Το τροπάριο της Κασσιανής στη Βυζαντινή Υμνογραφία

Του Αντώνη Κλάδη*

Ποιοι και πόσοι είναι οι πρώτοι υμνογράφοι δεν είναι δυνατό να  γνωρίζουμε, αφού οι ύμνοι περνούσαν τους αιώνες από στόμα σε στόμα κι αυτό δυσκόλευε τη συνέχιση της φήμης του επώνυμου υμνογράφου. Βέβαιο είναι ωστόσο ότι οι πιο σημαντικοί υμνογράφοι έγραφαν στην ελληνική γλώσσα και σε αυτή μας κληροδότησαν τα εξαίσια δείγματα της ποιητικής τους τέχνης.[i]

Οι αιρέσεις συντάραζαν το ιερό σώμα κι αιρετικοί ανέβαιναν ακόμη και στον πατριαρχικό θρόνο. Η Εκκλησία προκειμένου να αντιμετωπίσει τα ζητήματα αυτά συγκαλούσε τις Ιερές Συνόδους, στις οποίες λάμβαναν μέρος σπουδαίοι ιεράρχες. Εκτός όμως από τις συνόδους για να εξουδετερωθούν οι αιρετικοί, οι ορθόδοξοι, κυρίως οι κληρικοί, σπουδασμένοι αλλά και εμπνευσμένοι, συνέθεταν ύμνους σύμφωνους προς το λατρευτικό πνεύμα, που αυτό καθόριζαν οι Σύνοδοι και αυτό επικράτησε και έφτασε ως τα δικά μας χρόνια και προχωρεί πέρα από αυτά.

Μεγάλοι υμνογράφοι παρουσιάστηκαν από τον 4΄αιώνα[ii]. Ο Γρηγόριος Νύσσης, ο Μέγας  Αθανάσιος (Περί Ψαλμών), ο Εφραίμ ο Σύρος, ο Βασίλειος ο Μέγας, ο Γρηγόριος Ναζιανζηνός, ο Ρωμανός ο Μελωδός (υπήρξε ο περιφημότερος ποιητής  κοντακίων, έγραψε περίπου χίλια κοντάκια), ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Ανδρέας Κρήτης (Μεγάλος Κανόνας), ο Θεόδωρος Στουδίτης, ο Κοσμάς ο Μελωδός είναι κάποιοι από τους πιο σημαντικούς. Εξέχουσα θέση κατέχουν χρονολογικά ο Ιωάννης ο  Δαμασκηνός, ο Ιωάννης Κουκουζέλης και ο Πέτρος ο Πελοποννήσιος, οι οποίοι συνέβαλαν με το έργο τους στη διαμόρφωση της Βυζαντινής σημειογραφίας.

Το 1814 επινοήθηκε το σημερινό σύστημα γραφής (Νέα Μέθοδος) από τους τρεις δασκάλους, Χρύσανθο, Χουρμούζιο Χαρτοφύλακα και Γρηγόριο Πρωτοψάλτη, οι οποίοι καθιέρωσαν τους φθόγγους της Βυζαντινής Μουσικής από τα γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου (πΑ, Βου, Γα, Δι, κΕ, Ζω, νΗ).

Ο λόγος του ύμνου και το μουσικό ένδυμά του, ο υπέροχος αυτός διφυής φορέας και εκφραστής της ορθόδοξης πίστης αποτελεί το βασικότερο μέσο της εκκλησιαστικής μας λατρείας. Και τούτο γιατί με τη συντομία, την περιεκτικότητα και τη μουσική τους επένδυση οι ύμνοι είναι οι κοινές προσευχές, το εντρύφημα των πιστών, το προσφορότερο μέσο για τη μυσταγωγία του σώματος-συνάξεως. Αρκεί να θυμηθούμε τα τροπάρια της Μ. Εβδομάδας και της νεκρώσιμης ακολουθίας για να καταλάβουμε τι νιώθουν οι πιστοί στο άκουσμά τους. Δεν πλουτίζουν μόνο συναισθήματα οι ύμνοι, παράλληλα μορφώνουν και διδάσκουν. Η γλώσσα τους βέβαια ξενίζει κάπως, αλλά παρόλη τη δυσκολία της δεν είναι εμπόδιο στην κατανόηση των τροπαρίων, επειδή αυτά μιλούν στην καρδιά∙ οι αγράμματοι, αλλά πιστοί άνθρωποι, καταλαβαίνουν το νόημά τους. Ωραία παρατηρήθηκε: «Οι ιεροί ύμνοι είναι σύμβολα και τα σύμβολα λέγουν πολύ περισσότερα από όσα μπορεί λογικά να συλλάβει ο νους και λεκτικά να λαλήσει το στόμα»[iii].

Η Βυζαντινή μουσική ίσως είναι μονότονη για όποιον είναι μονότονο το Ευαγγέλιο, άτεχνη για όποιον είναι άτεχνο το Ευαγγέλιο, απλοϊκή για όποιον είναι απλοϊκό το Ευαγγέλιο, παλιωμένη για όποιον είναι παλιωμένο το Ευαγγέλιο. Αλλά είναι χαρμόσυνη για όποιον είναι χαρμόσυνο το Ευαγγέλιο, ειρηνική για όποιον νιώθει την ειρήνη του Χριστού. Επίσης δεν είναι μουσική ακροάματος∙ η μουσική με άλλα λόγια δεν συνοδεύει το λόγο για να τέρψει την ακοή των ακροατών αλλά για να τον τονίσει. Όπως παρατηρεί και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος «ουκ έστι θέατρον η Εκκλησία, ίνα προς τέρψιν ακούωμεν».

Θα ολοκληρώσουμε αυτή τη σύντομη αναφορά στους Υμνογράφους της Εκκλησίας μας με την Κασσιανή, καθώς αυτή θεωρείται κορυφαία υμνογράφος, που μετασκεύασε σε «τραγούδι» του εκκλησιαστικού σώματος και «Θεο-λογία» την πνευματική-καρδιακή εμπειρία της. Έζησε τον 9^ο αιώνα στην Κωνσταντινούπολη. Καταγόταν από αρχοντική οικογένεια και ονομαζότανε Κασσία, Ικασία ή Εικασία. Η μόρφωση και η ομορφιά της ήταν πολύ μεγάλη και θεωρήθηκε ως η καταλληλότερη για να γίνει σύζυγος του διαδόχου του θρόνου, του Θεοφίλου. Ο εγωιστής όμως Θεόφιλος δε θέλησε να έχει σύζυγο πιο μορφωμένη από αυτόν, γι' αυτό και απέρριψε την ιδέα του γάμου του με αυτήν.

Μετά το γεγονός αυτό, η Κασσιανή ίδρυσε μοναστήρι[iv] κι έζησε εκεί καλλιεργώντας την ποίηση. Συνέθεσε ποιήματα κοσμικά, επιγράμματα, ιάμβους αλλά ασχολήθηκε και με την υμνογραφία, όπου ξεχώρισε. Ο διαπρεπής βυζαντινολόγος   Κ. Krumbacher (1856-1909), αναφερόμενος στην ποιήτρια Κασσιανή, γράφει: «…η Κασσιανή αποτελεί παράδοξον φαινόμενον εν τω γενικώ ποητικώ συναγωνισμώ. Την ποίησή της διακρίνει ευγένεια ύφους και γλυκύτης μέλους ακορέστου». Κατά τη γνώμη του δε «η Κασσιανή είναι η μόνη αξιομνημόνευτη βυζαντινή ποιήτρια». Το σημαντικότερο από τα υμνογραφικά της έργα είναι το Δοξαστικό του Όρθρου της   Μ. Τετάρτης «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις…»[v]

Η παράδοση λέει ότι όταν αργότερα ο αυτοκράτορας Θεόφιλος επισκέφθηκε το μοναστήρι, όπου μόναζε η Κασσιανή, μη βλέποντάς την ανάμεσα σε όσες τον υποδέχτηκαν, γυρνούσε ψάχνοντας τα κελιά, για να την συναντήσει. Ο κρότος των βημάτων που πλησίαζαν έκανε την Κασσιανή να κρυφτεί, αφήνοντας πάνω στο γραφείο της μισογραμμένο το Δοξαστικό της  «Κύριε η εν πολλαίς αμαρτίαις» στην περίοδο: «κρότον τοις ωσίν ηχηθείσαν». Ο Θεόφιλος εννοώντας το νόημα των στίχων πρόσθεσε εκεί τις λέξεις «τω φόβω εκρύβη». Η ποιήτρια, αργότερα, δεν διέγραψε τις λέξεις αλλά ευφυώς συμπλήρωσε το τροπάριο ως εξής: «Αμαρτιών μου τα πλήθη και κριμάτων σου αβύσσους τις εξιχνιάσει, ψυχοσώστα Σωτήρ μου; Μη με την σην δούλην παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος».

Η Κασσιανή, έχοντας συνείδηση της αμαρτίας της, την περιγράφει με μεγάλη ακρίβεια και με ιδιαίτερη λογοτεχνική ευαισθησία: την παρομοιάζει με το πυκνό σκοτάδι, που δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να διακρίνει την πορεία του αφού δεν υπάρχει ούτε το αμυδρό φως της σελήνης («ασέληνη νύκτα»).Τη χαρακτηρίζει σαν «ασυγκράτητη ηδονή» και σαν «έρωτα», θέλοντας να τονίσει τη μεγάλη δυσκολία του ανθρώπου να απαλλαγεί από αυτήν. Στην πάλη εναντίον της αμαρτίας, μοναδικό όπλο του ανθρώπου είναι αυτό που η Κασσιανή περιγράφει σαν «πηγή των δακρύων» και «στεναγμούς της καρδιάς». Είναι αξιοσημείωτο ότι η Κασσιανή φτάνει σε τέτοιο σημείο συνειδητοποίησης της αμαρτωλότητάς της, ώστε παρομοιάζει την κατάστασή της με την αμαρτωλή εκείνη γυναίκα που άλειψε με μύρο τα πόδια του Κυρίου και τα σκούπισε με τα μαλλιά της. Μπροστά στη συνείδηση της αμαρτίας και στο ψυχικό βάρος που αυτή συνεπάγεται, μόνο η άπειρη ευσπλαχνία του Θεού μπορεί να δώσει την ελπίδα.

Ο παραλληλισμός της αμαρτωλότητας της Κασσιανής με την αμαρτωλή γυναίκα που άλειψε με μύρο τα πόδια του Χριστού είναι η αιτία που ο συγκεκριμένος ύμνος ψάλλεται το βράδυ της Μ. Τρίτης (Όρθρος της Μ. Τετάρτης). Το γεγονός αυτό με την αμαρτωλή γυναίκα έγινε λίγο πριν από το Πάθος του Κυρίου, γι' αυτό ορίστηκε η ανάμνησή του κατά τη Μ. Τετάρτη. Τα λόγια της Κασσιανής μάς θυμίζουν τη γυναίκα εκείνη που με την πράξη της ομολόγησε την αμαρτωλότητά της και ζήτησε τη συγχώρηση των αμαρτιών της. Ο ύμνος όμως της Κασσιανής έχει αναφορές και στον ενταφιασμό του Κυρίου. Πρόκειται για το σημείο εκείνο, όπου η ποιήτρια εκφράζει την επιθυμία να προσέλθει ως Μυροφόρα, θέλοντας έτσι να τονίσει το συναίσθημα μετανοίας που την διακατέχει. Η αναφορά του ύμνου στον ενταφιασμό αποτελεί μια εισαγωγή στο Πάθος του Κυρίου∙ επομένως, για έναν ακόμα λόγο η θέση του ύμνου κατά τη Μ. Τετάρτη είναι απόλυτα δικαιολογημένη.

Στην ανάλυση του ύμνου έχει υποστηριχθεί  ότι η πόρνη ταυτίζεται με τη Μαρία τη Μαγδαληνή, χωρίς ωστόσο η άποψη αυτή να αποδεικνύεται. Η θέση αυτή υποστηρίχθηκε κυρίως από δυτικούς, ίσως διότι η Μαρία η Μαγδαληνή είναι η πιο γνωστή από τις γυναίκες που αναφέρει η Αγία Γραφή. Στο ποίημα δεν αναφέρεται πουθενά όνομα γυναίκας και στα Ευαγγέλια πουθενά δεν γράφεται ότι η Μαρία η Μαγδαληνή ήταν πόρνη. Την πληροφορία για την αμαρτωλή γυναίκα την παίρνουμε από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο (7.36-50), που μας δίνει την ωραιότερη περιγραφή της σκηνής. Με εξαιρετικό λυρισμό, από τον οποίο εμπνέεται και η Κασσιανή, ο ευαγγελιστής περιγράφει τη σκηνή της μετάνοιας της πόρνης.

Οι υμνωδοί της εκκλησίας προβάλλουν την μετάνοια της πόρνης ως δείγμα ελπίδος και κατά αντιδιαστολή την προδοσία του Ιούδα ως δείγμα πορνείας της ψυχής. Η πόρνη μετανοεί και απομακρύνεται από το εμπόριο του σώματός της, την ίδια στιγμή ο μαθητής εκπορνεύει την πνευματική του οντότητα με την έμμισθη προδοσία του.

Τα στιχηρά που ψάλλονται το βράδυ της Μ. Τρίτης και αναφέρονται στην αμαρτωλή του Ευαγγελίου είναι επίσης έργο της Κασσιανής. «Ότε η αμαρτωλός προσέφερε το μύρον… Ω της Ιούδα αθλιότητος… Ήπλωσεν η πόρνη τας τρίχας σοι τω Δεσπότη…» Σε όλα τα ιδιόμελα και στιχηρά, που υπερβαίνουν τα 40, διακρίνει κανείς την έξαρση, το βάθος αισθήματος, τη μεγάλη ανεξαρτησία και ευσέβεια, όλα χαρακτηριστικά της μεγάλης ποιητικής της πνοής.

Εκτός από καθαρά θρησκευτική ποίηση η Κασσιανή ασχολήθηκε και με ποιήματα ποικίλου περιεχομένου. Συνέγραψε ακόμη πολλά γνωμικά και επιγράμματα. Σε 32 στίχους πραγματεύεται θαυμάσια το μεγάλο και σοβαρό θέμα της φιλίας. «Ει θέλεις πάντως και φιλείν και φιλείσθαι, των ψιθυριστών και φθονερών απέχου». Στους δύο αυτούς στίχους ο λεπτός νους της Κασσιανής περιέκλεισε ολόκληρη φιλοσοφία. Και παρακάτω σημειώνει: «Φρόνιμον φίλον, ως χρυσόν, κόλπω βάλλε τον δι' αύγε μωρόν φεύγε καθάπερ όφιν». Δηλαδή, τον φρόνιμο φίλον να βάλεις στο πλευρό σου, όπως θα ήθελες να έχεις και τον χρυσό. Τον ανόητο όμως να τον αποφεύγεις όπως και το φίδι.  Η Κασσιανή εκτός από το σοφό επίγραμμα «περί φιλίας» έγραψε και άλλα βαθυστόχαστα επιγράμματα που αναφέρονται στον χαρακτήρα του ανθρώπου, στη γυναίκα, στην ευτυχία, στην χάρη, στο κάλλος, στο ήθος, στους τρόπους της αληθινής ζωής, που οδηγούν με τον κόσμο της αρμονίας στην αληθινή μακαριότητα.

Σπουδαίοι μουσουργοί έχουν κάνει  υπέροχες συνθέσεις  στο τροπάριο της Κασσιανής. Στη Βυζαντινή μουσική ο Πέτρος Λαμπαδάριος, ο Κων. Πρίγγος, ο Ιωάννης  Σακελλαρίδης και άλλοι. Στην ευρωπαϊκή μουσική ο Ν. Μάτζαρος, ο Θ. Πολυκράτης, ο Γ. Τριάντης, ο Γ. Καζάσογλου, ο Μ. Θεοδωράκης, ο Β. Καρποδίνης, ο Κ. Κλάβας και πολλοί άλλοι. Ο Γ. Σκλάβος συνέθεσε όπερα (1936) εμπνευσμένη από το τροπάριο της Κασσιανής σε λιμπρέτο του Σ. Σπεράντσα. Ο Δημήτρης Μητρόπουλος συνέθεσε τη μουσική στο ποίημα «Η Κασσιανή» του Κωστή Παλαμά.⁶

Η εκκλησιαστική υμνολογία γενικότερα δεν άφησε ανεπηρέαστους και λογοτέχνες, όπως τους Αλεξ. Παπαδιαμάντη, Αλεξ. Μωραΐτιδη, Φώτη Κόντογλου, και Γ. Βιζυηνό, καθώς και τους νεοέλληνες ποιητές Σολωμό, Κάλβο, Παλαμά, Βάρναλη, Σικελιανό, Σεφέρη και Ελύτη, που χρησιμοποίησαν ή μετέπλασαν στίχους από τις ακολουθίες της εκκλησίας. Οι στίχοι, οι εμπνευσμένοι από την Υμνογραφία της Εκκλησίας, με την προέκταση που παίρνουν κάθε φορά στον σύγχρονό μας στίχο, υψώνουν τον τωρινό ποιητή, σαν τον υμνωδό, σε εκφραστή της κοινής προσευχής των ανθρώπων.

Ας ευχηθούμε ο καθένας από μας είτε ακούγοντας τους στίχους των υμνωδών είτε διαβάζοντας τους στίχους των ποιητών μας να συναισθανθεί τα Θεία Πάθη και να φτάσει με κατάνυξη στην Αγία Ανάσταση.

* Ο Αντώνης Κλάδης είναι καθηγητής Μουσικής – Ιεροψάλτης στη Ζάκυνθο,

Μάρτιος 2010

⁶Η Κασσιανή, Κ.   Παλαμά     

Στ΄ άχραντά Σου τα πόδια, βασιλιά                            
μου Εσύ θα πέσω και θα στα φιλήσω,
και με της κεφαλής μου τα μαλλιά

Τ΄ άκουσεν η Εύα μέσ΄ στο αποσπερνό
της παράδεισος φως ν΄ αντιχτυπάνε,
κι αλαφιασμένη κρύφτηκε… Πονώ,
σώσε, έλεος κάνε.

Ψυχοσώστ΄, οι αμαρτίες μου λαός,
Τα αξεδιάλυτα ποιος θα ξεδιαλύση;
Αμέτρητό Σου το έλεος, ο Θεός!
'Αβυσσο η κρίση

Βιβλιογραφία

Δετοράκη Θεοχάρη, Βυζαντινή Υμνογραφία [πανεπιστημιακές παραδόσεις], Ηράκλειο 1997.

Η Μουσική Μέσα από την Ιστορία της, Σχολικό Βιβλίο της Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΒΔ 1990

Καβαρνού Κωνσταντίνου,  Η Ιερά βυζαντινή τέχνη, εκδοτικός οίκος «Αστήρ»

Αλ. κ΄ Ε. Παπαδημητρίου, Αθήνα 1996  

π. Μεταλληνού Γεωργίου, «Η υμνογραφία της Μεγάλης Εβδομάδας», άρθρο στην εφημερίδα «Παρόν της Κυριακής» 12-4-2009. 

Ξύδη Θεόδωρου, Βυζαντινή Υμνογραφία, εκδόσεις «Νικόδημος» 1978

Ορθόδοξη πίστη και λατρεία,  Σχολικό βιβλίο Α΄ Λυκείου, ΟΕΒΔ 2000

Παρθενίου Αρχιμανδρίτη, «Οσία Κασσιανή (Βυζαντινή αρχόντισσα και υμνογράφος)» στο www.imodigitrias.gr. 

Πολιτάρχη Γ.Μ, Υμνογράφοι και μελωδοί, εκδ. «Το ελληνικό βιβλίο».                              Στάθη Θ. Γρ., Εισαγωγή στη Βυζαντινή Μουσικολογία, Αθήνα 1999           

Τρίτου Μιχάλη, «Η Κασσιανή και το τροπάριό της», Αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Πρωινός Λόγος».

Τσιρώνη Νίκης, εισαγωγή από την έκδοση  ΚΑΣΣΙΑΝΗ η Υμνωδός, εκδόσεις του Φοίνικα, Αθήνα 2002.  

[i] Ο Χριστός κάλεσε όλα τα έθνη. Μα πρώτα απ όλα κάλεσε τους  Έλληνες, που είχανε περάσει από κάθε ανθρώπινη σοφία και τέχνη. Τους καθάρισε από τον ρύπον της αμαρτίας, «ερράντισεν αυτούς υσσώπω και εκαθάρισε», και τους κατέστησεν «υπηρέτας του λόγου του». Κι απ' αυτή τη μεταμόρφωση αλλάξανε και οι τέχνες, κι' αντί το σαρκικό κάλλος εκφράσανε το κάλλος το πνευματικό, κι' αντί την τέρψιν, φέρανε την «κατάνυξιν».  2 Μέχρι το 1000 (περίπου), μελωδός ήταν ο ίδιος ο υμνογράφος.

[iii] Με το να μην είναι σε θέση να νιώσει καθένας την δική μας εκκλησιαστική τέχνη, δεν θα πει πως αυτή είναι μόνο για λίγους που αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο. Ίσα-ίσα

είναι για κάθε ανθρώπινη καρδιά, αλλά αυτή η καρδιά είναι ανάγκη να έχει αληθινό πνευματικό βάθος. Να μην νιώθει ενθουσιασμό, αλλά κατάνυξη, όχι τέρψη αλλά λύτρωση. Γι΄ αυτό έγραψε ο Ντοστογέφσκυ: «Μόνο μια Ορθόδοξη καρδιά μπορεί να νιώσει τα βαθιά μυστήρια».         

4 Δεν την οδήγησε στο Μοναστήρι η αμαρτωλή της ζωή, γιατί ποτέ της δεν υπήρξε αμαρτωλή.

[v] Μετάφραση: Κύριε, η γυναίκα που περιέπεσε σε πολλές αμαρτίες, επειδή κατάλαβε ότι είσαι Θεός, αναλαμβάνει έργο μυροφόρου και με θρήνο σου φέρνει μύρα (για να σε αλείψει) πριν ακόμα ενταφιαστείς. Και λέγει: Αλίμονο σε μένα, διότι ζω μέσα σε μια νύχτα, σε μια αχαλίνωτη, φοβερή και σκοτεινή τάση για ακολασία, σ΄ έναν έρωτα της αμαρτίας. Δέξου τα πολλά μου δάκρυα, εσύ που μεταβάλλεις σε σύννεφα το νερό της θάλασσας. Λύγισε μπροστά στους στεναγμούς της καρδιάς μου, εσύ που χαμήλωσες τους ουρανούς με την απερίγραπτη ενανθρώπησή σου. Θα φιλήσω τα αμόλυντα πόδια σου, θα τα σκουπίσω με τις πλεξίδες της κεφαλής μου αυτά τα πόδια, που τον ήχο τους άκουσε η Εύα εκείνο το δειλινό στον παράδεισο και κρύφτηκε. Τα πλήθη των αμαρτιών μου και τα απύθμενα βάθη των κρίσεών σου ποιος θα μπορέσει να εξερευνήσει, ψυχοσώστα  Σωτήρ μου; Μην παραβλέψεις εμένα τη δούλη σου, εσύ που έχεις την άπειρη ευσπλαχνία.

Οδικά δίκτυα

Ένα παράδειγμα, πως με ένα σμπάρο χάνεις τρία τρυγόνια…

Του Στυλιανού Δρακουλέλη

Είναι λοιπόν αναγκαία η ύπαρξη και ανάπτυξη οδικών δικτύων ελεύθερης πρόσβασης και χρήσης και μάλιστα όσο το δυνατόν σύγχρονων προδιαγραφών, γιατί τα οφέλη είναι πολλαπλά και μεγάλης αξίας για την κοινωνία και τον τόπο. Γιατί καλά, ασφαλή, αξιόπιστα, σύγχρονα και κυρίως ΕΛΕΥΘΕΡΑ στην χρήση τους δίκτυα μεταφορών και συγκοινωνίας, φέρνουν τα εξής ωφελήματα, εκτός των άλλων:

–    Καθιστούν την μετακίνηση από τόπο σε τόπο ασφαλέστερη, με αποτέλεσμα την ελαχιστοποίηση των ανθρώπινων απωλειών (όχι μόνο των νεκρών, αλλά και των τραυματιών που σε αρκετές περιπτώσεις είναι χειρότερο ως αποτέλεσμα), καθώς και των υλικών ζημιών που, όπως και να το κάνουμε, είναι σημαντικό βάρος σε κάθε οικογένεια.

–    Επιτρέπουν στους παραγωγικούς ανθρώπους (αγρότες, τεχνίτες, παραγωγούς) να διακινήσουν και διαθέσουν ευκολότερα και οικονομικότερα το προϊόν του μόχθου τους σε άλλες περιοχές, πέρα από αυτές της παραγωγής του, αφού είναι συχνό το φαινόμενο ένας τόπος να παράγει σε ποσότητες πράγματα που δεν μπορεί να καταναλώσει, ενώ αντιθέτως σε άλλους τόπους τα πράγματα αυτά να χρειάζονται και να μην μπορούν να παραχθούν εκεί.

–    Καθιστούν, βασικά, άχρηστη την ανάγκη αστικής συγκέντρωσης σε μεγαλουπόλεις τύπου Αθήνας, όπου στοιβάζεται περίπου ο μισός πληθυσμός της χώρας, χωρίς στην πραγματικότητα σοβαρό λόγο και αιτία, πέρα ίσως από μία κοινωνική ψευδαίσθηση «ολοκλήρωσης», αλλά με μόνο απτό αποτέλεσμα την απαξίωση κάθε έννοιας ανθρώπινης διαβίωσης, κοινωνικής συσσωμάτωσης και περιβαλλοντικής συνέχειας.

–    Δημιουργούν, αντίθετα, τις προϋποθέσεις εκείνες δημιουργίας αποκεντρωμένων κοινωνικών συσσωματώσεων, με μεγαλύτερη αυτάρκεια και αυτοδιάθεση σε πλήθος παραγόντων της όλης διαβίωσής τους, ακριβώς εξ αιτίας της ευκολίας πρόσβασης στα πράγματα και τις υπηρεσίες εκείνες που δεν είναι διαθέσιμες στην τοπική κοινωνία (τα παραδείγματα είναι κυριολεκτικά αμέτρητα).

– Διατηρούν στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό το περιβάλλον αναλλοίωτο, κυρίως επειδή οι κοινωνικοί αυτοί σχηματισμοί βρίσκονται πιο κοντά στην έννοια του «μέτρου» από τα τερατουργήματα τύπου Αθήνας (και όχι μόνον…), με αποτέλεσμα και οι ίδιοι οι άνθρωποι που διαβιώνουν εκεί να δημιουργούν (έστω και εξ ανάγκης για επιβίωση) φιλικότερες σχέσεις με το περιβάλλον και την φύση, σχέσεις οι οποίες είναι αμφίδρομες ότι δίνεις στην φύση, το λαμβάνεις πίσω έντοκο 9ο νοών νοείτω…).

 Τι έχουμε σήμερα στον τόπο μας; Ένα οδικό δίκτυο τριτοκοσμικών προδιαγραφών (στο μεγαλύτερο μέρος του). Αστικοί δρόμοι κακοσχεδιασμένοι και σε άθλια κατάσταση, μη αστικοί δρόμοι ασχεδίαστοι και «ατάκτως εριμμένοι», επαρχιακοί δρόμοι σε αντικατάσταση πρώην γαϊδουρόδρομων με επάλειψη ασφάλτου, και εθνικό οδικό δίκτυο άλλων αιώνων και αναγκών. Το δίκτυο αυτό φαίνεται από την πρώτη ματιά ότι είναι «σχεδιασμένο» να εξυπηρετεί ένα υδροκέφαλο κράτος, ένα αθηναιοκεντρικό (και θεσσαλονικοκεντρικό από ελεημοσύνη κράτος), με τις όποιες ανάγκες αυτά τα κέντρα έχουν. Δεν λειτουργεί στον σκοπό της εξυπηρέτησης των αναγκών της επαρχίας, με αποτέλεσμα ο μεν κάτοικος της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης να μεταβαίνει στις γειτονικές του πόλεις σε ελάχιστη ώρα, ενώ ο κάτοικος της Πάτρας, της Άρτας, του Ρεθύμνου, της Φλώρινας και της Σπάρτης να θέλει ώρες για να πάει σε γειτονική του πόλη, χωρίς ασφάλεια, και με σημαντική φθορά στην περιουσία του, από την κατάσταση των δρόμων.

Ά, βεβαίως υπάρχουν και μερικοί μεμονωμένοι «αυτοκινητόδρομοι» διαμοιρασμένοι σε ιδιωτικές εταιρείες κατά το ευαγγελικό ανάγνωσμα «διεμερίσαντο τα ιμάτιά μου εν εαυτοίς και επί τον ιματισμόν μου έβαλον κλήρον»… Στους «αυτοκινητόδρομους» αυτούς πρέπει να πληρώνουμε και να ξαναπληρώνουμε διόδια-κεφαλικούς φόρους, γιατί δήθεν για να γίνουν πρέπει να μεριμνήσουν οι εταιρείες που τις ανέλαβαν και βέβαια πρέπει κι αυτές να βγάλουν το κάτι τις τους. Αποτέλεσμα είναι να έχουμε πανάκριβες μετακινήσεις σε δρόμους που δεν είναι ντε και καλά και ότι καλύτερο τεχνικά. Στο σημείο αυτό πρέπει, νομίζω, να αναφερθώ και σε έναν άλλο «μύθο» του νεοταξικοελληνικού καθεστώτος, ότι δηλαδή τα έργα γίνονται καλύτερα ποιοτικά όταν τα αναλαμβάνουν ιδιώτες! Μέγας μύθος! Πως είναι δυνατόν να γίνει ποιοτικότερο το έργο από κάποιον που ενδιαφέρεται μόνο και ΜΟΝΟ για το κέρδος του; Ο φορέας αυτός θα προσπαθήσει να «βγάλει από την μύγα ξύγκι» για να κερδίσει όσο δυνατόν περισσότερα. Κορυφαίο παράδειγμα αποτελεί η χάραξη της οδού Κορίνθου-Πατρών η οποία, σε αντίθεση με την αρχική μελέτη που προέβλεπε περισσότερες σήραγγες και μετατόπιση της οδού ελάχιστα προς το εσωτερικό της ξηράς (με σκοπό την ομαλοποίησή της και έτσι την αναβάθμισή της τόσο σε ασφάλεια όσο και σε κυκλοφοριακή ποιότητα), καταλήγει να γίνει «έργο-μπάλωμα» με συνδυασμό παλαιάς και νέας οδού, ελάχιστες σήραγγες, μηδενική σχεδόν μετατόπιση της οδού προς την ξηρά και διατήρηση μεγάλου μέρους του υφιστάμενου δρόμου στο μέλλον. Η αλλαγή αυτή στη σχεδίαση, εκτός της προφανούς υποβάθμισης της ασφάλειας και κυκλοφοριακής ποιότητας της οδού (αφού παραμένουν δεκάδες επικίνδυνες στροφές και κλίσεις σε κρίσιμα σημεία), έναν κύριο σκοπό έχει: την μείωση του κόστους για την κατασκευάστρια εταιρεία!!! Να πληρώσουν αυτοί λιγότερα και για την ασφάλεια ποιος νοιάζεται; Ας είναι καλά η οδική ασφάλεια!!! Για τις εταιρείες όμως κανένα πρόβλημα. Έχουν βρει τον μήνα που τρέφει τους άλλους ένδεκα, αφού εξασφάλισαν κέρδη στο διηνεκές και μάλιστα για μία εργασία που κάλλιστα μπορούσε να κάνει η ίδια η πολιτεία… Πως;

Κάθε έτος το Δημόσιο εισπράττει κατά μέσο όρο περί τα 2 δις ευρώ από τέλη κυκλοφορίας και μάλιστα με τις παλιές τιμές. Τα τέλη αυτά υπάρχουν, χάρις και εξ αιτίας των κυκλοφορούντων οχημάτων, οπότε υποτίθεται ότι καταλήγουν σε κάτι που σχετίζεται με αυτά. Εάν μάλιστα αποδεχθούμε μία μικρή σχετικά αύξηση στα τέλη (και πάντως όχι σε αυτά τα παράλογα ποσά που πληρώσαμε εφέτος) το ποσό μπορεί να φτάσει και τα 2,5 δις. Ένα το κρατούμενο.

Κάθε έτος επίσης το Δημόσιο εισπράττει φόρους από τα καύσιμα, οι οποίοι (χωρίς τις πρόσφατες παράλογες αυξήσεις) ξεπερνούν τα 2 δις ευρώ. Και αυτοί οι φόροι υπάρχουν μιας και κυκλοφορούν τα αυτοκίνητα, οπότε λογικό είναι να οφείλουν να λειτουργήσουν ανταποδοτικά σε αυτά. Εάν τουλάχιστον το 50% των φόρων αυτών (για να μην μιλήσω και για κάποια μικρή αύξηση, πάντως όχι αυτά που αντικρίζουμε τις ημέρες αυτές, και φανώ υπερβολικός…) επιστρέψει στις υποδομές του αυτοκινήτου έχουμε ένα ποσό που μπορεί να φτάσει από 1 έως 1,5 ευρώ. Δύο τα κρατούμενα.

Εάν υποθέσουμε ακόμη ότι η φοβερή και τρομερή αστυνομία μας αποφασίσει να επιβάλλει την τάξη και στους δρόμους της χώρας αυτής, τιμωρώντας όποιον έχει αγύριστο κεφάλι και δεν σέβεται τους συνανθρώπους του, τότε σίγουρα μερικές εκατοντάδες χιλιάδες τροχαίες παραβάσεις θα βεβαιώνονται με τα αντίστοιχα πρόστιμα να επιβάλλονται. Ευχής έργο βέβαια θα ήταν να μην είχαμε καμία τροχαία παράβαση, που σημαίνει κανένας νεκρός και τραυματίας, καμία ζημιά σε οχήματα κλπ, αλλά αυτό ξεπερνάει και την φαντασία ακόμη. Και επειδή «το αγώι ξυπνάει τον αγωγιάτη» δεν βρίσκω παράλογο, ένα ποσοστό των προστίμων να επιστρέφει στην αστυνομία ως πρόσθετη αμοιβή προς τους λειτουργούς εκείνους που είναι στους δρόμους φροντίζοντας για την ασφάλειά μας. Ούτως ή άλλως τα επιδόματα των δημοσίων υπαλλήλων κόβονται που κόβονται, ας έχουνε λοιπόν αυτό ως μία «αμοιβή παραγωγικότητας», αρκεί να είναι προϊόν υπεύθυνης εργασίας και όχι αυθαιρεσίας (αυτό πάντως σίγουρα θα ξεσηκώσει πολλές αντιρρήσεις, αν και προσωπικά είμαι υπέρ…). Υπολογίζω λοιπόν, με τις σημερινές συνθήκες οδικής συμπεριφοράς, ένα ποσό περίπου 0,5 δις ευρώ και από αυτό. Τρία τα κρατούμενα.

Ποιος άλλος έχει συμφέρον από την ύπαρξη άριστου οδικού δικτύου, πολύ καλά ελεγχόμενου και επιτηρούμενου; Μα οι ασφαλιστικές εταιρείες φυσικά, οι οποίες με αυτό τον τρόπο θα εξοικονομήσουν τεράστια ποσά από τα λιγότερα ατυχήματα και αποζημιώσεις. Γιατί λοιπόν να μην έχουν και αυτές μερίδιο στην υπόσταση του έργου αυτού. Ένα ποσοστό λοιπόν των ασφαλίστρων αυτοκινήτων που καταβάλλουμε, θα πηγαίνει υπέρ του οδικού δικτύου. Υπολογίζεται έτσι ένα ποσό περί το 0,5 δις ευρώ. Τέσσερα τα κρατούμενα, για να μην αναφερθώ και στα τέλη ταξινόμησης που πρέπει μέρος τους να πηγαίνει και αυτό εκεί (εάν δεν καταργηθούν τελείως βέβαια, όπως είναι το λογικό…).

Όλα αυτά τα κρατούμενα (οι υπολογισμοί δεν είναι τυχαίοι, μπορεί οποιοσδήποτε ασχοληθεί με αυτό να το επιβεβαιώσει), μας κάνουν ένα σύνολο περί τα 4,5 δις ευρώ κάθε χρόνο! Εάν μάλιστα υπολογιστεί ότι για τα έργα αυτά (οδικά κλπ δίκτυα) υπάρχει συγχρηματοδότηση από την Ε.Ε. σε σημαντικό βαθμό, τότε μπορούμε να υπολογίζουμε σε ένα συνολικό ποσό της τάξεως των 6,5 έως 7 δις ευρώ ετησίως! Μην ξεχνάμε ότι αυτά είναι ποσά σταθερά και δεδομένα, αφού οι πηγές τους είναι συγκεκριμένες και αμετάβλητες. Αυτά τα κονδύλια μπορούν να αποτελέσουν την βασική και κύρια πηγή χρηματοδότησης όλου του οδικού δικτύου της χώρας! Είναι δε δίκαιη, επαρκής, αποδοτική και αξιόπιστη πηγή χρηματοδότησης και να γιατί:

Ø Είναι δίκαιη πηγή, γιατί κάθε ένας από εμάς συνεισφέρει αναλογικά και ισοβαρώς σε αυτά. Όποιος έχει ένα όχημα, πληρώνει τα τέλη κυκλοφορίας και το ασφάλιστρό του, ακόμη και εάν το όχημα είναι ακίνητο ή κινείται ελάχιστα, αφού και για την ακινησία του ή την ελάχιστη κίνησή του χρησιμοποιεί ένα ελάχιστο μέρος του οδικού δικτύου. Όποιος έχει όχημα ή οχήματα που κυκλοφορούν αρκετά, ή σε μεγάλες αποστάσεις, ή είναι ογκώδη, εκτός από τα μεγαλύτερα τέλη κυκλοφορίας θα καταναλώνει και περισσότερα καύσιμα, οπότε θα έχει μεγαλύτερη συμμετοχή στη χρήση και φθορά του οδικού δικτύου άρα δίκαια θα συνεισφέρει τελικά περισσότερα. Ακόμη όμως και κάποιος που είναι διερχόμενος από την χώρα (π.χ. τουρίστας ή κάτοικος γειτονικής χώρας) θα μπορεί (κατά το πρότυπο των Ελβετών), να αγοράζει μία κάρτα διέλευσης ετήσιας διάρκειας, κόστους π.χ. 50 ευρώ και μαζί με τα καύσιμα που θα καταναλώνει, να συνεισφέρει και αυτός στην λειτουργία και συντήρηση του οδικού δικτύου.

Ø   Είναι επαρκής πηγή, αφού σε ένα χρονικό διάστημα 10ετίας συγκεντρώνεται ένα κεφάλαιο τουλάχιστον 60 δις ευρώ για την ολοκλήρωση και ανάπτυξη του οδικού δικτύου της χώρας. Ας λάβουμε υπόψη μας ότι έργα όπως η οδός Κορίνθου-Πατρών-Πύργου-Καλαμάτας θα στοιχίσει λιγότερο από 2 δις ευρώ, ενώ πρόκειται για 300 χιλιόμετρα δρόμου. Με το κεφάλαιο αυτό, κατασκευάζεται σε βάθος 10ετίας ένα σύγχρονο δίκτυο αυτοκινητοδρόμων, εθνικών οδών, επαρχιακών οδών, ημιαστικών αλλά και αστικών οδών που καλύπτει όλη την επικράτεια, με προδιαγραφές ενιαίες και με εξασφαλισμένη την συντήρησή τους.

Ø   Είναι αποδοτική πηγή, διότι προσφέρει σε βάθος χρόνου απασχόληση σε ένα μεγάλο μέρος του παραγωγικού δυναμικού της χώρας. Οι εταιρείες που ασχολούνται με κατασκευές θα έχουν εργασίες σίγουρες και σταθερές για μακρό χρονικό διάστημα (και μάλιστα στο αντικείμενό τους και όχι σε αλλότρια αντικείμενα, όπως την …λειτουργία των δρόμων!!!), οι βιομηχανίες υλικών θα συντηρούνται με προοπτική βάθους χρόνου, ενώ και οι θέσεις εργασίας θα διατηρηθούν, αν δεν αυξηθούν κιόλας, με την διατήρηση του κλάδου κατασκευής και συντήρησης του δικτύου. Ασφαλιστικές επίσης εισφορές θα καταβάλλονται, ΦΠΑ στα υλικά θα πληρώνεται, φόροι εταιρειών και προσωπικού θα αποδίδονται. Θα λειτουργεί λοιπόν ένα πλήρες σύστημα παραγωγής και ανάπτυξης. Τώρα τι γίνεται; Τα δις ευρώ που ανέφερα παραπάνω πηγαίνουν σε κάποιες άγνωστες «μαύρες τρύπες», χωρίς κανείς να επωφελείται από αυτά και κυρίως χωρίς να κερδίζει τίποτα ο τόπος από αυτά. Απλά εισπράττονται και μετά …χάνονται! Οι δε εταιρείες πραγματοποιώντας έργο για μία φορά, εξασφαλίζουν έσοδα και τεράστια κέρδη (όχι όμως και απασχόληση) στο διηνεκές! Βολικό έτσι;

Ø   Είναι όμως και αξιόπιστη πηγή, γιατί απαλλάσσει τον έλληνα πολίτη από τον βραχνά των διοδίων και του προσφέρει την αξιοποίηση των χρημάτων που πληρώνει. Η μετακίνηση γίνεται ελεύθερη και ισότιμη, τα προϊόντα διακινούνται αξιόπιστα και φτηνά, οι περιοχές της χώρας πλησιάζουν η μία την άλλη. Πιστέψτε το εξάλλου, βλέποντας οι συμπολίτες μας τα έργα να γίνονται με τα δικά τους χρήματα και χωρίς να αισθάνονται υποτελείς στον σατράπη-υπάλληλο της κάθε «εταιρείας», ή τον επιχειρηματία – μεγαλοεργολάβο, θα αποδέχονται πιο εύκολα την όποια φαινομενικά μεγαλύτερη ετήσια επιβάρυνσή τους. Οι έλληνες μπορεί να γκρινιάζουν εύκολα, όμως το καλό το αναγνωρίζουν και το τιμούν. Ταυτόχρονα το σύστημα αυτό απαλλάσσει την κεντρική διοίκηση από κάθε έξοδο του προϋπολογισμού για δημόσια έργα στον τομέα των μεταφορών, ελαφρύνοντας έτσι και το κόστος και τα έξοδα. Φυσικά παράλληλα με τους δρόμους μπορεί να αναπτύσσεται σταδιακά ένα αξιόπιστο και σοβαρό σιδηροδρομικό δίκτυο στην ηπειρωτική χώρα και την Κρήτη, να στήνεται ένα αξιόπιστο δίκτυο λιμανιών στα νησιά και όπου αλλού χρειάζεται, πράγμα εξ ίσου αναγκαίο για τον τόπο. Και όλα αυτά, επαναλαμβάνω, με χρήματα δικά μας και όχι της κάθε εταιρείας-φοροεισπράκτορα, που έχει αναλάβει την διαχείριση του εθνικού πλούτου. Γιατί είναι πραγματικά εθνικός πλούτος το οδικό δίκτυο και δεν επιτρέπεται η διαχείρισή του να αφήνεται στα χέρια ιδιωτών που μόνο τους ενδιαφέρον είναι το κέρδος και μόνον.

Με τον τρόπο αυτό αποδεικνύω πως με ένα σμπάρο μπορούμε να κερδίσουμε τρία τρυγόνια, αντί να χάσουμε και την καραμπίνα μας…

Στυλιανός Δρακουλέλης

Ιδού ο Νυμφίος…

Του παπα Ηλία Υφαντή

 

Και που τους ραίνουμε με ροδοπέταλα και τους χειροκροτούμε και τους ζητωκραυγάζουμε. Και τους προσφέρουμε τις άπειρες ευκαιρίες, για να εκμεταλλεύονται άπειρες φορές την αφέλεια και την ευπιστία μας.

Δεν έχει στο κεφάλι του βασιλικό ή αυτοκρατορικό στέμμα ούτε παπική τιάρα ή αστραφτερή δεσποτική μίτρα. Αλλά το στεφάνι με τ' αγκάθια του πόνου και του χλευασμού.

Δεν φοράει, σαν τους δεσποτάδες, χρυσοστόλιστα, πολυτελή και πολύτιμα, άμφια. Ή αδαμαντοποίκιλτα εγκόλπια. Παρά μόνο τη χλαίνα του εμπαιγμού…

Δεν κρατεί βασιλικό σκήπτρο ή την ποιμαντορική ράβδο της αντιχριστιανικής δεσποτικής εξουσίας. Αλλά το καλάμι του έσχατου εξευτελισμού.

Δεν μοιάζει, δηλαδή μ' όλους αυτούς, που όχι μόνο με την αμφίεσή τους, αλλά και μ' όλο το βίο και την πολιτεία τους διακηρύττουν, εκ των πραγμάτων, πως δεν θέλουν, σε καμιά περίπτωση, να του μοιάζουν…

Είναι, αντίθετα, ολόιδιος με τους «ελάχιστους αδελφούς» του, τους ταπεινωμένους και καταφρονεμένους της Γης. Τους φτωχούς, τους ρακένδυτους, τους πεινασμένους, τους φυλακισμένους, τους σκλαβωμένους.  Που οι διαχρονικοί δήμιοι των λαών και των αθώων αδιάλειπτα τους σταυρώνουν…

Είναι σαν τους Ιρακινούς και τους Αφγανούς και τους Παλαιστίνιους. Που σταυρώνονται, χρόνια τώρα, με πρόσχημα την τρομοκρατία, απ' τους αρχιτρομοκράτες, γραμματείς και φαρισαίους του ΝΑΤΟ. Καθώς ο Πιλάτος ΟΗΕ «νίπτει τας χείρας του», υποκριτικά και ξεδιάντροπα.

Κι εμείς, που στις εκκλησιές μας διεκτραγωδούμε τα πάθη τού Χριστού απ' τους συγχρόνους του γραμματείς και φαρισαίους, και με ύμνους και κηρύγματα κατακεραυνώνουμε την προδοσία του Ιούδα μπορεί να είμαστε και τρισχειρότεροι προδότες και αρνητές.

Που, ενώ επιβεβαιώνουμε την αθωότητα του Χριστού, διακηρύττουμε τη δική μας συνενοχή, για τη σταύρωσή των «ελάχιστων αδελφών» του.
Αφού σαν τους όχλους, φωνάζουμε, το «άρον-άρον σταύρωσον αυτούς»!…

Μια και επιμένουμε να χειροκροτούμε και να ζητωκραυγάζουμε τους Σταυρωτές τους…

Παπα-Ηλίας, Μ. Δευτέρα, 29-03-2010

http://papailiasyfantis.blogspot.com

http://papailiasyfantis.wordpress.com

e-mail: papailiasyfantis@gmail.com

Η ΕΕ μας πάει συντεταγμένα στο ΔΝΤ

Του Δημήτρη Καζάκη

Ο ρόλος του ΔΝΤ είναι υποδεέστερος στο όλο σχέδιο, ισχυρίζεται η διατεταγμένη «ενημέρωση», που λίγο έλειψε να ανοίξει σαμπάνιες για τη «διάσωση» της χώρας από τους εταίρους της ευρωζώνης. Ακόμη κι έτσι να είναι, η συμμετοχή του ΔΝΤ στο σχέδιο στήριξης της Ελλάδας κι όχι μόνο, αποτελεί πρωτοφανής ομολογία από τους ηγέτες της ευρωζώνης ότι το πανίσχυρο ευρώ είναι τόσο ευάλωτο, τόσο ασταθές και τόσο αδύναμο, που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο του τα εσωτερικά του προβλήματα, και χρειάζεται επειγόντως εξωτερική βοήθεια. Όσο για τη «διάσωση» της Ελλάδας δεν υπήρξε καμμιά ουσιαστική δέσμευση των ηγετών της ευρωζώνης, πέρα από τις γνωστές δηλώσεις στήριξης.

Τα μόνα στοιχεία που ξεκαθαρίστηκαν σ' αυτή τη σύνοδο κορυφής είναι τα εξής:

Πρώτο: Ξεκαθαρίστηκε ότι χωρίς την άμεση συμμετοχή του ΔΝΤ, έστω και δευτερογενώς, δεν μπορεί να υπάρξει σχέδιο στήριξης των υπερχρεωμένων χωρών της ευρωζώνης, όπως είναι η Ελλάδα.

Δεύτερο: Ξεκαθαρίστηκε ότι ο περίφημος μηχανισμός στήριξης της ευρωζώνης δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένας «συντονισμένος διμερής δανεισμός», ο οποίος «συμπληρώνοντας την χρηματοδότηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, πρέπει να θεωρείται ως ultima ratio», δηλαδή ως τελευταίας ανάγκης, όταν «η χρηματοδότηση από την αγορά είναι ανεπαρκής.» Ο διμερής αυτός δανεισμός «θα αποφασίζεται από τα κράτη μέλη της ευρωζώνης με ομοφωνία και θα υπόκειται σε αυστηρές προϋποθέσεις…»

Τρίτο: Ξεκαθαρίστηκε ότι ακόμη κι αν επιτραπεί ο διμερής δανεισμός αυτός δεν θα γίνει για να διευκολύνει το κράτος που βρίσκεται σε ανάγκη, αλλά για να τιμωρηθεί. Έτσι «στόχος αυτού του μηχανισμού δεν θα είναι να παράσχει χρηματοδότηση στο μέσο επίπεδο των επιτοκίων στη ζώνη του ευρώ, αλλά να θέσει κίνητρα ώστε να υπάρξει επιστροφή το ταχύτερο δυνατό στην χρηματοδότηση από την αγορά μέσα από μια κατάλληλη αποτίμηση ρίσκου.»

Όλα αυτά σε κοινά ελληνικά σημαίνουν πώς αν η Ελλάδα, ή όποια άλλη χώρα βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να ζητήσει δανεικά από το μηχανισμό της ευρωζώνης, τότε έχει να αντιμετωπίσει, καταρχάς, τις πολύ αυστηρές προϋποθέσεις που θα θέσουν οι ισχυροί εταίροι προκειμένου να επιτρέψουν τη διμερή χρηματοδότηση. Δεύτερο, έχει να αντιμετωπίσει τις κερδοσκοπικές ορέξεις των εταίρων της, οι οποίοι προκειμένου να προχωρήσουν σε διμερή δανεισμό έχουν το ελεύθερο να ζητήσουν ότι θέλουν ως αντάλλαγμα. Τρίτο, έχει να αντιμετωπίσει το αυξημένο κόστος αυτού του δανεισμού, ο οποίος θα είναι σημαντικά υψηλότερος του μέσου επιτοκίου της αγοράς, ώστε, όπως λένε, να έχει η χώρα κίνητρο για να επιστρέψει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα στο δανεισμό μέσω της αγοράς.

Βέβαια, πώς γίνεται και μια χώρα που θα βρεθεί σε τέτοια ανάγκη δανεισμού ώστε να δεχτεί να υποστεί όλα αυτά τα βασανιστήρια, θα μπορέσει να ορθοποδήσει τελικά για να γλυτώσει από τα νύχια των εταίρων της, αυτό αποτελεί απορίας άξιο. Ο σχεδιασμός αυτός του «μηχανισμού» της ευρωζώνης, έγινε με τέτοιον τρόπο ώστε κάθε χώρα που θα βρεθεί σε ανάγκη στήριξης, να γίνεται βορά των ισχυρών εταίρων της. Πρόκειται για έναν μηχανισμό «δημιουργικής καταστροφής» ολόκληρων χωρών προς όφελος των ισχυρών εταίρων – πρώτα και κύρια της Γερμανίας, η οποία επιχειρεί ανοιχτά να προσαρτήσει τα πιο δυναμικά στοιχεία της ευρωζώνης και να μετατρέψει το ευρώ από κοινό νόμισμα, σε δικό της νόμισμα. Όσοι δεν αδυνατούν να ακολουθήσουν τους περιμένει η αλεστική μηχανή του «μηχανισμού» στήριξης και το ΔΝΤ.     

Η τελευταία σύνοδος ξεκαθάρισε πια ότι δεν υπάρχει σωτηρία για υπερχρεωμένες χώρες σαν την Ελλάδα εντός της ευρωζώνης. Δεν υπάρχει καμμιά δυνατότητα να δοθεί μόνιμη λύση στο δημόσιο δανεισμό της Ελλάδας, του οποίου η εξυπηρέτηση έχει φτάσει να απορροφά το 35% του ΑΕΠ της χώρας. Γι' αυτό άλλωστε και οι «δημοσιογραφικές πληροφορίες» μιλούν μόνο για 20-25 δις ευρώ σχετικά με το πρόγραμμα χρηματοδότησης από την ΕΕ. Ακόμη κι αν δοθούν δωρεάν, τα χρήματα αυτά μόλις που φτάνουν να καλύψουν τις ανάγκες του ελληνικού δημοσίου μέχρι το Μάιο. Μετά τι γίνεται; Για να αποφύγει η ελληνική κυβέρνηση την επίσημη πτώχευση για φέτος χρειάζεται τουλάχιστον άλλα 50-55 δις ευρώ για το φθινόπωρο. Θα τα βρει; Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν πρόκειται να τα βρει από την ευρωζώνη.

Όλοι εύχονται να τα βρει από την αγορά. Όμως η αγορά χρειάζεται εξευμενισμό με μέτρα που θα κάνουν την οικονομία και την κοινωνία να στενάζει. Άλλωστε οι επενδυτές ξεκαθάρισαν ήδη από τις παραμονές της συνόδου ότι δεν θα ησυχάσουν αν δεν δουν την Ελλάδα στο ΔΝΤ. «Το ΔΝΤ είναι που θα αναλάβει, αλλά πρόκειται να είναι μια ανώμαλη διαδικασία», είπε στις 24/3 ο Μοχάμεντ Ελ Εριάν επικεφαλής της PIMCO, ενός από τους μεγαλύτερους επενδυτικούς ομίλους σε χρεώγραφα και κρατικά ομόλογα.  

Σ' αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε και η απόφαση της ΕΚΤ του κ. Τρισέ να συνεχίσει να διευκολύνει με ρευστότητα τις ελληνικές τράπεζες ακόμη κι χάσουν την ΑΑΑ πιστοληπτική τους ικανότητα, ώστε να δημιουργήσει κίνητρο να συνεχίσουν να αγοράζουν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου. Όμως η πολιτική αυτή έχει πολύ κοντά ποδάρια. Σε συνθήκες όπου η καταθετική και η δανειστική βάση των τραπεζών συρρικνώνεται γρήγορα, η διαρκής αύξηση των χαρτοφυλακίων τους με ομόλογα θα επιδεινώσει ραγδαία την αστάθεια του πιστωτικού συστήματος. Πολύ σύντομα η κυβέρνηση θα βρεθεί στην ανάγκη να βάλει πλαφόν στις αναλήψεις από τις τράπεζες και να πάρει μέτρα προστασίας τους, που θα θέσουν σε κίνδυνο τις αποταμιεύσεις του κοινού. Κάτι που έχει ήδη αρχίσει να συζητά με τους τραπεζίτες. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, που η κυβέρνηση αρνείται να εγγυηθεί – έστω και στα λόγια – τις καταθέσεις στις τράπεζες, όπως π.χ. έκανε η κυβέρνηση Καραμανλή πέρυσι. Παρά το γεγονός ότι το τελευταίο τρίμηνο οργιάζει η φυγή καταθέσεων στο εξωτερικό.

Για όλους αυτούς τους λόγους η σύνοδος κορυφής της 25^ης Μαρτίου αποτελεί πράγματι ορόσημο. Μ' αυτήν οι ηγέτες της ευρωζώνης αποδέχτηκαν επίσημα την ήττα τους από τις αγορές και σύστησαν επίσημα την Ελλάδα στο ΔΝΤ.

Δεν της υπέδειξαν απλά το ΔΝΤ, ούτε την έσπρωξαν απλά προς τα εκεί. Ανέλαβαν να την οδηγήσουν συντεταγμένα στο ΔΝΤ. Μόνο και μόνο για να πάψουν οι πιέσεις των αγορών προς το ευρώ. «Ελπίζουμε ότι αυτό θα καθησυχάσει όλους τους κατόχους των Ελληνικών ομολόγων ότι η ευρωζώνη δεν θα αφήσει την Ελλάδα να αποτύχει», όπως είπε ο Χέρμαν Βαν Ρομπέι μετά τη Σύνοδο. Κι αυτό αποτελεί το πρώτο βήμα της Ελλάδας στο δρόμο εξόδου από το ευρώ, υπό την κηδεμονία του ΔΝΤ. 

26/3/2010, Δημήτρης Καζάκης

ΠΗΓΗ: 27/3/2010, http://youpayyourcrisis.blogspot.com/2010/03/blog-post_9237.html

Του Μάριου Μπέγζου* 

 

Όπου λείπει ο χρόνος, απουσιάζει ο Χριστός. Εκεί όπου πιστεύεται ο χρόνος, μπορεί να πιστευθεί και ο Χριστός. Χριστός και χρόνος συρράπτονται στενότατα και εσώτατα. Αυτό κατέδειξε με το αριστούργημα της ζωής του, το βιβλίο του "Χριστός και Χρόνος", ο Όσκαρ Κούλμαν. Η προτεραιότητα του χρόνου ονομάζεται εσχατολογία. Η θεολογία, που προτιμά τον χρόνο και προτάσσει την ιστορία, αποκαλείται εσχατολογική.

Η πατερική θεολογία στην Ανατολή διαφύλαξε ως κόρη οφθαλμού την ιουδαιοχριστιανική εσχατολογία παρά τις έντονες πιέσεις που δέχθηκε τόσο από τον ελληνισμό όσο και από το γνωστικισμό. Η παρακαταθήκη του αρχέγονου χριστιανισμού με την εσχατολογική έμφαση της μεταφυσικής του διασώθηκε τελικά στο βυζαντινό χριστιανισμό. Η Ορθοδοξία συνίσταται σε αυτό: στην διαφύλαξη της εσχατολογικής οντολογίας του χριστιανισμού. Από εκεί εκπήγασε η λυδία λίθος που είχε στη διάθεση της η πατερική θεολογία για να ορθοτομήσει την αλήθεια στο χριστολογικό,το τριαδολογικό,το εικονομαχικό ή το πνευματολογικό ζήτημα. Η χριστιανική οντολογία είναι εσχατολογική ή δεν είναι χριστιανική. Η Ορθοδοξία είναι εσχατολογική ή ανορθόδοξη:

"Οι Πατέρες δεν αποπειράθηκαν μια συστηματική έκθεση της εσχατολογίας με στενή και τεχνική έννοια. Είχαν όμως πλήρη συνείδηση εκείνης της εσώτερης λογικής που οδηγούσε από την πίστη στο Χριστό ως λυτρωτή στην ελπίδα του μέλλοντος αιώνος" τονίζει κατηγορηματικά ο π. Γ. Φλωρόφσκυ και υπογραμμίζει παραπέρα: "Η εσχατολογία δεν είναι απλώς ένα ειδικό κεφάλαιο του χριστιανικού θεολογικού οικοδομήματος, αλλά μάλλον η βάση του και το θεμέλιο του, η αρχή που το καθοδηγεί και το διαπνέει, το κλίμα όλης της χριστιανικής σκέψεως, όπως ήταν ανέκαθεν άλλωστε. Ο χριστιανισμός στην ουσία του είναι εσχατολογικός και η εκκλησία είναι μια εσχατολογική κοινότητα… Η χριστιανική προοπτική είναι ουσιαστικά εσχατολογική".

Η επιστημονική εγκυρότητα των διερευνήσεων του π. Γ. Φλωρόφσκυ για την πατερική και τη βυζαντινή θεολογία είναι αδιαμφισβήτητη έτσι ώστε να περιττεύει η επίκληση περαιτέρω αποδεικτικού υλικού για το ότι ο βυζαντινός χριστιανισμός συνέχισε την εσχατολογική οντολογία. Σύμφωνα πάντα με τον πρύτανη της ορθόδοξης θεολογίας του αιώνα μας, τον μακαριστό π. Γ. Φλωρόφσκυ, η εσχατολογική παράδοση των Πατέρων της Εκκλησίας βασίσθηκε σε δύο θεμέλια: την Δημιουργία και την Ενσάρκωση. Η Δημιουργία κατάγεται από την Π.Δ. και η Ανάσταση εδράζεται στην Κ.Δ. Η πατερική θεολογία από τον Ειρηναίο και τον Αθανάσιο μέχρι τον Μάξιμο και τον Παλαμά στηρίζεται στην εσχατολογία για να διαχωρίσει την οντολογία της από τον ελληνισμό και το γνωστικισμό. Ακόμα και η εικονομαχία δεν ήταν τίποτε άλλο παρά αναζωπύρωση του πλατωνισμού και του ελληνισμού μέσα στο χριστιανισμό με τη διαμεσολάβηση του ωριγενισμού και του γνωστικισμού, δηλαδή επρόκειτο για την οντολογική "μόλυνση" της εσχατολογίας από την κοσμολογία. Στο βαθμό που η οντολογία τηρεί την εσχατολογική της χροιά παραμένει ορθόδοξη χριστιανική. Αλλιώς εκπίπτει στον ανορθόδοξο χριστιανισμό, δηλαδή στην αίρεση. Η εσχατολογική οντολογία υπήρξε κριτήριο Ορθοδοξίας για την πατερική και βυζαντινή θεολογία κατά τον π. Γ. Φλωρόφσκυ.

Ο εσχατολογικός χαρακτήρας της βυζαντινής παράδοσης εξαίρεται από όλη σχεδόν τη σοβαρή κι αξιοπρόσεκτη θεολογία του αιώνα μας τουλάχιστο. Το δόγμα πιστεύεται ότι διακρίνεται για την εσχατολογική του θεμελίωση. Η λατρεία της εκκλησίας ομολογείται ότι διαποτίζεται από το πνεύμα της εσχατολογίας και διασώζει ίσως καλύτερα από καθετί άλλο την εσχατολογική οντολογία της Ορθοδοξίας. Ο μοναχισμός βιώνει μέσα στο πνεύμα της εσχατολογίας, γι' αυτό προβάλλει ισχυρότατες αντιστάσεις στον ωριγενισμό, τον πλατωνισμό και νεοπλατωνισμό, που μαζί με τον γνωστικισμό και τον μανιχαισμό, επεχείρησαν να διεισδύσουν στην εκκλησία μέσα από την ασκητική παράδοση. Τέλος, η ερμηνευτική παράδοση της Βίβλου με την προτίμηση της τυπολογίας αντί της αλληγορίας διέσωσε την εσχατολογία μέσα στο βυζαντινό χριστιανισμό. Η τυπολογική ερμηνευτική στηρίζεται στο χρόνο: προτύπωση στο παρελθόν και εκπλήρωση στο μέλλον. Η αλληγορική μέθοδος μοιάζει άχρονη και βασίζεται σε ανιστορικές "πνευματικές" κατηγορίες. Η πρόκριση της τυπολογίας σημαίνει πρόκριμα της εσχατολογικής οντολογίας από την πατερική και βυζαντινή θεολογία.

Μένοντας μέσα στην ατμόσφαιρα της ορθόδοξης πατερικής παράδοσης μπορούμε να γράψουμε τον επίλογο αυτού του σημειώματος μας με την πέννα του π. Γ. Φλωρόφσκυ επικαλούμενοι μια δική του ρήση που αποκαλύπτει με ενάργεια την σχέση ανάμεσα στον θεό και τον χρόνο από τους προπάτορες του Ισραήλ μέχρι και τους Πατέρες της Εκκλησίας κατά τον ακόλουθο τρόπο: "Όποιος μένει απαθής ενώπιον της ιστορίας, αυτός ποτέ δεν μπορεί να είναι καλός χριστιανός".

ΠΗΓΗ: http://www.i-m-attikis.gr/html/gr/prosvasis/56/1.html

* Βιογραφικό: http://www.skroutz.gr/books/a.871.%CE%9C%CF%80%CE%AD%CE%B3%CE%B6%CE%BF%CF%82-%CE%9C%CE%AC%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%A0.html

Κοινωνική κρίση και αριστερός λόγος

Συνέντευξη του Βένιου Αγγελόπουλου*

Έχεις καταλάβει κάτι όταν μπορείς να το εξηγήσεις στο θυρωρό του σχολείου

Δημήτρης Κρέμος, καθηγητής Φυσικής, παλιός αντάρτης του ΕΑΜ

Ανάλογα με τις αντοχές του καθενός, ακούμε και διαβάζουμε καθημερινά από δύο έως εκατόν δύο αναλύσεις για την κρίση. Εσύ, ως μη ειδικός, πώς θα την παρουσίαζες;   

Η κρίση είναι παγκόσμια. Οφείλεται στο ότι το χρήμα παράγεται πιο γρήγορα από τα αγαθά, και η ροή του χρήματος ενισχύει τους κατέχοντες εις βάρος των πολλών. Οι ίδιοι που οδήγησαν στην κρίση εξακολουθούν και παίρνουν τις αποφάσεις, πολιτικές και οικονομικές, και τις παίρνουν προς την ίδια κατεύθυνση: π.χ., όταν χρωστάς και δανείζεσαι χωρίς να παράγεις, το χρέος αυξάνεται. Όσο δεν αλλάζουν οι πολιτικοί και κοινωνικοί συσχετισμοί, η κατάσταση θα χειροτερεύει.

            Σε ότι αφορά την Ελλάδα τι νομίζεις ότι θάπρεπε να γίνει;

            Μια νεοεκλεγμένη κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον πρόεδρο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς έχει στο οπλοστάσιό της αρκετά μέτρα, δοκιμασμένα στο παρελθόν (καταπολέμηση ανεργίας, τόνωση αγορών, μείωση εξοπλισμών, επαναδιαπραγμάτευση δεσμευτικών διεθνών συνθηκών, κτλ.), ώστε το σύστημα να εξισορροπηθεί και να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή, στηρίζοντας τους ασθενέστερους αντί να τους φορτώνει το βάρος της κρίσης. Άλλα όμως κάνει.

            Γιατί δεν εφαρμόζει ένα Κεϋνσιανό ή σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα;

Δεν το κάνει, δεν διανοείται καν να το σκεφτεί (με κάποιες δειλές εξαιρέσεις όπως η φορολογία της εκκλησίας), αφενός διότι οι κυβερνώντες έχουν εθιστεί σε έναν τρόπο σκέψης (το νεοφιλελευθερισμό) που θεωρεί το ισχύον σύστημα σαν φυσικό φαινόμενο, φυσιολογικό και δεδομένο, που δεν επιδέχεται αλλαγές – ή μάλλον, που οι μόνες αλλαγές που επιδέχεται είναι προς την ενίσχυση του νόμου της ζούγκλας, δηλαδή της αγοράς. Αφετέρου, γιατί η λαϊκή δυσφορία δεν μεταφράζεται (ακόμα) σε ισχυρή πίεση προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ας μην ξεχνάμε πως το Νιου Ντηλ του Ρούζβελτ, η άνοδος της σκανδιναβικής σοσιαλδημοκρατίας ή το γαλλικό Λαϊκό Μέτωπο του μεσοπολέμου ήρθαν μετά από μεγάλες κινητοποιήσεις, ενώ παράλληλα άλλες χώρες έγιναν φασιστικές.

Υπάρχει κίνδυνος φασιστικής εκτροπής;

Οι κλασσικοί λεν ότι όταν οι αποπάνω δεν μπορούν να θρέψουν ικανοποιητικά τους αποκάτω, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Το πώς αλλάζουν, με επανάσταση, μεταρρυθμίσεις, αυταρχικά καθεστώτα, αντικατάσταση του πολιτικού προσωπικού, είναι θέμα συγκυρίας. Στην Ελλάδα η αξιοπιστία των δύο μεγάλων κομμάτων φθείρεται συνεχώς, χωρίς παράλληλα να ανεβαίνει η Αριστερά, παρά την εφήμερη δημοσκοπική άνοδό της πριν δύο τρία χρόνια, όταν (επειδή) ασκούσε αποτελεσματική αντιπολίτευση. Είναι πολύ πιθανό η λαϊκή δυσφορία να στραφεί προς την αναζήτηση κάποιου «σωτήρα» και αυτός να προέλθει κατευθείαν από τις τάξεις του μεγάλου κεφαλαίου, αλά Μπερλουσκόνι. Εκτός αν υπάρξει άνοδος του κινήματος, οπότε οι νέοι αγώνες θα αναδείξουν και νέες προοπτικές, επομένως και νέα πρόσωπα.

Γιατί η λαϊκή δυσφορία απέναντι στα κυβερνητικά μέτρα δεν έχει δώσει αποτελέσματα;

Ο άνθρωπος είναι ζώο συλλογικό. Όμως από καιρό η αίσθηση της συλλογικότητας έχει υποχωρήσει στο «μέσο» Νεοέλληνα, προς όφελος της μικροαστικής πεποίθησης ότι για όλα υπάρχει ατομική λύση (που σίγουρα υπάρχει, το θέμα είναι με τι κόστος και κατά πόσον αποτελεί όντως λύση). Ας έρθει λοιπόν η καταιγίδα (είπαμε, η κρίση, όπως το σύστημα, είναι φυσικό φαινόμενο, όχι κοινωνικό), κάπως θα τα καταφέρουμε. Επιπλέον, ακόμη ούτε η ένταση ούτε η έκταση των συνεπειών έχουν γίνει αισθητές ώστε να προκληθεί σοκ, κι από την άλλη τα Μέσα Μαζικής Προπαγάνδας παρουσιάζουν την κυβερνητική πολιτική σαν αναπόφευκτο μονόδρομο. Η δυσφορία υπάρχει, είναι όμως σε φάση επώασης. Το τι θα γεννήσει, θα δείξει.

            Ποιος μπορεί να είναι ο λόγος της Αριστεράς;

            Σε καιρούς κρίσης τα στερεότυπα και οι προκάτ βεβαιότητες έρχονται σε σύγκρουση με την πραγματικότητα και συντρίβονται. Ο ηγεμονικός λόγος των κρατούντων ηχεί κούφιος στα αυτιά όλο και περισσότερων ατόμων. Ο αριστερός λόγος έχει μια μεγάλη ευκαιρία να αναδειχθεί εφόσον διατυπωθεί σωστά, εφόσον δείξει τόσο τα εγγενή αδιέξοδα (ο δανεισμός αυξάνει το χρέος) όσο και τη στόχευση (ο δανεισμός μεταφέρει το χρήμα από τους εργαζόμενους στις τράπεζες) της κυβερνητικής πολιτικής. Και, καθώς απευθύνεται σε ένα πολύ μεγαλύτερο ακροατήριο από την εκλογική της βάση, οφείλει να χρησιμοποιεί μια γλώσσα κατανοητή και όχι ξύλινη, όχι τυποποιημένη. Δεν είναι τυχαίο ότι σε στιγμές ανόδου του λαϊκού κινήματος κυριάρχησαν φράσεις του τύπου «ο Γοργοπόταμος στην Αλαμάνα στέλνει περήφανο χαιρετισμό», «παρ' τη μάνα σου και μπρος», «οι άνθρωποι πάνω απ' τα κέρδη». Δεδομένου μάλιστα ότι έχουμε μακρύ δρόμο μπροστά μας, ο λόγος πρέπει να ασχολείται συγκεκριμένα και με το αύριο, και με θέματα τακτικής, και να μην αρκείται σε γενικόλογα αγωνιστικά κηρύγματα που ούτε τους πεισμένους δεν πείθουν πια.

            Λόγος προγραμματικός ή καταγγελτικός;

            Δεν βλέπω γιατί κλεινόμαστε σε τέτοια διλήμματα. Ο λόγος πρέπει να δίνει απάντηση στα ερωτήματα που θέτει η συγκυρία, και να παίρνει υπόψη του πως δεν είναι η Αριστερά στην κυβέρνηση (άρα διλήμματα του τύπου αν πρέπει οι Τράπεζες να εθνικοποιηθούν ή να φορολογηθούν σκληρά είναι τουλάχιστον άκαιρα). Αλλά επίσης να παίρνει υπόψη του πως η συγκυρία αλλάζει ραγδαία και πως σε θέματα τακτικής (π.χ. κεντρικές εκδηλώσεις ή διασκορπισμένες;) δεν υπάρχουν συνταγές: το σωστό του σήμερα μπορεί να είναι λάθος αύριο. Σε περίοδο κρίσης ο χρόνος είναι πυκνός και ανομοιόμορφος.

Για ποια Αριστερά όμως μιλάμε; Με ποιες μορφές οργάνωσης;

            Θεωρώ Αριστερά τις δυνάμεις που μάχονται για την κοινωνική αλλαγή, και δεν έχω καμία αρμοδιότητα να δίνω πιστοποιητικά αριστεροφροσύνης στον οποιονδήποτε, άτομο ή σχήμα. Δεν πιστεύω ότι ένα οργανωτικό σχήμα είναι αυτοσκοπός (άσχετο αν το ίδιο μπορεί έτσι να θεωρεί τον εαυτό του), αλλά εργαλείο στην υπηρεσία του λαϊκού κινήματος, που μπορεί να προσφέρει εμπειρία, πληροφορία, υλικό, κτλ. Σήμερα όμως προέχει η ενίσχυση της δραστηριοποίησης των πολλών σε επιτροπές λαϊκής βάσης για την αντίσταση στα κυβερνητικά μέτρα, ο συντονισμός τους, η αλληλοενημέρωση, η αλληλεγγύη. Και αυτό έχει ήδη αρχίσει να γίνεται. Οι οργανωμένες δυνάμεις της Αριστεράς οφείλουν να το ενισχύσουν χωρίς να επιχειρήσουν να το καπελώσουν.

* (ang@math.ntua.gr)

Εποχή, 28/3/2010

Δεν το γλίτωσε η Ελλάδα το ΔΝΤ

Του Γιώργου Δελαστίκ

Μόνη της εναντίον των περισσότερων ηγετών της ευρωζώνης η Γερμανίδα καγκελάριος, επέβαλε τελικά το δικό της: αρνήθηκε ανυποχώρητα μέχρι τέλους να υπάρξει μια καθαρά ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ελλάδα αν χρειαστεί και απαίτησε να συμπεριληφθεί το ΔΝΤ στο σχέδιο της υποτιθέμενης "διάσωσης" της οικονομίας της χώρας μας, αν αυτό ποτέ χρειαστεί. Μέχρι την ώρα της χθεσινής νύχτας που αυτό το κείμενο έπρεπε να πάει στο τυπογραφείο, δεν είχε γνωστοποιηθεί το κείμενο της απόφασης των εταίρων της κυβέρνησης στην ευρωζώνη περί βοήθειας προς την Ελλάδα, ώστε να σχηματίσει κανείς θεμελιωμένη άποψη για το περιεχόμενό της.

Το βέβαιο είναι ότι η χώρα μας δεν γλίτωσε τον εφιάλτη του ΔΝΤ, ο οποίος θα επικρέμαται πλέον πάνω από την Ελλάδα με τη σύμφωνη γνώμη και της ΕΕ.

Γι' αυτό τόσο η κυβέρνηση Παπανδρέου όσο και ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί, ο οποίος βγήκε σαρωτικά ηττημένος από την Ανγκελα Μέρκελ, προσπαθούσαν πλέον να μετατοπίσουν τη συζήτηση από την αποτυχία τους να πετύχουν αμιγώς ευρωπαϊκή λύση. Επιχειρούσαν να αναδείξουν ως δήθεν πρωτεύον θέμα το κατά πόσο θα έχει τον πρώτο λόγο στην ξένη κηδεμονία της Ελλάδας το ΔΝΤ ή η ΕΕ. Προφανώς, το κύριο θέμα σε καμιά απολύτως περίπτωση δεν είναι αυτό. Είναι το ότι δεν αποφύγαμε τελικά τη λήψη απόφασης που να παραπέμπει τη χώρα μας στο ΔΝΤ, αν παραστεί ανάγκη.

Το μόνο χθεσινό συμβάν που έχει μεγάλη σημασία για τις ελληνικές τράπεζες, αλλά μένει να αποδειχθεί αν θα έχει σημασία και για το ελληνικό κράτος, είναι η απόφαση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Ζαν – Κλοντ Τρισέ να ανακοινώσει ότι θα συνεχίσει και μετά το τέλος του 2010 να δέχεται η ΕΚΤ ως εγγύηση τα ομόλογα χωρών διαβάθμισης BBB.

Αυτή η απόφαση έχει πανευρωπαϊκές συνέπειες και δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά και χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ιρλανδία, η Ισπανία, η Ιταλία και άλλες που πιθανόν να αντιμετωπίσουν κερδοσκοπικές πιέσεις. Ήδη ο οίκος αξιολόγησης Φιτς υποβάθμισε προχθές την πιστοληπτική ικανότητα της Πορτογαλίας και χθες πανικόβλητο το κοινοβούλιο της χώρας, το οποίο αντιστεκόταν, υπερψήφισε τα νέα μέτρα λιτότητας που επέβαλε η κυβέρνηση Σόκρατες!

Η απόφαση του Τρισέ διευκολύνει πρώτα απ' όλα τις ευρωπαϊκές τράπεζες που κατέχουν κρατικά ομόλογα, αφού τους δίνει τη δυνατότητα να τα καταθέτουν ως εγγύηση στην ΕΚΤ και να παίρνουν από αυτήν αυξημένη ρευστότητα. Υπ' αυτό το πρίσμα καθιστά βέβαιο ότι καμιά ευρωπαϊκή χώρα, ούτε φυσικά η Ελλάδα, θα αντιμετωπίσει πρόβλημα στο να δανειστεί, όπως άλλωστε δεν είχε και ποτέ μέχρι τώρα.

Οι τράπεζες έχουν ούτως ή άλλως μεγάλο κέρδος από αυτή την ιστορία, αφού οι ίδιες δανείζονται από την ΕΤ με εγγύηση τα κρατικά ομόλογα με επιτόκιο μηδαμινό, από 1,5% έως 2%, αλλά στη συνέχεια με τα χρήματα αυτά δανείζουν τα κράτη με επιτόκιο π.χ. στην περίπτωση της Ελλάδας… 6,5%!

Από τη στιγμή που δεν ανησυχούν καθόλου μετά και την απόφαση του Τρισέ μην τυχόν και δεν γίνονται δεκτά ως εγγύηση στην ΕΚΤ τα ελληνικά κρατικά ομόλογα, οι ιδιωτικές τράπεζες έχουν κάθε συμφέρον να δανείζουν με τόσο επικερδείς όρους και την Ελλάδα και την Πορτογαλία και οποιαδήποτε άλλη χώρα.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι, με ποιο επιτόκιο; Γιατί αν την ερχόμενη εβδομάδα που θα βγει η Ελλάδα να δανειστεί, οι τράπεζες την ξαναγδάρουν με επιτόκιο της τάξης του 6% – 6,5%, τότε δεν θα υπάρξει κανένα κέρδος για την κυβέρνηση Παπανδρέου. Αν όμως η κίνηση του Τρισέ υποκρύπτει κάποια μυστική "συμφωνία κυρίων" μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών και όντως δανείσουν την Ελλάδα την άλλη εβδομάδα με 5%-5,5%, τότε η κυβέρνηση Παπανδρέου θα έχει βγει κερδισμένη από την κίνηση του προέδρου της ΕΚΤ.

Καμιά αισιόδοξη προσδοκία δεν πρέπει να κυριαρχήσει, πριν αποδειχθεί πολύ σύντομα στην πράξη, αν η χώρα δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο ή όχι. Οψόμεθα…

ΕΥΡΩΔΕΞΙΑ: Σύσσωμη κατά της χώρας μας

Αποκαρδιωτικό ήταν το κλίμα που επικράτησε χθες στη συνεδρίαση των ηγετών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος της ευρωπαϊκής Δεξιάς. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του προέδρου της ΝΔ Αντώνη Σαμαρά να περάσει τη θέση ότι πρέπει να αποφευχθεί κάθε ανάμειξη του ΔΝΤ στην ευρωζώνη μέσω της υπαγωγής της Ελλάδας στο καθεστώς κηδεμονίας από αυτό, όλοι οι δεξιοί Ευρωπαίοι ηγέτες υποστήριξαν το εντελώς αντίθετο! Συμπαρατάχθηκαν όλοι χωρίς δισταγμό με τη Γερμανίδα καγκελάριο Ανγκελα Μέρκελ, η οποία υποστήριξε ότι πρέπει οπωσδήποτε η Ελλάδα να παραπεμφθεί στο ΔΝΤ, αν χρειαστεί τελικά οικονομική βοήθεια. Κονιορτοποίησαν έτσι και τις τελευταίες ψευδαισθήσεις περί "κοινοτικής αλληλεγγύης".

ΠΗΓΗ: Το Έθνος, 26-03-2010, http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11826&subid=2&pubid=10849004

Τα μάτια μου δεν είδαν τόπο ενδοξότερο από τούτο το αλωνάκι…

                              Του φιλαλήθη/philalethe00

Προχθές δόθηκε η καλή αγγελία στην 15ετή κορούλα, προστάτιδα κόρη, ότι “εποίησε Αυτή μεγαλεία ο Δυνατός” και “επέβλεψεν επί την ταπείνωσιν της δούλης Αυτού” κτλ.. Αλλά, βέβαια, είναι και η απαρχή της κήρυξης της Επανάστασης του 1821, που ο Ίωνας Δραγούμης έλεγε, ότι προήλθε από την νοσταλγία της λεγόμενης “βυζαντινής” αυτοκρατορίας, με νέα μορφή.

Σε αυτήν την συνάφεια, λοιπόν, σήμερα έχουμε να σας παρουσιάσουμε και

α) ένα στιχουργήμα του “Φώτανδρου του Έλληνα”

β) αναδημοσίευση από ένα παληότερο άρθρο για τον Άγιο Μακάριο τον Νοταρά, θερμότατο και μπροστάρη επαναστάτη και πρωτεργάτη της Φιλοκαλικής Αναγέννησης, που θα βρείτε πατώντας εδώ.

Παληά, επαναστατική σημαία, πριν τις παρεμβάσεις των ξένων, που… πρόσθεσαν τις "ρίγες"

Α

“Θέση, υπόθεση, επίθεση, αντίθεση

λέξεις που ψάχνουν για πατρίδα

να τίθενται σύνορα γεωγραφικά

να υποτίθεται ότι στα όρη έχουν οχυρά

να επιτίθενται εις στρατεύματα εχθρικά

να αντιτίθενται σε ήθη ξενικά

πάντως όπως και νά ‘χει

χρόνος κυλάει σα ρυάκι

και παρασύρει νου και λογισμό στο διάβα

και το δικό μου βλέμμα πέφτει σε Καιάδα

κοιτώ τριγύρω στα μπαλκόνια των πολυκατοικιών

φυτρώσανε σημαίες

ηχούν οδύνες τοκετού από πατρίδα μάνα

που δεν ξεγέννησαν οι μαίες

μόνη εγέννησε στο σκλαβωμένο αέρα

και δίχως συμπαράσταση τα έβγαλε πέρα

ήρωες είναι τα παιδιά της

και Έλληνες κρατά στην αγκαλιά της

πατρίδα μου γλυκιά

σε αγαπώ βαθιά

ως τη βαθιά

και τρίσβαθη καρδιά”.

Ο ασκός του Αιόλου

Του Κώστα Βεργόπουλου*

Το σημερινό ελληνικό δράμα εξελίσσεται σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια τραγωδία. Ο Έλληνας πρωθυπουργός το διεθνοποίησε, παρ' όλο που αυτό θα γινόταν από μόνο του, ακόμη και παρά τη θέλησή του.

Σήμερα, οι χρηματαγορές σε Ευρώπη, Ασία, Αμερική παραμένουν κρεμασμένες από τη μικρή χώρα, που αντιπροσωπεύει μόλις 2,7% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Από την ελληνική έκβαση, η αμερικανική FED εξαρτά το παγκόσμιο δίλημμα μεταξύ επεκτατικής και περιοριστικής πολιτικής, την ανοδική ή καθοδική διακύμανση του δολαρίου και του γιουάν, τη διεθνή φερεγγυότητα των κρατικών ομολόγων.

Όμως, ενώ οι διεθνείς παρατηρητές αφθονούν, σημειώνεται εντυπωσιακή δυστοκία λύσεων και η χώρα μας εξωθείται στην οδό όχι της υπέρβασης αλλά της επιδείνωσης, με αναπόφευκτο και δυσβάστακτο κόστος για το σύνολο των εμπλεκομένων πλευρών.

Ειρωνεία της ιστορίας: παγκόσμια ανησυχία αλλά και παγκόσμια αμηχανία. Η ευρωζώνη, ενώ διεκδικεί αυτόνομο διεθνή ρόλο, επαφίεται στη «ζώνη δολαρίου», προκειμένου να επιλύσει πρόβλημα δικής της εσωτερικής σταθερότητος. Η διεθνοποίηση του ελληνικού προβλήματος αποδεικνύεται ωφέλιμη, όχι γιατί αποφέρει λύση αλλά γιατί καθιστά κατάδηλη την αδυναμία ευρωπαϊκής λύσης. Εάν κάποιες χώρες-μέλη της ευρωζώνης προσφέρουν εκουσίως διμερή στήριξη στη χώρα μας, αυτό επιβεβαιώνει καταλυτικό έλλειμμα θεσμικής ευρωπαϊκής πρόβλεψης για τη διασφάλιση εσωτερικής σταθερότητας στη νομισματική περιοχή του ευρώ. Ο πρόεδρος Μπαρόζο διευκρινίζει ότι η διμερής στήριξη παραμένει εκούσια και συνεπώς δεν παραβιάζει τη Συνθήκη της Λισσαβώνος, που απαγορεύει τη θεσμική διάσωση χώρας-μέλους.

Την ειρωνεία ολοκληρώνει ο ευρωπαϊκός ενθουσιασμός απέναντι στο ελληνικό πρόγραμμα λιτότητας που, με αύξηση φορολογίας και περικοπή εισοδημάτων, εγκαθιστά μακρά περίοδο ύφεσης και αυτό παρ' όλο που όλοι συμφωνούν ότι έτσι δυναμιτίζονται τόσο το ευρώ όσο και η ευρωζώνη. Η επιλογή της ύφεσης ως διορθωτικού μηχανισμού για την εξισορρόπηση των ελλειμματικών οικονομιών του ευρωπαϊκού νότου υπονομεύει όχι μόνον τη δυνατότητα εξαγωγής πλεονασμάτων στο μέλλον από τις χώρες του ευρωπαϊκού βορρά, Γερμανία και Ολλανδία, αλλά και τη διεθνή ισοτιμία του ευρώ, που οι πλεονασματικές χώρες πασχίζουν με κάθε τρόπο να κρατήσουν υψηλή. Όπως σημειώνει η «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς», η Γερμανία αυτοπαγιδεύεται σήμερα στην παγίδα που έχει σφραγίσει την Ιστορία της. Με την τρέχουσα διεθνή κρίση, οι γερμανικές εξαγωγές στον υπόλοιπο κόσμο κάμπτονται, όμως αυξάνονται στο εσωτερικό της ευρωζώνης και αυτό αποδίδεται στο κοινό νόμισμα, που οι εταίροι αδυνατούν να υποτιμήσουν, σε αντίθεση με τις άλλες περιοχές του πλανήτη, όπου τα νομίσματα διολισθαίνουν ελεύθερα.

Η Γερμανία επωφελείται από τα ελλείμματα των εταίρων της, όμως αρνείται να τα χρηματοδοτεί, παρά τα χρηματιστικά πλεονάσματα που πραγματοποιεί από τις διμερείς σχέσεις με αυτούς. «Υπάρχει κάτι το νοσηρό και μη διατηρήσιμο στην Ευρωχώρα», διαπιστώνει η Γαλλίδα υπουργός Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ. Οι πλεονασματικές και συνεπώς πιστώτριες χώρες επιβάλλουν στις ελλειμματικές και οφειλέτριες την ύφεση, τις ωθούν εκτός Ευρώπης, στο ΔΝΤ, προκειμένου ν' αποφύγουν το κόστος της διάσωσης. Όμως, επισημαίνει η βρετανική εφημερίδα, η επεκτεινόμενη ύφεση οδηγεί κατ' ευθείαν την ευρωζώνη σε αποδιάρθρωση και τη Γερμανία στην έξοδο από αυτήν.

Το πρόβλημα των διεθνών ανισορροπιών δεν είναι καινούργιο αλλά παλαιότατο και βρέθηκε πάντα στη ρίζα παγκόσμιων προστριβών και συγκρούσεων. Βλάπτουν τη διεθνή σταθερότητα τόσο τα ελλείμματα όσο και τα πλεονάσματα και οφείλουν βεβαίως να απορροφώνται. Το 1941, ο Κέινς[1] εσημείωνε ότι εάν το κόστος διόρθωσης των ελλειμμάτων επαφίεται στις ελλειμματικές χώρες, αυτό συνεπάγεται δυσανάλογη μεγιστοποίηση απωλειών για τις πλεονασματικές: η επιλογή της ύφεσης συρρικνώνει τη διεθνή ζήτηση για μακρά περίοδο και αποκαθιστά την ισορροπία των ελλειμματικών χωρών σε χαμηλότερο επίπεδο, σε τελικό βάρος και των πλεονασματικών. Αντίθετα, οι πιστώτριες χώρες έχουν συμφέρον να στηρίζουν τις οφειλέτριες, ώστε να συντομεύεται η περίοδος ύφεσης και να αποκαθίσταται η εξισορρόπηση σε υψηλότερο επίπεδο συναλλαγών.

Υπό τις εμπειρίες δύο παγκοσμίων πολέμων, ιδρύθηκε το ΔΝΤ το 1944 και έκτοτε η διάσωση μιας χώρας περιλαμβάνει δύο σκέλη:

α) μεταφορά καταναλωτικών δαπανών στις επενδυτικές και

β) χαμηλότοκη επενδυτική ενίσχυση από το εξωτερικό, ώστε να αποφεύγεται η μακρά ύφεση. Σήμερα, η Γερμανία επιστρέφει στην προ του 1914 πολιτική της: επιβάλλει λιτότητα και ύφεση στους οφειλέτες της, χωρίς αύξηση των επενδύσεων και, το χειρότερο, χωρίς να αναλαμβάνει τις δαπάνες που της αναλογούν, προκειμένου η αναμενόμενη ύφεση να αποβεί ηπιότερη και η οικονομία να ανακάμψει συντομότερα. Εάν αυτό συνιστούσε ήδη εκρηκτικό πρόβλημα στη διεθνή οικονομία προ του 1914 και στον Μεσοπόλεμο, αποδεικνύεται σήμερα νάρκη στα θεμέλια της ευρωζώνης. Μπορεί το ΔΝΤ να προσφέρει στήριξη για τις τρέχουσες πληρωμές στην Ελλάδα, όμως πραγματική διάσωση και, συνεπώς, ανάκαμψη της οικονομίας μόνον οι χώρες που επωφελούνται από τα ελληνικά ελλείμματα, Γερμανία και Ολλανδία, είναι σε θέση και οφείλουν να διασφαλίσουν. Ακόμη μια φορά στην ιστορία, οι πιστώτριες χώρες φετιχοποιούν τη νομισματική αξία των πιστώσεών τους, έστω και αν εξ αυτού καταρρέει το διεθνές εμπόριο και επανεμφανίζονται οι οικονομικοί εθνικισμοί.

Παρόμοια με τη γερμανική είναι η κινεζική επιλογή έναντι της Αμερικής[2]. Αντί η πιστώτρια χώρα της Απω Ανατολής να λάβει μέτρα κατευνασμού των πλεονασμάτων της, επιρρίπτει ολόκληρη την ευθύνη για τη διεθνή ανισορροπία στο αποδυναμωμένο αμερικανικό δολάριο και στο έλλειμμα, στον δυτικό καταναλωτισμό, και αξιώνει την περιστολή του, παρ' όλο που αυτό συνεπάγεται επιδείνωση της παγκόσμιας ύφεσης, με αναπόφευκτο υψηλό κόστος για όλους. Διασώζεται η αξία του νομίσματος και των πιστώσεων, με τίμημα την επιδείνωση της ύφεσης. Όταν πιστώτριες χώρες αντιμετωπίζουν τις ελλειμματικές όχι συνεταιρικά αλλά ανταγωνιστικά, τότε η διεθνής σταθερότητα παραπέμπεται στον ασκό του Αιόλου.

* Ο Κώστας Βεργόπουλος είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, kvergo@gmail.com

ΠΗΓΗ: Ελευθεροτυπία – 26/03/2010, http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=26/03/2010&id=145315

[1] Βλ. J. Μ. Keynes, Postwar Currency Policy, 1941

[2] 2 Βλ. Martin WOLF, China and Germany unite to impose global deflatsion, Financial Times, 16 Μαρτίου 2010