Η δανειακή σύμβαση Ελλάδας-κρατών Ευρωζώνης υπό το πρίσμα των θεσμών και του δικαίου της ΕΕ – Μέρος Ι

Του Νότη Μαριά*

Εισαγωγή: Το ιστορικό της δανειακής σύμβασης

Μετά την εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ στις 4 Οκτωβρίου 2009 και την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Γιώργο Παπανδρέου, η κυβέρνηση προχώρησε σε αναθεώρηση των στοιχείων για το δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο προσδιόρισε στο 12,7% του ΑΕΠ (2009) έναντι του επισήμου 6% που είχε προσδιοριστεί από την κυβέρνηση της ΝΔ.

Έκτοτε άρχισε μια συνεχής επιτήρηση της ελληνικής οικονομίας, η οποία ξεκίνησε επίσημα με την απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ (στο εξής: Ecofin) στις 2 Δεκεμβρίου 2009, αφού η Ελλάδα δεν είχε λάβει τα απαραίτητα μέτρα για τη μείωση του υπερβολικού ελλείμματος. Ακολούθησαν συνεχείς υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας της ελληνικής οικονομίας εκ μέρους των διεθνών οίκων αξιολόγησης όπως η Fitch, η Standard and Poor’s και η Moody’s ενώ εντάθηκαν οι ανησυχίες αλλά και οι φήμες στις αγορές για ενδεχόμενη πτώχευση της χώρας. Τον Ιανουάριο του 2010 η κυβέρνηση υπέβαλεστην Ευρωπαϊκή Ένωση (στο εξής: ΕΕ) το Επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης το οποίο στην ουσία είχαν συντάξει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (στο εξής: ΔΝΤ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής: Επιτροπή). Άλλωστε το ΔΝΤ είχε κληθεί με τον πιο επίσημο τρόπο στη χώρα μας από την κυβέρνηση προκειμένου να προσφέρει δήθεν τεχνική βοήθεια. Μάλιστα, κατά την επίσκεψη της αντιπροσωπείας του ΔΝΤ στην Ελλάδα εκφράστηκε για δεύτερη φορά η επιθυμία του ΔΝΤ να αναλάβει την κηδεμονία της χώρας.

Είχε προηγηθεί ήδη αντίστοιχη πρόταση στα μέσα Δεκεμβρίου 2009. Από τις αρχές του 2010 πάντως έγινε εμφανές ότι η χώρα, λόγω των υψηλών ελλειμμάτων και χρεών, θα αντιμετώπιζε πρόβλημα δανειοδότησής της από τις διεθνείς αγορές. Έτσι άρχισε σταδιακά να δημιουργείται μια κρίση δανεισμού την οποία το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης υποτίμησε στην πράξη ιδιαίτερα μέχρι και τα μέσα Φεβρουαρίου του 2010. Είναι, δε, χαρακτηριστικό, ότι ενώ οι δανειακές ανάγκες της χώρας μας για όλο το 2010 ήταν 53 δισ. ευρώ, η κυβέρνηση δεν εξάντλησε όλα τα ποσά που της προσφέρθηκαν από τις αγορές έστω και με τοκογλυφικό επιτόκιο, αλλά ανέμενε το «μάννα εξ ουρανού». Έτσι, στις 25 Ιανουαρίου 2010, ενώ οι αγορές προσέφεραν 25 δισ. ευρώ με επιτόκιο 6,2%, το οικονομικό επιτε-λείο δανείστηκε μόνο 8 δισ. ευρώ για 5 έτη.

Στις 11 Φεβρουαρίου 2010 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με δήλωσή του έδωσε πολιτική στήριξη στην Ελλάδα, επιβάλλοντας ταυτόχρονα τριπλή βαριά επιτήρηση από Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ΕΚΤ αλλά και ΔΝΤ αναγκάζοντας τον Γ. Παπανδρέου να δηλώσει: «Είμαστε σε σκληρή επιτήρηση, χάνουμε μέρος της κυριαρχίας μας».

Στη συνέχεια, στις 16 Φεβρουαρίου 2010 η χώρα με απόφαση του Ecofin τέθηκε και τυπικά σε στενή επιτήρηση σύμφωνα με το άρθρο 126 § 9 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: ΣΛΕΕ) και κλήθηκε να λάβει μέτρα για τον περιορισμό του ελλείμματος μέχρι 15 Μαΐου 2010. Μάλιστα στη συνεδρίαση του Ecofin, Σουηδία και Βρετανία ζήτησαν από την Ελλάδα να προσφύγει στο ΔΝΤ. Έτσι, αφού ψηφίστηκε από τη Βουλή, στη συνέχεια δημοσιεύτηκε στις 15 Μαρτίου 2010 ο νόμος 3833/2010 «Προστασία της εθνικής οικονομίας – Επείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης». Με το νόμο αυτό μειώθηκαν οι αποδοχές και τα επιδόματα όσων υπηρετούν στο δημόσιο τομέα και ορίστηκε νέο όριο στις αποδοχές των εργαζομένων εκεί. Μάλιστα, αποφασίστηκε οι μειώσεις να ισχύσουν αναδρομικά από 1.1.2010. Στο πλαίσιο αυτό αποφασίστηκε η μείωση των επιδομάτων Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας κατά 30% κ.λπ.

Τελικά και καθώς το ευρώ κινδύνευε πλέον να κλονιστεί ανεπανόρθωτα υπό την πίεση των αγορών, οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωζώνης απομόνωσαν την Άγγελα Μέρκελ και υιοθέτησαν την απόφαση για τη δημιουργία Μηχανισμού Δημοσιονομικής Σταθερότητας (ΜΔΣ) της Ευρωζώνης στις 25 Μαρτίου 2010, που όμως, είχε καθαρά διακυβερνητικά χαρακτηριστικά και δεν αποτελούσε την «ευρωπαϊκή λύση» την οποία επιθυμούσε η Ελλάδα αλλά και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου. Την 1η Απριλίου 2010 ανακοινώθηκε ότι τελικά το έλλειμμα της χώρας διαμορφώθηκε στο 13,6% του ΑΕΠ (2009). Στη συνέχεια η Ελλάδα υπέβαλε αίτημα ενεργοποίησης του ΜΔΣ και τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης εξέδωσαν την απόφασή τους για ένταξη της χώρας μας στο ΜΔΣ στις 11 Απριλίου 2010. Στις 23 Απριλίου 2010 η χώρα μας υπέβαλε αίτηση για διμερή δάνεια16 από τα υπόλοιπα κράτη μέλη της Ευρωζώνης σύμφωνα με τους όρους των ως άνω Δηλώσεων της 25ης Μαρτίου 2010 και της 11ης Απριλίου 2010. Σύμφωνα με το αίτημα αυτό «οι εκπρόσωποι των κρατών-μελών» της Ευρωζώνης αποφάσισαν στις 2 Μαΐου 2010 να παρέχουν χρηματοδοτική στήριξη στην Ελλάδα σε διακυβερνητικό πλαίσιο μέσω κοινά οργανωμένων διμερών δανείων. Τα εν λόγω δάνεια ύψους 80 δισ. ευρώ αποφασίστηκε να χορηγηθούν σε συνδυασμό με αντίστοιχη χρηματοδότηση από το ΔΝΤ ύψους 30 δισ. ευρώ βάσει ενός διακανονισμού χρηματοδότησης, άμεσης ετοιμότητας. Στην ουσία πρόκειται για το μεγαλύτερο δάνειο που χορηγήθηκε ποτέ από διεθνείς οργανισμούς και κρατικούς πιστωτές σε τρίτη χώρα.

Στη συνέχεια στις 5 Μαΐου 2010 «οι εκπρόσωποι των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης» ανέθεσαν στην Επιτροπή καθήκοντα συντονισμού και διαχείρισης των συντονισμένων δανείων και για το λόγο αυτό οι πιστωτές υπέγραψαν σχετική Συμφωνία Πιστωτών στις 8 Μαΐου 201019. Ταυτόχρονα στις 8 Μαΐου 2010 υιοθετήθηκε η Δήλωση των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων της Ζώνης του Ευρώ επιβεβαιώνοντας την παραπάνω απόφαση των εκπροσώπων των κρατών μελών της Ευρωζώνης της 2ας Μαΐου. Στις 8 Μαΐου 2010 η χώρα μας συνήψε με τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης (πλην της Γερμανίας) και την γερμανική κρατική τράπεζα ΚfW σχετική Σύμβαση Δανειακής Διευκόλυνσης (στο εξής: ΣΔΔ) ύψους 80 δισ. ευρώ.

Αντί της Γερμανίας τη δανειακή σύμβαση υπέγραψε το γερμανικό Πιστωτικό Ίδρυμα για την Ανοικοδόμηση (Kreditanstalt für Wiederaufbau) KfW «που υπόκειται στις οδηγίες, τελεί υπό την εγγύηση και ενεργεί προς το δημόσιο συμφέρον της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας».

Στις 9 Μαΐου 2010 τελικά οι Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων της Ευρωζώνης με νέα Δήλωσή τους, αποφάσισαν τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοοικονομικής Σταθεροποίησης (στο εξής: ΕΜΧΣ) και για το λόγο αυτό εκδόθηκε με βάση το άρθρο 122 § 2 ΣΛΕΕ ο Κανονισμός 407/2010 του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 2010.21. Όμως λόγω της χρηματοδότησής του με πενιχρούς πόρους (μόνο 60 δισ. ευρώ για όλη την ΕΕ) ο εν λόγω μηχανισμός συμπληρώθηκε με σύστημα οργανωμένων διμερών κρατικών εγγυήσεων εκ μέρους των κρατών μελών της Ευρωζώνης ύψους 440 δισ. ευρώ στη βάση ενός διακυβερνητικού μηχανισμού και από δάνεια του ΔΝΤ ύψους 250 δισ. ευρώ. Για το λόγο αυτό τα κράτη μέλη της Ευρωζώνης ίδρυσαν με βάση τη νομοθεσία του Λουξεμβούργου ανώνυμη εταιρεία (société anonyme)υπό τον τίτλο European Financial Stability Facility (στο εξής: EFSF). Η ως άνω ΣΔΔ η οποία κατ΄ ευφημισμό καλείται «Σύμβαση Δανειακής Διευκόλυνσης» όπως θα αναλυθεί παρακάτω συνιστά λεόντειο σύμβαση με σημαντικές πολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές και λοιπές επιπτώσεις για τη χώρα. Διερωτάται βέβαια κανείς αν δεν επρόκειτο για δήθεν «δανειακή διευκόλυνση» τι άλλους όρους θα περιείχε η σύμβαση!!! Η ΣΔΔ έχει μέχρι στιγμής αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικών αναλύσεων κυρίως από τη σκοπιά του συνταγματικού δικαίου και ιδίως των προσβολών της εθνικής κυριαρχίας και της δημοκρατικής αρχής.

Στην παρούσα μελέτη θα αναλύσουμε την ΣΔΔ υπό το πρίσμα των θεσμών και του δικαίου της ΕΕ δοθέντος ότι σύμφωνα με το άρθρο 6 της ΣΔΔ αν «το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με οριστική του απόφαση κρίνει ότι αυτή η Σύμβαση ή η σύναψη των δανείων παραβιάζει το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η παραβίαση αυτή δεν μπορεί να αποκατασταθεί, τότε η Δανειακή Διευκόλυνση (π. χ. οι Δεσμεύσεις όλων των Δανειστών σύμφωνα με το παρόν) ακυρώνεται αμέσως και αμετάκλητα αλλά αυτό δεν εγείρει αξίωση για την επίσπευση (πρόωρη εξόφληση) των υφισταμένων Δανείων».

Μέρος Πρώτο: Οι νομικοί και θεσμικοί λόγοι που οδήγησαν στη δανειακή σύμβαση
1. Άρνηση εκ μέρους της ΕΕ εφαρμογής της ρήτρας αλληλεγγύης.

Καθώς η κρίση δανεισμού της χώρας άρχισε να κορυφώνεται, η κυβέρνηση επιχείρησε να ζητήσει την ενεργοποίηση του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη όταν ένα κράτος μέλος της ΕΕ «αντιμετωπίζει δυσκολίες ή διατρέχει μεγάλο κίνδυνο να αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες, οφειλόμενες σε φυσικές καταστροφές ή έκτακτες περιστάσεις που εκφεύγουν από τον έλεγχό του, το Συμβούλιο μετά από πρόταση της Επιτροπής μπορεί να αποφασίσει να του χορηγήσει χρηματοδοτική ενίσχυση της Ένωσης. Στο πλαίσιο αυτό ο Πρόεδρος του Συμβουλίου ενημερώνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τη ληφθείσα απόφαση».

Η λήψη απόφασης από το Συμβούλιο ανήκει στη διακριτική του ευχέρεια και γίνεται με ειδική πλειοψηφία. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι στο πλαίσιο της ΣΛΕΕ το άρθρο 122 βρίσκεται στο κεφάλαιο περί «οικονομικής πολιτικής» και προηγείται του άρθρου 126 περί δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Όπως είχαμε υποστηρίξει σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία η εν λόγω ενίσχυση εκ μέρους της ΕΕ μπορεί να λάβει οποιαδήποτε μορφή χρηματοδότησης και να συνίσταται ειδικότερα σε δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις κ.λπ. Ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει και τη νομική βάση για την έκδοση ευρωομολόγου. Το εν λόγω άρθρο αποτελεί στην ουσία ρήτρα αλληλεγγύης30 χάριν των κρατών μελών της Ευρωζώνης η οποία είχε θεσμοθετηθεί από την έναρξη λειτουργίας της Συνθήκης του Μάαστριχτ και η οποία είχε τύχει ελάχιστης νομικής επεξεργασίας από την επιστήμη.Η εν λόγω ρήτρα διατηρήθηκε με τις μεταγενέστερες Συνθήκες, πλην όμως ενώ με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ η απόφαση του Συμβουλίου έπρεπε να ληφθεί με ομοφωνία, μετά τη Συνθήκη της Νίκαιας η απόφαση λαμβάνεται πλέον με ειδική πλειοψηφία.

Η επίκληση της ενεργοποίησης της ρήτρας αλληλεγγύης του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ εκ μέρους της χώρας μας ήταν καθ’ όλα νόμιμη, δεδομένου ότι η επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης σε συνδυασμό με τις κερδοσκοπικές επιθέσεις κατά των ελληνικών κρατικών ομολόγων, μετά τις αποφάσεις που ελήφθησαν στο περίφημο γεύμα του Μανχάταν, οδήγησε σε χειροτέρευση των όρων δανεισμού της Ελλάδας που δεν εξηγείτο από τα βασικά οικονομικά μεγέθη της χώρας. Σημειωτέον ότι το σχέδιο των κερδοσκοπικών επιθέσεων κατά της Ελλάδας, που οδήγησε στην αύξηση των spreads των ελληνικών ομολόγων, αποκάλυψε με ιδιαίτερες λεπτομέρειες στις 22 Φεβρουαρίου 2010 η γαλλική εφημερίδα «Liberation». Έτσι οι έκτακτες περιστάσεις που συνιστούσαν οι αποδεδειγμένες πλέον συντονισμένες, μαζικές και δυσθεώρητες σε ύψος κερδοσκοπικές επιθέσεις κατά των ελληνικών κρατικών ομολόγων εξέφευγαν από τον έλεγχο της ελληνικής κυβέρνησης η οποία νομιμοποιείτο δυνάμει του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ να ζητήσει χρηματοδοτική ενίσχυση από την ΕΕ. Πλην όμως η Επιτροπή παρά τις οχλήσεις της ελληνικής κυβέρνησης δεν υπέβαλλε ποτέ στο Συμβούλιο πρόταση ενεργοποίησης του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η Άγγελα Μέρκελ αντέκρουσε με σφοδρότητα μια τέτοια προοπτική υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια ενέργεια του Συμβουλίου αποτελούσε επί της ουσίας «διάσωση» της Ελλάδας που δήθεν απαγορευόταν από τις Συνθήκες της ΕΕ και ιδίως από το άρθρο 125 ΣΛΕΕ.

Η εν λόγω ερμηνεία οδηγούσε στο άτοπο συμπέρασμα να μην επιτρέπεται χορήγηση χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την Ένωση στις χώρες μέλη της Ευρωζώνης, ενώ αντίθετα κάτι τέτοιο προβλέπεται και εφαρμόζεται για τις χώρες εκτός Ευρωζώνης μέσω του Κανονισμού 332/2002 του Συμβουλίου της 18ης Φεβρουαρίου 2002 για τη θέσπιση ενός Μηχανισμού Μεσοπρόθεσμης Οικονομικής Στήριξης του Ισοζυγίου Πληρωμών των κρατών μελών. Με τον τρόπο όμως αυτό είχαμε διακριτική μεταχείριση εκ μέρους της Ένωσης εις βάρος των κρατών μελών της ΕΕ που ήταν ταυτόχρονα και μέλη της Ευρωζώνης. Έτσι με βάση τον εν λόγω Κανονισμό 332/2002 χώρες όπως η Ρουμανία, είχαν τύχει αυξημένης χρηματοδοτικής ενίσχυσης από την Ένωση, ενώ η Ελλάδα τιμωρείτο σε σχετικό αποκλεισμό λόγω της συμμετοχής της στην Ευρωζώνη. Βεβαίως στην πορεία και όταν άρχισε να διαφαίνεται ότι η κρίση του ευρώ ήταν βαθύτερη του αναμενομένου το άρθρο 122 § 2 ΣΛΕΕ αξιοποιήθηκε ως νομική βάση για τη θεσμοθέτηση του Κανονισμού 407/2010 του Συμβουλίου της 11ης Μαΐου 2010 για τη θέσπιση του ΕΜΧΣ.

2. Γερμανική εμμονή στην εφαρμογή της δήθεν ρήτρας μη διάσωσης (no bail out clause).

Το βασικό νομικό επιχείρημα που ώθησε όχι μόνο στην απόρριψη της αξιοποίησης του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ για την αντιμετώπιση της κρίσης δανεισμού της Ελλάδας αλλά και στον καθορισμό σκληρών τοκογλυφικών επιτοκίων της ΣΔΔ συνίστατο στο γεγονός ότι σύμφωνα με την κρατούσα ερμηνεία του άρθρου 125 ΣΛΕΕ, απαγορεύεται δήθεν η «διάσωση» μιας χώρας της Ευρωζώνης τόσο από την Ένωση όσο και από τις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης. Αφορούσε δηλαδή στη γνωστή ρήτρα μη διάσωσης (no bail out clause) η οποία αποτελούσε τρόπον τινά το ευαγγέλιο της γερμανικής δημοσιονομικής ορθοδοξίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 125 ΣΛΕΕ «η Ένωση δεν ευθύνεται για τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι κεντρικές κυβερνήσεις, οι περιφερειακές, τοπικές ή άλλες δημόσιες αρχές, άλλοι οργανισμοί δημοσίου δικαίου ή δημόσιες επιχειρήσεις των κρατών μελών, ούτε τις αναλαμβάνει, με την επιφύλαξη των αμοιβαίων χρηματοδοτικών εγγυήσεων για την από κοινού εκτέλεση ενός συγκεκριμένου έργου. Κανένα κράτος μέλος δεν ευθύνεται για τις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι κεντρικές κυβερνήσεις, οι περιφερειακές, τοπικές ή άλλες δημόσιες αρχές, άλλοι οργανισμοί δημοσίου δικαίου ή δημόσιες επιχειρήσεις άλλου κράτους μέλους, ούτε τις αναλαμβάνει, με την επιφύλαξη των αμοιβαίων χρηματοοικονομικών εγγυήσεων για την από κοινού εκτέλεση ενός συγκεκριμένου έργου». Όμως από τη γραμματική ερμηνεία του κειμένου του άρθρου 125 ΣΛΕΕ δεν προκύπτει ότι απαγορεύεται η διάσωση κράτους μέλος της Ευρωζώνης εκ μέρους της Ένωσης ή από τα υπόλοιπα μέλη της. Απλά το εν λόγω άρθρο καθορίζει με ρητό τρόπο ότι μετά την ίδρυση της ΟΝΕ, η Ένωση και τα κράτη μέλη της δεν ευθύνονται για τις υποχρεώσεις των άλλων κρατών μελών και ούτε υποχρεούνται ή μπορούν να υποχρεωθούν να τις αναλάβουν διασώζοντας τα εν λόγω κράτη μέλη. Και αυτό ήταν λογικό να θεσμοθετηθεί προκειμένου οι αγορές να μην διατηρούν αυταπάτες ότι λόγω της ΟΝΕ τα χρέη των χωρών της Ευρωζώνης θα μπορούσαν του λοιπού να οφείλονται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον από την Ένωση και τα κράτη μέλη της.

Πάντως η κρατούσα γνώμη στην επιστήμη38 ήταν και παραμένει παρά τις όποιες διαφορετικές γνώμες ότι με τη ρήτρα μη διάσωσης δεν επιτρέπεται η αναδοχή χρέους από την Ένωση ή τα άλλα κράτη μέλη και «αποκλείονται … κάθε είδους συμφωνίες … με τις οποίες προστίθεται ή υποκαθίσταται ως οφειλέτης η Κοινότητα ή άλλο κράτος μέλος, είτε πριν, είτε αφότου, καταστεί ληξιπρόθεσμο το χρέος». Προκειμένου λοιπόν να παρακαμφθεί η εν λόγω ρήτρα μη διάσωσης του άρθρου 125 ΣΛΕΕ και ιδίως να αποφευχθεί ενδεχόμενη προσφυγή στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας από Γερμανούς πολίτες ή φορείς, προκρίθηκε η χορήγηση δανείων εκ μέρους των χωρών της Eυρωζώνης στην Ελλάδα και μάλιστα όχι με χαμηλό επιτόκιο αλλά με επιτόκιο περίπου στο ύψος της αγοράς. Και φυσικά επιβλήθηκε η μέγιστη δυνατή διασφάλιση των δανειστών έναντι της Ελλάδας. Στο πλαίσιο αυτό θεσμοθετήθηκε σε πρώτη φάση ένας ad hoc διακυβερνητικός και εκτός ΕΕΜηχανισμός Δημοσιονομικής Σταθερότητας που πάντως αποσκοπούσε στη στήριξη του ευρώ και όχι στην στήριξη της Ελλάδας. Στη ουσία οι όροι και οι προϋποθέσεις της ΣΔΔ καθορίστηκαν στο γενικό τους περίγραμμα από τις ως άνω αποφάσεις της 25ης Μαρτίου 2010,  και της 11ης Απριλίου 2010.

Φυσικά τα δομικά ελλείμματα της ίδιας της ΟΝΕ οδήγησαν στην πορεία συγκεκριμένους επιστήμονες στο να δεχθούν πλέον ότι το άρθρο 125 ΣΛΕΕ δεν απαγορεύει τη διάσωση κάποιας χώρας της ΕΕ, αλλά απλά καθορίζει με σαφή και ρητό τρόπο ότι τα χρέη μιας χώρας μέλους της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (στο εξής: ΟΝΕ) δεν βαρύνουν αφ΄ εαυτών τις υπόλοιπες χώρες της ΟΝΕ και την Ένωση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται και η οικειοθελής αναδοχή του χρέους μιας χώρας ή η τριτεγγύηση του εν λόγω χρέους από την Ένωση και τις υπόλοιπες χώρες της ΟΝΕ. Οι εν λόγω υποχρεώσεις μπορεί να αναληφθούν είτε με τη χορήγηση χρηματοδοτικής ενίσχυσης στην εν λόγω χώρα δυνάμει των όρων του άρθρου 122 § 2 ΣΛΕΕ, είτε με την έκδοση ευρωομολόγου για την ενίσχυση της πιστοληπτικής ικανότητας της υπό διάσωση χώρας, είτε με τη χορήγηση μη επιστρεπτέας οικονομικής βοήθειας εκ μέρους των άλλων χωρών, είτε με τη χορήγηση άτοκων δανείων. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν δεχθούμε την κρατούσα γνώμη, η Ένωση και τα κράτη μέλη της διατηρούν κατά την άποψή μας το δικαίωμα να χορηγήσουν ιδιαίτερα χαμηλότοκα μακροχρόνια δάνεια στην υπό διάσωση χώρα χωρίς να παραβιάζουν τους όρους του άρθρου 125 ΣΛΕΕ, αφού με τον τρόπο αυτό εισπράττεται έστω και ένα μικρό ποσό τόκων οπότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχουμε δωρεάν διάσωση της δανειοδοτούμενης χώρας.

Πλην όμως η γερμανική πλευρά, και παρά τις προτάσεις των άλλων κρατών μελών της Eυρωζώνης να δοθούν διμερή δάνεια στην Ελλάδα με χαμηλό επιτόκιο, επέμενε και επέβαλε τελικά τα εν λόγω επιτόκια να είναι πολύ υψηλότερα από το μέσο όρο των επιτοκίων δανεισμού των χωρών της Eυρωζώνης. Έτσι τα δάνεια καθορίστηκαν να χορηγηθούν με τοκογλυφικά στην ουσία επιτόκια που προσεγγίζουν περίπου το 5% για τριετή διάρκεια και το 6% για διάρκεια πέραν της τριετίας. Με τον τρόπο αυτό μεταφέρεται πλέον πλούτος από τη χώρα μας στη Γερμανία και στις υπόλοιπες χώρες της Ένωσης. Ας σημειωθεί ότι ειδικότερα σε σχέση με τη Γερμανία, η γερμανική κρατική τράπεζα ΚFW δανείζεται με επιτόκιο 1% από την ΕΚΤ και χορηγεί εν συνεχεία στην Ελλάδα δάνεια ύψους 22,3 δισ. ευρώ σύμφωνα με τη ΣΔΔ, με 5% ή 6%, ανάλογα με τη διάρκεια των δανείων.

ΠΗΓΗ: Πέμπτη, 19 Μαΐου 2011, http://seisaxthia.blogspot.com/2011/05/1.html,  και http://seisaxthia.blogspot.com/2011/05/2.html

* Ο Νότης Μαριάς είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο τμήμα Οικονομικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, http://www.soc.uoc.gr/econ/Personnel/personnel_navigation.php?lang=ell&id=30

Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ

Η Ελλάδα εν τάφω

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου

Εφιαλτική ήταν για τον Γιώργο Παπακωνσταντίνου η συνεδρίαση του ECOFIN, τη Δευτέρα, 16 Μαίου. Οι Ευρωπαίοι συνάδελφοί του μίλησαν στη γλώσσα της γερμανικής, λαϊκιστικής εφημερίδας Bild, που πέρυσι τέτοιο καιρό μας καλούσε να πουλήσουμε την Ακρόπολη και τα νησιά για να ρεφάρουμε. «Επείγοντα μέτρα, μέτρα και πάλι μέτρα και μετά βλέπουμε», αξίωσε ωμά ο πρωθυπουργός του κραταιού Λουξεμβούργου και πρόεδρος του ECOFIN Ζαν- Κλοντ Γιούνκερ.

«Η Ελλάδα απέτυχε να τηρήσει τις υποσχέσεις της για ιδιωτικοποιήσεις ύψους 17 δις», οι οποίες πρέπει να επιταχυνθούν τάχιστα ώστε να φτάσουν τον «ικανοποιητικό όγκο» των 50 δις, είπε η Γαλλίδα υπουργός Οικονομικών Κριστίν Λαγκάρντ.

 «Δεν μπορείτε να υπόσχεσθε ιδιωτικοποιήσεις και μετά να το στρίβετε. Αν μας κοροϊδέψατε για να μπείτε στο ευρώ, τώρα πρέπει να ανασκουμπωθείτε για να μας προλάβετε», είπε με λιγότερη γαλατική ευγένεια η Αυστριακή ομόλογός της, Μαρία Φέκτερ.

Την επομένη, ο Γιούνκερ, βλέποντας πως οι ιταμές δηλώσεις του δεν ξεσήκωσαν την παραμικρή αντίδραση στην Μπανανία της Μεσογείου, επανήλθε δριμύτερος: «Η Ελλάδα οφείλει να υλοποιήσει τεράστιες μεταρρυθμίσεις. Η Ελλάδα οφείλει να ιδιωτικοποιήσει ταχύτατα, ταχύτατα τις δημόσιες επιχειρήσεις της. Μόνο αν η Ελλάδα λάβει όλα αυτά τα δυσάρεστα μέτρα, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε το ενδεχόμενο ήπιας αναδιάταξης (δηλαδή, μιας κάποιας επιμήκυνσης) του ελληνικού χρέους». Όσο για το ενδεχόμενο «σκληρής» αναδιάταξης, όπου οι ξένες τράπεζες θα αναγκάζονταν να διαγράψουν μέρος του χρέους και των τόκων που εισπράττουν, καλύτερα ξεχάστε το!

Ούτε σε εκπροσώπους μιας κατοχικής, ΝΑΤΟϊκής κυβέρνησης του Κοσόβου ή της Βοσνίας δεν θα μιλούσαν με τόσο θράσος. Επέβαλαν, με τη συνενοχή του Γιώργου Παπανδρέου, ένα εξοντωτικό μνημόνιο, γνωρίζοντας ότι θα κατέληγε σε παταγώδη αποτυχία ως προς τους διακηρυγμένους στόχους του, δηλαδή την αντιμετώπιση του χρέους και του ελλείμματος, για να προωθήσουν τους πραγματικούς: να μετατρέψουν την Ελλάδα σε πειραματόζωο για την εφαρμογή μιας κοινωνικής αντιμεταρρύθμισης απίστευτου βάθους και αγριότητας, σε Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία σήμερα, σε πανευρωπαϊκή κλίμακα αύριο. Και τώρα που η καθόλα προβλέψιμη χρεοκοπία ήρθε, προχωρούν στο «Plan B»: Εκποίηση όλων των κρατικών επιχειρήσεων στρατηγικής σημασίας- Συρρίκνωση του δημόσιου τομέα, με τη μετατροπή του ΑΣΕΠ σε οργανισμό… απολύσεων, αντί για προσλήψεων, δημοσίων υπαλλήλων- Κινεζοποίηση των εργασιακών σχέσεων και του κόστους εργασίας.

Ήρθε η ώρα η ελληνική αστική τάξη να αποχαιρετίσει οριστικά τα όνειρα του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Κώστα Σημίτη για ισότιμη συμμετοχή στην πρώτη ταχύτητα μιας ευημερούσας Ευρώπης. Ήρθε η ώρα, η μεταλλαγμένη, μεταπρατική ελληνική ολιγαρχία των τραπεζιτών και των εφοπλιστών να συμβιβαστεί με την ιδέα μιας περιφερειακής χώρας της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας, ενός «Μεξικού της Γερμανίας στη Μεσόγειο», που θα προσελκύει κεφάλαια (για «γερμανικό σχέδιο Μάρσαλ» μιλάνε στο Βερολίνο) χάρη στα τσακισμένα μεροκάματα και συνδικάτα, σε στιλ Τουρκίας και Εσθονίας. Αυτή η ασπόνδυλη αστική τάξη, που έσπευσε με το ξεκίνημα της κρίσης να διώξει τα κεφάλαιά της στο εξωτερικό, αγοράζοντας ακίνητα στο Λονδίνο, προτού καλέσει τους μισθωτούς σε αιματηρές θυσίες για τη σωτηρία του έθνους, είναι έτοιμη να ξεπουληθεί εντελώς στο ξένο κεφάλαιο, παραδίδοντας και αυτές τις τράπεζές της, συμπεριλαμβανομένης της «Εθνικής», για να καταντήσει υπεργολάβος της Ευρώπης στα Βαλκάνια, ή και δεύτερος υπεργολάβος, κάτω από την Τουρκία.

Για δεύτερη φορά η Ελλάδα γίνεται πειραματόζωο, αυτή τη φορά για την επιβολή ενός μοντέλου «Ευρώπης πολλών ταχυτήτων», που θα κατοχυρώσει και θεσμικά τον ηγεμονικό ρόλο της Γερμανίας και των Βορείων συμμάχων της. Χαρακτηριστική είναι η γερμανο- ολλανδική πρόταση, που κερδίζει έδαφος, για τη δημιουργία διεθνούς οργανισμού εκποίησης των…ελληνικών, κρατικών επιχειρήσεων και για την εγκατάσταση κομισάριων της Ε.Ε. σε κάθε ελληνικό, οικονομικό υπουργείο! Ο γιος του σοσιαλιστή που ανέβηκε στην εξουσία με το σύνθημα «η Ελλάδα στους Έλληνες» είναι έτοιμος να μας πάει πιο κάτω κι από τον πάτο της ντροπής, όπου βρέθηκε η χώρα επί εποχής διεθνούς οικονομικού ελέγχου, μετά το «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» του Τρικούπη. Για πρώτη φορά μετά τη γερμανική κατοχή και την ΕΑΜική εποποιία, η ταξική, σοσιαλιστική προοπτική του εργατικού κινήματος συνδέεται τόσο άρρηκτα με την αποτροπή μιας εφιαλτικής, εθνικής καταβαράθρωσης.

Αυτός ο κοινωνικός Μεσαίωνας και αυτή η εθνική κατάπτωση δεν μπορούν να επιβληθούν με τα συνήθη μέσα της έστω περιορισμένης αστικής δημοκρατίας. Οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού, σε Ελλάδα και Ευρώπη, χρειάζονται κάποιου είδους αντιδημοκρατική εκτροπή, κάποιου είδους κατάσταση εκτάκτου ανάγκης- που δεν θα είναι, βέβαια, ο παραδοσιακός φασισμός. Και την προετοιμάζουν.

Από εδώ η πρωτάκουστη επέμβαση της Κομισιόν στα εσωτερικά, ελληνικά, πολιτικά πράγματα, με την αξίωση του Όλι Ρεν να προσυπογράψει δημοσίως και εγγράφως το «Μνημόνιο 2» όχι μόνο η κυβέρνηση, αλλά και αξιωματική αντιπολίτευση, ως προϋπόθεση για να πάρουμε την επόμενη δόση του δανείου! Η δικαιολογία: «Δεν πρόκειται για κομματικό, αλλά για εθνικό ζήτημα», είπε ο κ. Ρεν! Δηλαδή: Το ξεπούλημα της χώρας σας είναι υπεράνω κομματικών αντιπαραθέσεων, είναι εθνική ανάγκη! Και οι δειλοί, μοιραίοι και άβουλοι εκπρόσωποι κι απρόσωποι, Πεταλωτήδες και Παναγιωτόπουλοι, διαγκωνίζονται στο MEGA ποιος είναι πιο συναινετικός από τον άλλο και ποιος εφαρμόζει καλύτερα τις ντιρεκτίβες των γκαουλάιτερ για τις ιδιωτικοποιήσεις! Πρόκειται, ουσιαστικά, για προσπάθεια κατάργησης της ίδιας της πολιτικής, για εξοστρακισμό κάθε είδους φιλολαϊκής, αριστερής αντιπολίτευσης σε ένα είδος ιδεολογικής και πολιτικής παρανομίας.

Από εδώ και η ατμόσφαιρα ζόφου, βίας και αίματος που απλώνεται τελευταία πάνω από την Αθήνα και τα άλλα αστικά κέντρα. Είναι φως φανάρι ότι η φονική βία των ΜΑΤ στο τελευταίο απεργιακό συλλαλητήριο ήταν συνειδητά σχεδιασμένη επιχείρηση κρατικής τρομοκρατίας. Η κυβέρνηση και οι εντολείς της θέλουν νεκρούς από τα ΜΑΤ και από τους Ναζί της Χρυσής Αυγής που οργανώνουν ανενόχλητοι αντιμεταναστευτικά πογκρόμ για να τρομοκρατήσουν τα ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και να εκφυλίσουν την κοινωνική αναμέτρηση τάξης απέναντι σε τάξη, σε χουλιγκανικό «πόλεμο των δύο άκρων», φασιστών και αναρχικών. Για τον ίδιο λόγο θέλουν μία, δύο, πολλές Μαρφίν, αξιοποιώντας επαγγελματίες της πολιτικής προβοκάτσιας και κρετίνους της μηδενιστικής βίας, όπως έγινε με την εγκληματική επίθεση στην Καλλιδρομίου. Μια ατμόσφαιρα ανομίας και εγκληματικότητας τύπου Λος Άντζελες είναι ό,τι πρέπει αυτή την ώρα για την επιβολή του απολυταρχισμού και την προώθηση της δικομματικής συναίνεσης, στο όνομα της τάξης και της ασφάλειας.

Το συμπέρασμα είναι ότι η οικονομική χρεωκοπία του ελληνικού καπιταλισμού μετατρέπεται σε κοινωνική και πολιτική κρίση ιστορικών διαστάσεων. Η έκρηξη είναι αναπόφευκτη, όπως η πυρκαγιά στο πευκόδασος μέσα στο λιοπύρι και τα μελτέμια του Αυγούστου, αλλά η έκβασή της δεν είναι καθόλου δεδομένη. Οι προκλήσεις είναι πελώριες και το βάρος των ιστορικών ευθυνών απέναντι στον κόσμο της εργασίας ασήκωτο για τους ώμους οποιασδήποτε μεμονωμένης πολιτικής δύναμης της Αριστεράς. Το κρίσιμο ζήτημα της δημιουργίας ενός μεγάλου, μαχόμενου λαϊκού μετώπου, ικανού να ανατρέψει το μνημόνιο, να ρίξει την κυβέρνηση, να βάλει τους ενόχους της μεγάλης κλοπής στη φυλακή και να ανοίξει το δρόμο για την αντικαπιταλιστική προοπτική, έρχεται επί τάπητος και το ερώτημα μας αφορά όλους: Αν όχι τώρα, πότε;

ΠΗΓΗ: Ημερομηνία καταχώρησης 19-05-2011, http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=9618

Η θεοποίηση του διαδικτύου στην εκπαίδευση

Του Γιώργου Καββαδία*

Στο επίκεντρο των συζητήσεων για τις πανελλαδικές εξετάσεις για μια ακόμα χρονιά βρίσκεται το θέμα της Ν. Γλώσσας. Συγκεκριμένα δόθηκε στους υποψηφίους ένα τμήμα ενός άρθρου από την εφημερίδα «Καθημερινή» του δημοσιογράφου Π. Μανδραβέλη που συγχέει τις έννοιες της γνώσης και της πληροφόρησης και χαρακτηρίζει ως «γκρίνια» κάθε αντίθετη άποψη για το ρόλο του διαδικτύου.

Το κείμενο λαϊκιστικά αναφέρεται στον «εκδημοκρατισμό της γνώσης» μέσω του διαδικτύου, παραποιώντας τις έννοιες (ο εκδημοκρατισμός αφορά τους θεσμούς και όχι τη γνώση) και σε «μια πιο ισότιμη πρόσβαση στη γνώση» παραπλανώντας τους νέους για. «τη δημοκρατία του internet». Η αλήθεια είναι ότι η γνώση ούτε αποσπάται εύκολα και ισότιμα (!), μέσω του διαδικτύου, ούτε προσφέρεται ως … πακέτο από τις διάφορες ιστοσελίδες του.

Δεν πρόκειται για κείμενο προβληματισμού, αλλά θεοποίησης και θρησκοληπτικής αντιμετώπισης του διαδικτύου. Χαρακτηριστικά ακόμα και ο τίτλος  «γκρίνιες για το διαδίκτυο» φανερώνει την υποβάθμιση κάθε κριτικής και αντίθετης άποψης προς την άκριτη τεχνο – φιλία και τον τεχνοκρατισμό.

Αυτό διαπιστώνεται και από το περιχόμενο του κειμένου που άκριτα και δογματικά θεοποιεί την τεχνολογία και το διαδίκτυο. Το διαδίκτυο εξ ορισμού ταυτίζεται με το Καλό και την Πρόοδο. Στον Παράδεισο του διαδικτύου δεν υπάρχουν κοινωνικές ανισότητες και αδικίες, ακόμα και οι απόψεις για «ψηφιακό χάσμα» στιγματίζονται  ως «γκρίνια». Παραλληλίζει τις  ενστάσεις  και την κριτική που ασκούν πολλοί διανοούμενοι με αυτές των σκοταδιστών  «μοναχών  του Μεσαίωνα βλέποντας την πλημμύρα των αιρετικών κειμένων που άρχισαν να βγαίνουν από τις τυπογραφικές μηχανές». 

Και όμως, η «έκρηξη» του διαδικτύου αναπαράγει τις κοινωνικές ανισότητες και δημιουργεί νέα. Η έλλειψη εξοπλισμού σπρώχνει στο περιθώριο εκατομμύρια ανθρώπων. Την ώρα που οι μανδραβελολάγνοι θεματοθέτες του ΥΠΔΒΜΘ θεοποιούν το διαδίκτυο ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη δε γνωρίζει τη χρήση του τηλεφώνου.  «Αγνοούνται» οι σχέσεις κυριαρχίας και ιεραρχίας που επιτρέπουν στους οικονομικά ισχυρούς στις μεγάλες επιχειρήσεις να ελέγχουν το διαδίκτυο και να λειτουργούν ως φίλτρα των πληροφοριών, να συνεργάζονται με καταπιεστικα καθεστώτα. Όπως το παράδειγμα της  Google με την Κίνα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και στο σχολικό τονίζεται ότι: «Η κοινωνική ανισότητα, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η αποδιάρθρωση του κοινωνικού ιστού είναι στο εξής άμεσα συνδεδεμένα με τις αυξανόμενες ανισότητες πρόσβασης στην πληροφόρηση και στην ταξινομημένη γνώση». (σ. 193, Κ. Τσουκαλάς) και ακόμα: «Όσον αφορά το εσωτερικό των ανεπτυγμένων κρατών, μελέτες δείχνουν την αδυναμία που θα έχουν φτωχότερα ή γεωγραφικώς απομακρυσμένα κοινωνικά στρώματα να κάνουν χρήση των «νέων μέσων». Η δε «πληροφοριακή ανισότητα» προβλέπεται να οξύνει στο έπακρο τις σχέσεις Βορρά – Νότου».

Όλα αυτά οι υποψήφιοι πρέπει να τα «ξεχάσουν» και να στηρίξουν τις ατεκμηρίωτες  απόψεις του Π. Μανδραβέλη. Επιβεβαιώνεται έτσι ότι η Ν. Γλώσσα – η Έκθεση είναι προνομιακό μάθημα αναπαραγωγής και εμπέδωσης της κυρίαρχης ιδεολογίας. Με αποτέλεσμα να  καταπνίγεται ο αυθορμητισμός και να εθίζονται οι μαθητές στην ανειλικρίνεια και την υποκρισία. Ακόμα περισσότερο ναρκώνεται η κριτική σκέψη και παθητικά γίνονται αποδεκτές οι υποτιθέμενες «αιώνιες και γενικού κύρους αλήθειες», με στόχο να διαμορφώνονται ανελεύθερες προσωπικότητες.

Επιπλέον το συγκεκριμένο κείμενο «πάσχει» και γλωσσικά. Πρόκειται για ένα απλό, σύνηθες κείμενο από την τρέχουσα δημοσιογραφική καθημερινότητα με αρκετά εκφραστικά σφάλματα: «μια πιο ισότιμη πρόσβαση» «δημιουργεί έναν κατακερματισμό της εμπειρίας» κ.α. Από τον Σεφέρη και τόσους αναγνωρισμένους λογοτέχνες και δοκιμιογράφους το χάσμα είναι μεγάλο. Αυτό όμως το αγνοούν οι «πρόθυμοι» και αδιάβαστοι θεματοθέτες του ΥΠΔΒΜΘ.

Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Το θέμα  συνδέεται με τα τόσο .εύηχα περί «ψηφιακού σχολείου» και την υποβάθμιση της γνώσης σε αποσπασματική και κατακερματισμένη πληροφόρηση. Και είναι αλήθεια ότι οι επιλογές των δύο τελευταίων χρόνων προβάλλουν έναν έντονο και μανιώδη τεχνοκρατισμό σαν να επιδιώκουν να καλύψει μιαν εκπαιδευτική πολιτική που αποδομεί το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, ανάγει τις Νέες Τεχνολογίες σε μαγικό ραβδί που θα λύσει όλα τα εκπαιδευτικά και μορφωτικά προβλήματα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι και το θέμα που δόθηκε στους υποψηφίους των Εσπερινών Λυκείων αναφερόταν στο κινητό τηλέφωνο και σε προβλήματα που συνδέονται με αυτό. Παρόμοιο θέμα είχε δοθεί και στις περσινές επαναληπτικές εξετάσεις των Εσπερινών Λυκείων! Ενώ και το 2009, πάλι στις εξετάσεις των Εσπερινών Λυκείων, το θέμα αφορούσε «το θετικό και αρνητικό ρόλο του διαδικτύου». Επίσης στις εξετάσεις του 2009 το δεύτερο ζητούμενο αφορούσε «τρόπους που θα συμβάλλουν στην αρμονική συνύπαρξη του βιβλίου με τα ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης και γνώσης».

Με άλλα λόγια επιδιώκουν να κυριαρχήσει η νεοφιλελεύθερη άποψη ότι η γνώση δεν είναι πια κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα, αλλά ατομική δυνατότητα και εμπόρευμα. Η λογική «κάν’ το μόνος σου» με την βοήθεια των υπολογιστών και της τεχνολογίας επιδιώκεται να αντικαταστήσει τη συλλογική δράση για το δικαίωμα στη μόρφωση. «Στον κυβερνόχωρο λειτουργεί καθένας σύμφωνα με τις ανάγκες του και τις δυνατότητές του», γράφει χαρακτηριστικά ο Π. Μανδραβέλης. Επομένως, αφού υπάρχουν οι νέες τεχνολογίες και το διαδίκτυο, δεν πρέπει να διεκδικούμε ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα που να παρέχει σύγχρονες γνώσεις για όλους. Η λογική «κάν' το μόνος σου» με την βοήθεια των υπολογιστών και της τεχνολογίας επιδιώκεται να αντικαταστήσει τη συλλογική δράση για το δικαίωμα στη μόρφωση.

Το εκπαιδευτικό κίνημα στις αναπτυγμένες χώρες ασκεί σοβαρή κριτική στη θεοποίηση της τεχνολογίας και τις εφαρμογές της. Σύγχρονες παιδαγωγικές μελέτες απέδειξαν ότι ο νέος τεχνοκρατισμός διόλου δεν καλυτέρευσε το πνευματικό επίπεδο της νεολαίας. Ο κίνδυνος να μετατραπεί η εκπαίδευση σε μηχανιστική διαδικασία και οι μαθητές να θεωρούν κάθε άχρηστη πληροφορία γνώση και γενικότερα να ζουν μέσα σε μια εικονική πραγματικότητα, είναι ορατός.

Η τεχνολογία δεν πρέπει ούτε να θεοποιείται ούτε να δαιμονοποιείται. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι νέες τεχνολογίες είναι ένα χρήσιμο, απαραίτητο και αυτονόητο εργαλείο με την προϋπόθεση ότι συνδέονται με μια πολιτική ενίσχυσης του δημόσιου σχολείου που αγκαλιάζει όλα τα παιδιά χωρίς φραγμούς και διακρίσεις με γνώμονα την ανάπτυξη της προσωπικότητας τους και όχι την «ενίσχυση της επιχειρηματικότητας» και τη μετατροπή τους σε παραγωγικές μονάδες – καύσιμη ύλη των επιχειρήσεων.

* Ο Γιώργος Καββαδίας είναι μέλος του συντονιστικού οργάνου του Εκπαιδευτικού Ομίλου / Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης και του σχήματος ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ – Δ. ΓΛΗΝΟΣ στην ΕΛΜΕ Πειραιά.

ΠΗΓΗ: 19-5-2011, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=33140

Ο δημόσιος χαρακτήρας του ατομικισμού*

Του Γιάννη Στρούμπα

Η διαφαινόμενη αδυναμία της Ελλάδας να παρουσιάσει σημάδια οικονομικής ανάκαμψης επαναφέρει διαρκώς στο προσκήνιο την ανάγκη λήψης συγκεκριμένων μέτρων που θα συμβάλουν στην έξοδό της από την κρίση. Ως ένα από τα μέτρα παρουσιάζεται και η ιδιωτικοποίηση κρατικών επιχειρήσεων. Το αναμενόμενο κέρδος από τις ιδιωτικοποιήσεις αφορά τόσο τα ποσά που θα εισρεύσουν στο δημόσιο ταμείο από την πώληση των επιχειρήσεων, όσο κι από την εξοικονόμηση χρημάτων χάρη στον εξορθολογισμό της λειτουργίας των αντίστοιχων εταιρειών, με τον περιορισμό του πλεονάζοντος προσωπικού και των υπέρογκων δαπανών.

Είναι ενδεικτική μάλιστα η παραδοχή από τα κόμματα εξουσίας της αδυναμίας τους να διαχειριστούν τις κρατικές επιχειρήσεις με κερδοφορία, επειδή δεν διαθέτουν τη δύναμη ή τη βούληση να τερματίσουν την υπαλληλική υπερφόρτωση των κρατικών επιχειρήσεων, προκειμένου να ικανοποιήσουν τους κομματικούς τους ψηφοφόρους. Παράλληλα, η κατάσταση επιβαρύνεται από την κακοδιαχείριση και την ιδιοποίηση των εταιρικών κονδυλίων από κατέχοντες καίριες θέσεις, που βρίσκονται σ’ αυτές χάρη στην υψηλή προστασία του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος.

Η αρρωστημένη λειτουργία ορισμένων κρατικών επιχειρήσεων, με τον τρόπο με τον οποίο υπεραπλουστευτικά προβάλλεται ή τονίζεται, όπως ο Ο.Σ.Ε., που προωθείται προς ιδιωτικοποίηση, ή η Ολυμπιακή, που ήδη ιδιωτικοποιήθηκε, παγιώνει μία αρνητική διάθεση των πολιτών απέναντι στη διατήρηση του κρατικού χαρακτήρα των συγκεκριμένων επιχειρήσεων. Ο αρνητισμός αποτυπώνεται και στα αποτελέσματα της δημοσκόπησης που διενεργήθηκε από την εταιρεία «Public Issue» (http://www.publicissue.gr/1733/private-sector/), και δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» της 30/4/2011 ( http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_economy_100038_30/04/2011_440510). Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση, η κοινή γνώμη φαίνεται να προκρίνει τον ιδιωτικό τομέα έναντι του δημόσιου και να θεωρεί σε ποσοστό 69% ότι πρέπει να ενισχυθεί έναντι του δημόσιου, ώστε να επιτευχθεί η οικονομική ανάκαμψη της χώρας. Αξιολογεί επίσης πως η λειτουργία εταιρειών που ιδιωτικοποιήθηκαν, όπως ο Ο.Τ.Ε. ή η Ολυμπιακή, έχει βελτιωθεί σε σχέση με τη λειτουργία τους υπό τον κρατικό έλεγχο. Θεωρεί σε ποσοστό 74% αναγκαίες τις ιδιωτικοποιήσεις, ενώ στο ερώτημα για τη μονιμότητα των δημόσιων υπαλλήλων απαντά σε ποσοστό 58% ότι δεν πρέπει να διατηρηθεί.

Βέβαια, οι μεθοδεύσεις που ακολουθούνται στις δημοσκοπήσεις προκειμένου να καθοδηγηθεί η εξαγωγή των συμπερασμάτων σύμφωνα με τα συμφέροντα των φορέων ή των προσώπων για λογαριασμό των οποίων εκείνες διενεργούνται, είναι γνωστές. Μάλιστα η «Καθημερινή» παρεμβαίνει κατά τρόπο άκομψο στη συγκεκριμένη έρευνα της «Public Issue», καθώς επιλέγει να ομαδοποιήσει τις κατηγορίες απαντήσεων «σίγουρα πρέπει» και «μάλλον πρέπει» αναφορικά με την προοπτική άρσης της μονιμότητας των δημόσιων υπαλλήλων, ενώ ακριβώς το ίδιο μεθοδεύει και με τις κατηγορίες απαντήσεων «σίγουρα είναι αναγκαίες» και «μάλλον είναι αναγκαίες» αναφορικά με την αναγκαιότητα των ιδιωτικοποιήσεων. Η παρατυπία είναι εξόφθαλμη και δεν κολακεύει καθόλου μια εφημερίδα που αρέσκεται να θεωρεί εαυτόν «έγκριτο». Είναι εμφανές ωστόσο πως η διάθεση χειραγώγησης της κοινής γνώμης παραμερίζει την όποια ανάγκη προς διαφύλαξη της αξιοπιστίας. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Στο ίδιο μήκος ερμηνείας, ο πίνακας που παρουσιάζει τη στάση της κοινής γνώμης απέναντι στις ιδιωτικοποιήσεις και ξεκινά τις ταξινομήσεις του με κριτήριο τους κρατικούς οργανισμούς που συγκεντρώνουν τα υψηλότερα ποσοστά θετικών στάσεων απέναντι στην ιδιωτικοποίησή τους, θα ’ταν δυνατό πολύ εύκολα να αναστραφεί, και να προβάλει ευθύς την αντίστροφη εντύπωση της άρνησης απέναντι στο ενδεχόμενο των ιδιωτικοποιήσεων. Αντί, για παράδειγμα, να ταξινομούνται στις κορυφαίες θέσεις με κριτήριο τις θετικές γνώμες για την ιδιωτικοποίησή τους ο Ο.Σ.Ε. με 65%, τα καζίνα κι ο Ο.Π.Α.Π. με 64 και 60% αντίστοιχα, θα μπορούσε να παρουσιάζεται ανεστραμμένος ο πίνακας, με κριτήριο τις απορριπτικές θέσεις απέναντι στις ιδιωτικοποιήσεις. Σε μία αντίστοιχη αναστροφή η Ε.Β.Ο. και η Ε.Α.Β. θα προέβαλλαν ένα ισχυρό ρεύμα αντίστασης στην προοπτική των ιδιωτικοποιήσεων, αφού το ενδεχόμενο αυτό απορρίπτεται για τις συγκεκριμένες εταιρείες σε ποσοστό 62%, ενώ ακολουθούν η Εθνική Τράπεζα με 52% και τα λιμάνια με 51%. Είναι ενδεικτικό μάλιστα ότι στο κέντρο του πίνακα συσσωρεύονται αρκετοί κρατικοί φορείς, γύρω από τους οποίους η κοινή γνώμη εμφανίζεται διχασμένη σε σχέση με την προοπτική της ιδιωτικοποίησής τους, όπως συμβαίνει με τα ΕΛ.ΤΑ., τη Δ.Ε.Η. και την Αγροτική Τράπεζα.

Δεδομένου συνεπώς πως μία δημοσκόπηση είναι δυνατόν ν’ αποτελέσει αντικείμενο ερμηνείας ανάλογα με την οπτική και τις ιδεολογικές προτιμήσεις του κάθε αναγνώστη της, η «Καθημερινή» επιλέγει τουλάχιστον να προβάλει στον τίτλο της κι ένα «αντικειμενικότερο» στοιχείο, τη «θεαματική αλλαγή στάσης της κοινής γνώμης» υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων, σε σχέση με το πρόσφατο παρελθόν. Προκύπτει λοιπόν ότι η κοινή γνώμη φαίνεται να αλλάζει στάση ως προς την πιθανή ιδιωτικοποίηση κρατικών φορέων, απέναντι στους οποίους εκδήλωνε μέχρι πρότινος την επιθυμία να παραμείνουν κρατικοί. Το συμπέρασμα αυτό βρίσκει εφαρμογή στον Ο.Σ.Ε., στον Ο.Π.Α.Π. ή στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, στην περίπτωση της Εθνικής Τράπεζας η μεταστροφή της κοινής γνώμης είναι αντίστροφη: εδώ προτιμά πια τη διατήρηση της τράπεζας υπό κρατικό έλεγχο, κι όχι την ιδιωτικοποίησή της, όπως την προτιμούσε το 2005.

Αν θεωρηθεί έγκυρο το «αντικειμενικότερο» στοιχείο ως προς την αλλαγή στάσης της κοινής γνώμης, που προκύπτει από τη σύγκριση των παλαιότερων απόψεων με τις σύγχρονες, φαίνεται πως η σταδιακή μεταστροφή της κοινής γνώμης υπέρ των ιδιωτικοποιήσεων πράγματι συντελείται. Είναι μάλιστα τέτοια η σύγχυση που έχει προκαλέσει η σχετική πολύχρονη προπαγάνδα, ώστε να προκρίνονται προς ιδιωτικοποίηση ακόμη και κρατικοί οργανισμοί ή επιχειρήσεις, όπως ο Ο.Π.Α.Π. και τα καζίνα, που όχι μόνο έχουν στην ουσία αμελητέο κόστος λειτουργίας, μα και αποφέρουν σημαντικά κέρδη στο δημόσιο. Παράλληλα, η άποψη που υποστηρίζει τις ιδιωτικοποιήσεις συμπορεύεται με εκείνη που επιζητά την άρση της μονιμότητας των δημόσιων υπαλλήλων. Εδώ θα επιχειρούσαμε την εκτίμηση πως το ποσοστό υπέρ της άρσης της μονιμότητας μάλλον φτάνει στο ύψιστο σημείο του, χωρίς περαιτέρω αυξητική δυνατότητα, δεδομένου πως το ποσοστό που συνεχίζει να πιστεύει στην αναγκαιότητα της μονιμότητας καταγράφεται στο 38%, και αντιστοιχεί κατά πάσα πιθανότητα σε εργαζομένους που ανήκουν στον δημόσιο τομέα, άρα είναι επόμενο να επιθυμούν τη μονιμότητα ως εργασιακή τους σχέση.

Ο συνυπολογισμός των προηγούμενων δεδομένων οδηγεί σε συμπεράσματα κάθε άλλο παρά ενθαρρυντικά για την κοινωνική συνοχή. Η επιδίωξη της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας καί στον ιδιωτικό τομέα, με όρους που ισχύουν στον δημόσιο, αντικαθίσταται από διάθεση να συμπαρασυρθούν τα εργασιακά δικαιώματα των δημόσιων υπαλλήλων στα τάρταρα, μαζί με εκείνα των ιδιωτικών. Ζητούμενο παύει να είναι η προαγωγή των συνθηκών εργασίας. Μόνος στόχος τίθεται η «προσαρμογή» των δημόσιων υπαλλήλων στις συνθήκες των ιδιωτικών, αντί για το αντίστροφο. Η υιοθέτηση του συγκεκριμένου στόχου από μια ευρεία πλειοψηφία φανερώνει μικρότητα, ζηλοφθονία, εμπάθεια, εντέλει μικρόνοια. Ο προσωπικός εγωισμός, στο πλαίσιο ενός θλιβερού ανταγωνισμού, καθοδηγεί τα μέλη των κοινωνιών, τα διχάζει και τα απομονώνει.

Με εξαίρεση λοιπόν φορείς που δραστηριοποιούνται σε τομείς σχετικούς με τη διαφύλαξη της ακεραιότητας της χώρας, όπως η Ε.Β.Ο. ή η Ε.Α.Β., οι υπόλοιποι δημόσιοι φορείς μοιάζει να προτείνονται προς ιδιωτικοποίηση από τη μερίδα εκείνη του κοινωνικού συνόλου που ακριβώς δεν εργάζεται σ’ αυτούς! Η μόνη κρατική (μερικώς) επιχείρηση που εξαιρείται από τον κανόνα είναι η Εθνική Τράπεζα. Δυστυχώς, ωστόσο, η συγκεκριμένη εξαίρεση μάλλον επιβεβαιώνει παρά αναιρεί τα παραπάνω συμπεράσματα. Κι αυτό γιατί προκύπτει πως η «ανοχή» απέναντι στην Εθνική Τράπεζα δεν φαίνεται με σχετίζεται με τη συνειδητοποίηση του εθνικού της ρόλου, ούτε με «την έντονη κριτική που διατυπώνεται για το τραπεζικό σύστημα και τη χρηματοδότηση της οικονομίας», σύμφωνα με το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει το ίδιο ρεπορτάζ της «Καθημερινής». Αν ίσχυε κάτι τέτοιο, θα ’πρεπε να υπάρχει αντίστοιχη τοποθέτηση και απέναντι στην Αγροτική Τράπεζα ή το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Η «ανοχή» πιθανότατα συνδέεται με την ανάγκη των «αξιολογητών» της Εθνικής στην παρούσα δημοσκόπηση να διατηρήσουν τις καταθέσεις τους υπό την εγγυημένη ασφάλεια του κράτους. Η δε ανάγκη τούτη αποτυπώνεται τόσο ευκρινώς στην περίπτωση της Εθνικής και όχι των υπόλοιπων τραπεζών λόγω του μεγέθους της: με την Εθνική συναλλάσσεται μια συντριπτική πλειοψηφία καταθετών. Η «ευαισθησία» τους επομένως σχετίζεται απλώς με την εξυπηρέτηση του προσωπικού συμφέροντος, προβάλλοντας από μία διαφορετική σκοπιά τον ίδιο ατομικισμό των μελών της κοινωνίας.

Σε μία κοινωνία που θα έπρεπε να αναρωτιέται με ποιους τρόπους θα γινόταν δυνατή η αποδοτική λειτουργία των κρατικών επιχειρήσεων προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος, κατ’ αντιστοιχία με την αποδοτική τους λειτουργία υπό τη διοίκηση ιδιωτών, μοναδική μέριμνα πολλών μελών της αναφύεται η ισοπέδωση των υπόλοιπων μελών της, σε μία σχέση αδελφοκτόνου ανταγωνισμού. Σε τούτο τον διχασμό ποντάρουν οι πολιτικές που αποσκοπούν στον ενταφιασμό των εργασιακών δικαιωμάτων απαξιώνοντας τις κρατικές επιχειρήσεις, χωρίς να ενδιαφέρονται πραγματικά για καμία εξυγίανση και για κανέναν περιορισμό της κομματικοκρατίας. Είναι τυχαίο άλλωστε πως την ίδια στιγμή που απαξιώνουν τις κρατικές επιχειρήσεις δωρίζοντάς τες σε ιδιώτες, μεριμνούν για την ίδρυση ποικίλων «μη κυβερνητικών» οργανώσεων που δεν παράγουν παρά «ιδεολογία», προκειμένου να συνεχίσουν την «τακτοποίηση» των «ημετέρων»; Παράλληλα η προπαγάνδα σε βάρος του δημόσιου χαρακτήρα των κρατικών επιχειρήσεων αποφέρει τα πολυπόθητα για τους προπαγανδιστές αποτελέσματα, με τους πολίτες να «διεκδικούν», χωρίς να το αντιλαμβάνονται, την κατάλυση κάθε εργασιακού τους δικαιώματος, μέσα από έναν άθλιο αλληλοσπαραγμό. Σ’ αυτή την αξιοθρήνητη πορεία της μοναξιάς, της αποχής από τους κοινωνικούς αγώνες, της εμπέδωσης του «διαίρει και “δημοκράτευε”», το μόνο στοιχείο που διατηρεί τον δημόσιο χαρακτήρα του, μα δυστυχώς όχι για καλό, είναι ο νοσηρός ατομικισμός.

Ληστές και θύματα. Λόγος περί φιλανθρωπίας – Μέρος ΙI

του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα*

Συνέχεια από το Μέρος Ι

5. Στο ανθρωπολογικό πεδίο.

Η ανιδιοτελής φιλανθρωπία γίνεται όχημα για τη μετάλλαξη του Ατόμου σε Πρόσωπο, επειδή δίνει τη δυνατότητα στο Άτομο να απελευθερωθεί από τα πάθη του.  

Από ένα σημείο και πέρα στην ανάπτυξη του Ατόμου, η εξωτερική ελευθερία του δεν μπορεί να διατηρηθεί, αν δεν ολοκληρωθεί σε εσωτερική πνευματική ελευθερία. Αν δηλαδή το Άτομο δεν απαλλαγεί από τα πάθη του. Μας το έδειξε ήδη η αρχαιοελληνική ατομικότητα, η οποία προσπάθησε, αλλά χωρίς επιτυχία, να κρατηθεί από το τραγικό «δέος» και τη φιλοσοφική «αρετή», προκειμένου να αποφύγει την αποσύνθεσή της.

Αποκαλυπτική είναι, απ’ αυτή την άποψη, η υπαρκτική εφαρμογή του φιλανθρωπικού αρχέτυπου. Η εφαρμογή του στον εαυτό μας, όπου: «Ληστές» είναι τα πάθη μας. «Θύμα» τους η ζωή μας. Αδιάφοροι «δικοί» μας: οι αξίες μας, τα πρότυπά μας. Υποτιμημένος «ξένος»: ο Εσταυρωμένος Υιός-Λόγος της Αγάπης. Και «παν-δοχείο» η εκάστοτε Εκκλησία του. Και ο νοών νοείτω.

Ρίζα των παθών είναι η φιλαυτία, σύμφωνα με την βυζαντινή ανθρωπογνωσία.[xiii] Γι’ αυτό κάθε αγώνας εναντίον τους τα κάνει ακόμα χειρότερα, αν αφήνει άθικτη τη φιλαυτία. Ο μόνος τρόπος να καρποφορήσει ο αγώνας εναντίον των παθών είναι η άρση της φιλαυτίας. Πράγμα αδύνατο δίχως την άσκηση της φιλανθρωπίας. Στο σημείο αυτό η βυζαντινή εμπειρία και γνώση είναι αξεπέραστη. Σοφά επεξεργασμένη είναι ανοιχτή και προσιτή σε όποιον δεν φοβάται να εκτεθεί στην επίδρασή της.

Παράδειγμα: Η έννοια της «αμαρτίας», ως πανανθρώπινης αρρώστιας. Η αυθεντική σημασία του παρεξηγημένου αυτού τεχνικού όρου της βυζαντινής ψυχιατρικής έχει χαθεί, μαζί με τόσα άλλα παλιά πράγματα υψηλής αξίας. Σήμαινε τη συνηθισμένη ανθρωπολογική μας κατάσταση, όπου ενώ έχουμε όλες τις αναγκαίες προδιαγραφές, για να γίνουμε πολίτες μιας Πολιτείας θεμελιωμένης στην απόλυτη πνευματική ελευθερία, μας αρέσει, αντίθετα, να κυλιόμαστε στην απόλυτη πνευματική δουλεία, σαν τους χοίρους στη λάσπη.

Η πιο τυπική συνιστώσα της «αμαρτίας» με αυτή τη έννοια, δηλαδή ως πάγιας ανθρώπινης κατάστασης, είναι ακριβώς η θεμελίωση της κοινωνικής θέσμισης και των τρεχόντων συλλογικών και ατομικών αποφάσεων, στη βιαιοπραγία, την ασπλαχνία και την αναισθησία. Και η πεποίθησή μας ότι είναι «φυσική» η «παρά φύσιν» αυτή κατάσταση. Ως βασική θεραπευτική αγωγή, εναντίον του ζοφερού αυτού ύπνου της ψυχής, η βυζαντινή ψυχιατρική συνιστά: ανιδιοτελή φιλανθρωπία σε γενναίες επαναληπτέες δόσεις. Δίχως την αγωγή αυτή καμιά αφύπνιση δεν θεωρείται εφικτή.

Ο νέος τύπος ανθρώπου, ο ασκητικός άνθρωπος της ανιδιοτελούς προσφοράς, είχε σαφή την επίγνωση ότι εισάγει στη ρωμαϊκή Οικουμένη μια τρίτη βαθμίδα πολιτειακής δικαιοδοσίας, έξω από τη σφαίρα των παθών. Ότι αντλώντας απ’ αυτήν το νόημα της ύπαρξής τους, οι πολίτες του Κόσμου και των Κοινών, καθίστανται ικανοί να παίρνουν αποφάσεις ελεύθερες από τις αντίστοιχες ενδοκοσμικές και ενδοκοινοτικές τους δουλείες.

Σ’ αυτό ακριβώς συνίσταται το μυστικό της εκπληκτικής, ως προς την έκταση και τη βιωσιμότητά της, βυζαντινής φιλανθρωπίας. Μαζί και της χιλιόχρονης μακροημέρευσης της μοναδικής «παγκοσμιοποίησης» στην ιστορία, η οποία ευτύχησε να αυτοθεσμιστεί.

6. Στο νεωτερικό παρόν.

Η Δύση χαμπάρι δεν πήρε, για ό,τι συνέβη στο ανατολικό ημισφαίριο της ρωμαϊκής Οικουμένης. Οπισθοδρομώντας στην δεσποτική-φεουδαρχική βαρβαρότητα, υποχρεώθηκε να ξαναπάρει το δρόμο του πολιτισμού από την αρχή.

Παρόλο που υπήρξε «τριτοκοσμική περιφέρεια» της ελληνικής Ανατολής,[xiv] ο δρόμος που πήρε, κάτω από τη βίαιη ώθηση του βορειοευρωπαϊκού ατομισμού, ήταν τελείως καινούργιος. Άσχετος και ξένος προς αυτόν που είχαν πάρει οι Έλληνες από τη μυκηναϊκή εποχή, για να καταλήξουν στη βυζαντινή Οικουμένη. Μιλώ για τον ειδικό δρόμο της Δύσης, ο οποίος μας έφερε στο νεωτερικό Άτομο και στο εθνοκρατικό πολιτειακό του οικοσύστημα.

Άτομα ήταν βεβαίως και τα δύο, τόσο το ελληνικό όσο και το νεωτερικό, αφού πρόταγμά τους ήταν η ατομική ελευθερία. Υπήρξε όμως διαμετρικά αντίθετη η κατεύθυνση της ανάπτυξής τους.

Το ελληνικό Άτομο επιδίωκε την εξωτερική ανάπτυξη της ατομικής ελευθερίας, μέσω της αδιαμεσολάβητης διαπροσωπικής διαβούλευσης, η οποία επεκτείνει την αυτεξουσιότητα από τον ένα στον άλλο τομέα της συλλογικής ζωής, μέχρι να συμπεριλάβει το σύνολο των κοινωνικών σχέσεων.

Το νεωτερικό Άτομο, αντίθετα, επιδιώκει την εσωτερική ανάπτυξη της ατομικής ελευθερίας του, την οποία και αντιλαμβάνεται ως ελευθερία ακώλυτης ικανοποίησης των ατομικών παθών. Για να την επιτύχει καινοτομεί την εξουδετέρωση της κοινωνικής επικινδυνότητας των παθών, μέσω της διαμεσολάβησης των διυποκειμενικών σχέσεων με απρόσωπα συστήματα, στα οποία και εναποθέτει, εξ ολοκλήρου, τη διαχείριση της κοινωνικής παθολογίας. Ο άλλος, ως πάσχων, ενδεής και αιτούμενος ελέους, υπόκειται έτσι σε καταστατική διαγραφή από τον υπαρκτικό ορίζοντα του νεωτερικού Ατόμου. Το υπαρκτικό κενό που παράγει η συστημική διαγραφή του Άλλου, αναπληρώνεται από την υπερτροφική ανάπτυξη του αυτοαναφορικού φαντασιακού: της «εσωτερικότητος».[xv]

Ήδη το νεωτερικό Άτομο κατόρθωσε να υλοποιήσει το ιδεώδες του: Έχει κατασκευάσει μια πλανητικού επιπέδου Τεχνόσφαιρα. Ασύλληπτη και ιλιγγιώδη, όχι μόνο σε έκταση, αλλά και σε πολυπλοκότητα. Έχει κλειστεί μέσα της, ακριβώς όπως το είχε συλλάβει στις σκοτεινές στοές της εκκοσμικευμένης μεσαιωνικής Γνώσης του: «ελεύθερο» από τη Φύση και τη Μεταφύση. Και προσπαθεί, εκεί μέσα, με ακαταπόνητη επινοητικότητα, να γεμίσει τον καταναλωτικό πίθο των Δαναΐδων. Να «ικανοποιήσει» τον αποθηριωμένο «όχλο των παθών».[xvi]

Η τραγωδία του νεωτερικού Ατόμου είναι ότι η επίτευξη του καταστατικού στόχου του πολιτισμού του και η ανθρωπολογική ολοκλήρωσή του, το έφερε ήδη μπρος στην ίδια αρρώστια, η οποία είχε συντρίψει το ελληνικό Άτομο: την κρίση της εξατομίκευσης: τον σχετικισμό, το κενό νοήματος, τον μηδενισμό. Αποσυντίθεται τώρα που η ακμαιότητά του είναι απολύτως αναγκαία. Τώρα που στους ώμους του στηρίζεται ολόκληρο Παγκόσμιο Σύστημα.

Όπως η Πόλις-κράτος είχε ξεπεραστεί από μια υπερπολεοκρατική Οικουμένη, η οποία ζητούσε ενιαία κρατική διαχείριση, ενώ το υποκείμενό της διαλυόταν, έτσι και τώρα: Το Έθνος-κράτος έχει ξεπεραστεί από την υπερεθνοκρατική Οικουμένη του και ζητείται η δημιουργία μιας υπερεθνικής-οικουμενικής κρατικής διαχείρισης, η βιωσιμότητα της οποίας απαιτεί εναρμόνιση με το εθνοκρατικό κεκτημένο. Κι όλα αυτά στα πλαίσια ενός Συστήματος, του οποίου η αναπαραγωγή καταστρέφει την εξωτερική του βάση: τη Βιόσφαιρα.

Χρειάστηκε να πετύχουν/αποτύχουν αιματηρότατες νεωτερικές επαναστάσεις, για να φτάσουμε εδώ. Εκατομμύρια νεκροί. Άπειρος βασανισμός και ποδοπάτημα του ανθρώπου. Το επαναστατικό ζητούμενο, σύστοιχο με το νεωτερικό πρόταγμα της φαντασιακής αυτοπραγμάτωσης, ήταν να ξεσηκωθούν τα θύματα. Να εξοντώσουν τους ληστές. Να πάρουν τις τύχες τους στα χέρια τους. Και να επιβάλουν την τέλεια κοινωνία (της Λογικής ή της Ισότητας), η οποία ελλείψει ληστών και θυμάτων, δεν θα είχε, επιτέλους, ανάγκη την ανιδιοτελή φιλανθρωπία και τον εσταυρωμένο εκπρόσωπό της.

Παράλληλα οι «ληστές» του δυτικού καπιταλισμού, φοβούμενοι μην έχουν την τύχη των καρατομημένων ανατολικών συναδέλφων τους, έκαναν γενναίες σοσιαλδημοκρατικές παραχωρήσεις στα δικά τους «θύματα», χρηματοδοτώντας την οικοδόμηση εκτεταμένων προνοιακών συστημάτων, από τις συσσωρευμένες τριτοκοσμικές υπεραξίες (σύμφωνα με τις πλέον δημοφιλείς, κατά τον 20ο αιώνα, αναλύσεις του ιμπεριαλισμού). Μετά το 1989, που εξέλιπε το «αντίπαλο δέος», οι προνοιακές κατακτήσεις-παραχωρήσεις έχασαν το νόημά τους. Και «παίρνονται πίσω».

Το νέο ιστορικό περιβάλλον είναι φυσικά ο παράδεισος όλων των αρχετυπικών «ληστών»: παλιών και νέων, ατομικών και εταιρικών, κρατικών και παρακρατικών. Τα θύματά τους ατελείωτα. Πρώτα πρώτα είναι ο ίδιος ο κυρίαρχος νεωτερικός τύπος ανθρώπου, ο οποίος έχει προγραμματικά αποφασίσει ότι το είναι του συμπίπτει με τα πάθη του. Και ότι ζωή του είναι η λεηλασία της ψυχής του.

Είναι προφανές, ότι για να αντιμετωπιστούν τέτοιας απίστευτης έκτασης υπαρκτικά, κοινωνικά, πολιτικά, «περιβαλλοντικά» κλπ. προβλήματα, δεν αρκούν οι φιλανθρωπικές ασπιρίνες της εταιρικής, της ταξικής ή της «διεθνιστικής» σκοπιμότητας. Ούτε οι επιβεβλημένες από την ανάγκη αντιστάσεις στις αυτοκτονικές απορρυθμίσεις, της όποιας σοσιαλδημοκρατικής πρόνοιας στοιχειώνει ακόμη το εθνοκρατικό κεκτημένο.

Χωρίς μια πλανητικού μεγέθους προσφυγή στην ανιδιοτελή φιλανθρωπία, το μεταμοντέρνο μέλλον του γενναίου νεωτερικού μας κόσμου δεν προοιωνίζεται καθόλου λαμπρό.

7. Σύνοψη

Ανακεφαλαιώνοντας την ανάλυση του προβλήματος διαπιστώνουμε: α) Ότι έχει δύο όψεις ξεχωριστές και αδιάσπαστα ενωμένες: την υπαρκτική και την κοινωνική. Και β) ότι η λύση είναι προσωπική και στις δύο.

Κατόπιν τούτου ας ρωτήσουμε τον εαυτό μας αξιότιμε αναγνώστη: Μήπως είσαι ληστής; Αν όχι προς τι η βιαστική απομάκρυνση από το θύμα (έξω σου και μέσα σου);

– Από τη συλλογή άρθρων «Περί φιλανθρωπίας». (Eκδοση art-emis, Αθήνα 2009 – www.artemisathens.org )

Παραπομπές

 [viii] Ξενώνες, ξενοδοχεία, ξενοκομεία, πανδοχεία, ονομάζονταν τα ιδρύματα τα οποία περιέθαλπαν κυρίως τους ξένους, εμπόρους, στρατιώτες, αιχμαλώτους, προσκυνητές, μεταξύ των οποίων και τους ντόπιους φτωχούς.

[ix] Εντυπωσιάζει τους συγχρόνους μας η πληθώρα των μοναστηριών στο Βυζάντιο και ειδικά μέσα στην πρωτεύουσα και στις άλλες μεγάλες πόλεις. Δεν γνωρίζουν ότι τα μοναστήρια, εκτός από τη σωτηρία της ψυχής των μοναχών, επιτελούσαν πλήθος άλλες κοινωνικές λειτουργίες, μεταξύ των οποίων το σύνολο των αναγκαίων για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής προνοιακών δραστηριοτήτων.

[x] Hans – Georg Beck, Η βυζαντινή χιλιετία, σ.348. (ΜΙΕΤ Αθήνα 1990.)

[xi] «Ξενοδοχεία καθ’ εκάστην πόλιν κατάστησον πυκνά, ίν’ απολαύσωσιν οι ξένοι της παρ’ ημών φιλανθρωπίας, ού των ημετέρων μόνον, αλλά και άλλων όστις αν ενδεηθή χρημάτων. Όθεν δ’ ευπορήσεις, επινενόηταί μοι… αισχρόν γαρ ει… τρέφουσιν οι δυσσεβείς Γαλιλαίοι προς τοις εαυτών και τους ημετέρους, οι δ’ ημέτεροι της παρ’ ημών επικουρίας ενδεείς φαίνονται…» (Juliani, quae superunt, έκδ. Hertlein σ. 553. Πρβ. Θεοφάνους Χρονογραφία, τ. Α’ σ.134. Αρχαίο κείμενο και μετάφραση αρχ. Ανανία Κουστένη. Εκδόσεις Αρμός. Αθήνα 2007.)

[xii] Για την τρίβαθμη ανθρωπολογική κλίμακα βλ. Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, Μυσταγωγία, σ.240. Εκδόσεις Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος. Αθήναι 1989.

[xiii] Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας, Νόσος και θεραπεία στην Ορθόδοξη θεολογία. (Στο Ορθοδοξία και σύγχρονος κόσμος. Κέντρο Μελετών Ι.Μ. Κύκου. Λευκωσία 2006.)

[xiv] Γ. Κοντογιώργης, Το Ελληνικό Κοσμοσύστημα, τ. Ι. Εκδόσεις Ι. Σιδέρης. Αθήνα 2006.

[xv] «Η φαντασία είναι το αντίδοτο των Νέων Χρόνων κατά του δικού τους μηδενός: τα πλάσματά της προσφέρουν γενναιόδωρα στον άνθρωπο την δυνατότητα να αυτοπραγματωθεί δημιουργικά ως ελεύθερη ύπαρξι.» (Στ. Ράμφος, Γενάρχες πεπρωμένων, σ.23. Αρμός Αθήνα 2007.) Αλλά: Τι γίνεται αν το «δημιουργικά αυτοπραγματωμένο» φαντασιακό είναι αφύσικο, ανελεύθερο και απάνθρωπο; Για πόσο η φυσική πραγματικότητα θα είναι εφεκτική στον βιασμό της από την «αυτοπραγματούμενη» φαντασίωση;

[xvi] Έκφραση του Μεγάλου Φωτίου. (Ι. Ζηζιούλας, ό.π.)

ΠΗΓΗ: Τρίτη, 22 Δεκέμβριος 2009, http://www.antifono.gr/portal/index.php/…..F%82

* Ο Θεόδωρος Ι. Ζιάκας γεννήθηκε το 1945, στο χωριό Κούρεντα (Δήμος Μολοσσών νομού Ιωαννίνων) και σήμερα ζει στην Αθήνα. Σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι δημόσιος υπάλληλος στον κλάδο της πληροφορικής. Από τη δεκαετία του 1980 μελετά θέματα κοινωνικής οντολογίας.

Ληστές και θύματα. Λόγος περί φιλανθρωπίας – Μέρος Ι

του Θεόδωρου Ι. Ζιάκα*

Με τον όρο «φιλανθρωπία» [i] εννοούμε πράξεις ελέους (αρωγής, βοήθειας, υποστήριξης) στον πάσχοντα συνάνθρωπο. «Πάσχων» είναι ο ασθενής, ο πεινασμένος, ο άστεγος, ο φτωχός, ο αδικημένος, ο φυλακισμένος, ο πρόσφυγας, ο μετανάστης, ο ξένος και γενικά κάποιος που «έχει ανάγκη».

Ο πάσχων, ο αιτούμενος ελέους, υπάρχει σε κάθε πολιτισμό, απ’ όσους τουλάχιστον γνωρίζουμε. Γι’ αυτό και κάθε πολιτισμός έχει τη δική του θέσμιση της φιλανθρωπίας (νοηματοδότηση και πρακτική). Όπως σε όλα τα μεγάλα διαπολιτισμικά ζητήματα διακρίνουμε κι εδώ, από τη μια πλευρά, το καλό και το κακό (το ιδανικό και το αντι-ιδανικό) και από την άλλη πλευρά, το πραγματικό, ως βαθμό αποφυγής του κακού και ενσάρκωσης του καλού. Η διατύπωση του ιδανικού σε έναν πολιτισμό συμπυκνώνει και τη θεμελιώδη γνώση που έχει για το θέμα.

Καλούμενος να γράψω για τη φιλανθρωπία, αναλογίζομαι ότι μετέχω στον σημερινό παγκόσμιο πολιτισμό: τον νεωτερικό. Ότι ως Έλλην μετέχω, επίσης, στα υπολείμματα ενός άλλου οικουμενικού πολιτισμού. Έχω επομένως πρόσβαση τόσο στη νεωτερική όσο και στην ελληνική αντίληψη για τη φιλανθρωπία. Σ’ αυτή κυρίως τη δεύτερη θα ήθελα να αναφερθώ.

1. Στους αρχαίους Έλληνες.

Για τους αρχαίους Έλληνες η προστασία των πασχόντων ήταν δουλειά του Θεού και όχι της Πολιτείας. Άλλωστε απέναντι στον Θεό είμαστε όλοι ξένοι και φτωχοί[ii] αιτούμενοι ελέους. Βέβαια αν κάποιος ήταν ιδιαίτερα ευσεβής μπορούσε να δείξει έλεος στον ενδεή. Ο Θεός θα το εκτιμούσε και ίσως τον αντάμειβε.

Η ελληνική Πολιτεία ήταν ένα είδος εταιρείας πολιτών-οπλιτών, δηλαδή περήφανων εγωιστικών υποκειμένων εξ ορισμού. Ο καθένας θεωρούνταν αποκλειστικός υπεύθυνος για την αντιμετώπιση της όποιας κατάστασής του. Οι ιδιωτικές δυστυχίες δεν αφορούσαν την Πολιτεία, παρά μόνο στο μέτρο που ήταν αποτέλεσμα της συμμετοχής σε συλλογικές υποχρεώσεις (π.χ. στον πόλεμο). Η Πολιτεία μόνο για τις ατυχείς επιπτώσεις των συλλογικών δράσεων επιλαμβανόταν (π.χ. μέριμνα για τα ορφανά των πεσόντων πολεμιστών). Επίσης η σκοπιμότητα της συλλογικής αυτοσυντήρησης (πρόληψη ταραχών και στάσεων) οδηγούσε ενίοτε την Πολιτεία να παίρνει μέτρα κατά της φτώχειας (π.χ. παροχή γης και έμμισθης απασχόλησης). Φτώχεια υπήρχε πάντοτε. Η ζωή ήταν δύσκολη για τον φτωχό, αλλά μόνο στα χέρια του μπορούσε να ελπίζει. Αν ήταν γέρος, χωρίς παιδιά να τον κοιτάξουν, αλλοίμονό του.

Τα ίδια ίσχυαν για την αρρώστια. Η Πολιτεία νοιαζόταν μόνο αν η αρρώστια την αφορούσε ως σύνολο, όπως π.χ. στην περίπτωση, που αντάμειψε τον Ιπποκράτη με δια βίου σίτιση στο Πρυτανείο, επειδή έσωσε την Αθήνα από την πανούκλα. Οι ιδιώτες ασθενούντες δεν ήταν στην αρμοδιότητά της. Γι’ αυτούς ειδικά φρόντιζε ο Ασκληπιός (από τους πιο αγαπητούς θεούς των Ελλήνων), μέσω των ειδικών ιδρυμάτων του (ναών – Ασκληπείων) και των ειδικών υπαλλήλων του (ιερέων – ιατρών).

Όταν, λοιπόν, βλέπουμε τους Αθηναίους να στήνουν βωμό στον θεό Έλεον,[iii] αντιλαμβανόμαστε ότι εκτιμούν την αξία της θείας φιλανθρωπίας. Αυτό όμως δεν τους εμποδίζει να βλέπουν την ανθρώπινη φιλανθρωπία σαν κάτι το μάλλον ασύμβατο με την αξιοπρέπεια του ελεύθερου ατόμου-πολίτη.

2. Στο Βυζάντιο.

Στην οικουμενική φάση του ελληνικού κρατικού συστήματος, την βυζαντινή, τα πράγματα εμφανίζονται ριζικώς διαφορετικά.

Το ανιδιοτελές συναίσθημα της φιλανθρωπίας έχει αναχθεί σε υπέρτατη αξία. Στη σφαίρα της βυζαντινής πίστης ο Θεός σχεδόν ταυτίζεται με τη φιλανθρωπία του, καθ’ ότι «αγάπη εστί». Έγινε μάλιστα το απόλυτο θύμα της ανθρώπινης αρρώστιας προκειμένου να τη θεραπεύσει. Ο χριστιανός καταξιώνεται στο μέτρο ακριβώς που ενσαρκώνει το φιλάνθρωπο παράδειγμα του Χριστού.

Η εμφύτευση του χριστιανικού παραδείγματος στο εσωτερικό του ελληνικού πολιτισμού μετατόπισε τον άξονα περιστροφής του προς την κατεύθυνση της ανιδιοτελούς φιλανθρωπίας. Εκκλησία και Πολιτεία έχουν κάνει κοινή υπόθεσή τους τη φιλανθρωπία. Η βυζαντινή Οικουμένη εμφανίζεται έτσι ως η πρώτη φιλάνθρωπη κοινωνία της ιστορίας. [iv]

Ο κύριος όγκος του φιλανθρωπικού έργου ασκείται εκεί από την Εκκλησία, η οποία παριστάνει, με τον ένα ή τον άλλο βαθμό επιτυχίας, την ενσάρκωση της παραδειγματικής Πολιτείας στο εσωτερικό της ιστορικής Πολιτείας. Η βυζαντινή Πολιτεία, όπως και οι ιδιώτες, εμπιστεύονται την Εκκλησία στο μέτρο που οι υπηρέτες της (επίσκοποι και πρεσβύτεροι) και τα μέλη της (έγγαμοι και μοναχοί), εφαρμόζουν την εντολή του αρχηγού της[v] και δίνουν το παράδειγμα της ανιδιοτέλειας. Τέρατα ανιδιοτελούς φιλανθρωπίας, όπως οι άγιοι Ακέραιος, Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος Ναζιανζηνός, Νικόλαος Μύρων, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Αττικός, Ευφροσύνη, Θεοδόσιος, Ιωάννης ο Ελεήμων[vi], Ακάκιος[vii] και πλήθος άλλοι, καθιέρωσαν ως αδιαμφισβήτητη τεκμαρτή απόδειξη αγιότητας, δηλαδή ευθυγράμμισης με το ύψιστο ανθρωπολογικό υπόδειγμα, την ακαταπόνητη φιλανθρωπία.

Το Βυζάντιο ήταν, λοιπόν, «κράτος πρόνοιας». Κεντρικός θεσμός του βυζαντινού προνοιακού συστήματος ήταν τα μοναστήρια. Γύρω τους λειτουργούσαν ορφανοτροφεία, πτωχοκομεία, πτωχοτροφεία, νοσοκομεία, λεπροκομεία, γηροκομεία, γηροτροφεία, ξενοδοχεία[viii] και άσυλα αστέγων, Το κράτος συμμετείχε είτε αυτόνομα, συντηρώντας το ίδιο τέτοια ιδρύματα, είτε έμμεσα, χρηματοδοτώντας την προνοιακή λειτουργία των μοναστηριών. Απ’ αυτή την άποψη τα μοναστήρια «δεν ήταν παρά το μακρύ χέρι του κράτους», όπως λέει ο H.-G. Beck.[ix] Η όλη προνοιακή δραστηριότητα χρηματοδοτούνταν από τη φορολογία, από τις δωρεές και τις διαθήκες των ευσεβών ιδιωτών. Σ’ αυτήν πρέπει να προσθέσουμε τη σχετική δημοσιονομική πολιτική, όπως του καθορισμού οροφής στις τιμές των βασικών ειδών διατροφής, της επιδότησης του ενοικίου των φτωχών, τα δημόσια συσσίτια κλπ.[x]

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα αξιώματα που αναφέρονταν στη διαχείριση του προνοιακού συστήματος, όπως π.χ. του «Ορφανοτρόφου» και του «Πτωχοτρόφου», απολάμβαναν μεγάλη περιωπή. Κατείχαν μια πολύ υψηλή θέση στο αυτοκρατορικό Πρωτόκολλο.

Κάθε αυτοκράτορας που σέβονταν τον εαυτό του, θεωρούσε υποχρέωσή του να προσθέσει τη συμβολή του στο κοινωνικό οικοδόμημα της φιλανθρωπίας. Χαρακτηριστική, και αποκαλυπτική συνάμα, για τη χριστιανική προέλευση της φιλανθρωπίας ως κρατικού μελήματος, είναι μια επιστολή του αυτοκράτορα Ιουλιανού στον εθνικό αρχιερέα της Γαλατίας Αρσάκιο. Είναι ντροπή, του λέει, να μονοπωλούν οι χριστιανοί τη φιλανθρωπία. Και τον παρακινεί να τους συναγωνιστεί στην ίδρυση ξενοδοχείων.[xi]

Το χριστιανικό παράδειγμα είχε επηρεάσει και ονομαστούς μη χριστιανούς, ήδη από την προβυζαντινή εποχή. Ο Πλωτίνος π.χ. είχε μετατρέψει το σπίτι του σε ορφανοτροφείο.

3. Ο φιλανθρωπικός αρχέτυπος.

Ονομάζουμε ανιδιοτελή τη χωρίς ανταπόδοση φιλανθρωπία. Κάθε άλλη μορφή, π.χ. η δωρεά για να επωφεληθώ από τις φοροαπαλλαγές ή για να διαφημίσω την επιχείρησή μου, είναι ιδιοτελής φιλανθρωπία.

Μιλάμε βεβαίως για «φυσική», υπαρκτή εδώ και τώρα, και όχι «μεταφυσική» ανταπόδοση. Το επιχείρημα ότι η προσδοκία «μεταφυσικής ανταπόδοσης» κάνει και πάλι ιδιοτελή τη φιλανθρωπία, είναι επιχείρημα τυπικά σοφιστικό. Το «επιχείρημα» αυτό αρέσει πάρα πολύ σ’ εκείνους που φοβούνται μήπως αναδυθεί η ανιδιοτέλεια μέσα τους και τους υπονομεύσει το εγώ.

Το Βυζάντιο είχε πλήρη επίγνωση της διαφοράς. Την αξιοποίησε δε επωφελώς και στις τρεις βαθμίδες της χριστιανικής ανθρωπολογικής κλίμακας: Ο άνθρωπος του φόβου (ο «δούλος του Θεού») κάνει το καλό επειδή φοβάται την Κόλαση. Του θύμιζε λοιπόν την ύπαρξη της Κολάσεως. Ο άνθρωπος του κέρδους (το Άτομο, ο «μισθωτός εργάτης του Θεού») κάνει το καλό επειδή ελπίζει να κερδίσει τον Παράδεισο. Του υποσχόταν λοιπόν απλόχερα τον Παράδεισο. Το Πρόσωπο (ο «Φίλος του Θεού») κάνει το καλό επειδή αγαπά. Αυτόν δεν χρειαζόταν ούτε να τον φοβίσει ούτε να τον δελεάσει, γιατί αυτός ήταν η ψυχή του όλου συστήματος. [xii]

Όσο ο τρίτος αυτός τύπος ανθρώπου διατηρούσε την επιρροή του και οι μπαταρίες της ανιδιοτελούς φιλανθρωπίας φορτίζονταν, το προνοιακό σύστημα λειτουργούσε ικανοποιητικά. Όσο η επιρροή του υποβαθμιζόταν παρήκμαζε. Τότε ο Σοφιστής (ο εγωτικός ατομικισμός) ταύτιζε την τρίτη βαθμίδα με την πρώτη, το Πρόσωπο με τον Δούλο, αποκτούσε το πάνω χέρι και η αποσύνθεση έπαιρνε τη σκυτάλη ακάθεκτη. Άσφαλτη ένδειξη ότι το σύστημα κινδύνευε πάντοτε ήταν η ανάλογη πάχυνση των διαχειριστών του. Ήταν μοιραίο, για τον λόγο αυτό, να καταρρεύσει κάποια στιγμή. Τίποτα δεν είναι αθάνατο στον μάταιο τούτο κόσμο. Κράτησε όμως χίλια χρόνια.

Η γνώση του θέματος εμπεριέχεται στον χριστιανικό αρχέτυπο της φιλανθρωπίας: την παραβολή του «Καλού Σαμαρείτη». Τα στοιχεία της είναι σε όλους γνωστά: οι ληστές, το θύμα, οι αδιάφοροι «δικοί» μας, ο φιλάνθρωπος ξένος και ο ξενοδόχος. Υπάρχει θύμα, επειδή προφανώς υπάρχουν ληστές. Η υποβαλλόμενη λύση έχει έτσι δύο σκέλη: Κυνηγήστε τους ληστές. / Περιθάλψτε το θύμα.

Το πρώτο απαιτεί μια ευνομούμενη – αντιληστρική Πολιτεία. Το δεύτερο απαιτεί σπλαχνικούς ανθρώπους («καλούς Σαμαρείτες») και κοινωνική πρόνοια («πανδοχεία»). Αλλά προσοχή: Η λύση προσκρούει α) στην αδιαφορία των «δικών» μας (των ταγμένων στην υπηρεσία της) και β) στην υποτίμηση του ξένου/κατώτερου (ο Σαμαρείτης είναι «μίασμα» για τον Ιουδαίο), από τον οποίο όμως «κατώτερο» και ξένο μπορούμε να περιμένουμε την ευσπλαχνία.

Φυσικά το ιδεώδες θα ήταν μια κατάσταση, όπου δεν υπάρχουν ληστές και άρα θύματα. Κάτι τέτοιο όμως θεωρούνταν ανέφικτο από τους Έλληνες, τόσο τους αρχαίους όσο και τους βυζαντινούς. Για τους πρώτους: πατήρ πάντων είναι ο πόλεμος. Για τους δεύτερους: άρχων του κόσμου τούτου είναι ο διάβολος (διαβολή – διαμάχη – πόλεμος). Είναι αδύνατο να εξαλειφθεί η βία. Το μέγιστο, που μπορεί να γίνει, είναι να καταστέλλεται η αυθαίρετη βία από τη νόμιμη βία.

Η πεποίθηση αυτή αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο του δικαιοπολιτικού οπλοστασίου του αρχαίου και του βυζαντινού ελληνικού κόσμου.

4. Σε επίπεδο Οικουμένης.

Όσο μπορούσε να αναπαράγεται η πόλις-κράτος το πρόβλημα λυνόταν με τον τρόπο που ήδη εκθέσαμε. Λυνόταν, εννοείται, για τους έχοντες πολιτικά δικαιώματα: τους μετέχοντας κρίσεως και αρχής.

Από ένα σημείο όμως και πέρα η πόλις-κράτος είχε ξεπεραστεί, επειδή αδυνατούσε να διαχειριστεί την «παγκοσμιοποίση» της εποχής της: το οικουμενικό σύστημα που είχε δημιουργήσει η ανάπτυξή της. Η αδυναμία αυτή επικυρώθηκε από τον διαπολεοκρατικό Πελοποννησιακό πόλεμο και από την ανάπτυξη του σοφιστικού-σχετικιστικού πνεύματος, το οποίο αποσάθρωνε την ανθρωπολογική βάση του πολεοτικού συστήματος: την υπεύθυνη ατομικότητα. Αυτό το τελευταίο ήταν που καθιστούσε την αδυναμία ανήκεστη.

Τελικώς εφευρέθηκε κρατική μορφή διαχείρισης σε επίπεδο Οικουμένης, με τη ρωμαϊκή επινόηση της πολιτικής ιδιότητας δύο επιπέδων: Να είσαι πολίτης της πόλης σου, του Κοινού της καταγωγής σου. Και συγχρόνως να είσαι πολίτης της Ρώμης, της «Κοσμόπολης»: «ρωμαίος πολίτης» – «κοσμοπολίτης». (Πράγμα που δεν θα αλλάξει με την αντικατάσταση της παλιάς Ρώμης από τη νέα Ρώμη – Κωνσταντινούπολη.)

Το διώροφο πολιτειακό σχήμα δεν μπορούσε, ωστόσο, να εξασφαλίσει από μόνο του τη βιώσιμη αντιμετώπιση του προβλήματος. Πρώτον, γιατί δεν ήταν εύκολο να εφαρμοστεί στο επίπεδο της κοσμόπολης-κράτους η λύση που ίσχυε νωρίτερα στο επίπεδο της πόλης-κράτους. Και δεύτερο και σπουδαιότερο, γιατί η κρίση της εξατομίκευσης κατέστρεφε τον ανθρωπολογικό φορέα της αρχαιοελληνικής λύσης. Στο σημείο ακριβώς αυτό ήρθε να δώσει τη λύση της η παρεμβολή του χριστιανισμού, με την αναγωγή της ανιδιοτελούς φιλανθρωπίας σε υπέρτατη κοινωνική και υπαρκτική αξία.

Στην ουσία ο χριστιανισμός παρεμβαίνει στον κινητήρα της καταρρέουσας ελληνικής ατομικότητας, για να μεταλλάξει τους εξαντλημένους ηρωικούς (ομηρικούς) ελκυστές της σε αυτοθυσιαστικό ηρωισμό νέου τύπου: υπέρ των πασχόντων αδιακρίτως. Με τον τρόπο αυτό ο χριστιανισμός κατορθώνει να συγκρατήσει το ελληνικό Άτομο, για να μη διαλυθεί τελείως. Και αφ’ ετέρου, το βοηθά να ανέλθει στη βαθμίδα του Προσώπου, όπου η συνταύτιση ελευθερίας και ανιδιοτελούς αγάπης, καθιστά την ατομική ελευθερία απρόσβλητη και την αγάπη αδούλωτη.

Στην ειδική αυτή βάση ο χριστιανισμός και η ελληνική ανθρωποκεντρική παράδοση, συνέπηξαν συμμαχία στους προβυζαντινούς χρόνους, για να πολεμήσουν από κοινού τη γνωστικίζουσα παγανιστική ιδιωτεία, την τόσο ελκυστική για τον σκεπτόμενο ανέστιο άνθρωπο. Η κοινή νίκη τους εναντίον του γνωστικισμού υπήρξε η βάση της μακράς φιλίας ελληνισμού και χριστιανισμού, πάνω στην οποία στηρίχθηκε η βιωσιμότητα του βυζαντινού ιστορικού σχήματος.

Παραπομπές

[i] Ως διανθρώπινη σχέση ο όρος είναι στην κυριολεξία του ανακριβής. Συνιστά καταχρηστική επέκταση της «θεϊκής φιλανθρωπίας», όπου και κυριολεκτείται. Επιπλέον μια πράξη «φιλανθρωπίας» δεν υποδηλώνει κατ’ ανάγκη «φιλία» προς τον ευεργετούμενο.

[ii] Διός εισιν άπαντες ξείνοι τε πτωχοί τε (Οδύσσεια ζ 207 και ξ 57).

[iii] Παυσανίας 1. 17. 1.

[iv]  Κ. Άμαντος, Η ελληνική φιλανθρωπία κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους. Διάλεξη υπέρ των προσφύγων της Μικράς Ασίας, στην Εταιρεία Βυζαντινών σπουδών, 22-10-1922. (ΑΘΗΝΑ Σύγγραμμα Περιοδικόν της Εν Αθήναις Επιστημονικής Εταιρείας, τ. 35 σ. 131. Αθήνησιν. Εκ του Τυπογραφείου Π.Δ. Σακελλαρίου, 1923.) Στο κείμενο αυτό παρέχεται πλούτος στοιχείων για τη φιλανθρωπία στο Βυζάντιο.

[v] «… πείνασα και μου δώσατε να φάω. Δίψασα και με ποτίσατε. Ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε. Γυμνός και με ντύσατε. Αρρώστησα και με επισκεφθήκατε. Στη φυλακή ήμουν και ήρθατε …» (Ματθ. 25, 34.)

[vi] «Η ακαταπόνητος δράσις του (Ελεήμονος) υπέρ των δυστυχούντων εδείχθη προ πάντων, όταν μετά την άλωσιν της Ιερουσαλήμ υπό των Περσών (615 μ. Χ.) κατέφυγον άπειροι πρόσφυγες εις Αλεξάνδρειαν. Ίδρυσε νοσοκομεία και πτωχοτροφεία, ετοποθέτησε τους υγιείς εις ξενοδοχεία, εξηγόρασε αιχμαλώτους, διένειμε καθ’ εκάστην βοηθήματα εις τους προσερχομένους οιουσδήποτε απόρους, εφρόντισεν ακόμη και περί απόρων γυναικών επιτόκων. Λέγεται ότι έτρεφε πολλάκις 7500 πτωχούς. Είναι φανερόν πόσην επίδρασιν ηδύνατο να έχη το παράδειγμα του Ελεήμονος εις τον τότε χριστιανικόν κόσμον.». (Κ. Άμαντος, ό.π. σ. 135.)

[vii] «Ανάλογος προς την περίθαλψιν των πτωχών ήτο η πρόνοια περί των αιχμαλώτων, ανεξαρτήτως φυλής και θρησκεύματος. Εκ των παλαιοτέρων ονομαστόν είναι το παράδειγμα του επισκόπου Αμίδης Ακακίου, όστις επώλησε κειμήλια της Εκκλησίας προς εξαγοράν παρά των στρατιωτών του Βυζαντίου Περσών αιχμαλώτων. “Αύτη η του θαυμαστού Ακακίου πράξις πλέον τον Περσών βασιλέα κατέπληττεν, ότι αμφότερα Ρωμαίοι μεμελετήκασι πολέμω τε και ευεργεσία νικάν”.». (Κ. Άμαντος, ό.π. σ. 137.)

ΠΗΓΗ: Τρίτη, 22 Δεκέμβριος 2009, http://www.antifono.gr/portal/index.php/…..F%82

* Ο Θεόδωρος Ι. Ζιάκας γεννήθηκε το 1945, στο χωριό Κούρεντα (Δήμος Μολοσσών νομού Ιωαννίνων) και σήμερα ζει στην Αθήνα. Σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι δημόσιος υπάλληλος στον κλάδο της πληροφορικής. Από τη δεκαετία του 1980 μελετά θέματα κοινωνικής οντολογίας.

Συνέχεια στο Μέρος ΙΙ

Το επερχόμενο ακαδημαϊκό κραχ

Του Παναγιώτη Σωτήρη

«Δεν έχω να υποσχεθώ ούτε ένα ευρώ» δήλωσε με χαρακτηριστική αλαζονεία η κ. Διαμαντοπούλου σε πρόσφατη συνέντευξή της, προσπαθώντας να κερδίσει πόντους στο χρηματιστήριο του κυνισμού στο οποίο διαγκωνίζονται οι υπουργοί της κυβέρνησης. Άλλωστε, το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη προχωρήσει σε πραγματική «στάση πληρωμών» απέναντι στην Ανώτατη εκπαίδευση.

Οι τακτικοί προϋπολογισμοί των Πανεπιστημίων έχουν περικοπεί από 45% έως και… 70%. Πολλά ιδρύματα ξενοικιάζουν απαραίτητους χώρους για εργαστήρια, γραφεία και αίθουσες διδασκαλίας, ενώ δυσκολεύονται να καλύψουν στοιχειώδεις ανάγκες τους για αναλώσιμα υλικά ή θέρμανση.

Οι διορισμοί 830 μελών εκλεγμένων μελών ΔΕΠ καθυστερούν προκλητικά με το Υπουργείο να υπόσχεται ολοκλήρωσή τους στην καλύτερη των περιπτώσεων μέσα σε πάνω από 3 χρόνια, εάν δεν υλοποιηθούν οι εξαγγελίες Ραγκούση για πλήρες πάγωμα των διορισμών. Οι νέες προκηρύξεις μελών ΔΕΠ έχουν παγώσει από το φθινόπωρο. Την ίδια ώρα τα περισσότερα Πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν κύμα συνταξιοδοτήσεων, καθώς αποχωρεί μεγάλο μέρος των πανεπιστημιακών που στελέχωσαν τα ιδρύματα στη δεκαετία του 1980. Ήδη σε κεντρικά πανεπιστημιακά τμήματα, όπως η Αρχιτεκτονική του ΕΜΠ, που έχει προχωρήσει σε αναστολή λειτουργίας σε ένδειξη διαμαρτυρίας, παρατηρούνται ελλείψεις δεκάδων μελών ΔΕΠ.

Οι πιστώσεις για συμβασιούχους διδάσκοντες του ΠΔ 407/80, ιδιαίτερα κρίσιμες για να μην καταρρεύσει το εκπαιδευτικό έργο των περιφερειακών πανεπιστημίων, περικόπηκαν φέτος κατά 16% σε σχέση με όσα προέβλεπαν οι προγραμματικές συμφωνίες που το ίδιο το Υπουργείο είχε συνάψει, ενώ για την επόμενη χρονιά ο ειδικός γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας, κ. Παπάζογλου δήλωσε ότι «δεν έχει ιδέα» εάν θα δοθούν πιστώσεις, πόσες θα είναι και πότε!

Αυθαίρετες και παράνομες αποφάσεις του Υφυπουργού Πανάρετου, δημιουργούν προσκόμματα στη στελέχωση των πανεπιστημίων: ακυρώσεις διορισμών και εκλογών μελών ΔΕΠ, συχνά για φρονηματικούς λόγους, παραλογή απαίτηση για υποχρεωτική συμμετοχή εκλεκτόρων από το εξωτερικό (τα στιγμή που τα ιδρύματα δυσκολεύονται να καλύψουν ακόμη και τις μετακινήσεις των εκλεκτόρων του εσωτερικού), διαταγή για πάγωμα εξελίξεων όπου… επίκεινται εκλογές προέδρων τμημάτων.

Και βέβαια επιταχύνονται και τα σχέδια για τις συγχωνεύσεις και τις καταργήσεις τμημάτων είτε και ολόκληρων Πανεπιστημίων. Δεν είναι μόνο η ανακύκλωση των προτάσεων του περιβόητου Γρυσπολάκη για κατάργηση δεκάδων πανεπιστημιακών τμημάτων. Είναι και η ρητή δέσμευση της κυβέρνησης έναντι της Τρόικας ότι στο όνομα της εξοικονόμησης 1,1 δισ. ευρώ θα κλείσουν πανεπιστημιακές σχολές!

Όλα αυτά δείχνουν ότι είμαστε αντιμέτωποι με ένα επερχόμενο ακαδημαϊκό κραχ. Στα ΤΕΙ ήδη οι εκτιμήσεις είναι ότι το επόμενο ακαδημαϊκό έτος δύσκολα θα ξεκινήσει, ιδίως εξαιτίας των ελλείψεων σε έκτακτο εκπαιδευτικό προσωπικό. Αλλά και τα Πανεπιστήμια δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί ότι θα λειτουργήσουν κανονικά την επόμενη χρονιά ή ότι θα ολοκληρωθεί ομαλά το εκπαιδευτικό έργο χωρίς πιστώσεις, χωρίς συμβασιούχους, χωρίς διορισμούς.

Απέναντι σε όλα αυτά όσες και όσοι μέσα στα Πανεπιστήμια αρνούνται να γίνουν συνυπεύθυνοι στην απαξίωση και διάλυση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης οφείλουν να αναμετρηθούν με τις ευθύνες τους. Η αναπαραγωγή πρακτικών προσκόλλησης στην πολιτική εξουσία, η παθητική αναμονή των επόμενων χτυπημάτων του Υπουργείου, η ελπίδα ότι μπορεί και να αποφύγουμε τα χειρότερα, απλώς ενισχύει και νομιμοποιεί τον κυβερνητικό κυνισμό. Είτε το θέλουμε είτε όχι, η αγωνιστική κινητοποίηση καθίσταται πλέον μονόδρομος!

ΠΗΓΗ: 18-5-2011, http://www.alfavita.gr/artro.php?id=32909

Ανακοίνωση-πρόσκληση

Των παπα Ηλία Υφαντή και Σωκράτη Ζαραβίνα*

Αγαπητοί συμπατριώτες,

Όλοι μας αγωνιούμε για την πρωτοφανή παγίδευση, στην οποία μας οδήγησαν οι ντόπιοι εφιάλτες και οι διεθνείς τοκογλύφοι (ΔΝΤ- ΕΚΤ- ΕΕ). Μας μιλούν για χρεοκοπία! Με την τακτική του «φωνάζει ο κλέφτης…».

Αφού η επαχθής χρεοκοπία είναι μια καλοστημένη απάτη. Με σκοπό να μας αναγκάσουν να αποδεχτούμε το ξεπούλημα των περιουσιακών στοιχείων και πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας μας.

Το μνημόνιο, σύμφωνα με τη γνώμη έγκριτων νομικών και πνευματικών ανθρώπων είναι παράνομο και αντισυνταγματικό. Και, σε τελική ανάλυση, αποτελεί προδοσία, σε βάρος της πατρίδας μας και του λαού της.

Η πραγματικότητα αυτή τείνει να παγιωθεί στην καθημερινότητα και στην ψυχή μας, έτσι ώστε να μας συνθλίψει και να μας τρομοκρατήσει.

Δυστυχώς αρχιτέκτονας της καταβαράθρωσης αυτής είναι ο δικομματισμός και όσοι άμεσα οι έμμεσα παίζουν το ολέθριο παιχνίδι του.

Κατόπιν όλων αυτών, θεωρήσαμε υποχρέωσή μας να αντιδράσουμε πιο ενεργά και αποφασιστικά για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πολύμορφης και πολύπλευρης αυτής κρίσης (οικονομικής-πολιτικής-κοινωνικής).

Γι’ αυτό συγκροτήσαμε Κίνηση-Επιτροπή, με σκοπό την έξοδο από το αδιέξοδο, στο οποίο μας έχουν εγκλωβίσει. Τονίζουμε ότι η κίνησή μας αυτή είναι ανοιχτή σε κάθε υπεύθυνο πολίτη και καλόπιστο πατριώτη και δεν αποσκοπεί σε προσωπικά οικονομικά οφέλη και φιλοδοξίες.

Η μοναδική μας φιλοδοξία είναι να έχει συνέχεια, να ευαισθητοποιήσει και να ενημερώσει, σωστά, όσο γίνεται περισσότερους. Γιατί ο τόπος και το μέλλον των παιδιών μας δεν χρειάζονται απλά πολλούς. Αλλά μας χρειάζονται όλους!

Γι’ αυτό η προσωρινή γραμματεία της Κίνησης διοργανώνει συγκέντρωση-εκδήλωση, την Πέμπτη 2 Ιουνίου, ώρα:8.00 το απόγευμα, στην πλατεία Στράτου-Ειρήνης, στο Αγρίνιο.

Υ.Γ. Η Κίνηση εδρεύει, προσωρινά, στην οδό Διαλέτη, αριθ. 3 (1η πάροδος Παπαστράτου). Τηλ-φαξ: 26410-58015.

Ώρες επικοινωνίας: 11-1.00 το μεσημέρι. Και 7.00-9 το απόγευμα.

* ΠΑΠΑ-ΗΛΙΑΣ ΥΦΑΝΤΗΣ-ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΖΑΡΑΒΙΝΑΣ, δάσκαλος

Αγρίνιο Μάης 2011

Ασφάλεια και αλληλεγγύη: το δύσκολο στοίχημα

Του Άγγελου Μανταδάκη

Η κατοικία απαξιώθηκε και συρρικνώθηκε. Οι γειτονιές γέρασαν. Άνοιξαν όλοι οι δρόμοι για την ανομία. Ο φόβος και η ανασφάλεια εγκαθίστανται σε κάθε γωνία των κεντρικών συνοικιών. Η υποβάθμιση των κέντρων των μεγάλων πόλεων είναι ευρωπαϊκό και όχι αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο.

Μόνο που στην υπόλοιπη Ευρώπη εδώ και αρκετά χρόνια προσπάθησαν να αρθρώσουν μια πολιτική αντιμετώπισης των προβλημάτων που δημιουργούνται στις κεντρικές περιοχές των πόλεων και δύσκολα ή εύκολα πέτυχαν σημαντικά πράγματα. Εμείς στην Ελλάδα, χάσαμε πολύτιμο χρόνο ασχολούμενοι με αλλότρια.

Για παράδειγμα με την αυθαίρετη δόμηση δεύτερης κατοικίας που τελικά έχει σφραγίσει τη ζωή μας.

Και όταν ακόμα, άρχισε να υπάρχει ένα ενδιαφέρον από την Πολιτεία – αφού ο Δήμος Αθηναίων ήταν πάντοτε αδύναμος, αναρμόδιος και αμήχανος – η τελευταία φάνηκε εντελώς ανέτοιμη να δώσει συγκεκριμένες κατευθύνσεις, για το πώς βλέπει να οργανώνονται αυτές οι συνοικίες. Επί πολλά χρόνια βλέπαμε σε ένα σημείο να γίνεται μια πεζοδρόμηση, κάπου αλλού να αναστηλώνεται ένα κτήριο. Ήταν μια πολιτική «σκόρπια» χωρίς σαφείς αρχές.

Μια από αυτές τις αρχές είναι ότι στις κεντρικές περιοχές της Αθήνας έπρεπε να διατηρηθεί πάση θυσία η κατοικία. Χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσαν να οργανωθούν το ιστορικό κέντρο και οι πέριξ συνοικίες. Άλλες χρήσεις θα κυριαρχούσαν που θα οδηγούσαν τις γειτονιές μας σε νέα δεινά.

Η Αθήνα σε αντίθεση με άλλες μητροπόλεις, προσφερόταν για την εφαρμογή μιας τέτοιας αρχής. Ήταν μία πόλη με «μίξη χρήσεων» όπως λένε οι πολεοδόμοι. Η κατοικία παραδοσιακά συνδυαζόταν με άλλες χρήσεις που τις περισσότερες φορές τη συμπλήρωναν.

Το πλεονέκτημα αυτό δεν αξιοποιήθηκε. Το κέντρο αφέθηκε στη μοίρα του και οδηγήθηκε στην παρακμή. Σε αυτό συνέβαλε και το αμερικάνικου τύπου σχέδιο για την ανάπτυξη των προαστίων. Μέχρι στις αρχές του ΄60 η Αθήνα ήταν μια πόλη ανοικτή και ενωμένη. Με τον εξαμερικανισμό της όμως – φυγή στα προάστια, εγκατάλειψη του κέντρου – δημιουργήθηκε κοινωνικό σχίσμα.

Η πλούσια Αθήνα αναπτύχθηκε εξασφαλίζοντας τις κατάλληλες υποδομές. Η φτωχή που απομένει πίσω, μη διαθέτοντας τα μέσα να εξοπλιστεί κοινωνικά, με την Πολιτεία να μην κάνει επενδύσεις, υποβαθμίστηκε.

Η υποβαθμισμένη, φτωχή πόλη, δηλαδή η βάση για τη σημερινή εξέλιξη των κεντρικών περιοχών, είχε ήδη δημιουργηθεί. Το φαινόμενο των μεταναστευτικών εισροών, που εμφανίστηκε με ιδιαίτερη ένταση από τα μέσα του ΄90, άνοιξε  ένα νέο κεφάλαιο. Αλλά η ρίζα του «κακού» ήδη υπήρχε.

Η κατοικία απαξιώθηκε και συρρικνώθηκε. Οι γειτονιές γέρασαν. Άνοιξαν όλοι οι δρόμοι για την ανομία. Ο φόβος και η ανασφάλεια εγκαθίστανται σε κάθε γωνία των κεντρικών συνοικιών. Η εικόνα που εκπέμπει το κέντρο, δηλαδή η καρδιά της πρωτεύουσας άρα και της Ελλάδας, διαμορφώνει στάσεις, συμπεριφορές και αντιλήψεις σε όλη την κοινωνία.

Ο ΣΥΝ και γενικότερα η ανανεωτική, ριζοσπαστική αριστερά, οφείλουν να υπερασπιστούν  μια διπλή θεμελιακή αξία: την αλληλεγγύη συνδυασμένη με την ασφάλεια. Όλοι και όλες που κατοικούν στις περιοχές γύρω και εντός του κέντρου, έχουν το δικαίωμα να ζήσουν σε μια πόλη με ανθρώπινο πρόσωπο. Κατ΄ αρχήν ασφαλείς. Από αυτή την θέση αρχής δεν υπάρχουν για την αριστερά περιθώρια υποχώρησης.

Ορθά ο ΣΥΝ υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ανθρώπων που έρχονται από ζώνες θανάτου και πείνας, αναζητώντας μια καλύτερη μοίρα. Οι μετανάστες είναι στις ταξικές μας αναφορές. Μήπως όμως δεν είναι οι Έλληνες πολίτες που κατοικούν ή εργάζονται στις ίδιες περιοχές;  Δεν έχουμε την ίδια πολιτική και ηθική υποχρέωση και για αυτούς;

Το σημείο αυτό είναι και το πιο κρίσιμο για τον ΣΥΝ. Καταξιώθηκε ως δύναμη υπεράσπισης των δικαιωμάτων των απόκληρων που αποτελούν το σύγχρονο προλεταριάτο. Το έπραξε χωρίς να υπολογίζει το πολιτικό κόστος. Αυτό τον τιμά. Τώρα οφείλει να αποδώσει τα ίσα. Να παρέμβει με πρωτοβουλίες τέτοιες που να διεκδικούν τον σεβασμό των δικαιωμάτων των Ελλήνων πολιτών, άνεργων, χαμηλόμισθων, χαμηλοσυνταξιούχων, νέων, γυναικών που μοιράζονται με τους αλλοδαπούς τη μιζέρια των γκέτο. Με προτεραιότητα στην ελεύθερη πρόσβαση από και προς τις γειτονιές τους.

Μαζί με το επείγον πακέτο μέτρων και πολιτικών και παρεμβάσεων, χρειάζεται και ο κοινωνικός παράγοντας. Δηλαδή ένα κίνημα πολιτών, που θα σπάσει τον φόβο, θα διεισδύσει στα ενδότερα των υποβαθμισμένων συνοικιών και θα αποδιοργανώσει τις δομές της ανομίας, θα απαντήσει στην γκετοποίηση με δράσεις πολιτισμού. Ένα κίνημα πραγματικής αμφισβήτησης μιας απαράδεκτης κατάστασης από τα μέσα, που κατά το «Δεν πληρώνω» θα μπορούσε να ονομαστεί «Δεν φοβάμαι..».

ΠΗΓΗ: Ημερομηνία δημοσίευσης: 15/05/2011,  http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=616321.  Το είδα: 16-05-2011, http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=9604

Για το γκέτο της κεντρικής Αθήνας

Απόρρητη έκθεση της ΕΥΠ*

Ένα ευρύτερο κύκλωμα δραστηριοποιείται και εκμεταλλεύεται την ανάγκη των μεταναστών για να δημιουργήσει «στρατιά» πάμφθηνου εργατικού δυναμικού και να πετύχει τους ευρύτερους σχεδιασμούς του στις χώρες εγκατάστασης.

Πίσω από το ζήτημα των μεταναστών κρύβεται κάθε είδους εγκληματική δραστηριότητα. Γιατί είναι προφανές πως δεν έχει ο κάθε δυστυχισμένος τις 5 με 6 χιλιάδες ευρώ που εκτιμάται ότι κοστίζει η μεταφορά του.

Ένα ευρύτερο κύκλωμα δραστηριοποιείται και εκμεταλλεύεται την ανάγκη τους, για να δημιουργήσει «στρατιά» πάμφθηνου εργατικού δυναμικού και να πετύχει τους ευρύτερους σχεδιασμούς του στις χώρες εγκατάστασης.

Στα γκέτο μπορεί κανείς να κρύψει φυγόδικους, παράνομα προϊόντα, δραπέτες και ό,τι άλλο μπορεί να βάλει ο ανθρώπινος νους και η «φαντασία» όσων αποτελούν αυτό το πολυδαίδαλο κύκλωμα εκμεταλλευτών και σύγχρονων δούλων.

Η πλειονότητα των μεταναστών που βρίσκονται στη χώρα μας περνούν όλη την ημέρα στα φανάρια για μεροκάματο ενός ευρώ, διακινούνται με φορτηγά και διαθέτουν κινητά (!), ώστε το κύκλωμα να μπορεί να τους εντοπίσει. Οι διακινητές τους ελέγχουν την παραγωγικότητά τους, με απειλές και ξύλο, σε όσους δεν πιάνουν τους «στόχους»!

Τις τελευταίες εβδομάδες ο πρωθυπουργός είναι σε συνεχή επικοινωνία με τον Χρ. Παπουτσή και τον Μ. Οθωνα, καθώς η αστυνομία θα κληθεί να αναλάβει ένα σημαντικό τμήμα της επιχείρησης που έχει δρομολογήσει η κυβέρνηση για να δώσει ξανά ζωή στο κέντρο.

Ο Γ. Παπανδρέου συνεργάζεται τακτικά και με τον Γ. Ραγκούση, που έχει εκσυγχρονίσει τη νομοθεσία για τη μετανάστευση, αν και δεν εφαρμόζεται από τις εμπλεκόμενες κρατικές υπηρεσίες. Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός θα επιδιώξει την ενεργό εμπλοκή της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας των πολιτών, ώστε να εντοπιστούν και να απομονωθούν ακραία στοιχεία και από τις δύο πλευρές.

Γιατί οι εικόνες ακροδεξιών να κυνηγούν μετανάστες, αποτελούν ντροπή για μία χώρα-μέλος της ΕΕ και του πολιτισμένου δυτικού κόσμου. Όπως δεν την τιμά βέβαια και η πραγματικότητα της «κατάληψης» του ιστορικού κέντρου της πρωτεύουσας με τους κατοίκους του να τελούν υπό διωγμό, στο έλεος των εγκληματιών.

1. ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΟΙ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΑ ΣΩΜΑΤΕΙΑ

«Τα δίκτυα διακίνησης μεταναστών, με μέλη τους στην Τουρκία, στην Ελλάδα και στην Ιταλία, χρησιμοποιώντας πλοιάρια, προσεγγίζουν παράλια της χώρας. Από εκεί οι μετανάστες μεταβαίνουν είτε απευθείας στα δυτικά παράλια, μέσω της Εγνατίας, είτε στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, όπου παραμένουν λίγες ημέρες σε διάφορα διαμερίσματα και κατόπιν εξαφανίζονται, ενώ στις κατοικίες αυτές καταφθάνουν νέοι μετανάστες.

Πολλοί μετανάστες που εισέρχονται παράνομα στη χώρα μας μετακινούνται μαζικά από τα σύνορα με λεωφορεία και φορτηγά και συγκεντρώνονται κυρίως στην Ελευσίνα και στον Ασπρόπυργο. Με παρόμοιο τρόπο μετακινούνται προς τα δυτικά παράλια, κατά τις νυχτερινές ώρες, από όπου παραλαμβάνονται από πλοιάρια προκειμένου να μετακινηθούν στην Ιταλία.

Εκτιμάται ότι Σωματεία και Ενώσεις Αλλοδαπών με έδρα τη χώρα μας διαδραματίζουν ρόλο στο σύστημα διακίνησης παρουσιάζοντας στη δράση τους νομιμοφάνεια, υπό το προσωπείο των προεδρείων, προκειμένου να αποφύγουν τον έλεγχο των διωκτικών αρχών.

Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη στοχοποίηση και καταπολέμηση αυτών των κυκλωμάτων, προκειμένου η δράση τους να καταστεί υψηλού ρίσκου. Όσο ο δρόμος για την Ευρώπη μέσω της Ελλάδας είναι εύκολος, τόσο τα κυκλώματα διακίνησης θα βρίσκουν πελάτες και η χώρα μας θα παραμείνει ελκυστική στις μεταναστευτικές ροές.

2. Ο «ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ» ΤΟΥ ΠΑΡΑΕΜΠΟΡΙΟΥ

«Μια σημαντική διάσταση του φαινομένου αποτελεί η μεθόδευση κοινοτήτων μεταναστών να διεισδύσουν με διάφορους τρόπους σε κεντρικές οικονομικές δραστηριότητες που συνδέονται με την εθνική οικονομία.

Τα τελευταία χρόνια προεδρεία και ενώσεις μεταναστών ισχυροποιούν τη θέση τους στο κομματικό-πολιτικό σκηνικό της χώρας, υποστηρίζοντας παράγοντες που μπορούν να ασκήσουν επιρροή στον κεντρικό κρατικό μηχανισμό.

Είναι πλέον διαπιστωμένη η δημιουργία επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, οι οποίες υποστηρίζονται και από Έλληνες και που απευθύνονται μόνο σε αλλοδαπούς, νόμιμους ή μη μετανάστες.

Η προσφορά προϊόντων και υπηρεσιών από τις επιχειρήσεις αυτές δεν προκαλεί κανένα ουσιαστικό όφελος για την εθνική οικονομία, καθόσον τα κέρδη εξάγονται στο εξωτερικό. Η ισχύς που αποκτούν σταδιακά τα πρόσωπα που ελέγχουν τις συγκεκριμένες επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι πολυδιάστατη.

Οι συγκεκριμένοι οικονομικοί παράγοντες υποστηρίζουν και ευνοούν την γκετοποίηση περιοχών, δημιουργούν δεσμούς και υποστηρίζονται από κοινότητες μεταναστών με συγκεκριμένο εθνολογικό και θρησκευτικό χαρακτήρα σε βαθμό που μπορούν να τις κινητοποιούν σε διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις, προκαλώντας έμμεσα το κοινό αίσθημα γηγενών με φοβικά και κατ’ επέκταση ξενοφοβικά-ρατσιστικά σύνδρομα.

Δημιουργείται έτσι μια κίνηση που επιδιώκει να ασκήσει πολιτική πίεση για τη νομιμοποίηση του πληθυσμού των παράνομων μεταναστών που εκπροσωπούν, αποκλείοντας ωστόσο οποιαδήποτε προοπτική ενσωμάτωσης στην ελληνική κοινωνία.

3. Η ΜΑΦΙΑ ΤΟΥ REAL ESTATE

Έλληνες και αλλοδαποί επιχειρηματίες, καθώς και μεσιτικές εταιρείες διαβλέπουν στο κέντρο της Αθήνας μια επενδυτική προοπτική, εξετάζοντας την τωρινή κατάσταση με την υποβάθμιση συγκεκριμένων γεωγραφικών ζωνών, λόγω της συσσώρευσης μεγάλου αριθμού μεταναστών.

Προχωρούν, έτσι, στη λεγόμενη μεθοδευμένη απαξίωση με την γκετοποίηση ολόκληρων περιοχών και την αυξημένη παραβατικότητα, που προκαλεί φόβο και οδηγεί τους ημεδαπούς κατοίκους στο να εγκαταλείπουν τα σπίτια τους.

Αποτέλεσμα είναι να πωλούνται σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές ή να ενοικιάζονται ως ξενώνες νεόφερτων αλλοδαπών, όπου διαμένουν υπό άθλιες υγειονομικές συνθήκες. Σε ομάδες 10-15 ατόμων έναντι ημερήσιου ποσού από 3 έως 10 ευρώ, δηλαδή με μηνιαίο ενοίκιο πολλαπλάσιο απ’ ό,τι θα πλήρωνε μια μέση οικογένεια.

Η κερδοσκοπία αυτή είναι ανεξέλεγκτη στο κέντρο της Αθήνας, με θύματα τόσο αλλοδαπούς όσο και γηγενείς που εξαναγκάζονται να εγκαταλείπουν τις περιοχές αυτές πουλώντας τις κατοικίες τους σε χαμηλές τιμές.

Παράλληλα, από ανοικτές πηγές πληροφόρησης, κυρίως δημοσιογραφικές, αναφέρεται ότι οι περισσότερες τράπεζες έχουν αποκλείσει τη δανειοδότηση για αγορά κατοικίας στις περιοχές αυτές – μέθοδος red lining -, με αποτέλεσμα η αγορά των κατοικιών αυτών να καθίσταται ανέφικτη από ημεδαπούς ή αλλοδαπούς με μόνιμα εισοδήματα, και με αυτόν τον τρόπο οι μοναδικοί αγοραστές να είναι πλέον είτε μεσιτικές εταιρείες είτε μεγαλοεπιχειρηματίες που διαθέτουν μετρητά.

Σε κυβερνητικό επίπεδο θα πρέπει να προωθηθεί, σε συνεργασία με το τραπεζικό σύστημα, η παροχή κινήτρων για τη μετοίκηση ή παραμονή στις περιοχές που πλήττονται από την υποβάθμιση, ιδίως ημεδαπών και αλλοδαπών που διαθέτουν εισοδήματα για αξιοπρεπή διαβίωση, η παρουσία των οποίων θα συντελέσει στην ανάπτυξη και τη βελτίωση της εμπορικής δραστηριότητας.

Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να επανεξεταστεί και η υφιστάμενη νομοθεσία σε ό,τι αφορά το καθεστώς ενοικίασης και χρήσης κατοικίας, προκειμένου να επισημανθούν τρωτότητες και αναφυόμενα προβλήματα και να προβλεφθούν αυστηρές κυρώσεις, έως και δήμευση.

ΠΗΓΗ: «E» 15/5(/2011),  ( * ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ ), http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11378&subid=2&pubid=63049019#. Το είδα: Τετάρτη, 18 Μαΐου 2011, http://seisaxthia.blogspot.com/2011/05/real-estate.html