Η Επανάσταση του Θωμά του Σλάβου και οι Σλάβοι της Μ. Ασίας

ένα άκρως ενδιαφέρον επεισόδιο της Βυζαντινής Ιστορίας

 

Της Αμαλίας Κ. Ηλιάδη*

 

Το Βυζάντιο ως κρατικό μόρφωμα και η Ορθόδοξη παράδοση συνδέονται στενά. Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού είναι  η  πνευματικότητα. Το Βυζάντιο αποτελεί επίσης ένα αναγκαίο συστατικό της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας. Τα τελευταία πενήντα χρόνια έχουμε δει στον Δυτικό Κόσμο μιαν αξιοσημείωτη ανάπτυξη των βυζαντινών σπουδών, σύμφωνα με τις οποίες το Βυζάντιο εκπροσωπεί μια συνέχεια επιλεγμένων στοιχείων της κλασικής παράδοσης, με όρους έντονης και αδιάσπαστης συνέχειας παρά αντίθεσης.

Η προσπάθεια να εκφρασθεί το χριστιανικό μήνυμα σε διανοητικό και κοινωνικό επίπεδο, αξιοποιώντας ό,τι καλύτερο είχε να προσφέρει η ελληνική φιλοσοφία, χαρακτηρίζει το βυζαντινό κοινωνικό και διανοητικό «οικοδόμημα»: γι αυτούς τους λόγους  η βυζαντινή περίοδος της Ιστορίας μας παραμένει άκρως σημαντική για το χριστιανισμό και την ανθρωπότητα. Παρά τις όποιες αποτυχίες της, υπάρχουν πολλά στοιχεία της  που μπορούν να μας εμπνεύσουν, ακόμη και σήμερα: στην τέχνη, στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική, αλλά και στη θεολογία και σε πολλές άλλες πτυχές  της ανθρώπινης σκέψης.

 Το πιο σπουδαίο γεγονός στην εσωτερική πολιτική της βυζαντινής αυτοκρατορίας κατά τη  βασιλεία του Μιχαήλ Β΄(820-829) ήταν ο σκληρός εμφύλιος πόλεμος που προκάλεσε ένας παλιός συμπολεμιστής του αυτοκράτορα, γνωστός απ' τις βυζαντινές πηγές ως Θωμάς ο Σλάβος. Ο Μικρασιάτης αυτός Θωμάς, από την εποχή ακόμη του Λέοντα Ε΄(813-820)και με τη συμπαράσταση των Αράβων, είχε συγκεντρώσει  μεγάλο αριθμό από ετερογενείς οπαδούς. Κάτω απ' τη σημαία του τάχθηκαν Άραβες, Πέρσες, Αρμένιοι, Σλάβοι και άλλες φυλές του Καυκάσου, όπως μας παραδίδει ο Ιωσήφ Γεννέσιος.

  Σύμφωνα με τον G. Ostrogorsky, o φυλετικά ανομοιογενής χώρος της Μ. Ασίας ήταν κατάλληλος για την εξάπλωση ενός τέτοιου κινήματος. Η επιχείρηση αυτή άσκησε μεγάλη επιρροή και στα στοιχεία εκείνα που βρίσκονταν για θρησκευτικούς λόγους σε αντίθεση με την Κωνσταντινούπολη, γιατί ο Θωμάς εμφανίστηκε ως υπέρμαχος των Εικονοφίλων και μάλιστα ισχυριζόταν ότι ήταν ο παράνομα εκθρονισμένος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο ΣΤ΄. Πρέπει όμως να τονιστεί ιδιαίτερα το γεγονός ότι η επαναστατική αυτή κίνηση είχε το χαρακτήρα κοινωνικής εξέγερσης. Ο Θωμάς εμφανίστηκε ως προστάτης των φτωχών στους οποίους υποσχέθηκε απαλλαγή απ΄ τα φορολογικά τους βάρη. Με τον τρόπο αυτό κινητοποίησε τις μάζες που δεινοπαθούσαν κάτω απ΄ την οικονομική δυσπραγία, την υπέρμετρη φορολογική καταπίεση και την αυθαιρεσία των κυβερνητικών οργάνων. Το επαναστατικό του κίνημα, που στηρίχθηκε σε κοινωνικές, θρησκευτικές και φυλετικές αντιθέσεις, διαδόθηκε ταχύτατα στο μεγαλύτερο τμήμα της Μ. Ασίας. Απ' τα έξι Μικρασιατικά θέματα  μόνο τα θέματα του Οψικίου και των Αρμενιακών έμειναν πιστά στον αυτοκράτορα, όπως μαρτυρεί ο Ιωσήφ Γεννέσιος.

  Ο Θωμάς αναγορεύτηκε αυτοκράτορας απ' τον Πατριάρχη Αντιοχείας, πράγμα που ήταν αδύνατο να γίνει χωρίς τη συγκατάθεση του χαλίφη. Η σύμπραξη του θέματος  των Κιβυρραιωτών έφερε στον έλεγχό του το στόλο και του έδωσε τη δυνατότητα να διαπεραιωθεί στην Ευρώπη και να συγκεντρώσει εκεί, κάτω απ΄ τη σημαία του, τον  εικονόφιλο πληθυσμό των ευρωπαϊκών τμημάτων της αυτοκρατορίας. Το Δεκέμβριο του 821 άρχισε η πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως που κράτησε περισσότερο από ένα χρόνο και που τελικά λύγισε το σθένος των επαναστατών. Η στρατιωτική υπεροχή του αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης  επιβλήθηκε πάνω στην ανοργάνωτη λαϊκή εξέγερση. Εκτός απ΄ αυτό όμως, ο Μιχαήλ όφειλε τη σωτηρία του και στη βοήθεια του χαγάνου των Βουλγάρων. Όπως άλλοτε ο Τέρβελις είχε πολεμήσει στο πλευρό του Λέοντα Γ΄ εναντίον των Αράβων, έτσι  τώρα ο Ομουρτάγ, αρχηγός και ηγεμόνας των Βουλγάρων,  ο γιος του πιο φοβερού εχθρού των Βυζαντινών, επενέβη υπέρ του Μιχαήλ Β΄ εναντίον του επαναστατικού κινήματος του Θωμά και διέλυσε τα στρατεύματά του. Την άνοιξη του 823 αναγκάστηκε ο Θωμάς να διαλύσει την πολιορκία και έτσι το κίνημά του απέτυχε. Ο Θωμάς έπεσε στα χέρια του αυτοκράτορα αργότερα τον επόμενο Οκτώβριο. Είχε καταφύγει με λιγοστούς οπαδούς του στην Αρκαδιούπολη, όπου και τελικά συνελήφθη και θανατώθηκε ύστερα από φρικτά βασανιστήρια.

   Ο Μιχαήλ Β΄ παρέμεινε κύριος της καταστάσεως, όμως ο εμφύλιος πόλεμος, που κράτησε σχεδόν τρία χρόνια, εξασθένισε  σοβαρά το Βυζάντιο.

    Το κίνημα του Θωμά του Σλαύου που συγκλόνισε το Βυζάντιο στις αρχές του 9^ου αι. εκδηλώθηκε και ξεκίνησε απ' τη Μ.Ασία. Λόγω της καταγωγής του αρχηγού του και της συμμετοχής σ' αυτό Σλάβων της Μ.Ασίας, άπτεται του θέματος, γι' αυτό και το εξετάζω σύντομα παρακάτω.

   Ο Συνεχιστής του Θεοφάνους αναφέρει για το Θωμά το Σλαύο, τα εξής: « Ο μέν ούν είς και πρώτος λόγος, ώ και εγώ πείθομαι εξ' εγγράφων τινών έχων το βέβαιον, τούτον ορμάσθαί φησι τον Θωμάν εξ' ασήμων τε γονέων και πενιχρών, άλλως δε και Σκλαβογενών, των πολλάκις εγκισσευθέντων κατά την Ανατολήν, πενία γούν αποζών και την τύχην εμπορευόμενος την εαυτού μέν (6.51) απέδρα, προς δε την μεγαλόπολιν ταύτην εισέφρησεν και δη τινι των συγκλητικών εξυπηρετείν τε και λειτουργείν κολληθείς αισχύναι δι' ακολασίαν και καθυβρίσαι την δεσποτικήν ευνήν και τα λέκτρα τούτου ηπείγετο…».

   Αυτές οι πληροφορίες αφορούν την καταγωγή του Θωμά, τον τόπο καταγωγής του και την αρχή της μετέπειτα λαμπρής σταδιοδρομίας του. Βέβαια οι βυζαντινές πηγές που αναφέρονται στο κίνημα του Θωμά του Σλαύου δεν είναι μόνο ο Συνεχιστής του Θεοφάνους. Για την ακρίβεια, είναι οι εξής παρακάτω:

 α) σύγχρονες βυζ. πηγές (πηγές του 9^ου αι.): το γράμμα του Μιχαήλ Β΄(820-829),ο Γεώργιος Μοναχός και διάφορα Αγιογραφικά κείμενα (οι πράξεις των αγίων Δαυίδ, Συμεών και Γεωργίου του Λέσβιου).

 β) Οι πηγές του 10^ου αι. που είναι και οι πιο σημαντικές, για τη λεπτομερέστερη και ακριβέστερη αφήγησή τους: Γενέσιος και Συνεχιστής του Θεοφάνους.

   Τις παρακάτω πηγές αναλύει και εξετάζει συγκριτικά μεταξύ τους, μετά απ' τον έλεγχο της αξιοπιστίας τους, ο P. Lemerle στο άρθρο του Thomas le Slave, Travaux et Memoires I. Paris, 1965(225-297). Κατόπιν ο Lemerle ερμηνεύει το όλο ζήτημα συνδυάζοντας τις πληροφορίες των παραπάνω πηγών.

   Δεν υπάρχει κανένας λόγος να υποθέσουμε, σύμφωνα με τον P.Charanis, ότι η λειτουργία στις εκκλησίες των Σλάβων της Μ.Ασίας, μετά τον εκχριστιανισμό τους, τελούνταν σε κάποια άλλη γλώσσα εκτός απ' τα ελληνικά. Έλληνες ήταν αναμφισβήτητα οι πρώτοι ιερείς τους και οι Σλάβοι που στη συνέχεια χειροτονήθηκαν ιερείς, πρέπει, τουλάχιστον, να είχαν μάθει να διαβάζουν τη Γραφή στα ελληνικά γιατί δεν υπήρχε ακόμη Σλαβικό αλφάβητο. Έτσι ο εκχριστιανισμός τους ήταν μια δύναμη για τον σταδιακό εξελληνισμό τους και τελικά την απορρόφησή τους.

 Συζητώντας τη μεταστροφή των Σλάβων της Μ. Ασίας στο Χριστιανισμό ο F.Dvornik παρατηρεί: «η μεταστροφή τους αυτή δεν αποτελεί παρά το πρώτο βήμα προς τον εξελληνισμό τους. Υπήρχαν όμως κι άλλες δυνάμεις που επέτειναν αυτή τη διαδικασία. Αυτοί οι Σλάβοι εγκαταστάθηκαν σ' ένα έδαφος βαθιά εξελληνισμένο και βυζαντινό, το οποίο η αυτοκρατορική κυβέρνηση έλεγχε απόλυτα. Ήταν έτσι απομονωμένοι απ' το σώμα των Σλάβων της Ευρώπης. Η επίσημη επαφή με τη βυζαντινή κυβέρνηση απαιτούσε να ξέρει κανείς ελληνικά και τα ελληνικά ήταν βασικά για ν' ακολουθήσει κανείς καριέρα στο στρατό ή στη διοίκηση. Εξάλλου στη Βυζαντινή αυτοκρατορία δεν επικρατούσαν στεγανές φυλετικές διακρίσεις, παρά μόνο θρησκευτικές. Και δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία ότι οι Σλάβοι της Μ.Ασίας ανέπτυξαν αιρετικές τάσεις και απόψεις. Ήταν χωρίς αμφιβολία προσδεμένοι στην επίσημη εκκλησία, ένα γεγονός που καθιστούσε την απορρόφησή τους ευκολότερη. Υπάρχουν μαρτυρίες, εν τούτοις, που δείχνουν ότι η διαδικασία του Εκβυζαντινισμού ήταν αργή και ότι για πολλά χρόνια οι Σλάβοι της Μ.Ασίας κρατούσαν, τουλάχιστον εν μέρει, το Σλαβονικό τους "χαρακτήρα"».

   Μια τέτοια μαρτυρία αφορά στην επανάσταση του Θωμά του Σλάβου. Η επανάσταση του Θωμά ξέσπασε το 821, περίπου 60 χρόνια μετά την εγκατάσταση των Σλάβων στον Αρτάνα. Το 821, κατά τον P.Charanis, χωρίς αμφιβολία, ζούσαν ακόμη, αρκετοί απ' όσους εγκαταστάθηκαν πρώτοι και είναι πιθανό ότι η διαδικασία του εξελληνισμού δεν είχε αγγίξει ακόμη βαθιά και τη γενιά των Σλάβων που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Βιθυνία. Αλλά είναι αλήθεια, όπως διατείνεται, ότι είχαν συνείδηση της εθνικότητάς τους, και ότι γι' αυτό το λόγο έσπευσαν στις γραμμές του Θωμά, στο πρόσωπο του οποίου είδαν έναν αρχηγό που θα μπορούσε να τους οδηγήσει στην ανεξαρτησία,

   Ο Θωμάς, αν και οι πηγές μας σ' αυτό το σημείο παρουσιάζουν αντιθέσεις, φαίνεται να ήταν Σλαβικής καταγωγής, αλλά είχε καταλάβει σημαντικές θέσεις στο Βυζάντιο και είχε γίνει Βυζαντινός ή τουλάχιστον παρουσίαζε τον εαυτό του σαν Βυζαντινό, όπως φαίνεται απ' το γεγονός ότι παρουσιαζόταν σαν ο Κων/νος ΣΤ΄, αποβλέποντας στον αυτοκρατορικό θρόνο.

   Στην προσπάθειά του να καταλάβει το θρόνο υποστηρίχθηκε από πολλά στοιχεία τα οποία ήταν δυσαρεστημένα απ' τη διακυβέρνηση του Μιχαήλ Β΄. Η Επανάσταση του Θωμά, όπως παρατήρησε ο παλιός και σχετικά αμερόληπτος Panchenko, υπήρξε κοινωνικό κίνημα, περιπλεγμένο από θρησκευτικούς και πολιτικούς παράγοντες. Βέβαια, ανάμεσα στους ακολούθους-οπαδούς του Θωμά υπήρχαν και Σλάβοι, αλλά το να υποθέσουμε ότι αυτό το γεγονός έδωσε στην επανάσταση το χαρακτήρα Σλαβικού εθνικιστικού κινήματος, είναι παρατραβηγμένο και αδικαιολόγητο. Εξάλλου, εκτός απ' τους Σλάβους υπήρξαν κι άλλοι πολυάριθμοι λαοί της Μ. Ασίας που υποστήριξαν το Θωμά, όπως έχουμε δει. Επίσης, δεν μπορεί να προσκομιστεί καλύτερη απόδειξη γι' αυτό, απ' το γεγονός ότι το θέμα του Οψικίου, όπου υπήρχαν Σλαβικές εγκαταστάσεις, ήταν ένα απ' τα δύο θέματα της Μ. Ασίας που δεν υποστήριξαν το Θωμά.

   Οι αναφορές, εν τούτοις, των βυζαντινών πηγών στην επανάσταση του Θωμά, δείχνουν ότι κατά τη διάρκεια του α΄ τετάρτου του 9^ου αι. υπήρχαν Σλάβοι στη Μ.Ασία, που δεν είχαν χάσει ακόμη, τελειωτικά την ταυτότητά τους ως Σλάβοι.

 

Βιβλιογραφία

1) Vassiliev, Byzance et les Arabes I, 22 κ.εξ.

2) Josephi Genesii, Regum libri quattuor (Περί βασιλειών),CFHB 14, σ.24.

3) G.Ostrogorsky, Ιστορία, τ. Β΄(ελλην. μτφρ.)σ. 76,77,78.

4) E.Lipshits, Η στάση του Θωμά του Σκλαβηνού και ο αγροτικός κόσμος του Βυζαντίου κατά τον Η΄ και Θ΄ αι. (ρωσ.) «Vestnik drevnei istorii» Ι, (1939), σ. 352-65.

4) P.Lemerle, Thomas le Slave, Travaux et Mιmoires I, Paris 1965, 255-297.

5) Συνεχιστής του Θεοφάνη, 49-50, 53,15 και 55-56,64 , εκδ. Bonnae.

6) F.Baricic, Dve verzijie u izvorima o ustaniku Tomi (Δύο παραλλαγές των πηγών σχετικά με την επανάσταση του Θωμά/ ZRVI 6 (1959) 145 κ. εξ.

7)  P.Charanis, the Slavic Element in Byzantine Asia Minor the 13^th century ό.π., σ. 76-78 κ. εξ.

8) F.Dvornik, Les Slaves, Byzance et Rome au IXe siθcle, Paris 1926, σ. 103 κ. εξ.- Βλ. επίσης του ίδιου, The Slavs, Their early history and civilization, New Brunwick-Rutgers 1962.

9) Panchenko, Pamiatnik Slavian v Vifinii, 37.

 

* Η Αμαλία Κ. Ηλιάδη είναι φιλόλογος-ιστορικός (Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας απ' το Α.Π.Θ.) Υπεύθυνη Σχολικής Βιβλιοθήκης 2ου Ε.Π.Α.Λ. Τρικάλων, ailiadi@sch.gr, http://users.sch.gr/ailiadi,  http://blogs.sch.gr/ailiadi, http://www.matia.gr,

Τα ψέματα και οι αλήθειες για το χρέος*

 

Του Δημήτρη Καζάκη

 

 

Ο κ. Παπανδρέου μιλώντας στη 8^η Σύνοδο του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ στις 20/3, διαβεβαίωνε: «Να είναι όλοι βέβαιοι, να είναι ακόμα πιο βέβαιοι οι διάφοροι καλοθελητές, που καθημερινά διαδίδουν ψευδείς ειδήσεις για τη χώρα μας, με προφανείς σκοπιμότητες: Η Ελλάδα δεν θα χρεοκοπήσει. Δεν θα την αφήσουμε να χρεοκοπήσει.» Η δήλωση αυτή μοιάζει εξαιρετικά με μια άλλη ιστορική δήλωση, του Ελευθερίου Βενιζέλου, όταν σε διάγγελμά του προς τον Ελληνικό λαό στις 27 Σεπτεμβρίου 1931, διαβεβαίωνε κι αυτός: «Δίδω προς τον ελληνικόν λαόν την προσωπική διαβεβαίωσιν, ότι έχω απόλυτον την πεποίθησιν ότι ημπορούμεν να διατηρήσουμεν την ακεραιότητα του εθνικού μας νομίσματος και να αποφύγωμεν επομένως τας συμφοράς που θα επακολούθουν την ανατροπήν της σταθεροποιήσεως.»

Την εποχή εκείνη είχαν ανακαλύψει μια άλλη νομισματική πανάκεια για τα οικονομικά προβλήματα της Ελλάδας, την οποία αντί για ευρώ ονόμαζαν χρυσή δραχμή. Για να στηριχθεί το «ισχυρό νόμισμα» της Ελλάδας που ήταν κλειδωμένο με την χρυσή Αγγλική λίρα, ξεπουλήθηκε κυριολεκτικά το σύμπαν. Όλες οι υποδομές της χώρας δόθηκαν σε ξένες εταιρείες (Ούλεν, Πάουερς, κλπ.) ενώ η χρυσή δραχμή χρηματοδοτήθηκε αδρά με πληθώρα δανείων.

Για να στηριχθεί η χρυσή δραχμή και το πρόγραμμα δημόσιου δανεισμού εφαρμόστηκε σκληρή λιτότητα με την κατάργηση κάθε κοινωνικής δαπάνης. Η μόνη κοινωνική πρόνοια που απέμεινε στη χώρα ήταν τα λαχεία και τα λαϊκά συσσίτια των φιλανθρωπικών σωματείων. Οι εφημερίδες της εποχής δημοσίευαν καθημερινά δεκάδες θανάτους από την πείνα. Το κράτος προκειμένου να συνεχίσει τη στήριξη της χρυσής δραχμής και να πληρώνει τα τοκοχρεωλύσια των δανείων του, έκλεινε τα δημόσια σχολεία, δημοτικά και γυμνάσια και απέλυε δασκάλους και καθηγητές. Το σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων κλήθηκε να καταβάλει με τη βία έως και το 50% των αποδοχών του. Πολλοί απ' αυτούς απολύθηκαν. Απαγορεύτηκε ο συνδικαλισμός στους δημοσίους υπαλλήλους και οι απεργίες στους εργάτες, ενώ οι διαδηλώσεις κηρύχθηκαν παράνομες.

Η Ελλάδα είχε τεθεί υπό διπλή κηδεμονία, όχι μόνο του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου που είχε εγκατασταθεί ήδη από το 1898, ως αποτέλεσμα της χρεωκοπίας επί Τρικούπη το 1893 και του ελληνοτουρκικού πολέμου της ντροπής του 1897, αλλά και  της Δημοσιονομικής Επιτροπής της Κοινωνίας των Εθνών, η οποία προκειμένου να προστατεύσει τα συμφέροντα των δανειστών της χώρας, απαιτούσε να χυθεί αίμα. Οι κυβερνήσεις της χώρας, ως τυφλά και πειθήνια όργανα της κηδεμονίας, εκτελούσαν με υπερβάλλοντα ζήλο τις έξωθεν εντολές. Το αποτέλεσμα μπορεί εύκολα να το φανταστεί κανείς. Λίγους μόνο μήνες μετά από τη διαβεβαίωση του Βενιζέλου η χρυσή δραχμή συντρίφτηκε και η χώρα κήρυξε επίσημα την χρεωκοπία της λόγω αδυναμίας αποπληρωμής των χρεών της. Με το χρεωστάσιο η χώρα παραδόθηκε στο έλεος των δανειστών της. Προκειμένου αυτοί να πάρουν τα λεφτά τους έφεραν ξανά στη χώρα το βασιλιά, που είχε εκδιωχθεί το 1922 και βοήθησαν να ανοίξει ο δρόμος για το φασιστικό καθεστώς της 4^ης Αυγούστου του Μεταξά.

Όπως σήμερα, έτσι και τότε, οι λόγοι που οι πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες έφεραν την ευθύνη για τη χρεωκοπία της χώρας, επικαλούνταν για να δικαιολογηθούν ήταν η «ατάσθαλος οικονομική πολιτική» του κράτους. Κι όπως σήμερα με το ευρώ, έτσι και τότε, κάθε σκέψη για εγκατάλειψη της χρυσής δραχμής ισοδυναμούσε με σεισμούς, λιμούς και καταποντισμούς. Μόνο που οι σεισμοί, λιμοί και καταποντισμοί ήρθαν από την προσπάθεια διάσωσης του «ισχυρού νομίσματος». Προκειμένου λοιπόν να διασωθεί το «ισχυρό νόμισμα» ας πέθαινε η χώρα και ο λαός της.

Μάλιστα, μέχρι και ειδικό ταμείο ιδρύθηκε το 1930 για την στήριξη της δραχμής, ανάλογο με αυτό του κ. Πετσάλνικου σήμερα. Το ταμείο αυτό οργάνωνε δεξιώσεις στα καλά σαλόνια των Αθηνών και καλούσε τις κυρίες του καλού κόσμου να δώσουν κοσμήματα και ότι άλλο πολύτιμο έχουν «δια την εθνικήν υπόθεσιν». Η εξέλιξη ήταν προβλέψιμη. Κάποιοι αετονύχηδες καταχράστηκαν το ταμείο, λίγο πριν κηρυχθεί το επίσημο χρεωστάσιο και κατέφυγαν σε χώρες της Λατινικής Αμερικής για να ζήσουν τη ζωή τους εις υγείαν των κορόιδων.

  

Η ιστορία επαναλαμβάνεται…

 

Ένα παρόμοιο σκηνικό βλέπουμε να στήνεται και σήμερα προκειμένου να παραδοθεί η χώρα και ο λαός της στο έλεος των δανειστών και των αγορών. Οι ίδιες λογικές, οι ίδιες δικαιολογίες, οι ίδιες πρακτικές, τα ίδια αποτελέσματα. Τι συνέβη όμως και βρεθήκαμε ξανά σαν χώρα σε κατάσταση χρεωκοπίας; Ο πίνακας που παραθέτουμε είναι αποκαλυπτικός. 

Σύμφωνα μ' αυτόν οι πληρωμές για τα δάνεια που έχουν συνάψει οι κυβερνήσεις της χώρας εκτινάχθηκαν από 23,8 δις ευρώ το 2000 στα 84,2 δις ευρώ το 2009. Δηλαδή από το 17,4% του ΑΕΠ της χώρας το 2000, στο 35% του ΑΕΠ το 2009! Μπορεί να αντέξει αυτό το βάρος η οικονομία της χώρας; Και βέβαια όχι. Εδώ βρίσκεται το όλο πρόβλημα. Όταν η χώρα έχει φτάσει να ξοδεύει το 140% των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού σε εξυπηρέτηση του δανεισμού της, είναι προφανές ότι βρίσκεται σε κατάσταση χρεωκοπίας, είτε το θέλει, είτε δεν το θέλει, είτε το γνωρίζει, είτε όχι.

Που οφείλεται αυτός ο δανεισμός; Η συνηθισμένη δικαιολογία είναι το σπάταλο κράτος. Από τον πίνακα όμως βλέπουμε ότι η συμμετοχή των κρατικών ελλειμμάτων στο δημόσιο δανεισμό είναι ασήμαντη. Την τελευταία δεκαετία το ελληνικό δημόσιο πλήρωσε συνολικά σε εξυπηρέτηση δανείων πάνω από 450 δις ευρώ και δανείστηκε εκ νέου σχεδόν 486 δις ευρώ. Απ' αυτόν τον νέο δανεισμό μόλις το 3,1% κατά μέσο όρο πήγε στην κάλυψη του δημοσιονομικού ελλείμματος. Όλα τα υπόλοιπα πήγαν στην αναχρηματοδότηση του δημόσιου χρέους.

Ακόμη και για το 2009, όπου το δημόσιο έλλειμμα έφτασε τα 17,1 δις, ο νέος δανεισμός του δημοσίου ξεπέρασε συνολικά τα 85,2 δις ευρώ. Με άλλα λόγια το δημόσιο έλλειμμα συνέβαλε στο νέο δανεισμό του δημοσίου μόνο κατά 20%. Επομένως, προς τι τα μέτρα και η λιτότητα για να περιοριστεί το δημόσιο έλλειμμα; Η αλήθεια είναι ότι όσο κι αν περιορισθεί το δημόσιο έλλειμμα, όσο κι αν σφίξουν το ζωνάρι οι δημόσιοι υπάλληλοι, όσο κι αν περιοριστούν οι κρατικές δαπάνες, όσους φόρους κι αν μαζέψουν οι εισπρακτικοί μηχανισμοί του κράτους, δεν πρόκειται να αναχαιτισθεί το δημόσιο χρέος. Είναι χαρακτηριστικό ότι με βάση τις καλύτερες δυνατές προβλέψεις το δημόσιο χρέος της χώρας θα εκτιναχθεί έως το 2012 στα 350 δις ευρώ, δηλαδή στο 135% του ΑΕΠ. Πράγμα που σημαίνει ότι η ετήσια εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους θα αγγίξει ή και θα ξεπεράσει το 40% του ΑΕΠ. Κι όλα αυτά με την προϋπόθεση ότι όλα τα μέτρα της κυβέρνησης θα αποδώσουν τα αναμενόμενα. Πράγμα φυσικά πολύ αμφίβολο.

Γιατί η κυβέρνηση που διαρρηγνύει υποκριτικά τα ιμάτιά της για τους μισθούς και τις συντάξεις που πληρώνει το δημόσιο, δεν λέει κουβέντα για τον φόρο αίματος που πληρώνει η χώρα στους δανειστές της; Για λόγους σύγκρισης και μόνο, αξίζει να σημειώσουμε ότι το σύνολο των αμοιβών και συντάξεων που πληρώνει το κράτος στους δημόσιους υπαλλήλους ανήλθε το 2009 στα 25,5 δις ευρώ, δηλαδή στο 10,6% του ΑΕΠ της χώρας. Ολόκληρο το ποσό αυτό φτάνει μόλις στο 31% του συνόλου των εξόδων για την εξυπηρέτηση του δημόσιου δανεισμού τον ίδιο χρόνο. Τι περιμένει λοιπόν να αποκομίσει η κυβέρνηση από τη λιτότητα, εκτός από την εξουθένωση των εργαζομένων και της κοινωνίας;

 

Προς τα πού βαδίζουμε;

 

Για να καταλάβουμε τι σημαίνει η επιβάρυνση από την εξυπηρέτηση του χρέους και πόσο ανατροφοδοτεί την έξαρση του δημόσιου χρέους, αρκεί να πούμε το εξής: Την τελευταία δεκαετία (2000-2009) το ελληνικό δημόσιο πλήρωσε στους δανειστές του πάνω από 450 δις ευρώ. Παρ' όλα αυτά το δημόσιο χρέος της χώρας όχι μόνο δεν συγκρατήθηκε, αλλά αυξήθηκε την ίδια δεκαετία σχεδόν 155 δις ευρώ! Ενώ τα επόμενα δύο χρόνια, με τις καλύτερες δυνατές προβλέψεις, το ελληνικό δημόσιο θα κληθεί να πληρώσει συνολικά πάνω από 180 δις ευρώ για εξυπηρέτηση ενός διαρκώς αυξανόμενου χρέους. Πώς είναι δυνατό να συνεχιστεί αυτή αιμορραγία χωρίς να οδηγηθεί η χώρα στη διάλυση και η κοινωνία στην ανέχεια;

Αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορεί να υπάρξει άλλη πολιτική, αν δεν αντιμετωπιστεί πρώτα απ' όλα ο βρόγχος του δανεισμού και δεν ξεφύγει η χώρα από τη θανάσιμη λαβή που της έχουν εφαρμόσει οι δανειστές της με την συνεπικουρία της ΕΕ. Όσο για το ποιος φταίει για την κατάσταση, δεν έχει παρά να κοιτάξει κανείς τα ελλείμματα στην παραγωγή, το εμπορικό ισοζύγιο, αλλά και την τεράστια διαφυγή κεφαλαίων στο εξωτερικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι στα τέλη του 2009 (με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΔΝΤ) έχουν βγει από την Ελλάδα πάνω από 200 δις δολ. που έχουν τοποθετηθεί σε κάθε είδους κερδοσκοπία (μετοχές, ομόλογα, παράγωγα, κλπ.) του εξωτερικού! Ποιοι τα έβγαλαν από την Ελλάδα; Οι δημόσιοι υπάλληλοι; Κι από πού βγήκαν αυτά; Προφανώς από τη λεηλασία της χώρας, από τα υπερκέρδη των μονοπωλίων, των καρτέλ και των τραστ, που φρόντισαν να διογκώσουν με τις πολιτικές των ιδιωτικοποιήσεων, των ανοιχτών αγορών και της απορρύθμισης όλες οι κυβερνήσεις.

Μάλιστα, σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, στα τέλη του 2009 υπήρχαν ως καταθέσεις κατοίκων της Ελλάδας σε τράπεζες του εξωτερικού 15 δις ευρώ. Αναλογικά με το οικονομικό μέγεθος της χώρας, η Ελλάδα είναι μια από τις χώρες με τις περισσότερες καταθέσεις κατοίκων της σε τράπεζες του εξωτερικού. Οι ιδιοκτήτες αυτών των λογαριασμών δεν είναι περισσότεροι από 3.000. Αν είχαμε την ευκαιρία να ακτινοσκοπήσουμε τους λογαριασμούς αυτούς θα ανακαλύπταμε την αφρόκρεμα του επιχειρηματικού και πολιτικού κόσμου της χώρας. Πρόκειται για μια οικονομική και πολιτική ολιγαρχία που δεν της καίγεται καρφί για το τι θα απογίνει η χώρα.

Όταν μιλάμε για κέρδη και υπερκέρδη, αρκεί να πούμε ότι σύμφωνα με τους National Accounts της Eurostat, σε κάθε 1000 ευρώ νέα προϊόντα και υπηρεσίες (δηλαδή προστιθέμενη αξία) που παρήγαγε ετήσια η ελληνική οικονομία την τελευταία δεκαετία, τα 560 ευρώ μετατράπηκαν σε επιχειρηματικό κέρδος και μόλις τα 350 σε αποζημίωση των εργαζομένων. Στην ΕΕ η αντίστοιχη κατανομή είναι 360 υπέρ του επιχειρηματικού κέρδους και 550 υπέρ της εργασίας! Η Ελλάδα κατέχει την υψηλότερη θέση μέσα στην ΕΕ ως προς το μερίδιο του προϊόντος της που νέμεται το επιχειρηματικό κέρδος, το οποίο το 2008 (για το οποίο διαθέτουμε στοιχεία) έφτασε στο ύψος ρεκόρ του 59,5%. Πίσω της ακολουθεί η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Ιρλανδία, κοκ.

Το ελληνικό κράτος υπήρξε εξ ιδρύσεώς του σπάταλο, διεφθαρμένο και βαθύτατα παρασιτικό. Κι αυτό γιατί οικοδομήθηκε για να εξυπηρετήσει μια οικονομική και πολιτική ολιγαρχία, η οποία το αξιοποίησε για να λεηλατήσει τη χώρα και το λαό της. Ο δανεισμός ήταν εξυπαρχής ένας από τους πιο προσοδοφόρους τρόπους για να χρηματοδοτηθεί αυτή η λεηλασία. Έτσι προέκυψαν και οι απανωτές χρεοκοπίες του ελληνικού κράτους. Υπολογίζεται ότι από τα 170 χρόνια του επίσημου ελληνικού κράτους έως το τέλος του 20^ου αιώνα, η χώρα βρέθηκε σε κατάσταση πτώχευσης στα 50 από αυτά. Η τελευταία επίσημη πτώχευση ήταν αυτή του 1932. Και τότε ο λαός ήξερε πολύ καλά ότι οι κυβερνήτες της χώρας που την οδήγησαν στην χρεωκοπία δεν ήταν τίποτε περισσότερο από ένα σώμα πολιτικών «επαγγελματιών επιδιωκόντων ατομικά συμφέροντα και εξαγοραζομένων υπό των διαφόρων αναδόχων εταιριών, της δωροδοκίας διενεργουμένης δια του εις το Χρηματιστήριον διεξαγομένου παιγνιδίου, όπερ πράκτορες καθωδήγουν εκ των διαδρόμων της βουλής», όπως έγραφε εκείνη την εποχή ο επιφανής ιστορικός Π. Καρολίδης.  

Σήμερα βαδίζουμε ολοταχώς προς μια νέα επίσημη πτώχευση. Κι αυτό γιατί φαίνεται αδιανόητο στην κυβέρνηση της χώρας, όπως έγινε και σε ανάλογες εποχές παλιότερα, να αμφισβητήσει την εξάρτηση της χώρας από τους δανειστές και τις διεθνείς αγορές. Φαίνεται αδιανόητο στην κυβέρνηση να προτάξει το συμφέρον της χώρας και του λαού της, έναντι των συμφερόντων των αγορών, των τραπεζών και των ισχυρών της ΕΕ. Κι έτσι όλοι μαζί έχουν δρομολογήσει για τη χώρα μια ακόμη καταστροφική πτώχευση. Το βασικό πρόβλημα της κυβέρνησης είναι το πώς θα τεθεί η χώρα υπό κηδεμονία προκειμένου οι διεθνείς τοκογλύφοι και οι αγορές να κατασχέσουν και να δημεύσουν ότι μπορούν. Οι συζητήσεις στην ΕΕ, οι κινήσεις της κυβέρνησης και τα πακέτα των μέτρων, αφορούν στην προετοιμασία του εδάφους και στην τελική μορφή που θα πάρει η επίσημη μετατροπή της χώρας σε αποικία του διεθνούς χρηματιστικού κεφαλαίου. Αυτό θα γίνει υπό την κηδεμονία της ΕΕ, του ΔΝΤ, ή ενός συνδυασμού και των δυό; Θα γίνει με το ευρώ, με την επιστροφή σ' ένα ελεγχόμενο και πληθωριστικό εθνικό νόμισμα, ή με την επιβολή διπλού νομίσματος; Όλα αυτά δεν είναι παρά λεπτομέρειες που υπηρετούν την ίδια βασική κατεύθυνση, την ίδια πορεία προς την επίσημη πτώχευση και δήμευση της χώρας.

 

Δημήτρης Καζάκης

 

* Δημοσιεύτηκε στο "Ποντίκι" στις 25/3/2010

 

 

Μπερμπάντες και παντίδοι…

 

Του παπα Ηλία Υφαντή

 

Έχει πει, νομίζω, ο Ελύτης: «Αδελφοί, όπου και να σας βρει το κακό, μνημονεύετε Διονύσιο Σολομό, μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη». Η ελαχιστότητά μου, όπως θα 'λεγαν κι οι δεσποτάδες, μνημονεύω, όταν με βρίσκει το κακό, Παπαρρηγόπουλο, Παΐσιο και Μακρυγιάννη:

Απ' το Μακρυγιάννη, λοιπόν, διάλεξα κάποια απ' τα πολλά, που αφιερώνει στους μπερμπάντες και τους παντίδους της εποχής του, μια και γιορτάζουμε την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου.

Και ίσως κάποιοι πουν: Καλά χάθηκαν τα θετικά περιστατικά; ‘Όχι! Τα θετικά περίσσεψαν. Και γι' αυτό, έστω και μέσα από πολλές περιπέτειες, φτάσαμε στη λευτεριά. Αλλά, να, που τα αρνητικά, που συμβαίνουν στις μέρες μας απ' τους σημερινούς μπερμπάντες και παντίδους, περισσεύουν:

«Αυτά-λέει ο Μακρυγιάννης στα «Απομνημονεύματά» του- που έβλεπα με πείραζαν. Ότι την επανάστασή μας θα την καταντήσουμε ληστεία και η πατρίς κατάντησε παλιοψάθα των ατίμων…

…Αφού ήρθανε οι αρχηγοί μας σε κάστρο (Ακρόπολη) και πολιτεία (Αθήνα) και μπλέξανε με τη μπερμπάντικη συντροφιά των ντόπιων κακομεταχειρίζονταν τους συντρόφους τους. Ξύλο και διώξιμο. Και για ποιο λόγο; Για να τρώνε το μιστό τους….

…Όποιος είχε δέκα συντρόφους, έγραφε ότι έχει εκατό, (για να παίρνει περισσότερα χρήματα). Και πάλε εκείνοι οι πραγματικά δέκα (έμεναν) απλέρωτοι. Κι αν θα τους πλέρωναν, τους έδιναν κάλπικα χρήματα. Ηύραν μαστόρους καλποζάνους(=παραχαράκτες) και τους βάλαν στο κάστρο και κόβαν μονέδα κάλπικη…

…Ο Μαμούρης ήρθε στην Αθήνα με μια ξύλινη πιστόλα και εις τα χωργιά, οπού τον διόρισαν δερβεναγά, τζάκιζε (=βασάνιζε) τους ανθρώπους. Όταν ήρθε ο Κιτάγιας (=Κιουταχής), ηύρε ανθρώπους φορτωμένους λιθάρια εις τα χωριά, οπού τους τυραννούσαν εκείνοι δια χρήματα. Και τους ξεφόρτωσε ο Κιτάγιας…

Ο στραβοραγιάς ας δουλεύει δια μας. Εκείνος τρώγει λάχανα ανάλατα, εμείς τηγανίτες κι αρνάκια. Και (λέμε) ότι τους λευτερώσαμε από τους Τούρκους. «Από σένα χάρε και σε σένα και χειρότερα κατανταίνω»…

…Ήρθαν δυο χριστιανοί απ' το Μισίρι (=Αίγυπτο) και είχαν χρήματα και άρματα καλά. Ήρθαν κι αυτείνοι να δουλέψουν για την πατρίδα, να χαρούνε την προκομμένη μας λευτεριά. Τους πήραν τα χρήματά τους και τα' άρματά τους με την πρόφαση ότι ήταν τζασίτες (=κατάσκοποι) και τους έβαλαν σε παιδεμούς.

Ούτε ο Χριστός δεν δοκίμασε όσα δοκίμασαν αυτείνοι οι δυο. Ο ένας πέθανε τον άλλο μισοζώντανο τον έσωσα και τον είχα μαζί μου πολλά χρόνια. Τιμιώτατος άνθρωπος, νέος ως εικοσιπέντε χρονών. Αυτείνη τη λευτεριά βρήκανε, οπού 'ρθανε γυρεύοντας.

Το Σαρρή και το Μελέτη Χασιώτη, οτ' ήταν τίμιοι άνθρωποι, με τρόπον τους σκότωσαν. Ο Σαρρής, οπού 'ταν σκλάβος(=φυλακισμένος), έφυγε από μέσα από τη χάψη (=φυλακή) με τα σίδερα εις τα ποδάρια από τη Λάρσα. Άξιο και γενναίο παλικάρι. Γλίτωσε από τους Τούρκους, τον έφαγαν οι Έλληνες….

…Μαθαίνω ότι εις την Πελοπόννησο άνοιξαν φατρίες. Ρωτάμε εμείς τι πράμα είναι αυτή η φατρία! Μας λένε: «Μεράστηκαν οι καλοί πατριώτες (σε αντίπαλες παρατάξεις) να προκόψουν (με τον εμφύλιο) την πατρίδα». Κι ο τόπος γιομάτος Τούρκους…

Ήρθετε εσείς οι μεγάλοι πολιτικοί να μας λευτερώσετε. Κι όταν κοπιάσατε μας γυμνάσατε στη διχόνοια. Μας φέρατε τις φατρίες και τ' άλλα τ' «αγαθά». Και κακοβάλατε το δυστυχισμένο αθώον έθνος.

Πρωτοήφερες την διχόνοιαν εσύ Κύριε Μαυροκορδάτε. Κι απ' αυτό άλλοι καπεταναίγοι πήγαν οπίσου εις τους Τούρκους κι άλλους ήθελες με τους νόμους σου να τους σκοτώσεις: Θα σκότωνες τον Καραϊσκάκη. Πού θα τον εύρισκε η πατρίδα, όταν ξαναγιόμωσε Τουρκιά;

Δεύτερος έρχεσαι συ κύριε Κωλέτη. Θα σκότωνες-που ύστερα δε γλίτωσε από σένα- το Δυσσέα (Ανδρούτσο). Πού θα τον βρίσκαμε, που μ' έναν ντεσκερέ έδιωξε δώδεκα χιλιάδες Τούρκους, που πρόσμεναν μ' αυτείνη τη δύναμη να αφανίσουν την Ελλάδα;

Αν ήσουνα καλός εσύ κύριε Μεταξά, έκανες τον Κολοκοτρώνη πλέον καλύτερο. Ήταν καλός πατριώτης. Αλλά οι δικές σου οι συμβουλές όλο σε εμφύλιους πολέμους τον κινούσανε και σε μεγάλη διχόνοια με τους πατριώτες του. Και χύνονταν τόσα αθώα αίματα! Κι ανοίγονταν τόσοι τάφοι! Και πόσα έπαθαν οι κάτοικοι απ' τους Ρωμαίγους κι όχι απ' τους Τούρκους…

Τα παιδιά μας στραβώνουν μύγες μέσα εις τους δρόμους της ματοκυλισμένης πατρίδας τους. Και λένε το ψωμί «ψωμάκι» οι περισσότεροι. Και που ν 'το! Κι άλλοι αναγκάστηκαν να πάνε με τους Τούρκους. Κι άλλοι πέθαναν στις φυλακές. Κι άλλους, που τους έκοψε η τζελατίνα (=καρμανιόλα). Κι εχάθη το άνθος του έθνους. Και σας, σας δοξάσαμε και σας κάμαμεν εκλαμπρότατους, για να πληρώνεστε χοντρούς μιστούς!…

Με τους κόλακες και κλέφτες κι απατεώνες η πατρίδα κιντύνεψε και θα κιντυνέψει….»!…

 

Για την αντιγραφή, παπα-Ηλίας, 24-03-2010

 

http://papailiasyfantis.blogspot.com

http://papailiasyfantis.wordpress.com

E-mail: papailiasyfantis@gmail.com

1821, Ιστορία: Επιστημονική αναμόρφωση vs Αναδιάταξη προσωπικοτήτων

 

Του Στέργιου Ζυγούρα

 

Έφτασε και η 189η επέτειος της εθνικής παλιγγενεσίας και η αλήθεια είναι ότι δεν έχει ακόμα φωτιστεί επαρκώς το πλαίσιο στο οποίο λειτούργησε το επαναστατικό κίνημα του 1821 και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ιδρύθηκε και μορφώθηκε το ελληνικό κράτος. Και επειδή το «επαρκώς» είναι σχετικό, θα επιχειρήσω ένα συσχετισμό με μια προσπάθεια αναμόρφωσης της ιστορίας σε επίπεδο εκπαιδευτικό.

Γεγονός είναι ότι η πολυτάραχη προναπολεόντεια-ναπολεόντεια ευρωπαϊκή περίοδος συσχετίζεται με τα γεγονότα στον ελλαδικό χώρο περισσότερο στις μαρξιστικές αναλύσεις. Εκεί κυρίως αναλύεται το επαναστατικό κίνημα ως κίνημα ταξικό, τη στιγμή που τουλάχιστον οι σχολικές αναλύσεις μιλούσαν επί δεκαετίες για κίνημα εθνικό.

Τις τελευταίες δύο δεκαετίες ωστόσο έχει αναπτυχθεί και από πλευράς των μη μαρξιστών ιστορικών μια νέα οπτική για το θέμα της επανάστασης του 21. Πρόκειται για τη γενική τάση που αμφισβητεί την ιστορική/ιστοριογραφική παράδοση που έχει επικρατήσει, «βασίστηκε στο συναίσθημα και σε αναληθή στοιχεία», επιδιώκει δε την «αποκατάσταση των ιστορικών ανακριβειών και την επιστημονική ορθότητα». Όλα αυτά μπορούν να χαρακτηρισθούν θετικά. Ερωτήματα ωστόσο προκύπτουν αβίαστα: Γιατί το κύμα της αναμόρφωσης εστιάζει κυρίως:

■        Στο ότι η επανάσταση δεν ξεκίνησε την 25^η Μαρτίου και ο επίσκοπος Π.Π. Γερμανός δεν βρισκόταν στην Αγία Λαύρα εκείνη την ημέρα

■        Στο ρόλο της εκκλησίας

■        Στην ύπαρξη ή μη του κρυφού σχολειού

Διαπιστώνει δηλαδή κανείς με την πρώτη ματιά ότι η αποκατάσταση -τουλάχιστον σε κάποιες περιπτώσεις- είναι περισσότερο συντήρηση της επικρατούσας κατάστασης με απλή μεταφορά του κέντρου βάρους: επαναπροσδιορισμός και αναδιάταξη του ιστορικού ρόλου συγκεκριμένων προσωπικοτήτων. Η τάση αυτή που πιστή στο ραντεβού της, εμφανίστηκε και πάλι φέτος με παχιά λόγια (πχ «σκληρές αλήθειες»), αφορά τελικά σε σημεία που είναι ελάσσονος σημασίας σε σχέση με άλλα:

■        Ποιοι κάτω από ποια κίνητρα και συνθήκες οργάνωσαν την επανάσταση;

■        Υπήρξε συντονισμένο επαναστατικό σχέδιο δράσης τεσσάρων σημείων; (Μολδοβλαχία, Ήπειρος, Πελοπόννησος, Κωνσταντινούπολη)

■        Ποιες ήταν οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις;

■        Ήταν αποτέλεσμα αγγλικής πολιτικής η απόφαση αναγνώρισης του δικαιώματος των Ελλήνων για αυτοδιάθεση / αυτονομία;

■        Υπό ποιες συνθήκες ξεκίνησαν οι εμφύλιες διαμάχες; Πώς διαμορφώθηκαν και πώς κατέληξαν οι εμφύλιες συρράξεις;

■        Υπό ποιες συνθήκες έγιναν οι εθνοσυνελεύσεις, πώς ασκήθηκε η πολιτική εξουσία;

■        Υπό ποιες συνθήκες εξοντώθηκαν ή εξαφανίστηκαν από το προσκήνιο όλοι οι σημαντικοί αρματολοί της Στερεάς;

■        Ποιοι πρωτοστάτησαν στην πολιτική των δανείων; Με ποιες διαδικασίες πάρθηκαν και πώς αναλώθηκαν;

■        Υπό ποιες συνθήκες εξελέγη κυβερνήτης ο Ι. Καποδίστριας; Ποια πρωτόκολλα των ξένων δυνάμεων όφειλε να ακολουθήσει;

■        Πού κρίθηκε στρατιωτικά η αδυναμία του Σουλτάνου να καταπνίξει την επανάσταση;

■        Ποιες στρατιωτικές επιχειρήσεις υπήρξαν αποφασιστικής σημασίας για τον καθορισμό των συνόρων του 1ου Ελληνικού κράτους;

 

Η διερεύνηση αυτών ερωτημάτων (και άλλων που στην πορεία θα προκύψουν), θα δώσει δυνατότητα να διαμορφωθούν συμπεράσματα

■        ως προς τον ταξικό ή εθνικό χαρακτήρα της επανάστασης

■        ως προς τις σκοπιμότητες στη διαμόρφωση των Συνταγμάτων σε Άστρος, Τροιζήνα

■        ως προς τη θεσμική οργάνωση και την οικονομική εξάρτηση (επίκαιρο αυτό) του νέου ελληνικού κράτους

■        ως προς τους ρόλους που διαδραμάτισαν η ανερχόμενη αστική τάξη, ο ελληνικός διαφωτισμός, οι μυστικές προεπαναστατικές οργανώσεις, η «βυζαντινή» αριστοκρατία, ο ρωμαίικος καπιταλισμός, ο ρουμελιώτικος κλεφταρματολισμός, ο μοραΐτικος κοτζαμπασιδισμός, οι ναπολεόντιοι πόλεμοι και οι πολιτικές των μεγάλων δυνάμεων, η αγγλική πολιτική του Κάνιγκ, η ρωσική πολιτική του τσάρου Αλέξανδρου Α΄, η προσωπικότητα του Μέττερνιχ, η μοναρχική πολιτική της μεταναπολεόντειας Γαλλίας

■        ως προς την υποτίμηση και την υπερτίμηση προσώπων

Οι πηγές για τα γεγονότα 1800-1830 είναι πάμπολλες, εγχώριες και ευρωπαϊκές. Ως προς τις ντόπιες πηγές υπάρχει το πρόβλημα ταμπού: οι αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις που έχουν κατατεθεί ιδιαίτερα στο διάστημα 1830-1880 αντικατοπτρίζουν τους φατριασμούς, τις ραδιουργίες και τις συγκρούσεις που έλαβαν χώρα σε επίπεδο προσώπων και ομάδων.

Εύστοχα σημειώνει ο Φωτάκος Χρυσανθόπουλος, υπασπιστής του Κολοκοτρώνη, το 1868, (μετά από τη δημοσίευση αρκετών απομνημονευμάτων, αφηγήσεων, ιστορικών ανασκοπήσεων, ανασκευών) στη βιογραφία του Παπαφλέσσα:

«Φαίνεται ότι τότε είχε μεθύσει τους ανθρώπους ο Θεός δια να πιστεύουν τα ψεύματα ως αληθινά. Και εάν συλλογιθώμεν τώρα ανθρωπίνως, η αρχή με τα ψεύματα ήρχισε, με τα ψεύματα ετελείωσε, και εις στα ψεύματα ακόμη είμεθα.»

Υπάρχει βέβαια και το πρόβλημα της συχνής αφελούς προσέγγισης με βάση τσιτάτα πάσης φύσεως προσωπικοτήτων που ερμηνεύονται μακριά από τις ιστορικές συνθήκες, όμως αυτό μάλλον περιλαμβάνεται ως πρόβλημα στο προηγούμενο. Οι αντιθέσεις και τα πάθη ήταν τόσο μεγάλα ώστε ακόμα και η εύρεση-επεξεργασία των πρωτότυπων στοιχείων να αποτελεί μέγα πρόβλημα στη διάρκεια του 20ου αιώνα. Θα συνεχίσουν άραγε να αποτελούν οι δυσκολίες της ιστορικής διερεύνησης άλλοθι των επιστημόνων;

 

Στέργιος Ζυγούρας, 24-03-2010

Ποια τελικά είναι η πατρίδα μου;

Επίκαιρο κάλεσμα αγώνα

 

Του Παναγ. Α. Μπούρδαλα*

 

Η δική μου πατρίδα είναι το χωριό μου, είναι η οικογένειά μου, είναι οι ανήμποροι συγγενείς μου, είναι οι μαθητές μου, είναι οι συνάδελφοί μου, είναι οι άνεργοι, οι ημιαπασχολούμενοι, είναι οι φτωχομεσαίοι αυτοαπασχολούμενοι, είναι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, είναι ο πολιτισμός της χώρας, είναι τα φτωχά μοναστήρια και οι φτωχές ενορίες και Μητροπόλεις, είναι οι ψυχασθενείς και  οι κατάκοιτοι, είναι οι ξεγελασμένοι μετανάστες που την πάτησαν και ήλθαν στην «ισχυρή» Ελλάδα, είναι οι συναγωνιστές μου που παλεύουν γι' αυτή την πατρίδα…

Πατρίδα μου είναι ο ζωντανός πολιτισμός της χώρας, τα δημόσια αγαθά της παιδείας, της υγείας, της φύσης, της ασφάλισης-σύνταξης, του ελεύθερου χρόνου, οι ανοικτές παραλίες μας. Πατρίδα μου είναι βεβαίως  η όση κατακτημένη δημοκρατία με αίμα, δάκρυα και ιδρώτα που παλεύουν να σβήσουν οι σύγχρονοι στρατοκράτες των χημικών, των συλήψεων και της εργασιακής τρομοκρατίας.

Πατρίδα μου είναι η Κύπρος, η Κρήτη, το Αιγαίο, η Θράκη, η Μακεδονία και ας μένω στην Πελοπόννησο. Πατρίδα μου και σύμμαχοι μου είναι οι λαοί οι βαλκανικοί, οι  μεσογειακοί, οι πιο πέρα  από δω, όλοι αυτοί που μας σέβονται και συμμαχούν μαζί μας… Είναι όλοι αυτοί που μαζί θα παλέψουμε αντιστασιακά  στο μακροχρόνιο πόλεμο που μας κήρυξε για άλλη μια φορά το κεφάλαιο… και οι ελίτ…

Πατρίδα μου είναι ο Μανώλης Γλέζος – το ζωντανό σύμβολο της αντίστασης…, αλλά όχι μόνο γι' αυτό, αλλά γιατί είναι ακόμα και σήμερα το ζωντανό σύμβολο της νιότης,  ναι αυτός ο 88άρης, ο μπροστάρης στους κοινωνικούς αγώνες παρέα με τα νιάτα της χώρας… Παρέα με τον Μάριο Ζ. που σέρνεται στη φυλακή γιατί τα μαλλιά του έχουν τζίβες…, αλλά τα μυαλά του και η ψυχή του δεν έχουν αδειάσει.

Πατρίδα μου είναι όσοι και όσες – λαϊκοί, κληρικοί και μοναχοί –  τρυφερά με πόνο και ιδρώτα προσεύχονται για τη νεολαία, τους ψυχασθενείς, τους άνεργους, τα γηρατειά, τους μισθωτούς… Για όσες και όσους προσεύχονται για το Λαό του Θεού, για τα ιδρύματα πασχόντων που συντηρεί, για την αληθινή θεραπευτική πίστη που λοιδορείται και φωνάζουν καρδιακά το «μαράν αθά» ενάντια στο θεό Μαμωνά-κεφαλαιοκράτη, που έχει αδράξει ακόμα και σε θρόνους, σε παγκάρια, σε μετοχές και οφ σόρ εταιρείες και άλλες ανήθικες πρακτικές.

Πατρίδα μου δεν είναι οι τραπεζίτες, δεν είναι οι χρηματιστές, δεν είναι οι πολιτικοί των δυο κομμάτων εξουσίας που ρήμαξαν το λαό και τη χώρα, δεν είναι το ΛΑΟΣ που γλύφει για συγκυβέρνηση, δεν είναι τα μοναστήρια-επιχειρήσεις, δεν είναι τα παντός είδους λαμόγια…

Πατρίδα μου δεν είναι όσα κόμματα και οι οργανώσεις ψάχνουν μόνο για νέα μέλη, ενώ η πατρίδα μου πονά, οργίζεται και φοβάται…

Πατρίδα μου δεν είναι οι αστυνομικοί που χτύπησαν το ζωντανό σύμβολο της εθνικής αντίστασης, τον  Μανώλη Γλέζο…, τον «ενεργό πολίτη» της χώρας και το Μάριο Ζ. το μέλλον της χώρας.

Δεν είναι οι μητροπόλεις που έχουν ακόμα μετοχές στην εθνική τράπεζα, δεν είναι οι πληρωμένοι κονδυλοφόροι, δεν είναι οι παντός είδους υποταγμένοι και μαυραγορίτες. Δεν όσοι σχεδιάζουν ν' αρπάξουν από το λαό μέσα στην αναμπουμπούλα και ας δείχνουν χριστιανοί, επαναστάτες ή σοφοί…

Δεν είναι φυσικά η ΕΕ η ένωση δηλαδή τραπεζών και λαμόγιων, δεν είναι η Γερμανία ως κράτος και  οι αυτοκινητοβιομηχανίες της. Δεν είναι ούτε η Γαλλία που τώρα πιέζει για αγορά στρατιωτικής προμήθειας. Δεν είναι "αι ΗΠΑ" που λειτουργεί ως αυτοκρατορία πολεμοχαρής και της επερχόμενης "πράσινης ανάπτυξης",  δεν είναι το «ΝΑΤΟ» που σύντομα θα ζητήσει νεκρούς Έλληνες φαντάρους στο… Αφγανιστάν.

Γι' αυτή την πατρίδα αξίζει φίλες και φίλοι να υψώσουμε ενιαία και πολύμορφα το φλάμπουρο ενός μακρόχρονου αγώνα, αλλά το συντομότερο δυνατό οφείλουμε για χάρη της να ξεπεράσουμε αγκυλώσεις, βαρίδια, σκοπιμότητες, βολέματα, μικρόνοιες, πάθη, φανατισμούς.

Μέρες που είναι, να θυμηθούμε το Μακρυγιάννη και τη Μπουμπουλίνα, τον Άρη και τον παπα Ανυπόμονο, τον άγνωστο φοιτητή και την ανώνυμη σπουδάστρια του Πολυτεχνείου.

 

Υστερόγραφο: Κάθε συσχέτιση με πατριωτικά κείμενα που προέρχονται αυτές τις μέρες από κρατικές υπηρεσίες κινείται στο χώρο του φανταστικού.

 

* Ο Παν. Α. Μπούρδαλας είναι ακόμα εκπαιδευτικός και συνδικαλιστής στη β/θμια εκπαίδευση.

 

Πάτρα, Μάρτης 2010

 Μικρές σημειώσεις για το θέμα της ελληνικής συνέχειας

 

 

Υπάρχουν ορισμένες εξαιρετικά σημαίνουσες και μη-κυκλοφορούσες τρεχόντως στην “πολιτική αγορά” επισημάνσεις που οφείλουμε να κάνουμε σχετικά με το θέμα της συνέχειας ή ασυνέχειας του ελληνισμού. Δυστυχώς, ορισμένοι δοκιμιογράφοι θολώνουν τα ύδατα και κάνουν αυτό για το οποίο έχει κατηγορηθή ευρέως ο Ιάκωβος Φαλμεράγιερ. Δηλαδή, ότι δεν “κάνουν επιστήμη, αλλά μισελληνισμό”. Έλληνες(ελληνόφωνοι, έστω) όντες.

1) Έτσι, ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος δεν έκανε, βασικά, “πατριωτικό χρέος”, όπως νομίζουν ορισμένοι δέσμιοι ιδεολογημάτων, αλλά όντως επιστήμη, μάλιστα διακηρυγμένα πιστότατη στις πηγές.

2) Πρώτος ο οποίος ανακίνησε το ζήτημα της ελληνικής συνέχειας είναι, βασικά, ο Φαλμεράγιερ, ο οποίος έκοβε και έραβε κομματάκια και λέξεις από χρονογράφους, για να τους κάνη να πουν αυτά που ο ίδιος ήθελε. Κατά συνέπεια, οι θεωρητικοί της ασυνέχειας έχουν αυτήν την καταγωγή.

3) Ο Κ. Παπαρρηγόπουλος θεωρείται, ότι ήταν αυτός που απάντησε,και υποδειγματικά, στον Φαλμεράγιερ, ότι τον κατατρόπωσε με τις μελέτες του, απαντώντας σημείο-προς-σημείο στις συκοφαντίες του, που εντάσσονται στο ρεύμα του γερμανικού ανθελληνισμού(υπήρχε, βέβαια, και ακμαιότατος φιλελληνισμός) για τον οποίο έχει κάνει κάποιες σχετικά καλές επισημάνσεις και ο Φρ. Νίτσε. Γεγονός, όμως, είναι, ότι ο Παπαρρηγόπουλος δεν ήταν ο πρώτος που υπέβαλε σε κριτική τις θεωρίες και τα θεωρήματα του Φαλμεράγιερ. Ήταν ο Zinkeisen, ιστορικός ομοεθνής με τον Φ.. Ο οποίος απέδειξε την ιδεολογική χρήση (βλ. και παραπάνω, μισελληνισμός) των πηγών.

4) Σε αυτήν την συνάφεια, πρέπει να σημειώσουμε το εξής: στην ρωσσική γλώσσα, δεν υπάρχει μία λέξη για τον λαό, τους λαούς και το έθνος, όπως υποστηρίζει ο καθ. Γ. Βελούδης στο τελευταίο του – φείδομαι χαρακτηρισμών – άρθρο στην εφ. “Ελευθεροτυπία του Σαββάτου”. Αυτό είναι τόσο ψευδές όσον ότι τάχα ο όρος ελληνισμός (επαν)ανακαλύφθηκε από τον …Ντρόυζεν. Δυστυχώς, άνθρωποι αυτής της ιδεολογίας(δογματικός “ιστορικός υλισμός”) ασχολήθηκαν λίγο με το έθνος, διότι δεν τους ενδιέφερε ούτε το έθνος ούτε, απείρως περισσότερο, το “αν-ορθολογικό του μυστήριο”, αλλά τους ενδιέφερε το πρόβλημα της καταπίεσης (-και αυτό όχι …ολοκληρωτικά συχνά). Όμως, όπως αναφέρει σχετικά και ο μέγιστος Ρώσσος φιλόσοφος Μπερντιάεφ στις “επιστολές για την κοινωνική φιλοσοφία”, στην ρωσσική υπάρχουν δύο λέξεις σχετικές. Η μία είναι όντως η λέξη narod, που σημαίνει λαός, εξ ου και narodniki, που είναι το κίνημα των λαϊκιστών, που βέβαια έχει συχνά μία ταξική έννοια. Δεύτερον, υπάρχει η λέξη νάτσια για το έθνος, που δεν είναι ρωσσική, δηλαδή είναι δάνειο. Εδώ έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε, ότι παρά το ότι στην Ρωσσία δεν υπήρξε ποτέ καμιά αστική επανάσταση, κάτι για το οποίο φρόντισε και ο ίδιος ο Λένιν κατηγορώντας ως αιρετικούς του διαλεκτικού υλισμού (Πλεχάνωφ) αντιμάχους που έμεναν στο “γράμμα του μαρξισμού”, η συνείδηση της ρωσσικότητας ήταν διάχυτη, και μάλιστα στους πιο αντιαστούς ανθρώπους, λογίους, καλλιτέχνες κτλ., όπως ο Ντοστογιέφσκι, ο Γκόγκολ, ο Κομιάκωφ, ακόμη και στον “λαϊκιστή” Μπακούνιν!

5) Με την ευκαιρία, να παρατηρήσουμε, ότι η “ελλην-ορθόδοξη” αυτοσυνείδηση ανιχνεύεται πολύ πριν από κάποιους αρχαιομαθείς λογίους. Κλασσικές έχουν μείνει οι σχετικές “αποφάνσεις” όπως αυτή του Αγ. Ιωάννη Γ’ Βατάτζη Δούκα του Ελεήμονος, στον οποίον οφείλουμε την ανάκτηση της Πόλης, περί γένους Γραικών-Ελλήνων. Αλλά και ο αυτοκράτορας Μανούλ Παλαιολόγος είναι χαρακτηριστικό το πώς ενεθάρρυνε τους Ρωμηούς υπερασπιστές της Μακεδονίας θυμίζοντάς τους την καταγωγή τους από τους Φίλιππο και Αλέξανδρο*. Αλλά και ο Ν. Καβάσιλας, όπως το αναφέρει ο Ράνσιμαν στην “τελευταία βυζαντινή αναγέννηση”, προηγήθηκε του Πλήθωνα.

6)Το ελλαδικό κρατίδιο, στην (κοραϊκή) εθνικιστική του περίοδο(τώρα βαίνει την αεθνιστική του), δεν είχε καμιά σχέση με καμιά τέτοια αντίληψη, και άνθρωποι με γιερή αυτοσυνειδησία, όπως ο μεγάλος θεωρητικός του νεοελληνικού πολιτισμού Ίωνας Δραγούμης, το εμίσησαν βαθύτατα.  Το ελλαδικό κρατίδιο είχε να κάνει με μία επιφανειακή-μετακενωτική αρχαιομανία, και, όπως περίπου υπέροχα το διαπίστωνε ο Δραγούμης, με μία αρχαιομορφία και ξενοτροπία. Τα πάντα που ήσαν εγχώρια χαλάστηκαν, κατ’εξοχήν οι κοινότητες, μπήκαν αρχαιόπρεπα ονόματα για ξενικά πράγματα (όπως “δήμος” και “σύνταγμα”!) και, επίσης, η ψώρα του Κοραή κατέληξε σε ένα δίχως όρια πιθηκισμό των “προκομμένων Ευρωπαίων”(Μακρυγιάννης) τόσο που έστελνε το (αστικό) Κράτος τα κορίτσια στην Ευρώπη για να… σπουδάσουν “νοικοκυρική”. Είναι, λοιπόν, σαφέστατο, ότι οι σημερινοί θεωρητικοί της ασυνέχειας μοιάζουν ως απευθείας απόγονοι αυτής της κοσμοθεωρητικής αντίληψης. Κέντρο της δικής τους χώρας είναι, βέβαια, η αρχαία Αθήνα, που πριν δεν ήταν παρά ένα λασποχώρι, όπως θα έλεγε και η Ε. Γ.- Αρβελέρ, και όχι η Κωνσταντινούπολη, μεσα σε μία πολυεθνική, ρωμαΐικη σύλληψη, βέβαια…

Τέλος, η σημερινή απάλειψη του έθνους μέσα στον οικουμενισμό της παγκόσμιας αγοράς δεν είναι τίποτε άλλο από την διαλυτική ένταση της εθνοτικής καταπίεσης που η χώρα υπέφερε από την αρχή της δυτικής τυραννίας, που, βέβαια, είναι επεκτεταμένη γενικώς. Η άρση της εθνοτικής καταπίεσης φαίνεται, ότι δεν ενδιαφέρει κάποιους “υλιστές”, απεναντίας. Άραγε η κοινωνική χειραφέτηση που την προϋποθέτει τους ενδιαφέρει;

Όπως και να έχει, τίποτα δεν χάθηκε οριστικά. Ακόμη...

 

*το αναφέρει ο Ι. Μ. Χατζηφώτης στο “Βυζάντιο και Εκκλησία”

 

Τα έξι διαφορετικά στάδια της κρίσης, οι ευρωπαϊκές ανισορροπίες, η περιορισμένη διάρκεια των νομισματικών ενώσεων, η «συνεταιριστική» νοοτροπία της Ένωσης, οι φυλετικές διαμάχες και ο Ελληνικός παράγοντας

 

Του Βασίλη Βιλάρδου*

 

Σε ένα αρκετά παλαιότερο άρθρο μας, από τις 4. Φεβρουαρίου του 2009, στην προσπάθεια μας τότε να «προβλέψουμε» κάποια μελλοντικά γεγονότα, είχαμε αναφέρει, μεταξύ άλλων τα παρακάτω:

"Θεωρώντας ότι τα γεγονότα που ζούμε από την αρχή της τρίτης χιλιετηρίδας (στην Ιστορία τίποτα δεν συμβαίνει ακριβώς σε μία συγκεκριμένη ημερομηνία, αφού πάντοτε πρόκειται γα μία «αέναη διαδικασία») έχουν πολύ βαθύτερα αίτια, από αυτά που σήμερα αντιλαμβανόμαστε «δια γυμνού οφθαλμού», κρίνουμε σκόπιμο να τα αναλύσουμε χωρίς τους περιορισμούς της «συμβατικής λογικής», με αφορμή (σύμπτωμα μίας υποθάλπουσας ασθένειας, ας ελπίσουμε όχι επιδημίας) τη χρηματοοικονομική κρίση που ήδη ευρίσκεται σε εξέλιξη.

(α)  Το πρώτο στάδιο της κρίσης κορυφώθηκε με την αγορά ακινήτων στις Η.Π.Α., χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ήταν η μοναδική αιτία. Συνοδεύτηκε ή ακόμη και προήλθε από την ευρύτερη κρίση υπερκατανάλωσης μέσω δανεισμού, η οποία συντηρήθηκε από την αντίστοιχη βιομηχανική υπερπαραγωγή εκτός Η.Π.Α., κυρίως στην Ασία (Κίνα, Ταιβάν, Ιαπωνία κ.α.). Συνέβη δηλαδή το ίδιο, όπως κάποτε στην Ισπανία, το θησαυροφύλακα και απόλυτο κυρίαρχο του τότε κόσμου, η οποία ήταν φτωχή, επειδή όλο της το χρυσάφι πήγαινε πάλι στο εξωτερικό, για να αγοραστεί σιτάρι και τα άλλα αναγκαία αγαθά για τη ζωή. Οι Ισπανοί, παντοκράτορες τότε (το 16^ο αιώνα), αν και μπορούσαν να παράγουν μόνοι τους τα αναγκαία προϊόντα, δεν τα παρήγαγαν εισάγοντας και υπέρ-καταναλώνοντας τα (αργότερα ακολούθησαν το παράδειγμα τους οι πανίσχυροι Βρετανοί).

Σήμερα, η παραγωγική αυτή υπερβολή (ανισορροπία) καταρρέει, με αποτέλεσμα να υπάρχει μείωση της τάξης του 40% στην Ταιβάν, 9% στην Ιαπωνία κλπ. Η πρόβλεψη για ανάπτυξη στην Κίνα είναι κάτω από 7%, κάτι που για τη χώρα αυτή σημαίνει ύφεση και κλείσιμο πολλών εργοστασίων. Από την άλλη πλευρά, η αποταμιευτική ικανότητα των Αμερικανών από 5,7% του εισοδήματος το 1998 ήταν πλέον αρνητική το 2007, ενώ οι καταναλωτικές δαπάνες έφτασαν στο απίστευτο νούμερο του 72% του ΑΕΠ. Το χρέος από τις δαπάνες αυτές αντιπροσώπευε το 2007 περί το 133% του αμερικανικού οικογενειακού εισοδήματος.

(β)  Το δεύτερο στάδιο, η χρηματοπιστωτική κρίση, κορυφώθηκε πιθανότατα το 2008, αν και ακόμη δεν γνωρίζουμε την έκταση του. Τα διάφορα πιστωτικά ιδρύματα (τράπεζες κ.α.) βρίσκονται πλέον σε πραγματικά άθλια κατάσταση, με τα κράτη να προσπαθούν να τα διασώσουν συμμετέχοντας στο Κεφάλαιο τους, μέσω των χρημάτων (φορολογικών, πληθωριστικών) των χρεωμένων πολιτών τους.

Οι «εθνικοποιήσεις» των τραπεζών και λοιπών επιχειρήσεων που αναγγέλλονται, όχι μόνο δεν θα επιλύσουν το πρόβλημα, αλλά μάλλον θα το εντείνουν πολύ περισσότερο. Τα κράτη (το Δημόσιο), εκφραζόμενα όχι από πολιτικά συστήματα (ο καπιταλισμός μονοπωλεί πλέον την πολιτική), αλλά από αδύναμες και σαθρές, αδιαφανείς κομματικές οργανώσεις, είναι αδύνατον να διευθύνουν αποτελεσματικά επιχειρήσεις – πόσο μάλλον χρηματοπιστωτικές.     

 

(γ)  Το τρίτο στάδιο, η κρίση στην πραγματική αγορά, ευρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη και θα διαρκέσει αρκετό χρονικό διάστημα ακόμη, αφού οι διάφορες Οικονομίες του πλανήτη είναι σε ανόμοια επίπεδα εξέλιξης μεταξύ τους. Εδώ θα υπάρξει αναμφίβολα κρίση συναλλαγματικών ισοτιμιών (δολάριο, ευρώ, γεν, γουάν, ρούβλι κ.α.), ιδιαίτερα στις χώρες του Ευρώ, οι οποίες παρουσιάζουν πάρα πολλές οικονομικές ανομοιότητες. Εξ αυτού θα κινδυνεύσει πιθανότατα η συνοχή της Ε.Ε. (αν όχι η ύπαρξη της), με το μέλλον της να διαγράφεται όχι και τόσο καθαρό. 

(δ)  Το τέταρτο στάδιο, οι κοινωνικές εξεγέρσεις (το είδαμε στο παρελθόν με τη γαλλική και όχι μόνο επανάσταση, η οποία ακολούθησε «νομοτελειακά» τη χρεοκοπία του κράτους), είναι ακόμη σε εμβρυακή κατάσταση, ενώ θα παραμείνει εν πρώτοις, τουλάχιστον για όσο χρονικό διάστημα η ανεργία είναι κάτω από το 10% του ενεργού πληθυσμού, καθώς επίσης όσο δεν υπάρχει  ακόμη «πληθωριστική» έκρηξη – η οποία θα ακολουθήσει, όταν φτάσουν τα νέα τυπωμένα και χωρίς αντίκρισμα χρήματα στις αγορές, αφού καταργήθηκε προ πολλού ο κανόνας του χρυσού και μάλλον δεν πρόκειται να υπάρξει νέο σύστημα σταθερών ισοτιμιών τύπου Bretton Woods / 1944 – 1971.

(ε)  Το πέμπτο στάδιο προβλέπεται να είναι οι πολιτικές ανακατατάξεις (επίσης το είδαμε στο παρελθόν, με την κατάρρευση της  φεουδαρχίας, της βασιλείας κλπ), όπως αυτή που είδαμε πρόσφατα να συμβαίνει στην χρεοκοπημένη Ισλανδία. Οι σημερινές «πολιτικές» έχουν προ πολλού φθαρεί και προφανώς θα υπάρξουν προσπάθειες επαναφοράς παλαιοτέρων οικονομικών μεθόδων ή συστημάτων (Keynes, Marx).

Ο κόσμος θα αναρωτηθεί εάν πράγματι αυτοί που τον κυβερνούν έχουν τις απαιτούμενες γνώσεις, ικανότητες και δεξιότητες ή είναι τελικά «τελείως ανίδεοι των βασικών αρχών της φυσικής επιστήμης και της πολιτικής οικονομίας που κυβερνούν τη σημερινή μας μορφή κοινωνίας, επομένως οι λιγότερο κατάλληλοι να χειριστούν τα πολύπλοκα προβλήματα από κάθε άλλη τάξη» (άρθρο μας: Παγκόσμια πολιτική κρίση: Για μας που ζούμε σήμερα, το μοναδικό πρόβλημα είναι μία παγκόσμια αναδιοργάνωση πάνω σε οικονομικές, μάλλον, παρά σε φθαρμένες πολιτικές γραμμές  31/1/2009). Όλα θα κριθούν τελικά από την απόφαση-απάντηση των «μαζών» σε σχέση με το παραπάνω ερώτημα και την πειθαρχία ή μη στη συμβατική λογική που θα δείξουν.  

 

(στ)  Το έκτο και τελευταίο στάδιο της αλυσιδωτής αντίδρασης θα είναι πιθανότατα οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Κατά την άποψη μας, πρόκειται (εφ' όσον βέβαια συμβεί) για το πλέον επώδυνο και το πιο καταστροφικό σενάριο που μπορούμε σήμερα να φανταστούμε. Εάν πράγματι η ιστορία επαναλαμβάνεται, τότε είναι πιθανόν να έχει το χαρακτήρα ευρύτερων φυλετικών ανακατατάξεων, με βαθύτερο (υποσυνείδητο) θρησκευτικό «φόντο»."

Σήμερα, ένα χρόνο αργότερα δηλαδή, διαπιστώνουμε ότι πιθανότατα βιώνουμε το τρίτο στάδιο της «εξέλιξης» – με τις υπόλοιπες «διαδικασίες», ουσιαστικά όλες μαζί, να «αιωρούνται» επικίνδυνα απειλητικά στο «παγκόσμιο στερέωμα». Ειδικά όσον αφορά τις χώρες του Ευρώ, καθώς επίσης όλες τις υπόλοιπες, οι οποίες προσπαθούν να ενωθούν μεταξύ τους, φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν κάποιους ιδιαίτερους προβληματισμούς, «ιστορικούς» και μη, μεταξύ των οποίων τους εξής :

 

(α)  Οι οικονομικές «διαφοροποιήσεις» εντός της ΕΕ είναι αρκετά μεγάλες

 

Απλά και μόνο η εξέλιξη των αμοιβών των εργαζομένων το τελευταίο τρίμηνο του 2009, σε σύγκριση με το αντίστοιχο του 2008, σε 24 χώρες της ΕΕ, αποδεικνύει την τεράστια μισθολογική διαφοροποίηση τους, η οποία έχει άμεσο αντίκτυπο στην ανταγωνιστικότητα τους:

 

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Μέσες ετήσιες αυξήσεις αμοιβών εργαζομένων στην ΕΕ (4^ο τρίμηνο 2009 – 4^ο τρίμηνο 2008)

 

Χώρα	Διαφορά	Χώρα	Διαφορά
Λιθουανία	-10,8%	Δανία	+1,7%
Εσθονία	-5,8%	Ολλανδία	+2,1%
Λετονία	-5,6%	Λουξεμβούργο	+2,6%
Σλοβενία	-3,6%	Πορτογαλία	+2,8%
Ουγγαρία	-1,1%	Κύπρος	+2,9%
Σλοβακία	-0,7%	Σουηδία	+3,2%
Μάλτα	-0,4%	Ισπανία	+3,4%
Μ. Βρετανία	+0,9%	Ρουμανία	+5,2%
Γερμανία	+1,2%	Τσεχία	+5,4%
Φιλανδία	+1,5%	Πολωνία	+5,7%
Βέλγιο	+1,6%	Αυστρία	+6,5%
Γαλλία	+1,6%	Βουλγαρία	+11,3%

Πηγή: Eurostat

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

 

Η «άνιση» ανταγωνιστικότητα των διαφόρων χωρών μεταξύ τους, σαν αποτέλεσμα των μισθολογικών διαφορών (οι οποίες δυστυχώς δεν συνδέονται «κεντρικά» με την εκάστοτε παραγωγικότητα, για να λειτουργούν σταθεροποιητικά), αλλά όχι μόνο (στην παραγωγικότητα συμμετέχει επίσης το κεφάλαιο, όπως και πολλοί άλλοι παράγοντες), έχει αρκετές άλλες «επιπτώσεις» – όπως για παράδειγμα στις εξαγωγικές «επιδόσεις» της κάθε χώρας.

Έτσι λοιπόν, η «παραγωγική μηχανή» της Ευρώπης, η Γερμανία, ξέφυγε εντελώς από όλες τις υπόλοιπες, με το εξωτερικό της εμπόριο να αναπτύσσεται γρηγορότερα από τη συνολική Οικονομία της (ΑΕΠ) – μεταξύ των ετών 1991 και 2008, οι εξαγωγές αυξήθηκαν κατά μέσον όρο 6,4% και οι εισαγωγές κατά 5,4%, ενώ το ΑΕΠ μόλις κατά 2,9%.  

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Εξέλιξη ΑΕΠ, Εξαγωγών και Εισαγωγών της Γερμανίας

 

Δείκτες	1991-1995	1995-2000	2000-2005	2005-2008	1991-2008
ΑΕΠ	4,80	2,20	1,70	3,60	2,90
Εξαγωγές	3,00	9,30	5,60	7,80	6,40
Εισαγωγές	0,80	9,70	3,10	8,70	5,40

Πηγή: Ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

 

Στην παγκόσμια κατάταξη των εξαγωγικών χωρών, η Γερμανία κατάφερε να διατηρήσει για κάποια χρόνια (το 1990 και μετά από το 2003 έως το 2008) την πρώτη θέση, την οποία για πάνω από 10 έτη, μετά το 1990, κατείχαν οι Η.Π.Α. Προφανώς η επιτυχία της αυτή οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στην ύπαρξη-διεύρυνση της ΕΕ, η οποία της εξασφάλισε μία τεράστια «εσωτερική αγορά» διάθεσης των προϊόντων της. Ο παρακάτω πίνακας είναι χαρακτηριστικός:

 

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙΙ:  Εξαγωγές σε δις $

 

Χώρα	Εξαγωγές 1990	Χώρα	Εξαγωγές 2008
Γερμανία	421,10	Γερμανία	1.465,20
Η.Π.Α.	393,60	Κίνα*	1.428,50
Ιαπωνία	287,60	Η.Π.Α.	1.300,50
Γαλλία	216,60	Ιαπωνία	782,20
Μ. Βρετανία	185,20	Ολλανδία	634,00
Ιταλία	170,30	Γαλλία	608,70
Ολλανδία	131,80	Ιταλία	539,70
Καναδάς	127,60	Βέλγιο	477,00
Βέλγιο – Λουξ.	117,70	Ρωσία	471,80
Χονγκ Κονγκ	82,40	Μ. Βρετανία	458,00

Πηγή:  Ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

* Η Κίνα κατέλαβε το 2009 την πρώτη θέση, ενώ παρουσίασε αύξηση εξαγωγών από 62,1 δις $ το 1990 στα 1,4 τρις $ το 2008 – οι εισαγωγές της αυξήθηκαν από 53,3 δις $ το 1990, στα 1,1 δις $ το 2008,

 

Οι εξαγωγές τώρα της Γερμανίας, κατευθυνόμενες κατά κύριο λόγο στην Ευρώπη (πάνω από 70%), δημιούργησαν πλεονάσματα στην ίδια και τεράστια ελλείμματα στην πλειοψηφία των υπολοίπων οι οποίες, δανειζόμενες για να ανταπεξέλθουν, υπερχρεώθηκαν τελικά (άρθρο μας: Ο ΑΔΥΝΑΜΟΣ ΚΡΙΚΟΣ: Η «εγκληματική εμμονή» της ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας στη διατήρηση της υψηλής τιμής του Ευρώ, απέναντι στα υπόλοιπα «ανταγωνιστικά» νομίσματα του πλανήτη, είναι πολύ πιθανόν να σημάνει την αρχή του τέλους της Ενωμένης Ευρώπης  19/12/2009 ).  

Το γεγονός αυτό οδήγησε φυσικά στη μείωση των εξαγωγών της Γερμανίας (τον Ιανουάριο του 2010 ανήλθαν στο -6,5% από -0,5% που υπολογιζόταν), όπως φαίνεται από τον κατωτέρω πίνακα:     

 

Πίνακας IV: Οι μεγαλύτερες εξαγωγές αγορές της Γερμανίας το 2009, σε δις €

 

Χώρα	Σε δις €	Διαφορά από το 2008
Γαλλία	82,00	-12,6%
Η.Π.Α.	54,00	-24,6%
Ολλανδία	54,00	-17,7%
Μ. Βρετανία	53,00	-17,2%
Ιταλία	51,00	-17,7%
Κίνα	37,00	+7,0%
Ρωσία	21,00	-36,6%
Συνολικές εξαγωγές	808,00	-17,9%

Πηγή: Ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία  

Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

 

Παρά το ότι όμως οι εξαγωγές της Γερμανίας το 2009 περιορίσθηκαν, επειδή οι εισαγωγές μειώθηκαν σχεδόν αντίστοιχα (κατά -16,5%), στα 674 δις €, το πλεόνασμα της χώρας ανήλθε στα 134 δις €, συντηρώντας την ανισορροπία στο «σύστημα»    

 

(β)  Οι νομισματικές ενώσεις έχουν «ιστορικά» περιορισμένη διάρκεια

 

Τα αίτια της αποτυχίας κάποιων διακρατικών ενώσεων, οι οποίες λειτούργησαν στο παρελθόν, θα μπορούσαν να είχαν αναλυθεί επαρκώς, έτσι ώστε να αποφευχθούν τα υφιστάμενα προβλήματα.

Ένα πρώτο παράδειγμα θα ήταν η «Σκανδιναβική νομισματική ένωση» (1873), στην οποία συμμετείχαν η Σουηδία, η Νορβηγία, η Δανία και η Ισλανδία. Τα θεσμικά μέτρα ενσωμάτωσης των τεσσάρων χωρών αμελήθηκαν, η ποσότητα των χρημάτων που «κυκλοφορούσε» η κάθε χώρα οριζόταν από τη δική της επί μέρους Οικονομία και η «σταθερότητα», σχετικά ανάλογη του συμφώνου του Μάαστριχτ, έπαψε κάποια στιγμή να τηρείται. Η ένωση κατέρρευσε τελικά το 1920, μετά από 47 συνεχή έτη λειτουργίας.

Η Ελλάδα ήταν επίσης μέλος μίας τέτοιας «συμμαχίας», η οποία επονομαζόταν «Λατινική νομισματική ένωση» και ιδρύθηκε το 1865 (η χώρα μας εισήλθε λίγο αργότερα, το 1868). Οι υπόλοιπες χώρες ήταν η Ελβετία, το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ιταλία – κατέρρευσε κατά τη διάρκεια του πρώτου παγκοσμίου πολέμου.

Φυσικά η ΕΕ έχει μία πολύ σημαντική διαφορά, σε σχέση με τις προαναφερθείσες νομισματικές ενώσεις: μία κοινή, ευέλικτη αγορά εμπορευμάτων και υπηρεσιών, αντίστοιχη με αυτήν των Η.Π.Α. – τη μοναδική άλλη «ένωση» με τα ίδια τα χαρακτηριστικά. Εν τούτοις, στις Η.Π.Α. είναι αδύνατον να «αποσχισθεί» κάποια Πολιτεία, όπως για παράδειγμα η υπερχρεωμένη Καλιφόρνια, αποδυναμώνοντας το δολάριο – κάτι που δυστυχώς, παρά το ότι θεωρούταν αυτονόητο μέχρι σήμερα στην ΕΕ, έχει πάψει να είναι (το αργότερο μετά τις πρόσφατες, έντονα εγωκεντρικές δηλώσεις της γερμανίδας καγκελαρίου, σε σχέση με την «εκδίωξη» όποιας χώρας δεν τηρεί τους συμπεφωνημένους κανόνες).

Φυσικά, η έξοδος μίας οποιασδήποτε χώρας από την Ευρωζώνη, ακόμη και κάποιας ισχυρής, αποτελεί ένα εντελώς υποθετικό σενάριο, αφού πιθανότατα δεν θα μπορούσε πλέον να επιβιώσει οικονομικά, έχοντας σήμερα απέναντι της το οργανωμένο, αυτονομημένο και πανίσχυρο αδρανές Κεφάλαιο. Όπως έχουμε ήδη αναλύσει (άρθρο μας: ΕΞΟΔΟΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΡΩΖΩΝΗ: Η ιδιαιτερότητα των προβλημάτων ρευστότητας μίας χώρας του Ευρώ, η αντιμετώπιση τους, καθώς επίσης οι πιθανολογούμενες συνέπειες μιας ενδεχόμενης πτώχευσης ενός κράτους μέλους  23/11/2009 ),

"oι παγκόσμιες χρηματαγορές θα αξιολογούσαν πολύ δυσμενέστερα τον κίνδυνο χρεοκοπίας και θα δυσκόλευαν κατά πολύ την παροχή νέων δανείων στο «εξερχόμενο» κράτος – ενώ είναι σχεδόν βέβαιη η συνεχής υποτίμηση του εθνικού νομίσματος της χώρας που εξέρχεται, με καταστροφικές συνέπειες για τις τράπεζες και τους εισαγωγείς της, οι οποίοι, συμβεβλημένοι σε όρους Ευρώ, θα βρισκόταν αντιμέτωποι με τεράστιες διακυμάνσεις της ισοτιμίας του εθνικού τους νομίσματος, γεγονός που θα τους δημιουργούσε δυσανάλογες ζημίες, προβλήματα ρευστότητας κλπ."

Εν τούτοις, με βάση την Ιστορία, χωρίς μία πραγματική πολιτική ενοποίηση, δεν είναι δυνατόν να λειτουργήσουν «μακροπρόθεσμα» οι διακρατικές νομισματικές «συμμαχίες».  Ουσιαστικά λοιπόν η Ευρωζώνη σήμερα, αποτελούμενη από 16 χώρες με κοινό νόμισμα, οι οποίες συμπεριφέρονται (μισθολογικά, δημοσιονομικά κλπ) εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, ευρίσκεται σε «φυγόκεντρη» πορεία, η οποία πολύ δύσκολα θα αντιστραφεί.

Δυστυχώς διαπιστώνεται ότι, αν και οι 23 από τις 27 συνολικά χώρες της ΕΕ «συμφωνούν» σε μία λιγότερο «αυστηρή», περισσότερο «δημοκρατική»  οικονομική πολιτική, οι υπόλοιπες 4 (Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία και Φιλανδία) όχι μόνο διαφωνούν, αλλά κατορθώνουν παραδόξως να επιβάλλουν την «αντιδραστική» θέση τους – ουσιαστικά «απολυταρχικά», αφού αποτελούν χωρίς καμία αμφιβολία τη μειοψηφία.

 Ενδεχομένως λοιπόν η «απόσχιση» τους από την Ευρώπη, σε συνδυασμό με την πολιτική ένωση των υπολοίπων, να ήταν η λύση του προβλήματος – με την σταδιακή υιοθέτηση, εκ μέρους της κάθε μίας από αυτές, του δικού της νομίσματος (Μάρκο, Φιορίνι κλπ.). Φυσικά, σε μία τέτοια περίπτωση, η Γερμανία θα βρισκόταν για μία ακόμη φορά απομονωμένη, χωρίς «πελάτες» – γεγονός που θα την καθιστούσε μάλλον επικίνδυνη (ας μην ξεχνάμε ότι, παρά τις απαγορεύσεις του παρελθόντος, κατόρθωσε να αναρριχηθεί στην 3^η θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές πολεμικού εξοπλισμού).  

Μία δεύτερη λύση, η πλέον ορθολογική κατά την άποψη μας, θα ήταν η άμεση πολιτική ένωση της Ευρωζώνης, με την υιοθέτηση ενός μηχανισμού αναδιανομής των «εισοδημάτων» εντός της, σύμφωνα με το επιτυχημένο παράδειγμα των Η.Π.Α. – υπήρξαν και εκεί αρχικές αντιθέσεις, οι οποίες όμως ξεπεράσθηκαν με τη «βοήθεια» των κρίσεων του 1907 και 1929. Δηλαδή, ένας τρόπος με τον οποίο θα χρησιμοποιούνται τα πλεονάσματα κάποιων χωρών (Γερμανία, Ολλανδία κλπ), έτσι ώστε να εξισορροπούν τα ελλείμματα κάποιων άλλων (Ισπανία, Γαλλία κλπ) – μεταφερόμενα μέσω ενός κεντρικού οργάνου, με έδρα τις Βρυξέλες.   

Ένας τέτοιος ή κάποιος ανάλογος μηχανισμός (άρθρο μας: ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ: Μία διακρατική, προοδευτική «φορολογική» κλίμακα, θα ήταν ίσως η ιδανική «κοινωνική» λύση για την εξομάλυνση των ανισορροπιών και την επίτευξη της ισότητας εντός της Ε.Ε.  16/10/2009), θα καταπολεμούσε τις «εκρηκτικές» ανισορροπίες εντός της Ευρωζώνης, θα διατηρούσε τη συνοχή της και θα ενδυνάμωνε το Ευρώ – το οποίο τότε μόνο θα διεκδικούσε με αξιώσεις την «αναγωγή» του σε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα (με τεράστια οφέλη για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες – κατά πολύ μεγαλύτερα των πλεονασμάτων κάποιων επί μέρους κρατών της, συμπεριλαμβανομένης της επιτυχημένης εξόδου από την κρίση, χωρίς κοινωνικές «αναταραχές», με εξασφαλισμένη την εργασιακή ειρήνη).  

 

(γ)  Η ΕΕ λειτουργεί σαν ένας «ατομικιστικός» συνεταιρισμός

 

Ο σημαντικότερος λόγος που δεν λειτούργησαν σωστά οι συνεταιρισμοί στη χώρα μας (σε αντίθεση με τις ανεπτυγμένες, βόρειες ευρωπαϊκές χώρες), ήταν το ότι, ο εκάστοτε «συνεταίρος» ενδιαφερόταν κυρίως για το δικό του προσωπικό συμφέρον και ελάχιστα, αν όχι καθόλου, για το «κοινό όφελος – για τα θετικά οικονομικά αποτελέσματα δηλαδή του ίδιου του συνεταιρισμού (άρθρο μας: Σύγχρονες τάσεις: Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις του αγροτικού-συνεταιριστικού τομέα στις Ανοιχτές Οικονομίες  20/8/2008).  

Δυστυχώς η ΕΕ, ειδικότερα η Ευρωζώνη, λειτουργεί αντίστοιχα με τους «χρεοκοπημένους» Ελληνικούς συνεταιρισμούς, αφού ο εκάστοτε «εταίρος» ακολουθεί τα δικά του συμφέροντα, ενδιαφερόμενος ελάχιστα για το σύνολο. Απλά και μόνο λοιπόν η εμπειρία των συνεταιρισμών, αναδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος το οποίο, εάν δεν επιλυθεί άμεσα, θα οδηγήσει πολύ σύντομα στη διάσπαση της ενωμένης Ευρώπης, με εξαιρετικά δυσμενή αποτελέσματα για όλους τους συμμετέχοντες – όχι μόνο για τις ελλειμματικές χώρες, αλλά και για τις πλεονασματικές οι οποίες, χάνοντας τους μεγαλύτερους «πελάτες» τους, πολύ δύσκολα θα αντιμετωπίσουν τον παγκόσμιο ανταγωνισμό.      

 

(δ)  Εντός της ΕΕ «αναδύονται» φυλετικές τάσεις από το παρελθόν

 

«Η γαλατική αρρώστια», διαβάζουμε σε γερμανικά έντυπα, τα οποία κατηγορούν τη Γαλλία για απώλεια της ανταγωνιστικότητας της, στην οποία οφείλεται (κατά τα ίδια) η έντονη κριτική που άσκησε πρόσφατα η γαλλίδα υπουργός οικονομικών, στο γερμανικό μισθολογικό dumping (άρθρο μας: ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΨΕΥΔΩΝ ΕΛΠΙΔΩΝ: Οι σχεδιασμοί της Κομισιόν, η ανεξέλεγκτη αποβιομηχανοποίηση και ο ανατροφοδοτούμενος φαύλος κύκλος του χρέους, «προδιαγράφουν» την ολοκληρωτική απώλεια της ανεξαρτησίας μας  29/12/2009).

«Τα συσσωρευμένα οικονομικά προβλήματα της Γαλλίας θυμίζουν τη Γερμανία του 1990», διαβάζουμε, «Η Γαλλία ενοχοποιεί τη Γερμανία για τα δικά της προβλήματα και τα σοβαρότατα δομικά της ελλείμματα, τα οποία δημιουργούν αμφιβολίες ως προς τις δυνατότητες της να τα ξεπεράσει……οι μακροπρόθεσμες προοπτικές της Οικονομίας της είναι δυσμενέστερες από αυτές της Ιταλίας….η Γαλλία αντιμετωπίζει πρόβλημα ακινήτων, αντίστοιχο με αυτό της Ισπανίας….εάν υπήρχε το εθνικό νόμισμα, η Γαλλία θα έπρεπε να υποτιμήσει το Φράγκο κατά -8%, για να εξισορροπήσει την απώλεια της ανταγωνιστικότητας της, ενώ το Μάρκο θα έπρεπε να ανατιμηθεί κατά 12%…..οι Βρυξέλες προβλέπουν ότι το δημόσιο χρέος της γαλατικής Οικονομίας θα ανέλθει στο 177% του ΑΕΠ της το 2030, ενώ το γερμανικό δεν θα ξεπεράσει το 100% του ΑΕΠ….το έλλειμμα του προϋπολογισμού της Γαλλίας, ύψους 8,5% του ΑΕΠ, δεν πρόκειται να μειωθεί στο μέλλον».    

«Φτωχέ Βρετανικέ», διαβάζει κανείς σε άλλα γερμανικά κείμενα, τα οποία όχι μόνο διακωμωδούν την πολιτική της Μ. Βρετανίας, αλλά προβλέπουν ταυτόχρονα την κατάρρευση της. «Το 2010 οι Αγγλοσάξονες πρέπει να εκδώσουν ομόλογα του δημοσίου αξίας 220 δις Στερλινών – για τα επόμενα τρία χρόνια συνολικά τουλάχιστον 550 δις …πάνω από το 10% του ΑΕΠ κοστίζουν πλέον οι τόκοι στη χώρα…ηχούν ήδη οι καμπάνες για την κηδεία της Στερλίνας…..ο μεγάλος δημιουργός χρεών δεν έχει έδρα την Αθήνα, αλλά το Λονδίνο….το έλλειμμα του προϋπολογισμού ξεπερνάει το 12,9% του ΑΕΠ…το ιδιωτικό χρέος των βρετανικών επιχειρήσεων και νοικοκυριών ήταν 5,11 τρις € το 2008, ή ίσο με το 280% του ΑΕΠ, όταν το αντίστοιχο ελληνικό μόλις 225 δις € ή ίσο με το 92% του ΑΕΠ – το γερμανικό 129% του ΑΕΠ….άδεια σαξονικά ταμεία, απαισιόδοξοι πολίτες».

Βέβαια, σύμφωνα με μία γενικότερη εντύπωση που επικρατεί, οι επιθέσεις της Γερμανίας στα γειτονικά της κράτη οφείλονται μάλλον στις προσπάθειες της να αμβλύνει τις αντιθέσεις των υπολοίπων κρατών της ΕΕ, τα οποία της καταλογίζουν μία έντονη επεκτατική πολιτική, δια μέσου της «ειρηνικής διείσδυσης». Σε κάθε περίπτωση, η κυρίαρχη πολιτική τάση της είναι μάλλον «πρωσικής προέλευσης», με υποθάλπουσες ολοκληρωτικές «εκφάνσεις» (άρθρο μας: PAX GERMANICA: Η φτώχεια μίας Δημοκρατίας είναι πολύ καλύτερη από την υλική ευημερία η οποία, καθώς ισχυρίζονται, συνυπάρχει με τον Ολοκληρωτισμό, όπως ακριβώς η ελευθερία είναι καλύτερη από τη δουλεία (Δημόκριτος)  6/3/2010 )     

Επεξηγηματικά εδώ, οι Πρώσοι (σύμφωνα με τον K.Popper ένας λαός σλαβικής καταγωγής – όχι αμιγώς γερμανικός δηλαδή, όπως για παράδειγμα οι Βαυαροί), στήριξαν την επικράτηση τους στη Γερμανία στον Hegel, ο οποίος κατάφερε να γίνει η μεγαλύτερης επιρροής φυσιογνωμία στη γερμανική φιλοσοφία, με την υποστήριξη της «αυθεντίας» του πρωσικού κράτους – δηλαδή, ο πρώτος επίσημος φιλόσοφος του «πρωσσισμού» (η σλαβική προέλευση των Πρώσων, οι οποίοι ουσιαστικά κυριαρχούν στη γερμανική πολιτική σκηνή, είναι ίσως η αιτία του συνεχούς ενδιαφέροντος της Γερμανίας για την περιοχή των Βαλκανίων).

Φυσικά ο Hegel «διέγειρε» τον εθνικισμό στη Γερμανία, ο οποίος βρίσκει απήχηση στα φυλετικά ένστικτα – στο πάθος και την προκατάληψη, όσο και στη νοσταλγική επιθυμία να «απολυτρωθεί» κανείς από την έντονη πίεση της ατομικής υπευθυνότητας, την οποία επιθυμεί να αντικαταστήσει με μία συλλογική ή ομαδική υπευθυνότητα (η συνείδηση πρέπει να αντικατασταθεί από την τυφλή υποταγή στην ηγεσία των «εκλεκτών», με το Κράτος να είναι το παν και το άτομο ένα τίποτα – ανελεύθερο αλλά ασφαλές, χωρίς μεγάλα προβλήματα επιβίωσης).       

 

(ε)  Ο Ελληνικός «αποσταθεροποιητικός» παράγοντας

 

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, πιθανολογούμε ότι αυτό που «συντελείται» σήμερα, είναι ουσιαστικά η σύγκρουση δύο διαφορετικών κόσμων – του κόσμου της Δημοκρατίας και αυτού της Ολιγαρχίας. Μεταξύ των δύο αυτών κόσμων είναι αδύνατον να υπάρξει ποτέ συμβιβασμός, ενώ με την έννοια «Δημοκρατία» εννοούμε τη διασφάλιση της ισότητας, της ελευθερίας και του ατομικισμού του Πολίτη (Περικλής- Μεγάλη Γενιά), ο οποίος καταλαβαίνει πολύ καλά πως η Δημοκρατία δεν μπορεί να εξαντλείται στην χωρίς συγκεκριμένο νόημα αρχή της «διακυβέρνησης» των πολλών, αλλά ότι πρέπει να θεμελιώνεται επάνω στην πίστη στο λόγο (λογική), στον πολιτισμό, στη συλλογικότητα που πηγάζει από τη διασφάλιση της  ατομικότητας, καθώς επίσης στο ανθρωπιστικό ήθος (συνείδηση).

Ενδεχομένως λοιπόν να μην είναι εντελώς τυχαίο το γεγονός ότι, η Ελλάδα ευρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων (άρθρο μας: ΣΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΝΑ: Η Ελλάδα στο επίκεντρο της αμερικανό-ευρωπαϊκής διαμάχης, τα σφάλματα μας, οι «αλλότριες» ευθύνες και ο υπερπληθωρισμός ομολόγων, ο οποίος φαίνεται να εξελίσσεται σε μία καταστροφική πανδημία  23/1/2010) αφού, ανεξάρτητα από τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει, είναι αναμφίβολα η «γενέτειρα» της Δημοκρατίας. Είναι άλλωστε γνωστή η «ρήση», σύμφωνα με την οποία «Η Ελλάδα είναι φτωχό κράτος με πλούσιους πολίτες ενώ, αντίθετα, η Γερμανία είναι πλούσιο κράτος με φτωχούς πολίτες» – όπου η έννοια «πλούσιος» δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την υλική ευημερία.   

Σε κάθε περίπτωση, οι Έλληνες είναι ο πρώτος λαός που «κέρδισε» τη Δημοκρατία, ξεφεύγοντας από το φυλετισμό και ανακηρύσσοντας κυρίαρχο το άτομο – στη μέχρι τότε θέση της φυλής και του «ζωώδους» ενστίκτου. Επομένως, η Ελλάδα θα ήταν φύσει αδύνατον να μην αντιδράσει στις νέες συνθήκες «ολοκληρωτισμού», οι οποίες πιθανότατα διαμορφώνονται εντός της Ευρώπης – αποσταθεροποιώντας υποσυνείδητα το «σύστημα», εν απουσία άλλων αμυντικών «όπλων».

Η Ελλάδα λοιπόν, ευρισκόμενη στην ακριβώς αντίθετη «όχθη», σε σχέση ειδικά με τη Γερμανία (μεταξύ άλλων, πιστή στο αξίωμα του Ricardo: «Το συμφέρον της κοινωνίας δεν μπορεί να βασισθεί πουθενά αλλού, εκτός από την άριστη πραγματοποίηση των συμφερόντων των μελών που την αποτελούν»), συνέβαλλε καθοριστικά στην ανάδειξη του «ευρωπαϊκού σφάλματος», λειτουργώντας ουσιαστικά σαν το λευκό φόντο μίας μαύρης εικόνας.

Βέβαια, οφείλουμε να σημειώσουμε εδώ ότι, η Δημοκρατία απαιτεί τόσο ενημερωμένους, όσο και εκπαιδευμένους Πολίτες, οι οποίοι να «υφίστανται» μία «δια βίου μόρφωση». Στην αντίθετη περίπτωση, παρουσιάζεται ένα τεράστιο «πολιτισμικό έλλειμμα» (πτώση του ήθους, του ύφους, της συμπεριφοράς κλπ), το οποίο διαβρώνει εντελώς το δημοκρατικό βίο (η παρατηρούμενη απειθαρχία, η έλλειψη μεθοδικότητας, η προχειρότητα και τα διάφορα άλλα σημερινά μας ελαττώματα, δεν είναι «συμβατά» με τη Δημοκρατία).        

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Ήδη από το ξεκίνημα της χρηματοπιστωτικής κρίσης είχαμε την άποψη ότι δεν πρόκειται για ένα «μεμονωμένο» φαινόμενο, για την αρχή (ή το τέλος) ενός συνηθισμένου οικονομικού κύκλου – πόσο μάλλον για μία απλή επανάληψη του παρελθόντος (άρθρο μας: ΣΥΣΤΗΜΙΚΕΣ ΑΝΑΤΑΡΑΞΕΙΣ: Η ελπίδα μας για μία αυτόνομη κοινωνία, τα τρία διαδοχικά στάδια της ύφεσης, η εξέλιξη της παγκόσμιας αναδιανομής εισοδημάτων, οι διεθνείς εξαρτήσεις και το δίλλημα της Ευρώπης  2/10/2009).. Θωρήσαμε ότι πρόκειται για ένα γεγονός ευρύτερης σημασίας, το οποίο δεν θα έχει μόνο «υλικές» συνέπειες για όλους μας.  

Κατά τη γνώμη μας, με κριτήριο αυτά που ήδη φαίνεται καθαρά ότι συμβαίνουν, η παρούσα οικονομική κρίση θα καταγραφεί σαν ένα ιδιαίτερο σημείο καμπής στην Ιστορία. Οι «φυγόκεντρες εξαρτήσεις» που έχουν «εξ ανάγκης» δημιουργηθεί, οι ενδεχομένως απλές εξαρτήσεις, καθώς επίσης οι «κεντροφόρες», δεν μπορεί παρά να οδηγήσουν σε αλλαγές «συσχετισμών» οι οποίες, αθροιζόμενες στα μεγάλα οικονομικά αδιέξοδα (αυτονόμηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, νέα χρηματιστηριακά όπλα μαζικής καταστροφής, υπερχρέωση των κρατών, πιστωτική παγίδα, ετεροβαρές ρίσκο κλπ) που παρατηρούνται, θα προκαλέσουν πιθανότατα έντονες πολιτικές αντιδράσεις, ποικίλες κοινωνικές αναταραχές και ευρύτερες «διακρατικές» αναταράξεις.   

Ειδικά όσον αφορά τη χώρα μας, γνωρίζοντας ότι μόνο οι μεγάλες κρίσεις, οι δημιουργικές καταστροφές καλύτερα λειτουργούν «εξυγιαντικά» (Schumpeter), θεωρούμε ότι της προσφέρεται επιτέλους μία τεράστια ευκαιρία για να επιλύσει προβλήματα δεκαετιών.

Εν τούτοις οι Έλληνες, σχεδόν στο σύνολο τους, δεν πιστεύουν ότι είναι δυνατόν να αλλάξουν τα πράγματα, ότι θα καταπολεμηθεί η διαφθορά, θα σταματήσει η διαπλοκή, θα ελέγχεται από τους Πολίτες η δημόσια διοίκηση, θα είναι διαφανής η χρηματοδότηση των πολιτικών κομμάτων, θα υπάρξει ουσιαστική πρόοδος και θα τιμωρηθούν παραδειγματικά αυτοί οι «πολιτικοί εγκληματίες», οι οποίοι έφεραν τη χώρα στα πρόθυρα της χρεοκοπίας.

Επίσης δεν πιστεύουν ότι έχουν (ή ότι θα έχουν ποτέ) μία ικανή κυβέρνηση, η οποία μπορεί πραγματικά να οδηγήσει την Ελλάδα με ασφάλεια στο μέλλον. Όπως πάντοτε, φαίνεται ότι περιμένουν να εμφανισθεί εκείνος ο «εκλεκτός ηγεμόνας», ο λευκός ιππότης καλύτερα, ο οποίος θα αλλάξει ως δια μαγείας όλα τα πράγματα – χωρίς καθόλου να απαιτηθεί η δική τους συμμετοχή, πόσο μάλλον η προσπάθεια.

Κατά την άποψη μας, οι παραπάνω διαπιστώσεις αποτελούν το μεγαλύτερο κίνδυνο για τη χώρα μας αφού, εάν δεν αλλάξει η συγκεκριμένη «μοιρολατρία», θα λειτουργήσει δυστυχώς σαν «αυτεκπληρούμενη προφητεία», «διαγράφοντας» κάθε είδους προσπάθειες επίλυσης των προβλημάτων και «αντιστροφής της τάσης».

Θεωρούμε λοιπόν ότι, εάν παραμείνουμε στη «στείρα αυτοκριτική», καθώς επίσης εάν ο κάθε Έλληνας δεν αναλάβει προσωπικά την ευθύνη της αλλαγής, εάν δηλαδή δεν αναρωτηθεί τι ακριβώς μπορεί να κάνει ο ίδιος, στο δικό του «μικρόκοσμο», έτσι ώστε να υπάρξει πρόοδος, πολιτισμός και επιστροφή στο «επίπεδο» εκείνης της χώρας, η οποία έθεσε τις βάσεις της Δημοκρατίας «εξημερώνοντας τον άνθρωπο», τότε δυστυχώς θα έχει δίκιο – δεν θα υπάρξει καμία αλλαγή και δεν πρόκειται να ξεφύγουμε ποτέ από το τέλμα.

Επιθυμώντας να ολοκληρώσουμε με κάτι πιο αισιόδοξο, σε σχέση με το «Ελληνικό θέμα» και τους γενικότερους ευρωπαϊκούς προβληματισμούς, αναφέρουμε ένα μικρό κείμενο του Στέφαν Τσβαϊχ: «Μπροστά σε κάθε συλλογική δύναμη το άτομο, αν είναι σταθερό και αποφασισμένο, σχεδόν πάντα στο τέλος γίνεται πιο ισχυρό από οποιοδήποτε σύστημα…. η δύναμη συχνά φοβάται περισσότερο το θύμα, από όσο το θύμα φοβάται τη δύναμη».     

Βασίλης Βιλιάρδος (copyright), Αθήνα, 21. Μαρτίου 2010,

viliardos@kbanalysis.com 

  

* Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου (χρηματοοικονομικά, στρατηγικός σχεδιασμός). 

 

ΠΗΓΗ: Το άρθρο δημοσιεύεται και με τη συναίνεση του συγγραφέα,  http://www.x-hellenica.gr/PressCenter/Articles/1710.aspx

Οι Ανθρωποφύλακες

 

Του Γιάννη Ποταμιάνου

 

 

Παραμονεύουν στις σκιές

Είναι παντού

Ελλοχεύουν στα στενά

και στους παράδρομους

των λεωφόρων

Αρματωμένοι την απάθεια

Με σιδερένια πρόσωπα

Και άδειο βλέμμα

Ενδύονται την ανωνυμία τους

φορώντας την ομοιότητα

Κράνη ασπίδες και περικνημίδες

Σκαπάνη η δύναμή τους

 

Ανασύρει το απωθημένο ζώο

Αφηνιασμένοι ταύροι

Ρουθουνίζουν φωτιές

Καλπάζουν μέσ' τα σύννεφα

δύσοσμης  σκόνης

Ξεκοιλιάζουν τη μάνα τους

Τσακίζουν τ' αδέλφια τους

ανενδοίαστα

Και σαν συντρίψουν τα όνειρα

Αλλάζουν το φιδίσιο δέρμα τους

 

Για να χωθούν αγνώριστοι

Βαθιά στις κρύπτες

της συνείδησής μας

Οι αγαθοί φρουροί της τάξης

Τείνουν υποκριτικά, χείρα βοηθείας

Στους αδύναμους που συνέτριψαν

την προηγούμενη ημέρα

 

                                         23 Φεβρουαρίου 2010, Γιάννης Ποταμιάνος

Εκπαίδευση και ετερότητα: Αθ. Ε. Γκότοβου

 

Μια αντι-συστημική ματιά στην εκπαίδευση μειονοτήτων/μεταναστών

 

Του Παναγιώτη Καρακολίδη*

 

 

Στη δίνη της οικονομικής κρίσης η ελληνική κοινωνία σε ένα μεγάλο μέρος της εισέρχεται παραζαλισμένη από την αυτιστική της ιδιωτεία, τη μακρόχρονη υπερκατανάλωση και την υπερέκθεση σε μεγάλες δόσεις τηλεοπτικής βλακείας. Η έμμεση και άμεση λεηλασία των μισθών είναι γνωστή και ήδη αισθητή, ταυτόχρονα όμως και με τη μέθοδο του αντιπερισπασμού η κυβέρνηση εισάγει με κάθε προχειρότητα ζητήματα αυτοδιοικητικής αναδιάρθρωσης (Καλλικράτης), μεταναστευτικής πολιτικής και εκπαίδευσης, ενώ η υπουργός (μόνο) Παιδείας καμαρώνει για την πιλοτική εφαρμογή της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας των μεταναστόπουλων.

Καθώς, λοιπόν, στο μυαλό μας στροβιλίζουν όλες αυτές οι έννοιες του παιδαγωγικού συρμού, η «ανοχή προς τον Άλλον», «πολυπολιτισμική εκπαίδευση», «διαπολιτισμικότητα», «σεβασμός του πολιτισμικά διαφορετικού», αναζητήσαμε στο βιβλίο του καθηγητή Παιδαγωγικής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΓΚΟΤΟΒΟΥ, με τίτλο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ. Ζητήματα Διαπολιτισμικής Παιδαγωγικής», εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα, 2003, ένα χρήσιμο εργαλείο, για να ξεδιαλύνουμε τα πράγματα. Μπορεί οι «πολιτικά ορθές» απόψεις στην επιστήμη της Αγωγής με κύριους φορείς το δίδυμο Φραγκουδάκη- Δραγώνα να μην είναι απλώς ακαδημαϊκή μόδα, αλλά να έχουν περιβληθεί και με τη δύναμη της εξουσίας και οι «άδειες» κορώνες του ΛΑ.Ο.Σ να τις νομιμοποιούν στη συνείδηση της κοινής γνώμης, ωστόσο το βιβλίο του καθηγητή Γκότοβου προσφέρει έναν νηφάλιο επιστημονικό αντίλογο σ' αυτές, αναδεικνύοντας θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής που φωτίζουν τόσο την εκπαίδευση των μεταναστών όσο και τη μειονοτική εκπαίδευση στη Θράκη.

Ανακαλύπτουμε στις σελίδες του βιβλίου ότι υπάρχει και άλλη σχολή σκέψης στο ελληνικό και ακαδημαϊκό περιβάλλον της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης, κατά την οποία το σχολείο μετέρχεται ενιαίες διαδικασίες και μεταδίδει ενιαίες αξίες σε όλους τους μαθητές (διαφορετικούς ή όχι, γλωσσικά, θρησκευτικά, πολιτισμικά, εθνοτικά), προετοιμάζοντάς τους για μια κοινωνία «με ενιαία λογική» και ανάμειξη στο κοινωνικο-οικονομικό πεδίο και όχι για παράλληλες κοινωνίες. Τώρα βέβαια, γιατί η πολυπολιτισμική σχολή σκέψης αποτελεί σήμερα ιδεολογικό μονοπώλιο, είναι ένα ερώτημα που πρέπει να μας προβληματίσει για τον ρόλο της επιστήμης, των διανοουμένων και των ΜΜΕ σήμερα.

Στη συνέχεια ο συγγραφέας θέτει κάτω από τη βάσανο της λογικής και της επιστημονικής έρευνας τα κυρίαρχα αξιώματα των παιδαγωγών της πολυπολιτισμικής πλευράς. Αμφισβητεί το δόγμα περί ισοτιμίας των πολιτισμών  που παραπέμπει στη θεωρία της πολιτισμικής σχετικότητας και που απαγορεύει κάθε αξιολογική ιεράρχηση των πολιτισμών. Παραβλέπει, βέβαια, η άποψη αυτή ότι και η κατάταξη των πολιτισμών σε ισότιμες θέσεις είναι μια μορφή αξιολόγησης και ότι για την περίπτωση των μεταναστών «η απόφασή τους να εγκαταλείψουν προσωρινά ή μόνιμα την αρχική τους κοιτίδα, η οποία αδυνατεί να αντιμετωπίσει κεφαλαιώδους σημασίας ανάγκες τους, αποτελεί έμπρακτη κριτική στη θέση περί ισοτιμίας των πολιτισμών». Κατά το ίδιο τρόπο πιστεύει πως στο σχολείο δεν είναι δυνατόν να συμβιώνουν όλοι οι αξιακοί κώδικες, ειδικά οι αντιφατικοί και ασύμβατοι με τις δοκιμασμένες παραδοσιακές εθνικές αξίες (π.χ ποια θέση μπορούν να έχουν στο δημοκρατικό ευρωπαϊκό σχολείο αξίες του οποιουδήποτε θρησκευτικού φονταμενταλισμού;). Κριτική ασκεί και στη θέση της Φραγκουδάκη/Δραγώνα περί εθνοκεντρισμού του ελληνικού σχολείου, τονίζοντας ότι απλώς το ελληνικό σχολείο δίνει (κακώς) υπερβολικά μεγάλη έμφαση στο αρχαίο παρελθόν, ενώ τα άλλα σύγχρονα κράτη χρησιμοποιούν μια έμμεση και εξυπνότερη εκδοχή του εθνοκεντρισμού, υποβαθμίζοντας την αξία άλλων κρατών . Άλλωστε ο εθνοκεντρισμός είναι ως ένα βαθμό θεμιτός, αφού τα εθνικά κράτη είναι (ακόμη) κυρίαρχα και γνωρίζουμε (ακόμη) τον κόσμο ξεκινώντας από την πόλη, την περιοχή μας, το κράτος μας κ.τ.λ., ενώ η ρομαντική προσφυγή σε μια διεθνιστική οπτική θα σημαίνει στην ουσία ανάδειξη των κυρίαρχων (οικονομικά και στρατιωτικά) εθνικών κρατών (Η.Π.Α., Γερμανία, Αγγλία κ.τ.λ.) που δεσπόζουν στη διεθνή σκηνή.

Ο συγγραφέας, επίσης, ελέγχει και την προσπάθεια των ιστορικών, οι οποίοι στα πλαίσια της διαπολιτισμικής αγωγής γράφουν μια «ισορροπημένη» σχολική ιστορία απαλείφοντας κάθε αγκάθι του παρελθόντος, που μπορεί να δηλητηριάσει τις σχέσεις σύνοικων κοινοτήτων ή γειτονικών εθνών. Θεωρεί κάθε τέτοιο εγχείρημα, όπως ήταν και το αλήστου μνήμης Ρεπούσειο «πόνημα», δημοσιοσχετίστικη και επιφανειακή ιστοριογραφία, η οποία δεν οξύνει το ιστορικό κριτήριο των μαθητών, αντίθετα τους καθιστά ευάλωτους σε κάθε φιλοπόλεμη και γενικά υποβολιμαία μελλοντική προπαγάνδα.

Από το στόχαστρο του συγγραφέα δεν ξεφεύγει και η σημερινή νευρωτική υπερευαισθησία και η εμμονή των Μ.Κ.Ο και όλων των υπερασπιστών των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «στην καταδίκη της αφομοίωσης του διαφορετικού». Έτσι, όμως, δαιμονοποιείται η μικρή ή μεγάλη προσαρμογή του μετανάστη στο επίπεδο της δημόσιας οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής σφαίρας και ενισχύεται η περιθωριοποίηση κοινοτήτων και μειονοτήτων, ακόμα και οι αποσχιστικές τους τάσεις, με το παράδοξο αποτέλεσμα οι «προοδευτικές» θεωρίες περί πολυπολιτισμικότητας να συμπίπτουν με τη συντηρητική περιχαράκωση στα μουσουλμανικά γκέτο της Ευρώπης. Χάρη στην ενδυνάμωση όλων αυτών των διαχωριστικών γραμμών κάνει πολιτική καριέρα ένας εσμός από νομικούς υπερασπιστές των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μ.Κ.Ο., προστατών μειονοτικών δικαιωμάτων, αλλά και ακροδεξιών θιασωτών του εθνοφυλετικού ρατσισμού και «της καθαρότητας της φυλής».

Προς το τέλος του βιβλίου ο συγγραφέας πραγματεύεται ζητήματα περισσότερο …Θρακικά. Έχοντας καταγεγραμμένη την εμπειρία των εκπαιδευτικών συστημάτων των Η.Π.Α, Καναδά, Αυστραλίας και χωρών της Ευρώπης και αναλύοντας τα εμπειρικά δεδομένα των ερευνών σ' αυτές τις χώρες, θεωρεί πως τα δίγλωσσα προγράμματα στο σχολείο οδηγούν σε υψηλά ποσοστά σχολικής αποτυχίας και πως η μητρική γλώσσα πρέπει επικουρικά να λειτουργήσει, για να στηρίξει την κατάκτηση του ενιαίου γλωσσικού οργάνου. Αν στοχεύουμε, λοιπόν, σε μια συνεκτική, ειρηνική κοινωνία χωρίς συγκρουσιακές και φυγόκεντρες τάσεις, οφείλουμε να σχεδιάσουμε από την αρχή τη μειονοτική και διαπολιτισμική εκπαίδευση, χωρίς ξεχωριστά σχολεία και το εκπαιδευτικό απαρντχάιντ του σημερινού μειονοτικού δημοτικού σχολείου στη Θράκη μας, το οποίο σχεδιάζεται να επεκταθεί και στα νηπιαγωγεία.

Το άλλο θρακικό ζήτημα που θίγεται είναι τα μέτρα θετικής διάκρισης. Ο συγγραφέας αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι τα μέτρα αυτά, όπως είναι η ποσόστωση στην κάλυψη θέσεων στις πανεπιστημιακές σχολές από μουσουλμάνους υποψήφιους φοιτητές, είναι προβληματικά, γιατί παρά «το βραχυπρόθεσμο όφελος των αδικημένων» επιβεβαιώνουν τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα των ομάδων, επικυρώνουν τις υφιστάμενες διαχωριστικές γραμμές, διαιωνίζουν τα λάθη του παρελθόντος, αφού δημιουργούν ενοχές στους μαθητές της πλειονότητας απέναντι στους μειονοτικούς για ενέργειες προηγουμένων γενεών, αναζωπυρώνουν τον ρατσισμό ένθεν κακείθεν και τελικά καταστρατηγούν τη βασική δημοκρατική αρχή της αξιοκρατίας για χάρη της κοινωνικής ισορροπίας, την οποία όμως τελικά δεν επιτυγχάνουν.

Η τελική πρόταση διαπολιτισμικής αγωγής του συγγραφέα συνοψίζεται στην ανάγκη να διευρυνθεί η έννοια της ελληνικότητας ως συλλογικής ταυτότητας, χωρίς να αυτοκαταργηθεί, και να «αγκαλιάσει» τις «μερικές» ταυτότητες των μεταναστών και μειονοτήτων, οι οποίες φυσικά δεν θα υπονομεύουν ούτε θα είναι ανταγωνιστικές στην κύρια συλλογική ταυτότητα. Η δια-πολιτισμική εκπαίδευση (όπου η πρόθεση διά- δείχνει την κινητικότητα μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων και την οικοδόμηση ενιαίας ταυτότητας) μπορεί να βασιστεί στις έννοιες της συμμετοχής στο κοινωνικό γίγνεσθαι και στο παραγόμενο προϊόν της εθνικής κοινότητας, της ισότητας εκπαιδευτικών (και μετέπειτα εργασιακών) ευκαιριών και της ευθύνης που απορρέει από το «ανήκειν» σε μια συλλογικότητα.

Επομένως, από την αντιπαράθεση των δύο σχολών σκέψης στη διαπολιτισμική εκπαίδευση, της πολυπολιτισμικής και εθνοαποδομητικής από τη μία και της εκσυγχρονισμένης εθνικής από την άλλη, μπορούμε να πούμε ότι η σύγκρουση ανάγεται σε ένα γενικότερο επίπεδο αφορά στη σύγκρουση του μοντέλου του εθνικού κράτους με αυτό της πολυεθνικής αυτοκρατορίας και διαπερνά τις περισσότερες ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Βλέποντας όμως τα σημερινά εθνικά κράτη να είναι ακμαία, παρότι έχουν εκχωρήσει ορισμένες εξουσίες τους εισερχόμενα σε συνασπισμούς κρατών, δεν είναι παραλογισμός να σχεδιάζουμε μια εκπαίδευση που να αποδομεί την ενιαία εθνική και συλλογική ταυτότητα, όταν οι μαθητές πρόκειται να εισέλθουν σε ένα τέτοιο ενιαίο, εθνικό πρώτα και μετά διεθνές, περιβάλλον;

Πρόκειται για πολύ επίκαιρα και προκλητικά θεωρητικά αλλά και άμεσα πρακτικά ζητήματα κοινωνικής και πολιτικής αντίληψης του κόσμου, τα οποία θα φροντίσουμε να τα συζητήσουμε και σε ζωντανές εκδηλώσεις – συζητήσεις στο εγγύς μέλλον, αν αυτό είναι εφικτό.

 

* Ο Παναγιώτης Καρακολίδης είναι φιλόλογος στη Ροδόπη.

 

Μάρτιος 2010