες απόψεις, αφού συνήθως δέν είχε κατά τήν ομιλία του ένα σχεδιάγραμμα, καί οι ομιλίες πού είχα υπ’ όψη μου ήταν από διαφορετικούς χρόνους καί από διαφορετικά ακροατήρια, γι’ αυτό ήταν επόμενο νά δυσκολευθώ στήν οργάνωση καί τόν διαχωρισμό, κατά ενότητες, τού υλικού πού συγκέντρωσα. Επίσης, πρέπει νά υπογραμμίσω ότι κάθε τόμο τόν δούλευσα μέ διαφορετικό τρόπο, πού δέν είναι κατάλληλη η ώρα νά αναλύσω.

Αυτή ήταν η πρώτη καταγραφή. Στήν συνέχεια έπρεπε νά ξεκαθαρισθούν τά κεφάλαια ακόμη περισσότερο, νά ευρεθούν τά επαναλαμβανόμενα χωρία καί νά αποφασισθή ποιό θά παραμείνη καί ποιό θά απομακρυνθή. Διάβασα κάθε τόμο προσεκτικά οκτώ μέ δέκα φορές καί κάθε φορά έκανα τίς αναγκαίες διορθώσεις. Ακόμη καί τώρα πού τό διαβάζω δέν τό χορταίνω, αλλά καί βρήκα μερικά ορθογραφικά καί φραστικά λάθη, τά οποία θά διορθωθούν στήν δεύτερη έκδοση.

Επί πλέον, έδωσα αυτά τά κείμενα καί σέ διάφορα πνευματικά μου παιδιά, καθηγητές Πανεπιστημίων, Θεολόγους, Κληρικούς, μοναχούς, γιά νά διατυπώσουν τίς κρίσεις τους. Σέ πολλά σημεία οι παρατηρήσεις τους μέ βοήθησαν νά βελτιώσω τό κείμενο καί έτσι έλαβαν οι δύο Τόμοι τήν τελική τους μορφή. Επίσης καί κυριολεκτικά τήν τελευταία στιγμή, πρίν νά αρχίση η εκτύπωση, έκανα διορθώσεις. Τήν μεγαλύτερη βοήθεια μού προσέφερε ο Αρχιμ. Καλλίνικος Γεωργάτος, σέ όλες τίς φάσεις τής συγγραφής καί τής επεξεργασίας τού έργου.

Πάντως, παρά τό ότι τό έργο ήταν δυσχερές καί παρά τό ότι δέν υπήρχε κάποια παρόμοια δογματική γιά νά τήν έχω ως πρότυπο, οπότε τό έργο είναι κατ' εξοχήν πρωτότυπο, εν τούτοις τό έκανα μέ μεγάλη χαρά καί μπορώ νά προσθέσω μέ μεγάλη έμπνευση, αλλά καί προσευχή. Δέν αισθανόμουν καθόλου κόπωση καίτοι έγραφα ιδιοχείρως τίς νυκτερινές καί πρωϊνές ώρες. Ζούσα περίπου όπως ο καλλιτέχνης ο οποίος καί όταν βρίσκεται μέσα σέ πολυκοσμία δουλεύει εσωτερικά τό θέμα του καί βιάζεται νά επιστρέψη στό σπίτι του γιά νά συνεχίση τό έργο του καί νά αποτυπώση τήν έμπνευσή του. Καί μάλιστα πολλές φορές όταν εργάζεται πολλές ώρες απορροφάται τελείως από τό αντικείμενο πού συνθέτει ή επεργάζεται. Ένα από τά σημαντικότερα κείμενα τού Β’ τόμου, τό περί σταδίων τής πνευματικής τελειώσεως (κάθαρση, φωτισμός, θέωση) τό έγραψα κατά τήν διάρκεια τών Συνεδριάσεων τής Ιεραρχίας τού Οκτωβρίου 2009, γιά πολλές ημέρες καί όμως μέ είχε απορροφήσει τελείως τό θέμα τού βιβλίου, χωρίς νά παύσω νά συμμετέχω ενεργώς στίς Συνεδριάσεις της καί νά ενημερώνω τούς δημοσιογράφους ως εκπρόσωπος Τύπου τής Ιεράς Συνόδου.

Δοξάζω τόν Θεό γι’ αυτήν τήν δωρεά καί τήν έμπνευση πού μού έδωσε. Κάποιος μού είπε ότι, διαβάζοντας τό βιβλίο, αισθάνθηκε μιά αύρα προσευχής. Αυτό αισθανόμουν καί εγώ συνθέτοντας καί ενοποιώντας τόν ζωντανό προφορικό λόγο τού π. Ιωάννη Ρωμανίδη.

4. Πώς αισθάνθηκα τόν π. Ιωάννη Ρωμανίδη, κυρίως όσο δούλευα μέ τά κείμενά του

Στούς προλόγους, τίς εισαγωγές καί τούς επιλόγους καί τών δύο τόμων έχω γράψει μερικά γιά τό θέμα αυτό καί ο αναγνώστης μπορεί νά ανατρέξη σέ αυτά. Εδώ κυρίως θά ήθελα νά τονίσω ότι αισθανόμουν ότι ο π. Ιωάννης είχε ένα είδος κατά Χριστόν σαλότητος. Συμπεριφερόταν, μιλούσε, επικοινωνούσε θεολογικά μέ τούς ανθρώπους, συμμετείχε στά Συνέδρια καί τούς διαλόγους ως ένας κατά Χριστόν σαλός. Είχε καταλήξει στήν αυθεντική θεολογία τών Προφητών, τών Αποστόλων, τών Πατέρων, κατάλαβε τί αλλοιώσεις επέφερε η σχολαστική θεολογία καί η Φραγκολατινική παράδοση, καί ήταν απόλυτος στόν λόγο του καί στίς φράσεις του, σχεδόν «τσεκουράτος».

Μεγάλωσε στό Μανχάταν τής Νέας Υόρκης, σέ ένα όμως καππαδοκικό περιβάλλον, μέ προσευχή καί νηστεία. Τίς γυμνασιακές του σπουδές τίς έκανε σέ παπικό Γυμνάσιο φοίτησε στήν Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή τού Τιμίου Σταυρού Βοστώνης έκανε ευρύτερες σπουδές στήν προτεσταντική Σχολή τού Γέιλ κατά καιρούς σπούδασε στό Πανεπιστήμιο Κολούμπια τής Νέας Υόρκης, στήν Ρωσική Θεολογική Σχολή τού αγίου Βλαδιμήρου Νέας Υόρκης, στήν Ρωσική Θεολογική Σχολή τού αγίου Σεργίου στό Παρίσι, στήν προτεσταντική Σχολή τού Μονάχου Γερμανίας καί μετά ήλθε στήν Αθήνα γιά τήν εκπόνηση τής διδακτορικής του διατριβής. Έπειτα, έκανε διδακτορικό στήν Σχολή Ιστορίας καί Φιλοσοφίας τής Θρησκείας τού Χάρβαρντ, δίδαξε στήν Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης καί στήν Μπελεμέντειο Θεολογική Σχολή τού Λιβάνου.

Τό σημαντικό είναι ότι μετά από τέτοιες σπουδές τά εγκατέλειψε όλα, όσα είχε μάθει, κυριολεκτικά τά απαρνήθηκε, «τά έφτυσε», κατά τό κοινώς λεγόμενο, καί μιλούσε συνέχεια γιά τήν κάθαρση τής καρδιάς, τόν φωτισμό τού νού, τήν προσευχή, τήν θεωρία τού Θεού, δηλαδή μιλούσε γιά τήν εμπειρία καί τήν θεολογία τών ησυχαστών μοναχών καί τών Πατέρων, πού τήν θεωρούσε ως τήν βάση τής ορθοδόξου θεολογίας.

Αυτόν τόν θεολογικό λόγο, μαζί μέ τίς παρατηρήσεις του γιά τήν Ρωμηοσύνη καί τήν Φραγκοσύνη, τόν περνούσε σέ Συνέδρια, σέ διαλόγους, σέ μεγάλα ακροατήρια, χωρίς νά υπολογίζη τίς αντιδράσεις τών ακροατών του. Ένας αγιορείτης Ηγούμενος πού τόν είχε ακούσει νά ομιλή καί νά εισηγήται ένα θέμα σέ συνάντηση Θεολογικών Σχολών μού είπε ότι τόν αισθάνθηκε «ως ταύρον εν υαλοπωλείω». Αυτήν τήν νοοτροπία του καί τήν ισχυρά παρρησία του τήν χαρακτηρίζω ως ένα είδος κατά Χριστόν σαλότητος. Μιλούσε στόν 20ο αιώνα μέ τήν νοοτροπία τού 4ου αιώνος, μιλούσε ως ένας ερημίτης καί Πατέρας τών πρώτων αιώνων τής Εκκλησίας, χωρίς νά υπολογίζη τίς αντιδράσεις τών ανθρώπων.

Στήν περίπτωσή του ισχύει αναλογικά ο λόγος τού αγίου Συμεών τού κατά Χριστόν σαλού, όταν πήρε απόφαση νά κατέβη στήν πόλη καί νά κτυπήση τήν υποκρισία καί τόν φαρισαϊσμό τών ανθρώπων. Τότε είπε στόν συνασκητή του: «Πίστευσον εγώ ου μένω, αλλ' εν τή δυνάμει τού Χριστού υπάγω εμπαίζων τώ κόσμω». Καί ο π. Ιωάννης ήταν ένας τέτοιος κατά Χριστόν σαλός πού ενέπαιζε τήν υποκρισία, τόν σχολαστικισμό καί τόν ευσεβισμό τών ανθρώπων τής Εκκλησίας, κυρίως τόν δυτικό χριστιανισμό πού ζούσαν στήν πράξη.

Θεωρώ σημαντική τήν σύμπτωση πού γίνεται η σημερινή παρουσίαση, ημέρα κατά τήν οποία εορτάζουν ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος, ένας ησυχαστής Πατέρας πού μιλούσε γιά τήν επάνοδο τού νού στήν καρδιά, καί ο άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, ο ατρόμητος αυτός ομολογητής τής πίστεως, στήν Σύνοδο τής Φερράρας-Φλωρεντίας. Καί ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης είχε στοιχεία καί από τούς δύο αυτούς αγίους, γι' αυτό ήταν διδάσκαλος τού ησυχασμού καί ομολογητής τής ορθοδόξου πίστεως, τόσο στήν Ελλάδα, όσο καί ακτός αυτής στήν Δύση καί τήν Ανατολή.

Τό θέμα είναι πώς έφθασε στό σημείο αυτό ο π. Ιωάννης. Στήν Αμερική κατάλαβε καλά ότι οι Ορθόδοξοι βρίσκονταν σέ μιά σύγχυση, πράγμα τό οποίο παρατηρεί κανείς καί σέ άλλους χώρους. Δηλαδή, όταν ήθελαν νά αντιμετωπίσουν τούς προτεστάντες χρησιμοποιούσαν επιχειρήματα παπικά, καί όταν ήθελαν νά αντιμετωπίσουν τούς παπικούς χρησιμοποιούσαν επιχειρήματα προτεσταντικά. Αυτό σημαίνει ότι δέν είχαν δικό τους ορθόδοξο λόγο. Αυτό παρατηρούσε κανείς παλαιότερα, ίσως καί τώρα, καί σέ μερικούς δικούς μας θεολογικούς κύκλους.

Έχοντας αυτό υπ’ όψη του ο π. Ιωάννης προσπάθησε νά βρή τόν αυθεντικό ορθόδοξο λόγο. Γι’ αυτό στράφηκε στό ευχολόγιο τής Εκκλησίας, τίς προσευχές, τίς ευχές καί τόν τρόπο τών Μυστηρίων, δηλαδή τό lex orandi τής Εκκλησίας, καθώς επίσης επιδόθηκε στήν ανάγνωση τών έργων τών Πατέρων τής Εκκλησίας, ήτοι τών Αποστολικών Πατέρων, τών μεγάλων Πατέρων τών Οικουμενικών Συνόδων καί τών λεγομένων Φιλοκαλικών, δηλαδή τό lex credendi τής Εκκλησίας, όπως λέγει καί ο Andrew Sopko στό εξαιρετικό βιβλίο του Ο προφήτης τής Ρωμαϊκής Ορθοδοξίας, η θεολογία τού Ιωάννου Ρωμανίδη. Γι’ αυτό ο λόγος του είναι ατόφια ορθόδοξος. Καί επειδή ο ίδιος ήταν ευφυής καί είχε έκτακτα διανοητικά χαρίσματα, τά διετύπωνε μέ πολύ ωραίο τρόπο. Η δέ έντονη καί βαθειά φωνή του, καθώς επίσης, η ηρεμία τού λόγου του, αλλά ενίοτε καί ο παλμός του, όταν καυτηρίαζε αιρετικές αποκλίσεις μερικών ορθοδόξων θεολόγων, ενθουσίαζε τούς ακροατές του καί μετέδιδε προσωπικά βιώματα καί έδινε έμπνευση.

Σέ μερικούς έχει σχηματισθή η εντύπωση ότι ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης ήταν μονομανής καί επιθετικός εναντίον τών Φραγκολατίνων καί τού Αυγουστίνου, τόν οποίον εκείνοι εχρησιμοποίησαν γιά νά στηρίξουν τίς απόψεις τους. Πράγματι, αυτό φαίνεται από μιά πρόχειρη καί επιφανειακή ανάγνωση τών κειμένων τού π. Ιωάννη. Όμως, άν μελετήση κανείς στό βάθος τήν θεολογική του σκέψη, όπως καταγράφεται κυρίως στούς δύο τόμους τής «Εμπειρικής Δογματικής» καί σέ άλλα κείμενά του, θά διαπιστώση ότι τό όλο θεολογικό του έργο ήταν έργο ενότητας καί οδηγούσε πρός τήν ενότητα.

Ήδη έχω αρχίσει νά μελετώ αυτήν τήν πλευρά τού π. Ιωάννη καί επεξεργάζομαι τό θέμα τής ενότητας στό θεολογικό του έργο σέ τέσσερα κυρίως σημεία, ήτοι ενότητα μεταξύ Παλαιάς καί Καινής Διαθήκης, στήν ενότητα μεταξύ εβραϊκής σκέψης καί ελληνικής νοοτροπίας, στήν ενότητα μεταξύ ελληνοφώνων καί λατινοφώνων Ρωμαίων Πατέρων τών πρώτων αιώνων τής Εκκλησίας καί στήν ενότητα μεταξύ Ορθοδόξου Εκκλησίας καί άλλων Χριστιανών. Μέσα από αυτήν τήν νοοτροπία έβλεπε τό διασπαστικό έργο τών αιρετικών καί τών Φράγκων, γι' αυτό καί καταφερόταν εναντίον τους. Στήν πραγματικότητα μέσα από αυτές τίς τέσσερεις πλευρές έβλεπε τήν επιστροφή τών Χριστιανών στήν ενότητα τής πίστεως καί τήν κοινωνία τού Αγίου Πνεύματος. Αυτό όμως είναι ένα θέμα τό οποίο δέν είναι τής παρούσης ώρας.

Πρίν περατώσω τόν λόγο, θά ήθελα νά ευχαριστήσω τήν Ιερά Μονή Γενεθλίου τής Θεοτόκου – Πελαγίας, τήν Γερόντισσα Σιλουανή καί τίς μοναχές πού εξέδωσαν καί τούς δύο αυτούς τόμους, μέ πολύ μεγάλο ζήλο, αλλά νά ευχαριστήσω καί τόν Σεβ. Μητροπολίτη Θηβών καί Λεβαδείας κ. Γεώργιον, αγαπητό εν Χριστώ αδελφό, πού ευλογεί αυτήν τήν προσπάθεια, η οποία αποτελεί καί τό ιεραποστολικό έργο τής Ιεράς Μονής καί τό εργόχειρο τών μοναζουσών της. Επίσης, νά ευχαριστήσω θερμότατα τόν Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών καί Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμο, ο οποίος ως Μητροπολίτης Θηβών καί Λεβαδείας προστάτευσε εμένα καί τό Μοναστήρι καί υπήρξε ο κύριος αίτιος όλου αυτού τού έργου, ακόμη καί τού εκδοτικού.

Οπωσδήποτε, θά ήθελα νά ευχαριστήσω καί όλους εσάς πού ήλθατε σήμερα στήν παρουσίαση αυτή, ιδιαιτέρως τούς τρείς εισηγητές, αλλά καί τόν κ. Αθανάσιο Σακαρέλλο, πού μού έδωσε τό περισσότερο υλικό (κασέτες), μέ τήν προτροπή νά αξιοποιήσω τήν διδασκαλία τού μεγάλου διδασκάλου τής Ορθοδόξου Παραδόσεως. Καί εύχομαι ο Θεός νά αναπαύση τήν ψυχή τού μακαριστού π. Ιωάννου Ρωμανίδη, τού Θεολόγου καί «Προφήτου τής Ρωμηοσύνης» γιά τούς κόπους πού κατέβαλε γιά νά διδάξη τήν «εμπειρική δογματική» καί, φυσικά, μέ τήν υπόμνηση ότι έχουμε καθήκον νά φροντίζουμε γιά τό πώς τό δόγμα θά γίνη τροφή καί ζωή.

Θά τελειώσω μέ έναν λόγο τού Ρώσου θεολόγου Αλέξη Χομιακώφ (1804-1860), συγχρόνου τού μεγάλου Ρώσου λογοτέχνη Φ. Ντοστογιέφσκι, ο οποίος έγραψε σέ μιά επιστολή του: «Υπάρχει ένας νόμος, τόν οποίον δέν θά βρήτε σέ ιστορικά συγγράμματα, αλλά ασφαλώς ισχύει στήν πραγματική ιστορία: ηγετικοί άνδρες δέν μπορούν νά γίνουν ηγήτορες τής δικής τους εποχής αυτοί ηγούνται μόνον εκείνων πού τούς ακολουθούν, διότι οι σύγχρονοί τους δέν είναι ακόμη έτοιμοι». Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης ήταν ένας θεολόγος ηγέτης, πού άνοιξε δρόμους καί προοπτικές, επηρέασε οπωσδήποτε πολλούς θεολόγους τής εποχής του, άν καί η πλειονότητα δέν ήταν ακόμη έτοιμη νά τόν δεχθή, αλλά κυρίως θά επηρεάση τίς επόμενες γενιές καί θά δημιουργήση μιά άλλη αίσθηση τών θεολογικών καί εκκλησιαστικών πραγμάτων.

ΠΗΓΗ: http://www.parembasis.gr/2011/11_01_18.htm. Το είδα: Πέμπτη, 17 Φεβρουαρίου 2011, http://nikopoulos.blogspot.com/2011/02/blog-post_17.html

Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης και η «εμπειρική Δογματική» – Μέρος Ι

Του Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου (Βλάχου)

Θά ήθελα νά ευχαριστήσω εκ καρδίας τούς τρείς διακεκριμένους εισηγητάς τής σημερινής παρουσιάσεως τών δύο τόμων τής «Εμπειρικής Δογματικής, κατά τίς προφορικές παραδόσεις τού π. Ιωάννου Ρωμανίδη», πού μέ τόν λόγο τους έκαναν ένα μνημόσυνο στόν μεγάλο αυτόν διδάσκαλο τής Ρωμηοσύνης καί τής θεολογίας τών Προφητών, Αποστόλων καί Πατέρων.

Νά μνημονεύσω τόν αγαπητό Πρωτοπρεσβύτερο καί Καθηγητή π. Γεώργιο Μεταλληνό, πού συντόνισε τήν σημερινή συνάντηση καί ομίλησε γιά τόν πεφιλημένο διδάσκαλο μέ καρδιακά αισθήματα, όπως καί τό κάνει επανειλημμένως. Ο ίδιος θεωρεί τιμή πού τόν αποκαλούν μαθητή τού π. Ιωάννου, άν καί δέν διετέλεσε ποτέ φοιτητής του. Νά ευχαριστήσω τόν Πρωτοπρεσβύτερο π. Στέφανο Αβραμίδη, μαθητή τού π. Ιωάννου στήν Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης, ο οποίος πολλάκις τόν ανέπαυσε καί τόν βοήθησε ποικιλοτρόπως καί στό γραφείο τού οποίου κατέφευγε πολλές φορές ο αείμνηστος π. Ιωάννης. Επίσης, νά ευχαριστήσω τόν καθηγητή κ. Λάμπρο Σιάσο, ο οποίος ήταν μαθητής του στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης καί επηρεάσθηκε από αυτόν.

Ευχαριστώ καί τούς τρείς, γιατί δέχθηκαν νά παρουσιάσουν τό δίτομο αυτό έργο, νά ομιλήσουν γιά τόν μακαριστό διδάσκαλο τής Ρωμηοσύνης καί τής ορθοδόξου θεολογίας καί νά πούν λόγο καρδιακό καί γιά τήν ελαχιστότητά μου. Εξομολογούμενος θά ήθελα νά πώ ότι, παρά τό ότι εξέδωσα πολλά βιβλία στήν ελληνική γλώσσα, εν τούτοις αρνήθηκα προτάσεις γιά δημόσια παρουσίαση γιά κάποιο από αυτά. Εξαίρεση γίνεται γιά τό δίτομο αυτό έργο τής «Εμπειρικής Δογματικής», γιατί θέλω νά προβληθή τό πρόσωπο τού π. Ιωάννη Ρωμανίδη, ιδίως εφέτος πού συμπληρώνεται δεκαετία από τήν κοίμησή του.

Θά ήθελα κλείνοντας τήν σημερινή εκδήλωση νά τονίσω τέσσερα «πώς», δηλαδή τέσσερα σημεία πού συνδέονται μέ τό πρόσωπο καί τό έργο τού μακαριστού Διδασκάλου τής ορθοδόξου Πνευματικότητας.

 1. Πώς ανακάλυψα τόν π. Ιωάννη Ρωμανίδη

Η ανακάλυψη εκ μέρους μου τού π. Ιωάννου έγινε προοδευτικά. Τόν γνώρισα, όπως περίπου γνωρίζει κανείς κάποιον καλλιτέχνη, αφού πρώτα ακούει γι’ αυτόν, έπειτα θαυμάζει τά έργα του καί στήν συνέχεια συναντά καί τόν ίδιο προσωπικά.

Στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης, όπου σπούδαζα (1964-1968) καί στά επιλεγόμενα μαθήματα άκουσα γι’ αυτόν, γιά πρώτη φορά, πρίν έλθη στήν Ελλάδα. Στό επιλεγόμενο μάθημα τής Πατρολογίας, μέ τόν καθηγητή Παναγιώτη Χρήστου, έγινε κάποτε τό 1967 συζήτηση γιά ένα θεολογικό ζήτημα. Μερικοί μεταπτυχιακοί από τήν Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης Αμερικής αναφέρθησαν διεξοδικώς στόν άγιο Ιγνάτιο τόν Θεοφόρο καί μετά σέ άλλους Αποστολικούς Πατέρας τής Εκκλησίας. Τότε ο καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου είπε: «γνήσιοι μαθητές τού Ρωμανίδη». Τήν εποχή εκείνη ο π. Ιωάννης δίδασκε στήν Θεολογική Σχολή Βοστώνης καί βέβαια ησχολείτο ιδιαιτέρως μέ τούς αγαπητούς του Αποστολικούς Πατέρας.

Στό τέλος τού τετάρτου έτους τών σπουδών μου ο καθηγητής Ιωάννης Καλογήρου, πού μάς δίδασκε κατά ανάθεση τό μάθημα τής Δογματικής, αφού η έδρα ήταν κενή, μάς ανήγγειλε, μέ μεγάλη χαρά ότι εξελέγη νέος Καθηγητής γιά τήν Δογματική, ένας μεγάλος θεολόγος από τήν Αμερική καί θά άρχιζε τά μαθήματα τήν επομένη χρονιά. Βέβαια, ακούγαμε γι’ αυτόν, γιά τήν συζήτηση πού προκάλεσε, πρίν λίγα χρόνια στήν Θεολογική Σχολή Αθηνών, η διδακτορική του διατριβή πού είχε υποβληθή. Όμως, έλαβα τό πτυχίο τής Θεολογικής Σχολής, χωρίς νά έχη αρχίσει τήν παράδοση τών μαθημάτων του καί έτσι δέν τόν γνώρισα τότε προσωπικά. Άκουγα γι’ αυτόν από τά πνευματικά μου παιδιά πού σπούδαζαν στό Πανεπιστήμιο τής Θεσσαλονίκης καί ομιλούσαν μέ ενθουσιασμό γι’ αυτόν. Μού έφερναν νά ακούσω διάφορες μαγνητοφωνημένες κασέτες καί τά πρώτα κείμενά του. Αγόρασα τό βιβλίο τής «Δογματικής» του καί άρχιζα νά τήν διαβάζω μέ ικανοποίηση καί ενθουσιασμό.

Αργότερα τόν γνώρισα προσωπικά στήν Αθήνα, μετά τήν αναγκαστική, πλήν όμως μέσα στό σχέδιο τού Θεού, μετακίνησή μου εκεί από τήν Εδεσσα, στό Γραφείο τού δικηγόρου κ. Αθανασίου Σακαρέλλου, τόν οποίον αγαπούσε πολύ, όπου παρέδιδε μαθήματα σέ έναν κύκλο είκοσι μέ τριάντα μαθητών, καί ήμουν ακροατής διαφόρων παραδόσεών του στόν Ιερό Ναό τής Αγίας Μαρίνης Ιλισίων. Θυμάμαι μιλούσε μέ σταθερό καί αυθεντικό τρόπο, χωρίς νά έχη μπροστά του σημειώσεις καί συνέδεε στενά τήν θεολογία μέ τήν ιστορία. Στήν παράδοσή του είχε στόχο. Μέ τόν καιρό γνωρισθήκαμε καλύτερα, τόν επισκεπτόμουν στό σπίτι του, συμφάγαμε σέ διάφορα φιλικά σπίτια, πήγαμε μαζί στό Βανκούβερ τού Καναδά γιά νά παραδώσουμε μαθήματα γιά τρείς ημέρες σέ ειδικό σεμινάριο πού διοργάνωσε η Orthodox Church of America (OCA) καί είχαμε καθημερινή σχεδόν τηλεφωνική επικοινωνία. Τελικά, μού ζήτησε νά τόν προσλάβω στήν Ιερά Μητρόπολή μου ως Ιερέα, πράγμα πού έγινε μετά από απολυτήριο πού εξεδόθη από τήν Ιερά Αρχιεπισκοπή Αμερικής, χωρίς βεβαίως νά εγγραφή στούς μισθολογικούς κατάλόγους. Τόν εκτιμούσα, τόν αγαπούσα καί τόν σεβόμουν γιά τήν θεολογία πού δίδασκε, αλλά κυρίως γιά τό ταπεινό καί ευγενικό του ύφος. Δικά μου πνευματικά παιδιά τόν βοηθούσαν σέ διάφορες εργασίες του, αφιερώνοντας πολύ χρόνο μαζί του, ακόμη καί τίς νυκτερινές ώρες.

2. Πώς εξετίμησα τά κείμενά του

Είχα τήν εξαιρετική ευλογία από τόν Θεό νά είμαι φοιτητής στήν Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης, μέσα στό κέντρο τής μελέτης τών έργων τού αγίου Γρηγορίου τού Παλαμά. Έτσι, διάβαζα γιά τήν θεολογία τού μεγάλου αυτού αγιορείτου καί θεόπτου Πατρός, όπως επίσης διάβαζα καί τά έργα τών μεγάλων Πατέρων τής Εκκλησίας, επισκεπτόμουν τό Άγιον Όρος καί είχα επικοινωνία μέ τούς ερημίτας πατέρας, τούς οποίους ρωτούσα γιά τήν ευχή καί γενικά γιά τήν πνευματική ζωή. Στήν Έδεσσα, ο αείμνηστος γέροντάς μου Μητροπολίτης Καλλίνικος μέ προέτρεψε νά μελετώ τά έργα τού αγίου Νικοδήμου τού αγιορείτου, ιδίως τό Συμβουλευτικόν Εγχειρίδιον καί τό Εορτοδρόμιον, καί τών άλλων φιλοκαλικών Πατέρων. Έπειτα, γνώρισα τόν γέροντα Σωφρόνιο από τόν οποίο ωφελήθηκα πολύ. Αργότερα διάβασα όλα τά εκδοθέντα κείμενα τού αγίου Συμεών τού Νέου Θεολόγου.

Ευρισκόμενος μέσα σέ αυτήν τήν ατμόσφαιρα γνώρισα τά κείμενα τού π. Ιωάννου Ρωμανίδη καί τά εκτίμησα δεόντως. Κατάλαβα τήν πνευματική τους συγγένεια μέ τά έργα τών Πατέρων τής Εκκλησίας. Στήν πραγματικότητα ο π. Ιωάννης συνδύαζε άριστα τήν ησυχία μέ τήν θεολογία, τήν άσκηση μέ τήν καθηγητική έδρα, τήν προσευχή μέ τήν θεολογική έκφραση.

Έτσι, μπορώ νά πώ ότι δέν διάβασα πρώτα τά κείμενα τού π. Ιωάννου Ρωμανίδη καί στήν συνέχεια ανέτρεξα στά έργα τών αγίων Πατέρων, αλλά πρώτα είχα μελετήσει τά έργα όλων τών γνωστών καί μεγάλων ησυχαστών Πατέρων καί στήν συνέχεια γνώρισα τά έργα τού μακαριστού καθηγητού. Ένοιωσα ότι είχε καταλάβει τό πνεύμα τών Πατέρων καί είχε συλλάβει τήν πεμπτουσία τής διδασκαλίας τους. Καταλάβαινα ότι εξέφραζε τήν διδασκαλία τών αγίων Πατέρων μέ έναν σύγχρονο τρόπο, χωρίς όμως νά τά αλλοιώνη, χωρίς νά είναι νεοπατερικός ή μεταπατερικός θεολόγος. Ο προφορικός λόγος του ήταν μιά ζωντανή αφομοιωμένη τροφή. Ο ίδιος είχε γνωρίσει τόν σχολαστικισμό καί τόν ηθικισμό τών δυτικών Χριστιανών στήν Αμερική, γνώρισε δέ καί τόν ησυχασμό σέ διαφόρους αγιορείτες καί ασκητές καί γι' αυτό ο λόγος του ήταν αυθεντικός, ορθόδοξος. Είναι χαρακτηριστικά τά όσα είπε σέ μιά ομιλία του:

«Εγώ, επειδή πέρασα τά στάδια τής σχολαστικής θεολογίας στήν δική μου ζωή, όταν ήλθα στήν Ελλάδα μού έκανε μεγάλη εντύπωση όταν έβλεπα τούς σημερινούς ορθοδόξους θεολόγους στό Πανεπιστήμιο τών Αθηνών νά ζητούν συγγνώμη από όλο τόν κόσμο, γιατί καί εμείς δέν είχαμε σχολαστική θεολογία, όπως έχουν οι δυτικοί καί σταματήσαμε στούς Πατέρες τής Εκκλησίας μέχρι τόν Δαμασκηνό καί τόν Ισίδωρο Σεβίλλης ή τόν Μέγα Φώτιο».

Έτσι, μελετώντας τά κείμενα τού π. Ιωάννου Ρωμανίδη διέκρινα τόν καθαρό, ορθόδοξο, πατερικό λόγο, ο οποίος στήν πραγματικότητα απαντούσε σέ όλες τίς προκλήσεις τής δυτικής θεολογίας, αλλά καί τής δικής μας θεολογίας πού είχε επηρεασθή από τήν σχολαστική θεολογία, δηλαδή τόν σχολαστικισμό καί ηθικισμό. Ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, μέ τόν λόγο του καί τά γραπτά του, είχε έναν σημαντικό στόχο, παρουσίαζε τήν καθαρή διδασκαλία τών Πατέρων τής Εκκλησίας, πού ήταν ησυχαστική καί θεωτική… Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ 

ΠΗΓΗ: http://www.parembasis.gr/2011/11_01_18.htm. Το είδα: Πέμπτη, 17 Φεβρουαρίου 2011, http://nikopoulos.blogspot.com/2011/02/blog-post_17.html

Ο Ρόλος του Διευθυντή στο Σύγχρονο Σχολείο και η Εκπαιδευτική Διοίκηση

Της Μαρίας Παπαχρήστου*

Ο θεσμός του σχολείου διαφοροποιείται από άλλες οργανώσεις γιατί έχει χαρακτήρα αξιολογικό. Σε κάθε σχολική οργάνωση παρατηρούμε τις εξής λειτουργίες:

1ο Τη μορφωτική λειτουργία που συμβάλλει στη μετάδοση γνώσεων και δεξιοτήτων στους μαθητές.

2ο Την παιδαγωγική λειτουργία που συμβάλλει στη διαμόρφωση αξιών, στάσεων και συμπεριφοράς στους μαθητές και

3ο Τη διοικητική λειτουργία, που ανήκει στις βοηθητικές, διότι η σχολική διοίκηση μέσω των υπηρεσιών στήριξης της εκπαίδευσης εξασφαλίζει την πραγματοποίηση στόχων στα σχολεία και απαιτεί το συνδυασμό των οικονομικών και κοινωνικών αξιών.

Πολύ μεγάλη σημασία για την κοινωνία μας έχει η οργάνωση και λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, και ένας από τους σημαντικότερους κλάδους της δημόσιας διοίκησης είναι η διοίκηση της εκπαίδευσης, η οποία οδηγεί στον κατάλληλο χειρισμό υλικών και άυλων πόρων.

Α. Η διαχρονική εξέλιξη της διοικητικής σκέψης

Η εξέλιξη της διοίκησης σε ειδικό επιστημονικό κλάδο είναι επίτευγμα του 20ού αιώνα. Η πρακτική όμως της διοίκησης έχει τις ρίζες της πολύ παλιά. «Η ανάπτυξη της διοικητικής σκέψης χρονολογείται από τις μέρες που οι άνθρωποι επιχείρησαν πρώτη φορά να εκπληρώσουν ορισμένους στόχους σε ομάδες», (Koontz και O’ Donnell, 1984).

Εν συνεχεία στην περίοδο του Μεσοποταμιακού, του Αιγυπτιακού, του Κινέζικου, του Μινωϊκού και του Μυκηναϊκού πολιτισμού, βρίσκουμε ενδείξεις εφαρμογής αρχών της διοίκησης, όπως είναι ο καταμερισμός της εργασίας, η εξειδίκευση των τεχνικών, η χρήση επιτελικών συμβούλων κ.α.

Στην κλασική Ελλάδα ο Πλάτωνας στο έργο του «Πολιτεία» αναφέρεται στο θέμα της εξειδίκευσης της εργασίας και στην τοποθέτηση των πλέον ικανών στις κατάλληλες θέσεις, ο Αριστοτέλης στα βιβλία του «Πολιτικά» και «Ηθικά Νικομάχεια» κάνει λόγο για υποκίνηση των συντελεστών παραγωγής.

Όμως και στην εκπαιδευτική λειτουργία, ο Πλάτωνας στην «Ακαδημία» και ο Αριστοτέλης στο «Λύκειο» παρουσιάζουν δείγματα της συλλογικής διοίκησης καθώς και επιλογή της διεύθυνσης του «Λυκείου» και της «Ακαδημίας» με βάση την αρχή της πλειοψηφίας. (Χρ. Σαϊτης, Ο Διευθυντής στο σύγχρονο σχολείο, 2007).

Εν συνεχεία μέχρι τον 17ο αιώνα μ.Χ. δεν εμφανίζονται αξιομνημόνευτες οργανωτικές  εκδηλώσεις.

Κατά τον 18ο και 19ο αιώνα παρατηρούνται αξιόλογες εξελίξεις σχετικά με την διοίκηση των οργανισμών.

Όμως στον 20ό αιώνα έχουμε 3 σημαντικές σχολές που διαμορφώνουν τις  αρχές της διοικητικής επιστήμης και συγκεκριμένα:

·  Την κλασική σχολή με τους Taylor, Fayol, Weber και πολλούς
 άλλους που θεμελίωσαν την επιστημονική έρευνα στη διοικητική επιστήμη και τις βασικές διοικητικές αρχές.

·  Τη νεοκλασική σχολή με τους Douglas M. C. Gregor, R. Likert, Mary Follet και Elton Mayo η οποία χωρίς να απορρίπτει την κλασική σχολή δίνει βαρύτητα στην ανθρώπινη συμπεριφορά, στις ανθρώπινες αντιδράσεις και σχέσεις μέσα στο οργανωτικό σύνολο.

·  Τη σύγχρονη σχολή ή σχολή των κοινωνικών Συστημάτων με τους C. Barnard, Ab. Maslow, Fr. Herzberg κ. α., οι οποίοι εξετάζουν τη διοίκηση σ’ ένα πλαίσιο συστημάτων, αλληλεπιδράσεων και επικοινωνίας, με αποτέλεσμα η μεταβολή ενός στοιχείου να επηρεάζει τα υπόλοιπα.

Η «γενική» διοίκηση επηρέασε την εκπαιδευτική διοίκηση, όπως π.χ. στην ιεραρχία της εξουσίας, στην συμμετοχή των εκπαιδευτικών στη λήψη αποφάσεων, στην καλύτερη αξιοποίηση των υλικών και ανθρώπινων πόρων, στην καλλιέργεια των ανθρώπινων σχέσεων ανάμεσα σ’ όλους τους συντελεστές της εκπαίδευσης στη σχολική κοινότητα.

Στόχος της σχολικής διεύθυνσης, σύμφωνα με τους θεωρητικούς της εκπαιδευτικής διοίκησης, είναι ένα σύστημα «ανοικτό» που επικοινωνεί με όλους τους φορείς της τοπικής κοινωνίας.

Β. Ο Διευθυντής του 21ου αιώνα στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα

Ο ρόλος του διευθυντή όπως προσδιορίζεται από την ελληνική νομοθεσία είναι ρόλος κοινωνικός, διοικητικός, επιστημονικός, παιδαγωγικός:

α)  Υπουργική Απόφαση 105657/Δ/8.10.2002 (ΦΕΚ 1340 τ.Β’)

β) Ελληνικό Σύνταγμα άρθρο 5 παράγραφος 1: περί του «ανθρώπινου σχολείου».

Στο χώρο του σχολείου ο διευθυντής μέσω του ρόλου που του ανατέθηκε, επιβλέπει, παρακινεί τα μέλη της σχολικής οργάνωσης, διευθετεί τις προστριβές και αντιθέσεις που αναπτύσσονται από τη λειτουργική δράση της σχολικής μονάδας, υλοποιεί τα εκπαιδευτικά προγράμματα, παρουσιάζει τις εκπαιδευτικές αξίες και το όραμα μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής φιλοσοφίας.

Ακόμη, ως κύριος μοχλός οργάνωσης και διοίκησης ενεργεί και ενορχηστρώνει προηγούμενα προσπάθειες ώστε να συναποφασιστούν το όραμα και οι επιδιώξεις της σχολικής μονάδας.

Η διεύθυνση για να λειτουργήσει επαρκώς χρειάζεται τις εξής αρχές κινητοποίησης κατά τoν Dupont (Ανδρέου Απ. και Γ. Παπακωνσταντίνου, 1994):

Α) Τεχνική: Διοίκηση και Διαχείριση. Ο διευθυντής οφείλει να ενεργεί ως επαγγελματίας της διοίκησης κατανοώντας τη θεωρία και εφαρμόζοντάς την στην πράξη με στόχο να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της εκπαίδευσης.

Β) Ανθρώπινη: Η αρχή αυτή συνεπάγεται ότι ο διευθυντής παίζει το ρόλο του ειδικού στις ανθρώπινες σχέσεις, χρειάζεται να γνωρίζει τις τεχνικές παρακίνησης της ομάδας, να ευνοεί την εργασία σε ομάδες και την ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων.

Γ) Παιδαγωγική: Ο διευθυντής υιοθετεί τις σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους και δίνει ελευθερία κίνησης στους εκπαιδευτικούς για την επιλογή των μεθόδων διδασκαλίας τους.

Δ) Συμβολική: Η διεύθυνση είναι σωστό να αποτελεί σύμβολο για τους εκπαιδευτικούς και μαθητές, να εφαρμόζει προγράμματα και να τα τηρεί πρώτη αυτή.

Ε) Πνευματική-μορφωτική: Δημιουργία της πραγματικής εικόνας του σχολείου ως πνευματικού και μορφωτικού θεσμού στην κοινωνία.

Ακόμη, η διεύθυνση της σχολικής μονάδας έχει καθήκον να μετατρέπει το σχολείο σε μια κοινότητα αλληλοεπηρεαζόμενων προσώπων, μέσα στην οποία διδακτικό προσωπικό και μαθητές από τη μια, σχολείο και κοινότητα από την άλλη, θα συνεργάζονται για την επίτευξη των ειδικών και γενικών σκοπών της παιδείας (Ζ. Μυλωνά, Διευθυντής και Αποτελεσματική Σχολική Μονάδα). Σημαντικό καθήκον του είναι η συχνή επικοινωνία και η ενημέρωση των γονέων.

Βέβαια για την πραγματοποίηση του «ανοικτού» σχολείου και του καλού «κλίματος» καθοριστικό ρόλο έχει το μέγεθος της σχολικής μονάδας. Κατά τον C. Handy, 1981, το μέγεθος αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα για τη διαμόρφωση των παραπάνω. Σχετική μελέτη (George και Bishop), έδειξε ότι στις μικρές σχολικές μονάδες η διεύθυνση μπορεί να καλλιεργήσει πιο αποτελεσματικά το καλό κλίμα σε σύγκριση με τα μεγάλα σχολεία.

Ο διευθυντής οφείλει να αποτελεί την κινητήρια δύναμη στη διαδικασία των αλλαγών του σχολείου, οι οποίες πρέπει να έχουν ποιότητα φαντασίας και οράματος ενώ ταυτόχρονα να διακρίνονται από ρεαλισμό, ακόμη, είναι απαραίτητο  να στηρίζει πρωτοβουλίες και να απελευθερώνει τις δημιουργικές δυνατότητες των εκπαιδευτικών.

Όμως ο διευθυντής στη διαμόρφωση ενός έργου ποιοτικού για τη σχολική μονάδα δεν πρέπει να στηρίζεται μόνον στην εμπειρική αντιμετώπιση αλλά και στην εφαρμογή επιστημονικών μεθόδων (Καμπουρίδης Γ, Οργάνωση και Διοίκηση Σχολικών Μονάδων). Και συγκεκριμένα για να μπορέσει να φέρει εις πέρας το δύσκολο έργο του πρέπει να γνωρίζει και να εφαρμόζει τις βασικές αρχές της εκπαιδευτικής διοίκησης, με ιδιαίτερη έμφαση στον ανθρώπινο παράγοντα.

Εν κατακλείδι είναι απαραίτητο οι αντιλήψεις μας για τον τρόπο διοίκησης των σχολικών μονάδων να αναθεωρηθούν. Η εκπαιδευτική διοίκηση δεν είναι μόνον τέχνη αλλά είναι και επιστήμη με αρχές και αξίες, που η υλοποίησή τους οφείλει να υπηρετεί τους παιδαγωγικούς στόχους ενός «σύγχρονου» και «ανθρώπινου» σχολείου.

* Η Μαρία Παπαχρήστου είναι Δρ. Εκπαιδευτικής Διοίκησης, Δ/ντρια  Γυμνασίου   

ΠΗΓΗ: 21/03/2011, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=26921

Καταστροφή στην Ιαπωνία, το κέρδος στον πυρήνα

Η ιδιωτική εταιρεία προσάρμοζε την ασφάλεια στο συμφέρον της

Του Αλέκου Αναγνωστάκη

Εβδομηντατρία χρόνια από την πρώτη πυρηνική σχάση που επιτεύχθηκε στη χιτλερική Γερμανία από τους φυσικούς Ότο Χαν και Λίζα Μάιτνερ το 1938 στο Βερολίνο και 69 χρόνια από τότε που ο περίφημος νομπελίστας φυσικός Ενρίκο Φέρμι κατασκεύασε τον πρώτο πυρηνικό αντιδραστήρα στο Σικάγο το 1942, 443 πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν διάσπαρτοι σε 31 χώρες, καλύπτοντας το 16% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας.

Για να κινηθούν καταπίνουν ετησίως περίπου 80.000 τόνους ουρανίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχει την πρώτη θέση παγκοσμίως. Σε 17 από τις 27 χώρες της λειτουργούν 152 πυρηνικά εργοστάσια, τα οποία καλύπτουν το 1/3 της ηλεκτροπαραγωγής και το 15% της πρωτογενούς ενέργειας. Επιπλέον 27 νέοι σταθμοί πυρηνικής ενέργειας βρίσκονται υπό κατασκευή σε διάφορες χώρες.

Μόνο τα πυρηνικά απόβλητα, εναντίον των οποίων αναπτύσσεται ένα κίνημα, και χαρακτηρίζονται ως ραδιενεργά, ανέρχονται ετησίως σε 50.000 κυβικά μέτρα. Στον αδηφάγο όμως καπιταλισμό όλα γίνονται. Μόνο από τα ήδη υπάρχοντα πυρηνικά απόβλητα του πλανήτη, με κατάλληλη επεξεργασία, μπορούν να κατασκευαστούν, εκτός των άλλων, χιλιάδες πυρηνικές βόμβες. Κέρδος, αγορά και πολεμική βιομηχανία λοιπόν. Το εμπόριο πυρηνικών υλικών, μεταξύ των οποίων και των πυρηνικών αποβλήτων, είναι τεράστιο. Αν σχεδιάσει κανείς στο χάρτη τις διαδρομές που ακολουθούνται, θα μοιάζει σαν ένα πιάτο με σπαγγέτι.

Για παράδειγμα οι ΗΠΑ δέχονται χρησιμοποιημένα πυρηνικά καύσιμα από όλο τον κόσμο και η Γαλλία επιστρέφει τα απόβλητα της στην προμηθεύτρια Ιαπωνία.

Όλοι ανεξαίρετα οι τύποι πυρηνικών αντιδραστήρων (ελαφρού, βαρέος, ζέοντος ή πιεσμένου ύδατος), χρησιμοποιούν λίαν υψηλές ποσότητες νερού για τη λειτουργία τους που επιστρέφεται, καυτό, σε ποτάμια, λίμνες και πέλαγα. Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες στο όνομα του κέρδους χτίζονται όσο γίνεται πιο κοντά στην περιοχή κατανάλωσης της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας για να ελαχιστοποιηθεί το κόστος μεταφοράς της. Και όσο πιο κοντά στη θάλασσα, με τη φτηνότερη δυνατή προστασία, για να ελαχιστοποιήσουν το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών, αποβλήτων και της γενικότερης χρήσης αφαλατωμένου κυρίως νερού. Παρά τους σίγουρους και γνωστούς κινδύνους από τσουνάμι που οδήγησαν στον πνιγμό του δεύτερου μεγαλύτερου πυρηνικού εργοστάσιου της Ινδίας, στο Μάντρας. Γι' αυτό και ο αντιδραστήρας Φουκουσίμα είναι μόλις 140 χιλιόμετρα από το Τόκιο και κοντά στη θάλασσα με αποτέλεσμα να κινδυνεύει και το Τόκιο και η περιοχή του εργοστασίου και το ίδιο το εργοστάσιο να χτυπηθεί από το τσουνάμι. Χτύπημα που αποσιωπάται από τα ΜΜΕ, τους κυβερνητικούς υπεύθυνους και τους πληρωμένους επιστήμονες από το πανίσχυρο καρτέλ των δέκα παγκοσμίως μεγάλων ιδιωτικών (ή υπό κρατική καθοδήγηση) εταιρειών της πυρηνικής βιομηχανίας.

Τα πυρηνικά εργοστάσια έχουν μέγιστο όριο ζωής, σύμφωνα με τη διεθνή επιτροπή πυρηνικής ενέργειας, τα 40 χρόνια. Μετά πρέπει να διαλύονται. Το κόστος όμως διάλυσης ενός γερασμένου πυρηνικού αντιδραστήρα υπολογίζεται στα 2 διό. δολάρια. Το ιδιωτικό μονοπώλιο Τερεο που διαχειρίζεται το σαραντατριάρη αντιδραστήρα Φουκοσίμα ζήτησε και πήρε από την ιαπωνική κυβέρνηση δεκαετή παράταση ζωής αντί να τον διαλύσει, δηλαδή να ξοδέψει 2 δισ δολάρια. Με τα αποτελέσματα που βιώνει η ανθρωπότητα…. Που είναι μόνο τα άμεσα. Ωστόσο μόνο η καταγραφή τους επαναφέρει τη σκέψη πως ο ύστερος καπιταλισμός, σαν τα γερασμένα μαλάκια, εξαντλώντας τη ζωτική περιοχή γύρω του, τρέφεται πλέον από τις ίδιες του τις σάρκες: Αξιωματούχοι από το Τόκιο αναφέρουν ότι η ακτινοβολία στην πρωτεύουσα ήταν δέκα φορές πάνω από το κανονικό το βράδυ της Τρίτης, αλλά δεν συνιστά απειλή για την υγεία.

Ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης Γιούκιο Εντάνο παραδέχεται ότι «τα επίπεδα της ραδιενέργειας στην περιοχή των κατεστραμμένων αντιδραστήρων μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στην ανθρώπινη υγεία».

Το Ιράν ανακοινώνει ότι διαθέτει αεροσκάφη για την απομάκρυνση των ιρανών υπηκόων. Το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών εκδίδει προειδοποίηση με την οποία συμβουλεύει τους βρετανούς πολίτες να μην ταξιδεύουν στο Τόκιο και στην ανατολική Ιαπωνία. Η πρεσβεία της Γαλλίας στο Τόκιο προτρέπει τους γάλλους πολίτες που ζουν εκεί, να παραμείνουν στις κατοικίες τους και να διατηρούν την ψυχραιμία τους.

Βιομηχανίες κλείνουν και μεταφέρουν τους εργαζόμενους στα νότια (Πεζό, Ντέιμλερ κ.ά.). Η υπηρεσία πυρηνικής ασφάλειας της Κίνας ενισχύει τους ελέγχους για τα επίπεδα της ραδιενέργειας στη χώρα. Στη μείζονα περιοχή της πρωτεύουσας Τόκιο παρατηρούνται ελλείψεις στην τροφοδοσία ηλεκτρικού ρεύματος.

Την ίδια ώρα η Γερμανία αποφάσισε να προχωρήσει στο κλείσιμο εφτά πυρηνικών εργοστασίων και η Ελβετία ανέστειλε αποφάσεις για τα πυρηνικά της προγράμματα. Ο ευρωπαίος επίτροπος αρμόδιος για την Ενέργεια Γκίντερ Ετινγκερ, συγκαλεί σε συνεδρία την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και δηλώνει στο τηλεοπτικό δίκτυο ARD ότι: «Οφείλουμε να εγείρουμε το θέμα εάν, εμείς στην Ευρώπη, στο ορατό μέλλον, μπορούμε να διασφαλίσουμε τις ενεργειακές μας ανάγκες χωρίς την πυρηνική ενέργεια».

Ταυτόχρονα, ο πραγματικός πολυπρόσωπος ηγεμόνας, οι Αγορές, δηλαδή το τερατώδες σύμπλεγμα τραπεζικού, εμποροερευνητικού, και κατασκευαστικού κεφαλαίου, δια του γαλλικού προς το παρόν κεφαλαίου, διαλαλεί την πραμάτια του – εδώ οι καλοί αντιδραστήρες – διαρρέοντας πως αν η Ιαπωνία χρησιμοποιούσε γαλλική τεχνολογία τα πράγματα θα είχαν πάει αλλιώς. Οι ενδοκαπιταλιστικοί ανταγωνισμοί καταμεσής της φρίκης λειτουργούν με την ψυχρότητα φιδίσιας επιδερμίδας.

Πηγή: Αλέκος Αναγνωστάκης – "Πριν". Το είδα:  Δευτέρα, 21 Μαρτίου 2011, http://tsak-giorgis.blogspot.com/2011/03/blog-post_8782.html

Το πρόβλημα του κακού από τον Αυγουστίνο στη σύγχρονη Γενετική – Μέρος ΙΙ

Του π. Νικόλαου Λουδοβίκου*

Συνέχεια από το Μέρος Ι … Στον Αδάμ γίνεται η οντολογική πρόταση για υπέρβαση του θανάτου από μέρους του θεού (και όχι μια πρόταση για ηθική επιλογή)· είναι ο Αδάμ το ον το οποίο ορίζεται θα λέγαμε υπαρξιακά απ' την πρόταση ακριβώς αυτή του Θεού προς αυτό να γίνει, εν ελευθερία, δι' αυτού η είσοδος αυτή του ακτίστου στο κτιστό. Στα όρια του νεώτερου υποκειμενισμού η οντολογική αυτή υφή του διαλόγου ανθρώπου και Θεού κινδυνεύει, καθώς το κακό, είτε ηθικολογικά είτε ορθολογικά, τοποθετείται είτε εντός του ανθρώπου, ως μέρος της φύσης του, είτε εκτός του, ως «αντικειμενικό» εξωτερικό γεγονός.

Έκτος του ότι καταλήγουν υποχρε­ωτικά σε διάφορες μορφές θεοδικίας, τα παραπάνω αποκρύπτουν το γε­γονός πως το κακό δεν υφίσταται ως αυγουστίνεια φυσική διαστροφή (pervertio  λόγω της αμαρτίας, αλλά ως διακοπή, μερική ή πλήρης, του διαλόγου αυτού μεταξύ ανθρώπου και Θεού, ο οποίος ελεύθερα συνά­πτει τον θάνατο με τη ζωή, το κτιστό με το άκτιστο. Και μάλιστα, αν τα παραπάνω είναι σωστά, είναι αυτός ακριβώς ο διάλογος που αποτελεί ακριβώς την διαδικασία μέσω της οποίας η εσχατολογική εξάλειψη του κακού γίνεται πιθανή, ως ενσωμάτωση δηλαδή του κτιστού Είναι στο Αναστημένο Σώμα του Χριστού εν προαιρέσει, ως «κοινωνία γνώμης», κατά την έκφραση του Αγ. Νικολάου Καβάσιλα και όχι απλώς ως υπο­χρεωτική ανάσταση των νεκρών. Με τον διάλογο, λοιπόν, αυτό ο άνθρω­πος εξαλείφει απ' την κτίση κάποια κομμάτια του προκτισιακού μηδε­νός, κατά την προαίρεση του, μεταβάλλοντας την σε κατά χάριν άκτιστο Σώμα Χριστού. Μια τέτοια στάση επιτρέπει στον θεό να επεμβαίνει πε­ρισσότερο στον κόσμο, περιορίζοντας το κακό ακόμη και όταν ο άνθρω­πος δεν επαρκεί προς τούτο – ουδέποτε όμως, ούτε στα έσχατα, το κακό, ως άρνηση του διαλόγου μετά του Θεού, θ' αφανιστεί εντελώς, παρά την υποχρεωτική αφθαρσία των όντων. Αυτό το οποίο τότε θα φανεί, όμως, είναι το ότι το κακό δεν αποτελεί μέρος της Δημιουργίας, του Είναι, της Ζωής, αλλά προαιρετική τους άρνηση.

Σε αντίθεση με τον Αυγουστίνο, ο Μάξιμος ο Ομολογητής, επιπλέον, θεωρεί μόνον την «πτώση της προαίρεσης» διαβλητή, ενώ αυτήν της φύ­σεως αδιάβλητη. Δεν υπάρχει «κακή φύση» λοιπόν στην πατερική παρά­δοση· το ίδιο το γεγονός που περιγράφεται στη διήγηση της Γενέσεως ως πτώση του ανθρώπου είναι μια προαιρετική κίνηση αναχώρησης απ' την βιωματικά αφθαρτοποιό άκτιστη Πρόνοια του Θεού και δεν μας ενδια­φέρει ως ιστορικό γεγονός.

V

Αλλά ας επιστρέψουμε και πάλι στη Δύση για να δούμε δι' ολίγων την συνέχεια και να φθάσουμε και ως τη σύγχρονη Γενετική. Οι εκτιμήσεις μου είναι φυσικά υποκειμενικές και είναι δυνατόν να συζητηθούν και διαφορετικά κάποια σημεία της σχετικής ιστορίας. Τα δύο μεγάλα προ­βλήματα τα οποία ανέκυψαν στη Δύση εξαιτίας της διάδοσης των θέσε­ων του Αυγουστίνου, που ήδη εξετάσαμε, νομίζω πως υπήρξαν το πρόβλημα καταρχήν της υπεράσπισης του Θεού και αυτό της υπεράσπισης της φύσης (του ανθρώπου και του κόσμου) στη συνέχεια. Το πρώτο έργο το ανέλαβε ο Γερμανός φιλόσοφος Leibniz και το δεύτερο ο Γάλλος φιλό­σοφος Rousseau. Και ο μεν Leibniz (1646 – 1716) επιχείρησε μια ολόκληρη «θεοδικία», λέξη πλασμένη απ' τον ίδιο και τίτλος ομώνυμου βιβλίου του (1710). Ο φιλόσοφος προσπαθεί να δικαιώσει τον Θεό, υποθέτοντας πως αυτός ανέχεται το κακό με σκοπό να βγει τελικά κάποιο καλό απ' αυτό, μέσα σ' έναν κόσμο δημιουργημένο απ' τον Ίδιο, κόσμο που είναι «ο κα­λύτερος δυνατός απ' όσους θα μπορούσαν να δημιουργηθούν», κατά την πασίγνωστη φράση του. Το ότι οι άνθρωποι μπορούν να σκεφθούν καλύ­τερους κόσμους, τούτο δεν σημαίνει πως αυτοί οι κόσμοι είναι πράγματι καλύτεροι, αφού η ανθρώπινη κρίση σφάλλει, περιοριζόμενη από πάθη υποκειμενικά και την άγνοια. Ο Θεός δημιούργησε τον καλύτερο δυ­νατό κόσμο, λοιπόν, υπό την προϋπόθεση πως αυτό θα το δούμε στο φως των δικών του επιλογών, οι οποίες είναι κατά πολύ ανώτερες και σοφό­τερες των δικών μας.

Οι θέσεις αυτές αποτέλεσαν προσφιλή στόχο πλήθους επιθέσεων από πλευράς των αθεϊστών, μ' όλο που δεν διαφέρουν ουσιαστικά από την πιο παρωχημένη τους επεξεργασία, αυτή του Hegel, ο οποίος στο κακό είδε, όπως ήδη είπαμε, μια αναγκαία «αρνητικότητα», την οποία το Πνεύμα-Θεός χρησιμοποιεί για μια ανώτερη σύνθεση που περιλαμβάνει μια σύντηξη των δύο (Καλού και Κακού ή Είναι και Μηδενός) μέσα στο Είναι. Νομίζω όμως πως πολύ μεγαλύτερη επίδραση στη Δύση είχε ο άλλος φιλόσοφος, ο υπερασπιστής της ανθρώπινης και κοσμικής φύσης, ο Rousseau (1712 – 1778). Η θέση του Γάλλου φιλοσόφου έχει το προσόν της εξαιρετικής απλότητας: η φύση του ανθρώπου και του κόσμου, λέγει, είναι βαθύτατα καλή και αγαθή. Ενάντια στον Αυγουστίνο (ή τον Καλβίνο) θεωρεί πως η φύση είναι ο καλύτερος δάσκαλος του καλού και η συμφωνία μαζί της κανόνας ζωής και αλήθειας. Ο θάνατος δεν είναι προϊόν συνεπώς αμαρτήματος ή πτώσης και η πολιτική ανισότητα, επιπλέον, είναι εντελώς αστήρικτη.

Με τον Rousseau η Δύση ξαναβρίσκει την θεμελιώδη χριστιανική θέση πως η φύση ανθρώπου και κόσμου είναι έργο του Θεού αγαθό – μόνο που ξαναβρίσκει τη θέση αυτή ως εναντίωση στην επίσημη εκκλησια­στική διδασκαλία, η οποία, είτε στην καλβινική Γενεύη όπου μεγάλωσε ο Rousseau είτε στη ρωμαιοκαθολική ή λουθηρανική υπόλοιπη Ευρώπη, θέλει συνήθως με αυγουστίνειο τρόπο τη φύση πεσμένη και διεστραμμέ­νη. Οι Ευρωπαίοι, με τον Rousseau και στη συνέχεια με τον Διαφωτισμό, ξαναβρίσκουν λοιπόν μια θεμελιώδη πατερική θέση, αλλά ως διαμαρτυ­ρία ενάντια στην Εκκλησία ή τη θεολογία της, διαμορφώνοντας μια ανθρωπολογία την οποία θεωρούν αθεϊστική (και η Εκκλησία επίσης την θεωρεί τέτοια), ενώ είναι χριστιανικότερη της εκκλησιαστικής. Το κακό δεν σταματά εδώ όμως. Χωρίς θεολογική αναφορά, η ανατίμηση αυτή της φύσης είδε μπροστά της ν' ανοίγεται ο θεωρητικός δρόμος του De Sade . Πράγματι ο τελευταίος δεν είναι παρά ένας βίαια αντιχριστιανός μαθητής του Rousseau , που αποκαλύπτει πως η φύση δεν διδά­σκει μόνον την αρμονία αλλά και τη βία και τον φόνο. Η φυσική ζωή θα σήμαινε έτσι την δεξίωση και αυτών λοιπόν των «φυσικών» επιδόσεων, «πέρα απ' το καλό και το κακό», όπως θα ‘λέγε ο Nietzsche , ο οποίος απο­τελεί και την κορύφωση του δρόμου που πήρε η Δύση με τον Rousseau , αντιπαλεύοντας τον Αυγουστίνο. Η φύση υπαγορεύει εν τέλει τη θέληση για δύναμη ως ύψιστο κριτήριο ζωής· έχω δείξει σε παλαιότερο βιβλίο μου (π. Ν. Λ., Η Κλειστή Πνευματικότητα και το Νόημα του Εαυτού. Ο Μυστικισμός της ισχύος και η αλήθεια φύσεως και προσώπου, β΄ έκδ., Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1999) πως με τον τρόπο αυτό ο Nietzsche όχι μόνον δεν απομακρύνεται από τον Αυγουστίνο, αλλά υιοθετεί το βαθύτερο σχήμα σκέψης του τε­λευταίου: στη θέση της πεσμένης φύσης, που στον Αυγουστίνο κυριαρχείται απ' την αθάνατη και πνευματική ψυχή, τίθεται τώρα όλη αυτή η ανυπόστατη «πνευματικότητα», κυριαρχούμενη απ' τα ζωτικά φυσικά ένστικτα.

VI

Αυτή είναι εν συντομία η πνευματική ατμόσφαιρα μέσα στην οποία γεννιέται ο νεώτερος θεωρητικός προβληματισμός περί του κακού στο χώρο της Γενετικής. Στα νεώτερα χρόνια η ανάπτυξη της ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας προχώρησαν σημαντικά περισσότερο όλη αυτή την ορθολογική αναζήτηση του αιτίου του κακού μέσα στα όρια τα ίδια της ανθρώπινης φύσης και ποτέ έξω της. Ακολουθεί η αποδοχή του κακού ως στοιχείου της φύσης με την κατάλληλη «επιστημονική εξήγηση», ή τουλάχιστον η μερική απενοχοποίησή του. Απ' την πλήρη εξουδένωση της φύσης ως την υπό όρους αποδοχή της όμως το οντολογικό σκηνικό παραμένει αμετάβλητο: καμμιά ουσιαστική προοπτική δεν υφίσταται για την ελευθερία ως δυνατότητα μεταμόρφωσης αυτής της φύσης και όχι απλώς ως αποδοχής ή απόρριψης της.

Θέλω στο σημείο αυτό να εξετάσουμε σύντομα τρία πρόσφατα βιβλία τα οποία θέτουν το πρόβλημα του κακού στην προοπτική της Γενετικής του εξήγησης. Το πρώτο απ' αυτά είναι το βιβλίο του Robert Wright, The Moral Animal (1994). Στο βιβλίο του ο Wright θέτει υπό συζήτηση αυτό που αποκαλεί «ψυχολογία της εξέλιξης» με βιολογικούς όρους: τα πάντα εξηγούνται ως προερχόμενα από μια επιθυμία επιβίωσης των ανθρώπων που προσδιορίζεται ούτως ή άλλως από τη φυσική επιλογή. Συνεπώς, ελάχιστη γενετική βάση έχει η διάκριση καλού και κακού, ηθικού ή μη ηθικού: όσον αφορά στη σεξουαλική συμπεριφορά των γυναικών, λόγου χάρη, «συγκρατημένες» και πιο «ηθικές» είναι απλώς οι πιο σίγουρες για τον εαυτό τους, ενώ επιθετικές οι πιο ανασφαλείς. Ο στόχος όμως παρα­μένει ο ίδιος. Για όλες τις συμπεριφορές ισχύει το ίδιο. Η ηθικότητα έρ­χεται σε αντίθεση στην πραγματικότητα με την εξελικτική λογική, η οποία προσδιορίζεται αποτελεσματικά απ' τα γονίδια και το περιβάλλον. Αν ήμασταν σε θέση να το αποδεχθούμε αυτό, ισχυρίζεται ο συγγραφέας, θα διαθέταμε πολλή περισσότερη ανοχή και συγχωρητικότητα προς αλλήλους. Βεβαίως κάθε είδους αλτρουισμός ή ανιδιοτέλεια θα έπρεπε επίσης ν' αποδοθεί σε γενετικά προσδιορισμένη ανώτερη εξελικτική ιδιοτέλεια.

Το δεύτερο βιβλίο που θα εξετάσουμε είναι αυτό του Lyall Watson, Dark Nature: a Natural History of Evil (1996). Ο Watson υποστηρίζει πως η φύση είναι βαθύτατα μη ηθική, βρίσκεται πέραν του καλού και του κακού. Αυτό ακριβώς διαφαίνεται μέσα στον κόσμο των γονιδίων, τα οποία απλώς κάνουν οτιδήποτε για επιβίωση, ακολουθώντας κυρίως τις εξής μεθόδους:

1) Είναι εχθρικά προς τους ξένους,

2) Φιλικά προς τους φίλους και

3) Εξαπατούν όσο είναι δυνατόν.

Όλη η ανθρώπινη συμπεριφορά κτίζεται στην πραγματικότητα με βάση τις αρχές αυτές, ισχυρίζεται ο συγγραφέας, αν και υπάρχουν και άλλες, μη εμφανώς βιολογικές αρχές, όπως ο αλτρουισμός, το μαρτύριο, η ασκητικότητα, οι οποίες δρουν και αυτές όμως με βουλητικούς κατά βάση σκοπούς, επιτρέποντας μια μικρή απλώς ανάδυση απ' το πέλαγος της φυσικής επιλογής, μια μικρή μα ουσιώδη διαφορά του ανθρώπου απ' τα ζώα. Τελευταίο είναι το βιβλίο του Β. Appleyard  In Brave New Worlds. Staying Human in the Genetic Future (1998). Στο βιβλίο του αυτό ο συγγραφέας αναμετράται μ' αυτό που αποκαλεί «γονοκεντρισμό» (genocentrism) και τολμά να θέσει το ερώτημα της ανθρώπινης ελευθερίας και ευθύνης αν τα πάντα σχεδόν στη συμπεριφορά προσδιορίζονται από γονίδια. Το πραγματικό ασυνείδητο, σημειώνει, έχει να κάνει μ' αυτήν την κρυφή εσώτερη δράση των γονιδίων εντός μας, τα οποία ακολουθούν τους δικούς τους βιολογικούς δρόμους, άσχετα προς τα ήθη και τις συνειδητές μας δήθεν επιλογές. Ο Appleyard θρηνεί για την πιθανότητα μιας πλήρους επικράτησης του «γονοκεντρισμού», πράγμα που θα επέτρεπε σαφώς ολοκληρωτικές λύσεις στο μέλλον, αλλά ταυτόχρονα δεν έχει να αντιπαραθέσει τίποτε σ' αυτόν.

VII

Είναι φανερό πως μια σειρά οντολογικών και κυρίως θεολογικών ερωτημάτων εγείρονται πλέον ακόμη. Η Δύση βεβαίως παραπαίει ανάμεσα στην σύγχρονη πλήρη αποδοχή και την αρχαία της αυγουστίνεια και καλβινική πλήρη απόρριψη της φύσης, αλλά το ερώτημα στο οποίο η θεολογία δεν απαντά ακόμη είναι αυτό που αναφέρεται στην δυνατότητα μιας πραγματικής σχέσης της φύσης αυτής με τον άκτιστο Θεό. Αν ο Θεός διαθέτει άκτιστες ενέργειες δρων ως πρόσωπο και αν ο άνθρωπος επίσης ως πρόσωπο μπορεί με τις δικές του ενέργειες να δεξιωθεί τον Θεό, τότε η φύση μεταμορφώνεται, χωρίς να χάνεται, εξαφανιζόμενης κάθε αναγκαστικής φυσικής νομοτέλειας.

Τι είναι όμως το πρόσωπο; Και τι είναι η ελευθερία; Υπάρχει μια βιοχημεία της ελευθερίας; (Αν υπάρχει, δεν υπάρχει ελευθερία…). Που εδράζεται το πρόσωπο ή η ελευθερία μέσα στον άνθρωπο; Στην ψυχή του; Και τι είναι η ψυχή, όταν μάλιστα η ελληνική πατερική παράδοση έχει απορρίψει κάθε μεταφυσική έννοια της ψυχής, θεωρώντας την κατ' ουσίαν υλική; Έχουμε ακόμη πάρα πολλά πράγματι να μάθουμε ακόμη για τον άνθρωπο, ακριβώς διότι κατά την πατερική θεολογία ο άνθρωπος δεν είναι ένα δεδομένο ον αλλά ένα ον εν τω γίγνεσθαι, που δημιουργείται συνέχεια, και μόνον στα έσχατα θα μάθουμε τι τέλος πάντων είναι. Η μεγάλη συμβολή της Ορθόδοξης θεολογίας στην ανθρωπολογική αυτή απορία είναι ωστόσο πως μας έμαθε πως είναι αδύνατο να χωρίσουμε το περί ανθρώπου ερώτημα απ' το ερώτημα περί Θεού και πως μόνον η απάντηση σ' αυτό το τελευταίο προοιωνίζεται και την απάντηση στο πρώτο.

 ΠΗΓΗ: Περιοδικό "Σύναξη",  τεύχος 95, Απρ – Ιουν 2005.

* Ο  π. Νικόλαος Λουδοβίκος είναι καθηγητή στο Ορθόδοξο Ινστιτούτο του Κέμπριτζ, στο πανεπιστήμιο της Ουαλίας και στην Ανώτατη Εκκλησιαστική Ακαδημία της Θεσσαλονίκης.