Περιμένοντας, μάταια, σωτηρία

Του Δημήτρη Καζάκη*

Με την κ. Μέρκελ να προ­εξοφλεί ότι η Σύνοδος Κορυφής του Eurogroup στις 21.7 δεν πρόκειται να παραγάγει κανένα «εντυπωσιακό αποτέλεσμα», περιμένουμε για άλλη μια φορά τους ευρωκρατούντες να μας «σώσουν».

«Δεν πρόκειται να υπάρξει κανένα εντυπωσιακό βήμα» αυτή την εβδομά­δα, είπε η κ. Μέρκελ σε δημοσιογρά­φους στο Ανόβερο της Γερμανίας την Τρίτη (19.7). «Αφορά αποκλειστικά τη δημιουργία μιας ελεγχόμενης, συνθε­τικής διαδικασίας σταδιακών βημάτων και μέτρων».

Το τι εννοεί η κ. Μέρκελ με τη δήλωση αυτή, προσωπικά αμφι­βάλλω αν γνωρίζει επακριβώς και η ίδια. Κι αυτό γιατί το πρόβλημα του χρέ­ους της Ελλάδας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί εντός της ευρωζώνης. Ούτε της Ιρλανδίας ούτε της Πορτογαλίας. Ιδίως από τη στιγμή που οι επιτοκιακές αποδόσεις των ομολόγων της Ισπανίας και της Ιταλίας έχουν αισίως ξεπεράσει κατά πολύ το 6%. Βρίσκονται δηλαδή στο επίπεδο που βρίσκονταν τα επιτό­κια της Ελλάδας λίγο πριν από την προ­σφυγή στον «μηχανισμό στήριξης» και το μνημόνιο.

Μεθόδευση χρεοκοπίας

Δεν νομίζω ότι υπάρχει Έλληνας που να μην έχει πειστεί πια ότι η χώρα θα πτωχεύσει. Αργά ή γρήγορα. Απλώς οι ευρωκράτες και οι τραπεζίτες συζητούν τον τρόπο, τη μεθόδευση της πτώ­χευσης. Θα είναι σειρά «πιστωτικών επεισοδίων» ή «επιλεκτικών πτωχεύ­σεων», δηλαδή επιλεκτικής άρνησης πληρωμής σειράς υποχρεώσεων προς το εσωτερικό ή το εξωτερικό; Όπως και να έχει, με όποια μορφή κι αν έρ­θει, η πτώχευση για τον πληθυσμό, την κοινωνία και την οικονομία είναι μία. Οι μεθοδεύσεις μπορεί να αλλάζουν, αλ­λά το γεγονός παραμένει αναλλοίωτο, όπως κι αν το ονοματίσουν.

Κι όσο ο μέσος Έλληνας προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει, τόσο περισσότερο μπερδεύεται από έναν άγριο επικοινωνιακό πόλεμο που διεξάγεται ενάντια στην κοινή λογική του. Από τη μια, έχεις μια κυβέρνηση που δεν έχει επιβεβαιωθεί σε τίποτε, αλλά συνεχί­ζει να ισχυρίζεται ότι οι επιλογές της εί­ναι μονόδρομος. Κι από την άλλη, ένα ολόκληρο σύστημα προπαγάνδας που θεωρεί «καταστροφολογία» οτιδήποτε ξεφεύγει από τα άνωθεν διατεταγμένα πλαίσια.

Διατεταγμένη ανοησία

Ας ξεφύγουμε από την αφόρητη ελαφρότητα της διατεταγμένης ανοη­σίας που σερβίρεται επίσημα εν είδει μουρουνέλαιου για πνευματικά ασθε­νείς και ας μιλήσουμε καθαρά. Η Ελλά­δα είναι αδύνατον να ξεφύγει από την πτώχευση εντός της ευρωζώνης. Ό,τι κι αν σκαρφιστούν οι τραπεζίτες και οι ευρωκράτες. Κι αυτό γιατί είναι αδύνα­τον το χρέος να γίνει βιώσιμο και προ­παντός διαχειρίσιμο εντός ευρωζώνης.

Είναι τόσο απλά τα πράγματα.

«Μην ανησυχείτε» διαβεβαιώνουν οι σώφρονες δημοσιογραφούντες επί παντός επιστητού. Έχουμε την επίσημη διαβεβαίωση της τρόικας, του ΔΝΤ, της Ε.Ε. και της ΕΚΤ ότι η Ελλάδα δεν πρό­κειται να πτωχεύσει. Κι επομένως όποι­ος ισχυρίζεται κάτι διαφορετικό είναι «καταστροφολόγος» και «γραφικός». Δεν ξέρω αν έχετε παρακολουθήσει συζητήσεις «ειδημόνων», οι οποίοι, αφού επαναλάβουν όλα τα γνωστά και χιλιοειπωμένα κλισέ που ακούμε εδώ και δυο τουλάχιστον δεκαετίες για το σπάταλο κράτος και τις υπερβολικές απαιτήσεις της κοινωνίας, καταλήγουν στο εξής αμίμητο: «Δεν θα μας αφή­σει η Ε.Ε. να πτωχεύσουμε!». Σε ιδιωτι­κές συζητήσεις, μάλιστα, κλείνουν και το μάτι πονηρά. Το «επιχείρημα» αυτό απογειώνει την απάντηση στο ερώτη­μα αν θα πτωχεύσει η Ελλάδα, από τη ζωντανή πραγματικότητα, στη σφαίρα της φαντασίας και της μεταφυσικής. Είναι το ίδιο με το να ακούς έναν γιατρό να σου λέει ότι η τύχη του ασθενούς βρίσκεται στα χέρια του Υψίστου. Μό­νο που στη δική μας περίπτωση η χώ­ρα βρίσκεται στα χέρια μιας συμμορίας από σκιτζήδες και τσαρλατάνους, που υπηρετούν τα πιο άνομα συμφέροντα της αγοράς.

Ο «μηχανισμός στήριξης»

Τι απέφερε ο «μηχανισμός στήρι­ξης»; Μας έκανε καλό ή μας χαντάκω­σε ακόμη περισσότερο; Ας δούμε τα δεδομένα. Το εκτεταμένο παιχνίδι με τις τοποθετήσεις στα ελληνικά ομόλο­γα προηγήθηκε του μνημονίου, πυροδοτώντας τεράστιους τζίρους. Οι κερ­δοσκόποι βγήκαν από αυτό το παιχνίδι των τοποθετήσεων με κέρδη άνω των 17 δισ. ευρώ. Με την επιβολή του μνημονίου, δί­νεται η ευκαιρία στους μεγάλους κατό­χους των ελληνικών ομολόγων να κρα­τήσουν τα πακέτα τους περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία για κερδοσκο­πία υπό καθεστώς προστασίας του «μηχανισμού στήριξης». Αυτός είναι ο κύρι­ος λόγος που ο τζίρος αγοραπωλησιών ελληνικών ομολόγων πέφτει ξαφνικά πολύ χαμηλά. Οι μεγάλες τράπεζες και οι επενδυτές κεφαλαίων βρήκαν μια θαυμάσια ευκαιρία να κερδίζουν από τα ελληνικά ομόλογα, «σορτάροντας» συγκεκριμένους τίτλους και αποκομί­ζοντας σημαντικά κέρδη. Με τον τρό­πο αυτό δεν ένιωσαν και καμιά ιδιαίτε­ρη πίεση να ξεφορτωθούν τα ομόλογα από την κατοχή τους.

Η τακτική αυτή οδήγησε σε μια εντυπωσιακή υποβάθμιση τα ελληνι­κά ομόλογα. Με το μνημόνιο και τον «μηχανισμό στήριξης» το επιτόκιο του 3ετούς ομολόγου από 7,80% τον Μάιο του 2010 εκτινάχθηκε στο 23,67% τον Απρίλιο του 2011. Δηλαδή υπερτριπλασιάστηκε! Το επιτόκιο του 10ετούς ομολόγου το ίδιο χρονικό διάστημα εκτινά­χθηκε από το 7,74% στο 15,59%, δη­λαδή σχεδόν διπλασιάστηκε. Πώς είναι δυνατόν να θεωρεί κανείς ότι είχαμε «θετικά αποτελέσματα», όταν είχαμε μια τέτοια κατρακύλα; «Δεν ανταποκρίθηκαν οι αγορές» λέει η κυβέρνηση. Γιατί δεν ανταποκρίθηκαν; Ανταποκρί­θηκαν μια χαρά.

Η αναδιάρθρωση

Η κυβέρνηση και η τρόικα προσέφε­ραν μια απίστευτη ευκαιρία στις αγορές να κερδοσκοπήσουν με τα ελληνικά ομόλογα και αυτές ανταποκρίθηκαν με το παραπάνω. Με άλλα λόγια, η περίο­δος του μνημονίου όχι μόνο επιδείνωσε την εικόνα της Ελλάδας στις αγορές, αλ­λά οδήγησε τη χώρα πιο κοντά στην επί­σημη πτώχευση. Το γεγονός ότι τον Απρίλιο του 2011 το 3ετές ομόλογο είχε χάσει σχεδόν 40% της ονομαστικής αξίας του, το 10ετές σχεδόν το 44% της ονομαστικής αξίας του και το 30ετές σχεδόν το 50% της ονομαστικής αξίας του, δεν αφήνει πολλά περιθώρια στους μεγάλους κα­τόχους των ελληνικών ομολόγων να δεχτούν μια αναδιάρθρωση του χρέους. Κι αυτό γιατί σε αυτές τις συνθήκες θα αναγκαστούν να δεχτούν μεγάλο «κού­ρεμα».

Γιατί να το κάνουν;

Αυτό που έχουν να κάνουν, είναι να εκβιάζουν για μια νέα χρηματοδοτική στήριξη προς την Ελλάδα, ώστε να συ­νεχίσουν να παίζουν τα παιχνίδια τους. Από ’κεί και πέρα κρατούν τα πακέτα των ομολόγων τους και ελπίζουν πως στο τέλος θα κατορθώσουν να αποσπά­σουν μια πολύ καλή συμφωνία από τη χρεοκοπημένη Ελλάδα με τη βοήθεια της ΕΚΤ. Κι έτσι η τραγωδία της χρεοκο­πίας θα συνεχίζεται μέχρις ότου η πτώ­χευση γίνει από τα ίδια τα πράγματα αναπόφευκτη.

Οι τράπεζες χρωστάνε

Το αναπόφευκτο της πτώχευσης συν­δέεται γενικότερα και με την κατάστα­ση του εγχώριου πιστωτικού συστήμα­τος. Παρά την άνοδο του εξωτερικού χρέους των τραπεζών, που το 2010 έφτασε τα 115,2 δισ. ευρώ, οι ανάγκες ρευστότητας εκτινάχθηκαν.

Το 2010 οι εγχώριες τράπεζες άντλη­σαν ρευστότητα από το ευρωσύστημα τουλάχιστον 87,1 δισ. ευρώ. Με τον τρόπο αυτό το συνολικό χρέος των τραπε­ζών έχει εκτιναχθεί για το 2010 άνω των 202,3 δισ. ευρώ. Αν σκεφτεί κανείς ότι το σύνολο των καταθέσεων ταμιευτη­ρίου και προθεσμίας που τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις έχουν τοποθετήσει στις εγχώριες τράπεζες το 2010 ανήλ­θαν σε 185,9 δισ. ευρώ, τότε τίθεται ένα σοβαρό ερώτημα για την ίδια τη βιωσι­μότητα του τραπεζικού συστήματος.

Πώς θα αναχρηματοδοτήσουν οι τρά­πεζες το χρέος τους;

Οι καταθέσεις πέφτουν διαρκώς. Μόνο το 2010 έκαναν φτερά πάνω από 25 δισ. ευρώ καταθέσεις ταμιευτηρίου και προθεσμίας σε σχέση με το 2009. Ενώ το 2011 μειώνονται με ρυθμό 4-5 δισ. ευρώ ανά μήνα. Υπολογίζεται επί­σης ότι περίπου το 30% των δανείων που έχουν χορηγήσει οι τράπεζες δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί σε τακτική βά­ση. Οι μεγάλες τράπεζες επιχείρησαν στα τέλη του περασμένου χρόνου να τιτλοποιήσουν μέρος των δανείων που έχουν χορηγήσει, με σκοπό να αντλή­σουν ρευστότητα από τις αγορές. Όμως οι απανωτές υποβαθμίσεις της πιστο­ληπτικής τους αξιοπιστίας από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης απέτρεψαν αυτό το σχέδιο.

Μετά και τις τελευταίες υποβαθμί­σεις οι τίτλοι των εγχώριων τραπεζών και του ελληνικού Δημοσίου δεν γίνο­νται πλέον δεκτοί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Έτσι ή αλλιώς η ΕΚΤ δεν είναι σε θέση πια να τροφοδοτήσει με ρευστότητα τις τράπεζες. Αυτός εί­ναι ένας από τους λόγους που ανεβά­ζει σταδιακά τα επιτόκια σαν αντικίνητρο προς τις τράπεζες. Ο μόνος τρόπος που έχει μείνει στις εγχώριες τράπεζες για να χρηματοδοτούνται είναι οι εγγυ­ήσεις του ελληνικού Δημοσίου. Όμως το άνοιγμα είναι τεράστιο και πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί άμεσα. Πώς θα γίνει αυτό; Κανείς δεν γνωρίζει. Το πιθανότερο είναι να γίνει με τον τρόπο που το κάνει και η Ιρλανδία. Περνώντας δηλαδή τα χρέη των τραπε­ζών στον κρατικό προϋπολογισμό. Μπορεί να γίνει αυτό με τα χάλια του δημόσιου χρέους που έχει το ελληνικό κράτος; Μάλλον όχι. Οι καθαρές δα­νειακές ανάγκες του Δημοσίου για το 2011 ανέρχονται σχεδόν σε 76 δισ. ευρώ. Από αυτά θα δοθούν από την τρόι­κα τα 46,5 δισ. ευρώ μέσα στον χρόνο. Αυτό αφήνει ένα έλλειμμα χρηματοδό­τησης περίπου στα 30 δισ. ευρώ. Πό­θεν θα βρεθούν;

Ζοφερά σενάρια

Η έκθεση του ΔΝΤ προβλέπει σταδια­κή επέκταση των εντόκων γραμματίων του Δημοσίου μέσα στο 2011 σε εννιάμηνα και δωδεκάμηνα. Ακόμη κι αν θε­ωρήσουμε ότι μπορεί να αντληθεί ένα τέτοιο ποσό με έντοκα γραμμάτια, παρά το τεράστιο επιτοκιακό κόστος, το μόνο που θα κάνει είναι να το μετακυλίσει τους πρώτους μήνες του επόμενου χρό­νου, του 2012. Με δεδομένη βέβαια την υπόθεση εργασίας ότι θα βρεθούν αγοραστές. Έτσι το 2012 θα πρέπει να αναχρηματοδοτηθεί αυτό το ποσό και να βρεθούν επιπλέον άλλα 77 δισ. ευρώ. Με την τρόικα να είναι σε θέση να χρηματοδοτήσει λιγότερο από 26 δισ. ευρώ. Πώς θα καλυφθούν τα υπόλοιπα; Η κυβέρνηση και οι εκθέσεις των ελεγκτών μιλούν για άνοιγμα της Ελλάδας στις αγορές. Την προοπτική αυτή την αποκλείουν σήμερα όλοι οι αναλυτές των αγορών μαζί και η κυβέρνηση.

Όμως ακόμη κι έτσι να είναι τα πράγ­ματα, ακόμη κι αν η Ελλάδα κατορθώ­σει να βγει στις αγορές το 2012 και το 2013, τότε θα βρεθεί μπροστά σε μια ακόμη χειρότερη έκπληξη. Το 2014 οι καθαρές δανειακές ανάγκες του Δημοσίου εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 103 δισ. ευρώ και το 2015 τα 135 δισ. ευρώ, δηλαδή πάνω από το 51% του εκτιμώμενου ΑΕΠ του ίδιου χρόνου. Εί­ναι ποτέ δυνατόν για μια οικονομία να καλύψει δανειακές ανάγκες αυτού του ύψους; Ούτε κατά διάνοια. Ωστόσο, ακόμη κι αν πάρουμε ως σωστό το πιο μετριοπαθές σενάριο που εκθέτει το ΔΝΤ για την πορεία των δα­νειακών αναγκών του Δημοσίου, τότε βλέπουμε να διαμορφώνεται ένας άλ­λος μεγάλος κίνδυνος: Ο δανεισμός των ιδιωτικών τραπεζών.

Μέσα στο 2011 οι τράπεζες θα πρέ­πει να χρηματοδοτήσουν δικές τους δανειακές ανάγκες της τάξης των 53 δισ. ευρώ. Από πού θα βρεθούν; Προφανώς τα 30 δισ. ευρώ εγγυήσεις του Δημοσίου που παραχωρήθηκαν προ­σφάτως σ’ αυτές, δεν φτάνουν να κα­λύψουν τις ανάγκες των τραπεζών. Εκτός αυτού, η κλιμάκωση έως το 2015 της ανάγκης αναχρηματοδότη­σης ιδίως του βραχυπρόθεσμου δα­νεισμού των τραπεζών θα τις οδηγή­σει να αναζητούν μέσα στο 2013 πά­νω από 116 δισ. ευρώ, δηλαδή το 47% του ετήσιου ΑΕΠ, το 2014 πάνω από 186 δισ. ευρώ, δηλαδή κοντά στο 74% του ΑΕΠ, ενώ το 2015 πάνω από 255 δισ. ευρώ, δηλαδή κοντά στο 96% του ΑΕΠ τον ίδιο χρόνο. Είναι ποτέ δυνατόν να βρεθούν αυτά τα δάνεια και μάλιστα σε βραχυπρόθεσμη βάση; Ούτε κατά διάνοια.

Τι σημαίνουν αυτοί οι αριθμοί σε απλά ελληνικά; Το ΔΝΤ έχει ήδη προ­βλέψει ότι θα υπάρξει κατάρρευση του εγχώριου τραπεζικού συστήματος έως το 2015, ακόμη κι αν το ελληνικό Δημόσιο κατορθώσει να καλύψει τις τρέχουσες δανειακές του ανάγκες την ίδια περίοδο. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα σε δυο συμπληγά­δες που κάνουν αναπότρεπτη την πτώχευση. Είτε λόγω αθέτησης πληρωμών του ίδιου του Δημοσίου είτε λόγω κα­τάρρευσης του εγχώριου τραπεζικού συστήματος κάτω από το βάρος των δι­κών του χρεών. Το θέμα είναι μόνο πό­τε αυτό θα συμβεί.

Σχεδόν βέβαια τα πιστωτικά επεισόδια

Τα δεδομένα αυτά κάνουν το ενδεχόμενο «πιστωτι­κών επεισοδίων», δηλαδή καταρρεύσεων τραπεζών, εντός των επόμενων μηνών, σχεδόν βέβαιο. Το θέμα για τους τραπεζίτες και τους κυβερνώντες είναι να περιοριστούν τα «πιστωτικά επεισόδια» μόνο στις πιο «μικρές» τράπεζες, χωρίς σοβαρές επιπτώσεις εκτός Ελλάδας. Μάλιστα για ορισμένους επενδυτές και τραπεζίτες, ιδίως του εξωτερικού, τα «πιστωτικά επεισόδια» αυτά θεωρούνται ως μια αναγκαία «φυ­σική επιλογή» ώστε να απογυμνωθούν οι εγχώριες τράπεζες από τα τοξικά που κουβαλούν στα ενεργη­τικά τους και έτσι καθαρμένες να εκδοθούν στους επίδοξους αγοραστές τους από το εξωτερικό. Αρκεί οι επιπτώσεις να περιοριστούν στους εγχώριους καταθέτες και να μη δημιουργήσουν τσουνάμι για τις μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες.

Επιχειρούν να ρίξουν στάχτη στα μάτια του κόσμου

Με το εγχώριο τραπεζικό σύστημα στο παρά πέντε «πιστωτικού επεισοδίου», το μόνο που νοι­άζει την κυβέρνηση είναι να ρίξει στάχτη στα μάτια του κόσμου. Αφενός με ένα νέο κύμα στημέ­νων δοκιμών αντοχής (stress tests ), για τα οποία θα μιλήσουμε αναλυτικά σε επόμενο σημείωμα. Κι αφετέρου με παράταση της κυβερνητικής εγγύησης προς τους καταθέτες των εγχώριων τρα­πεζών μέχρι του ύψους των 100 χιλιάδων ευρώ. Με τη βοήθεια της διατεταγμένης δημοσιογραφί­ας, η εγγύηση αυτή πήρε χαρακτήρα θέσφατου. «Αφού το είπε η κυβέρνηση και το διαβεβαιώνει ο υπουργός, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλει κα­νείς» λένε και ξαναλένε τα παπαγαλάκια. Η αλήθεια είναι ότι εντός του ευρώ καμιά κα­τάθεση κανενός αποταμιευτή δεν είναι εγγυημέ­νη. Κι αυτό γιατί, για να εγγυηθεί κάποιος τις κα­ταθέσεις, θα πρέπει να το κάνει είτε με τον αμε­ρικάνικο τρόπο, εξαναγκάζοντας τις τράπεζες να καταθέτουν ως εγγύηση μέρος της καταθετικής τους βάσης σε χρυσό, είτε να έχει το δικαίωμα της έκδοσης (κοπής) πρόσθετου νομίσματος. Ού­τε το ένα ούτε το άλλο ισχύει στην ευρωζώνη. Οπότε πώς σκέφτεται να εγγυηθεί η κυβέρνη­ση τις καταθέσεις των Ελλήνων; Με το ΤΕΚΕ (Τα­μείο Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων). Στο Ταμείο αυτό συνεισφέρουν υποχρεωτικά οι τράπεζες με τον εξής τρόπο:

α) Ποσοστό 80% κατατίθεται από τα πιστωτικά ιδρύματα σε λο­γαριασμούς τρίμηνης προθεσμιακής κατάθεσης, τους οποίους τηρεί το ΤΕΚΕ στα ιδρύματα αυτά.

β) Το υπόλοιπο 20% της ετήσιας τακτικής εισφοράς κάθε πιστωτικού ιδρύματος καταβάλλεται στον τρεχούμενο λογαριασμό του ΤΕΚΕ στην Τράπεζα της Ελλάδος. Το ΤΕΚΕ επενδύει το ποσό αυτό εκ του νόμου σε βραχυπρόθεσμους τίτλους του ελ­ληνικού Δημοσίου ή – έπειτα από απόφαση του Δ.Σ. του ΤΕΚΕ – σε άλλους τίτλους (ελληνικών ή αλλοδαπών εκδόσεων), εφόσον οι τοποθετήσεις αυτές παρέχουν ισοδύναμη ασφάλεια και ευχέ­ρεια άμεσης ρευστοποίησης. Στην πράξη, το 80% της εγγύησης δεν υφίσταται γιατί οι τράπεζες χρειάστηκαν τη ρευστότη­τα αυτή και την αντικατέστησαν με τίτλους. Ενώ το άλλο 20% χρησιμοποιείται για την αγορά των εντόκων γραμματίων του Δημοσίου. Στην καλύ­τερη περίπτωση, μια άμεση ρευστοποίηση των κεφαλαιακών διαθεσίμων του Ταμείου είναι ζή­τημα αν θα αποφέρει περισσότερα από 2,5 δισ. ευρώ. Με την προϋπόθεση βέβαια ότι θα υπάρ­χουν αγοραστές. Πράγμα εντελώς αμφίβολο σε συνθήκες «πιστωτικών επεισοδίων». Αν σκεφτεί κανείς ότι οι καταθέσεις των ελληνικών νοικοκυ­ριών κινούνται γύρω στα 73 δισ. ευρώ, καταλα­βαίνει ότι η εγγύηση των καταθέσεων είναι μόνο στα χαρτιά.

* Ο Δημήτρης Καζάκης είναι Οικονομολόγος – Αναλυτής

ΠΗΓΗ: (ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ “Π” ΣΤΙΣ 21-07-11), http://www.topontiki.gr/article/19752

 ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ:

 … η ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας και η ανάγκη άμεσων, ριζικών λύσεων – Μέρος ΙΙΙ

Του Βασίλη Βιλιάρδου*

Συνέχεια από το Μέρος ΙΙ

ΤΑ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΟΥΝΤΑ ΕΥΡΩΔΟΧΕΙΑ

Σύμφωνα με πρόσφατη οικονομική μελέτη (αναλυτικό άρθρο μας σχετικό με τις πιστώσεις «Target-2» του συστήματος της ΕΚΤ), το 88% των ελλειμμάτων των ισοζυγίων τρεχουσών συναλλαγών των χωρών της GIPS, κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών ετών, μετά το ξέσπασμα της κρίσης δηλαδή, χρηματοδοτείται από το σύστημα Target της ΕΚΤ. Πρόκειται ουσιαστικά για 314 δις € (με ημερομηνία το Μάρτιο του 2011), τα οποία είναι τα χρήματα που δανείσθηκαν οι κεντρικές τράπεζες των τεσσάρων ελλειμματικών χωρών, «εκτός πιστωτικών ορίων» – χρήματα (υπεραναλήψεις), τα οποία ήταν απαραίτητα για τη διατήρηση της ρευστότητας στο εσωτερικό τους.  

Τα δανειακά αυτά χρήματα, τα οποία έλαβαν οι κεντρικές τράπεζες των χωρών της GIPS από την ΕΚΤ, χρησιμοποιήθηκαν για να εξασφαλίσουν τη ροή των προϊόντων (εισαγωγές), καθώς επίσης την αγορά διαφόρων περιουσιακών στοιχείων (μετοχές, ομόλογα, αγορές εταιρειών, τίτλοι ιδιοκτησίας κλπ.), από τους Έλληνες, τους Ιρλανδούς, τους Πορτογάλους και τους Ισπανούς. Η ενέργεια αυτή της ΕΚΤ θεωρείται «ορθολογική», αφού διαφορετικά δεν θα είχε αποφευχθεί η ξαφνική χρεοκοπία πολλών μαζί χωρών της Ευρωζώνης. Στην πραγματικότητα βέβαια, πρόκειται για ένα τεράστιο «de facto bail out», για μία διάσωση δηλαδή των κρατών αυτών, παρά τις απαγορεύσεις της συνθήκης του Μάαστριχτ. Ακόμη περισσότερο είναι, σε τελική ανάλυση, μία «δημοσιονομική» παροχή πιστώσεων των πλεονασματικών προς τις ελλειμματικές χώρες η οποία, στον πυρήνα της, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως μία «μονεταριστική πολιτική». Επίσημα, τέτοιου είδους μεταφορές πόρων γίνονται μόνο εντός ομοσπονδιακών κρατών. Για παράδειγμα, είναι σαν να μεταφέρονται χρήματα εντός Γερμανίας, από το Ανόβερο στο Αμβούργο.         

Ειδικά όσον αφορά την Ελλάδα, την Πορτογαλία επίσης, το σύνολο των ιδιωτικών και δημοσίων εισροών κεφαλαίων τα τελευταία τρία χρόνια ήταν σχεδόν μηδενικό. Δηλαδή, ούτε οι ιδιώτες (επιχειρήσεις, καταναλωτές κλπ.) δεν τοποθέτησαν νέα κεφάλαια στην Ελλάδα, για να χρηματοδοτήσουν το εξωτερικό έλλειμμα του ισοζυγίου, ούτε το δημόσιο (δεν «ρευστοποιήθηκαν» περιουσιακά στοιχεία κλπ.). Επομένως, τα ελλείμματα των ισοζυγίων εξωτερικών συναλλαγών και των δύο χωρών χρηματοδοτήθηκαν «σιωπηρά» από την ΕΚΤ (76 δις € για την Ελλάδα και 54 δις € για την Πορτογαλία) – η οποία θεωρείται πλέον ως η πιο επικίνδυνη τράπεζα του πλανήτη (ενδεχομένως μαζί με τη Fed). Φυσικά αυτό έγινε σταδιακά, καθώς επίσης με εναλλαγές, όπου ενδιάμεσα υπήρχαν εισροές κεφαλαίων, τόσο από τον ιδιωτικό, όσο και από το δημόσιο τομέα – ταυτόχρονα βέβαια, ισοδύναμες σχεδόν εκροές. Συνολικά όμως για τα τρία χρόνια, οι εισροές κάλυψαν τις εκροές, οπότε επιβαρύνθηκε ουσιαστικά μόνο η ΕΚΤ.

Στην Ισπανία τώρα τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά, αφού υπήρχαν πάντοτε κεφαλαιακές εισροές εκ μέρους του ιδιωτικού τομέα, οι οποίες χρηματοδοτούσαν το εξωτερικό έλλειμμα του ισοζυγίου – οπότε η κεντρική τράπεζα της χώρας προσέθετε χρήματα μόνο βοηθητικά, για τη χρηματοδότηση των επί πλέον (ελλειμματικών) εισαγωγών. Έτσι λοιπόν, όλα τα Target-δάνεια της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας από την ΕΚΤ ήταν μόλις 46 δις € και για τα τρία χρόνια – παρά το ότι το έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών της χώρας διαμορφώθηκε συνολικά στα 207 δις €. Στην Ιρλανδία συνέβη ακριβώς το αντίθετο, γεγονός που σημαίνει ότι υπήρξε μαζική φυγή κεφαλαίων από τη χώρα (ενώ, παρά τα όσα κατά καιρούς λέγονται, δεν μεσολάβησε μαζική φυγή κεφαλαίων από την Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ). Το συμπέρασμα αυτό, η μαζική φυγή κεφαλαίων δηλαδή από την Ιρλανδία (πιθανολογούμε ότι κάτι ανάλογο θα συμβεί και στην Ιταλία), τεκμηριώνεται από το ότι, το συνολικό έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών της Ιρλανδίας, για τα τρία πάντοτε τελευταία χρόνια, διαμορφώθηκε στα 16 δις €, ενώ τα Target-δάνεια εκτοξεύθηκαν στα 145 δις € (σχεδόν όσο το ΑΕΠ της χώρας, ύψους 160 δις €). Απλούστερα, από την Ιρλανδία έφυγαν κεφάλαια ύψους σχεδόν 130 δις €, τα οποία ουσιαστικά «αφαιρέθηκαν» άμεσα από την ΕΚΤ και έμμεσα από τους Ευρωπαίους φορολογουμένους (αφού οι τράπεζες της χώρας δεν τα είχαν στη διάθεση τους ενώ, όπως γνωρίζουμε πλέον, η κεντρική τράπεζα της Ιρλανδίας τύπωσε μόνη της χρήματα, ύψους περί τα 60 δις € – με εντολή φυσικά της ΕΚΤ, η οποία έτσι βοήθησε τις ξένες εταιρείες που είχαν δημιουργήσει το δήθεν οικονομικό θαύμα της χώρας, βασιζόμενο στην εκτεταμένη, νόμιμη φοροδιαφυγή των πολυεθνικών, να «φυγαδεύσουν» τα άκρως κερδοσκοπικά κεφάλαια τους, εγκαταλείποντας την Ιρλανδία στην τύχη της). 

Ένα επόμενο συμπέρασμα είναι φυσικά το ότι, η ενδεχόμενη φυγή κεφαλαίων από μία χώρα της Ευρωζώνης (πόσο μάλλον σε συνδυασμό με μία στάση πληρωμών και με μία επιδρομή τραπεζών – bank run), δεν καταστρέφει μόνο την ίδια αλλά, πολύ περισσότερο (εφόσον ανήκει στις αδύναμες), όλες τις υπόλοιπες, δια μέσου της ΕΚΤ. Επομένως, εάν τυχόν μεσολαβούσε μία φυγή κεφαλαίων από την Ελλάδα προς τρίτες χώρες, σαν αποτέλεσμα του λανθασμένου χειρισμού της κρίσης (από την Κομισιόν, την Τρόικα και την Γερμανία), η καταστροφή που θα ακολουθούσε θα επιβάρυνε κυρίως την ίδια τη Γερμανία – επειδή μέσω της Bundesbank είναι ο κύριος χρηματοδότης της ΕΚΤ (κάτι που γνωρίζουν σίγουρα τόσο το ΔΝΤ, όσο και οι Η.Π.Α. – επίσης, η ΤτΕ και η Ελληνική κυβέρνηση). Θα μπορούσε φυσικά να αναρωτηθεί κανείς τι θα συνέβαινε, εάν η ΕΚΤ δεν είχε χρηματοδοτήσει με τον παραπάνω «σιωπηλό» τρόπο τις κεντρικές τράπεζες των χωρών της GIPS (και όχι μόνο). Η απάντηση είναι πολύ απλή: εάν δεν το έκανε η ΕΚΤ, θα υπήρχαν τεράστια προβλήματα ρευστότητας, τα οποία θα είχαν οδηγήσει ήδη σε μαζικές χρεοκοπίες τραπεζών – αφού οι τράπεζες δεν θα μπορούσαν πλέον να αναχρηματοδοτηθούν από το «σύστημα». Κατ’ επέκταση, οι χρεοκοπίες τραπεζών θα ανάγκαζαν τα κράτη επίσης να χρεοκοπήσουν, με τελικό αποτέλεσμα την ολοκληρωτική χρεοκοπία πολλών χωρών της Ευρωζώνης – ακόμη και των πλέον ισχυρών.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδας, από τους τέσσερις τομείς της οικονομίας μας (ναυτιλία, εμπόριο, κατασκευές και χρηματοπιστωτικός τομέας), οι οποίοι συνέβαλλαν στην ανάπτυξη της περιόδου 1996-2008 (με μέσο ρυθμό 3,7%) οι δύο (εμπόριο και κατασκευές) είναι αφενός μεν προστατευμένοι από το διεθνή ανταγωνισμό, αφετέρου σχετικά χαμηλής έντασης τεχνολογίας. Οι εκτεθειμένοι στο διεθνή ανταγωνισμό τομείς, όπως ο τουρισμός και η μεταποίηση, δεν αναπτύχθηκαν με τον ίδιο ρυθμό, λόγω της μικρότερης συγκριτικά παραγωγικότητας τους – η οποία δεν αντισταθμιζόταν από χαμηλότερες τιμές. Περαιτέρω, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα, παρά το ότι αυξήθηκε σημαντικά το χρονικό διάστημα 1996-2008, ευρίσκεται ακόμη σε αρκετά χαμηλότερο επίπεδο, σε σχέση με το μέσο της Ευρωζώνης. Το γεγονός αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη σύνθεση των οικονομικών δραστηριοτήτων – στη συγκέντρωση δηλαδή σε κλάδους χαμηλής έντασης κεφαλαίου και τεχνολογίας, όπως είναι ο αγροτικός, οι κατασκευές και το εμπόριο. Ο Πίνακας VI αναφέρεται στο μισό περίπου των απασχολουμένων στην Ελλάδα:

ΠΙΝΑΚΑΣ VI: Απασχολούμενοι στην Ελλάδα, σε κλάδους προστατευμένους, χαμηλής κεφαλαιακής/τεχνολογικής έντασης ή και τα δύο.

Πηγή: ΤτΕ, Πίνακας: Β. Βιλιάρδος 

Συνεχίζοντας οι κλάδοι, οι οποίοι αύξησαν περισσότερο το μερίδιο τους στο ΑΕΠ, την περίοδο 1999-2004, σε σχέση με την περίοδο 1971-1980, καθώς επίσης αυτοί που το περιόρισαν, ήταν οι εξής:

ΠΙΝΑΚΑΣ VII: Κυριότεροι κλάδοι μεταβολής μεριδίων στο ΑΕΠ

Πηγή: ΤτΕ, Πίνακας: Β. Βιλιάρδος 

Οφείλουμε να τονίσουμε εδώ ότι, η παραγωγικότητα του επενδυμένου κεφαλαίου στη Γερμανία είναι διπλάσια από ότι στην Ελλάδα (δηλαδή, για να επιτύχει κανείς το ίδιο κέρδος στην Ελλάδα χρειάζεται τα διπλά κεφάλαια, από ότι στη Γερμανία), γεγονός που οφείλεται σε πολλούς παράγοντες (γραφειοκρατία, έλλειψη πλαισίου στην Ελλάδα, μέγεθος επιχειρήσεων, φεουδαρχική εταιρική διακυβέρνηση κλπ.). Εδώ οφείλεται ίσως η τεράστια μείωση του μεταποιητικού τομέα, η οποία τεκμηριώνει την έκταση της αποβιομηχανοποίησης της χώρας μας. Ουσιαστικά δε τη μεταφορά του εργατικού δυναμικού από την παραγωγή στις υπηρεσίες, όπως φαίνεται στον Πίνακα VII.

Περαιτέρω, το μερίδιο των μισθών στο καθαρό προϊόν της Ελληνικής Οικονομίας είναι 1,7 φορές μικρότερο από αυτό της Γερμανικής (1,6 από το αντίστοιχο της Ισπανικής!). Δηλαδή, εάν ένα προϊόν κοστίζει στην παραγωγή του 10 €, τα εργατικά συμμετείχαν στο κόστος του, όταν έγινε η μελέτη,  με 1 € στην Ελλάδα και με 1,7 € στη Γερμανία – σήμερα, με ακόμη λιγότερα. Παρόλα αυτά, η παραγωγικότητα στη Γερμανία είναι σχεδόν διπλάσια, από αυτήν στην Ελλάδα. Επομένως, η συνέχιση της αντιμετώπισης των προβλημάτων της χώρας μας, με τη συμπίεση του κόστους εργασίας (μισθούς) ανά μονάδα προϊόντος, δεν πρόκειται να μας οδηγήσει πουθενά – ει μη μόνο στην απόλυτη χρεοκοπία, μέσω της μείωσης της κατανάλωσης και κατ’ επέκταση του ΑΕΠ, της φορολογικής βάσης, των εσόδων κλπ. Κλείνοντας, η συνεχώς αυξανόμενη έκθεση της Ελληνικής Οικονομίας στο διεθνή ανταγωνισμό (Ευρώπη, Παγκοσμιοποίηση), με την απουσία οποιουδήποτε αναπτυξιακού σχεδιασμού, με «συνθήκες Ευρωζώνης» (αδυναμία αυτόνομης δημοσιονομικής, νομισματικής πολιτικής) και με την πρόσφατη υφεσιακή παρωδία, έχει διαβρώσει και θα συνεχίσει να διαβρώνει ακόμη περισσότερο την παραγωγική της βάση, με καταστροφικά αποτελέσματα για το μέλλον της.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αφενός μεν τα δίδυμα ελλείμματα, αφετέρου το δημόσιο χρέος, σε συνδυασμό με τη δομή της οικονομίας της και το μη υγιές πλαίσιο λειτουργίας των επιχειρήσεων, μειώνουν διαρκώς την ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας – αφού δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί η οποιαδήποτε αναπτυξιακή πολιτική. Η μειωμένη τώρα ανταγωνιστικότητα ανατροφοδοτεί το έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών μας, το οποίο με τη σειρά του «εκβάλλει» αυξανόμενο στο έλλειμμα του προϋπολογισμού και στο δημόσιο χρέος. Επομένως, η χώρα μας έχει εισέλθει σε έναν ανατροφοδοτούμενο, καθοδικό σπειροειδή κύκλο, ο οποίος πρέπει να σταματήσει άμεσα. Ο μοναδικός ίσως τρόπος πλέον για να το επιτύχει, εάν δεχθούμε ότι η μη αλληλέγγυα Ευρωζώνη δεν πρόκειται ποτέ να εξελιχθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, με όρους ισότητας, δεν είναι άλλος από την άμεση στάση πληρωμών – ενδεχομένως παραμένοντας στο Ευρώ αφού δυστυχώς, όσο περνάει ο καιρός και η Ελλάδα βυθίζεται στο σκότος των αλλεπάλληλων μνημονίων με τα ενυπόθηκα δάνεια, η επιστροφή στο εθνικό της νόμισμα (άρθρο μας), χωρίς να καταστραφεί εντελώς, γίνεται ανέφικτη. Στην αντίθετη περίπτωση, κινδυνεύει να «μεταλλαχθεί» σε προτεκτοράτο της Γερμανίας, η οποία χρόνια τώρα «επιβουλεύεται» τον τεράστιο φυσικό πλούτο, τον πολιτισμό και την απίστευτη ομορφιά της.

Επαναλαμβάνουμε λοιπόν ξανά ότι, η χώρα μας χρειάζεται ένα σύνολο μέτρων αναμόρφωσης και ενίσχυσης της οικονομίας της, με κέντρο βάρους τα χαμηλά επιτόκια δανεισμού (βασικό της ΕΚΤ), την αναδιάρθρωση (επιμήκυνση) του δημοσίου χρέους, την ενίσχυση των εξαγωγών και του τουρισμού, το συμψηφισμό των Γερμανικών αποζημιώσεων, καθώς επίσης τις ευρωπαϊκές παραγωγικές επενδύσεις – μέσω του οποίου θα καταπολεμηθεί η ύφεση, ο στασιμοπληθωρισμός καλύτερα, καθώς επίσης η εγκληματική ανεργία που προκάλεσε η καταστροφική διαχείριση της κρίσης, τόσο εκ μέρους της κυβέρνησης, όσο και της τευτονοκρατούμενης Τρόικας (για την οποία ανέλαβε τη «βρώμικη δουλειά» το ΔΝΤ). Διαφορετικά, αργά ή γρήγορα, η Ελλάδα θα υποχρεωθεί να καταφύγει στη στάση πληρωμών (υποθέτουμε ότι καμία υπεύθυνη, Ελληνική κυβέρνηση δεν θα αποφάσιζε την επιλεκτική χρεοκοπία), η οποία θα επιβαρύνει κυρίως τους δανειστές της – ενώ οι Πολίτες της σίγουρα θα αντιδράσουν έγκαιρα στη «λεηλασία» της ιδιωτικής και δημόσιας περιουσίας τους, γνωρίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό δεν θα αποφύγουν τη χρεοκοπία, στην οποία όμως δεν θέλουν να οδηγηθούν ανόητα, σαν μία «στυμμένη λεμονόκουπα» (εξαθλιωμένοι δηλαδή, άνεργοι, πεινασμένοι και χωρίς περιουσιακά στοιχεία, όπως η Αργεντινή μετά από τρία χρόνια στα νύχια του ΔΝΤ).

Βασίλης Βιλιάρδος  (copyright),Αθήνα, 14. Ιουλίου 2011, viliardos@kbanalysis.com      

* Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Είναι σύμβουλος επιχειρήσεων με πολλά συγγράμματα και μελέτες, ενώ έχει εκδώσει πρόσφατα το βιβλίο «Η κρίση των κρίσεων», το οποίο περιλαμβάνει επιλεγμένα οικονομικά άρθρα του 2009.

ΠΗΓΗ: http://www.casss.gr/PressCenter/Articles/2382.aspx

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ:

…το πρόβλημα των δίδυμων ελλειμμάτων,… – Μέρος ΙΙ

Του Βασίλη ΒΙλιάρδου*

 Συνέχεια από το Μέρος Ι Όμως οι νέοι φόροι, με εξαίρεση ίσως τους φόρους ακινήτων, μέσω των οποίων προγραμματίζεται η μεταφορά περιουσιακών στοιχείων από τον ιδιωτικό τομέα στο δημόσιο («κλοπή» της ιδιωτικής περιουσίας), είναι πολύ δύσκολο να έχουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα – αφού μειώνεται η φορολογική βάση. Με τον Πίνακα Ι που ακολουθεί, αναλύουμε τον συγκεκριμένο προβληματισμό:

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΙ: Παράδειγμα φορολόγησης με διαφορετικούς συντελεστές

* Υπόθεση εργασίας

Στο παραπάνω «παράδειγμα», εάν αυξηθούν οι συντελεστές φορολόγησης των επιχειρήσεων στο 50%, από το 20% (υπόθεση εργασίας), τότε πλήττονται (σκόπιμα ή μη) τα κέρδη τους – οπότε, αντί να εισπράξει το κράτος 2 δις € με συντελεστή 20%, εισπράττει μόλις 500 εκ €, παρά την αύξηση του συντελεστή στο 50%. Εκτός αυτού φυσικά, πολλές εταιρείες μεταναστεύουν στο εξωτερικό, λόγω της υψηλής φορολόγησης, με αποτέλεσμα να συνεχίζει η αποβιομηχανοποίηση της χώρας, να αυξάνεται η ανεργία, να επιδεινώνεται το εμπορικό ισοζύγιο κλπ. Η πλήρης αποτυχία επίτευξης των στόχων του υφεσιακού ΔΝΤ-προγράμματος το πρώτο εξάμηνο του 2011 (αλλά και το 2010), τεκμηριώνει με τον καλύτερο τρόπο την ανάλυση μας. Οι ιδιωτικοποιήσεις τώρα (άρθρο μας), περιορίζουν μεν τα χρέη ενός κράτους στο παρόν, αλλά ταυτόχρονα μειώνουν τα έσοδα του στο μέλλον – όπως ακριβώς συμβαίνει και με τις επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, εάν η Ελλάδα πουλήσει τη ΔΕΗ, θα εισπράξει σήμερα ένα ποσόν της τάξης των 1,2 δις € (συμμετοχή του δημοσίου κατά 51,5%), αλλά θα χάνει μερίσματα ύψους περί τα 260 εκ. € ετήσια – ενώ η πολυεθνική που θα την εξαγοράσει, θα πληρώνει αφενός μεν λιγότερους φόρους (δια της γνωστής μεθόδου της φοροαποφυγής), αφετέρου θα μειώσει το προσωπικό, επιβαρύνοντας τα δημόσια ταμεία τουλάχιστον με 50-100 εκ. € ετήσια (επιδόματα ανεργίας κλπ.). Επομένως, παρά το ότι μειώνεται προς στιγμήν το δημόσιο χρέος, επιβαρύνεται στο άμεσο μέλλον ο προϋπολογισμός, τα ελλείμματα του οποίου «εκβάλλουν» ξανά στο χρέος – στην περίπτωση της ΔΕΗ τουλάχιστον με 400 εκ. € ετησίως. Το γεγονός αυτό έχει αποδειχθεί στις Η.Π.Α., όπου οι εκτεταμένες, νεοφιλελεύθερες ιδιωτικοποιήσεις τη δεκαετία του ‘80 από τα παιδιά του Σικάγου, μείωσαν καταρχήν το χρέος, αλλά στη συνέχεια εκτόξευσαν το έλλειμμα – με αποτέλεσμα η υπερδύναμη να είναι σήμερα αφενός μεν διπλά ελλειμματική (προϋπολογισμός, ισοζύγιο), αφετέρου υπερχρεωμένη (άρθρο μας). Η λύση εδώ είναι προφανώς ο ισοσκελισμός του προϋπολογισμού – με τον περιορισμό των υπερβολικών δαπανών του δημοσίου, τη μείωση των επιτοκίων δανεισμού, τον εξορθολογισμό των φόρων, την αύξηση των εσόδων μέσω της ανάπτυξης της οικονομίας μας (αύξηση του ΑΕΠ), τη φορολόγηση των πολυεθνικών επί του τζίρου τους, την αύξηση της κερδοφορίας των δημοσίων επιχειρήσεων και την πληρωμή (συμψηφισμός) των γερμανικών αποζημιώσεων.  (β)  Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (αφορά κυρίως τον ιδιωτικό τομέα): Εάν η αξία των εξαγωγών μία χώρας (συμπεριλαμβανομένων των τουριστικών «εισροών»), είναι μικρότερη από την αξία των εισαγωγών της, τότε αναφερόμαστε σε ελλειμματικό ισοζύγιο εξωτερικών (τρεχουσών) συναλλαγών. Στην περίπτωση αυτή, οι αποταμιεύσεις του εξωτερικού (των πλεονασματικών χωρών δηλαδή), χρηματοδοτούν ένα μέρος των επενδύσεων και της κατανάλωσης του εσωτερικού. Αυτό σημαίνει με τη σειρά του ότι, η οικονομία μίας χώρας που έχει συνεχώς έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της, αυξάνει διαρκώς το εξωτερικό της χρέος (δημόσιο και ιδιωτικό). Σε τελική ανάλυση τώρα, οι οικονομίες που διακρίνονται από χρόνια ελλείμματα στο ισοζύγια εξωτερικών συναλλαγών τους, είναι οι χρεωμένες οικονομίες έναντι του εξωτερικού. Αντίθετα, οι οικονομίες που έχουν χρόνια πλεονάσματα στα ισοζύγια εξωτερικών συναλλαγών τους, είναι οι οικονομίες που δανειοδοτούν τις ελλειμματικές χώρες. Ο Πίνακας ΙΙΙ είναι αντιπροσωπευτικός των παραπάνω:

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙIΙ: Πλεονασματικές – Ελλειμματικές χώρες (Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών) σε δις $ – Εκτιμήσεις 2009

Πηγή: The World Factbook, Πίνακας: Β. Βιλιάρδος, Σημείωση: Οι πλεονασματικές χώρες είναι οι δανειστές των ελλειμματικών. Για παράδειγμα, το έλλειμμα του ισοζυγίου των Η.Π.Α. χρηματοδοτείται κυρίως από την Κίνα και την Ιαπωνία, αφού διαφορετικά δεν θα μπορούσε να υπάρχει.

Συνεχίζοντας, χρόνιο έλλειμμα στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών σημαίνει ότι, οι Πολίτες της συγκεκριμένης χώρας καταναλώνουν ή/και επενδύουν κάθε χρόνο περισσότερα υλικά αγαθά και υπηρεσίες, από ότι οι ίδιοι παράγουν – οπότε τα ελλείμματα τους χρηματοδοτούνται με εξωτερικά δάνεια. Επίσης ότι, αποταμιεύουν λιγότερα από όσα επενδύουν, αφού η συνολική αποταμίευση των Πολιτών μίας χώρας, χρηματοδοτεί όλες τις επενδύσεις, καθώς επίσης τη διαφορά που προκύπτει από την αξία των εξαγωγών, μείον την αξία των εισαγωγών. Για την τεκμηρίωση των παραπάνω, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών (2010) η ιδιωτική αποταμίευση στην Ελλάδα μειώθηκε από 15,4% του ΑΕΠ το 2004, σε 9,9% του ΑΕΠ το 2007. Έτσι, η χρηματοδότηση των επενδύσεων, καλύφθηκε από την αρνητική αύξηση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, από 10,3% του ΑΕΠ το 2004, στα 14,7% του ΑΕΠ το 2007. Ο Πίνακας ΙV εμφανίζει το άθροισμα των ελλειμμάτων του δημοσίου και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ως ποσοστό επί του ΑΕΠ, για τις χώρες της GIPS:     

ΠΙΝΑΚΑΣ ΙV: Άθροισμα ελλειμμάτων χωρών της GIPS για το 2009

* Δημόσιο έλλειμμα και έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, Πηγή: ΤτΕ 2010, Πίνακας: Β. Βιλιάρδος, Σημείωση: Οι Γερμανοί, οι Ιάπωνες και οι Κινέζοι, είναι οι σημερινοί πρωταθλητές της αποταμίευσης.

Περαιτέρω, η κατάσταση αυτή οδηγείται προφανώς σε αδιέξοδο, όπως και τα συνεχή ελλείμματα του δημοσίου, αφού τα εξωτερικά δάνεια των ιδιωτών κλπ. δεν μπορούν κάποια στιγμή να χρηματοδοτηθούν από τις αγορές – λόγω της τεράστιας αύξησης των επιτοκίων και, στη συνέχεια, της «στάσης δανεισμού». Εάν δε συνυπολογίσουμε εδώ ότι, η μείωση των μισθών των εργαζομένων, σε συνδυασμό με την υψηλότερη φορολόγηση επιχειρήσεων και ιδιωτών, θα έχει σαν λογικό αποτέλεσμα τον περαιτέρω περιορισμό των αποταμιεύσεων και κατ’ επέκταση των επενδύσεων, η αυτοκτονία της Ελληνικής Οικονομίας είναι προδιαγεγραμμένη. Ο Πίνακας V τώρα που ακολουθεί, αναφέρεται στο ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών της Ελλάδας: 

ΠΙΝΑΚΑΣ V: Εξέλιξη ισοζυγίου της Ελλάδας (σε ποσοστά επί του ΑΕΠ)

Πηγή: Κομισιόν, Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

Όπως φαίνεται από τον Πίνακα V μετά την είσοδο μας στην Ευρωζώνη, το ισοζύγιο μας επιδεινώθηκε σε τεράστιο βαθμό. Ένας δε από τους λόγους, για τους οποίους το ισοζύγιο μας έκτοτε είναι αρνητικό, δεν είναι άλλος από την αυξημένη δραστηριοποίηση των πολυεθνικών στη χώρα μας – οι οποίες εισάγουν όλο και περισσότερα προϊόντα από τα κράτη που εδρεύουν, πληρώνοντας όλο και λιγότερους φόρους, με τη βοήθεια της φοροαποφυγής (transfer pricing, Offshore) – με παράλληλο αποτέλεσμα την αποβιομηχανοποίηση της χώρας, λόγω damping, μικρού συγκριτικού μεγέθους αγοράς κλπ. Η λύση εδώ είναι προφανώς η επαναβιομηχανοποίηση της Ελλάδας, η αύξηση των εξαγωγών, η ανάπτυξη του τουρισμού και η μείωση των εισαγωγών, έτσι ώστε να ισοσκελισθεί το ισοζύγιο μας. Εδώ ακριβώς χρειάζεται ένα σχέδιο τύπου Marshall για τη χώρα μας από την Ευρώπη και όχι νέα «καταναλωτικά» δάνεια, τα οποία επιδεινώνουν διαρκώς τον προϋπολογισμό μας – μέσω των τόκων εξυπηρέτησης τους. Ας σημειωθεί επί πλέον ότι, τα δάνεια που μας χορηγούνται από την Τρόικα κατευθύνονται σχεδόν στο σύνολο τους στην πληρωμή των δανειστών μας (στις ευρωπαϊκές κυρίως τράπεζες, για τη διάσωση τους), χωρίς καν να χρειάζεται η «εμφάνιση» τους στο λογιστήριο του κράτους μας. 

* Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Είναι σύμβουλος επιχειρήσεων με πολλά συγγράμματα και μελέτες, ενώ έχει εκδώσει πρόσφατα το βιβλίο «Η κρίση των κρίσεων», το οποίο περιλαμβάνει επιλεγμένα οικονομικά άρθρα του 2009. Βασίλης Βιλιάρδος  (copyright),Αθήνα, 14. Ιουλίου 2011, viliardos@kbanalysis.com    

ΠΗΓΗ: http://www.casss.gr/PressCenter/Articles/2382.aspx

ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΕΣ ΑΠΕΙΛΕΣ:

 Το γεωπολιτικό πλαίσιο του πολέμου, η στάση πληρωμών, η επιλεκτική χρεοκοπία, το πρόβλημα των δίδυμων ελλειμμάτων,.. – Μέρος Ι

Του Βασίλη ΒΙλιάρδου*

“Με την έννοια «ασύμμετρη» εννοούμε εκείνη την απειλή, η οποία δεν αποσκοπεί να συντρίψει τις άμυνες του στόχου της, με τη χρήση όλων των δυνάμεων της, αλλά να τις ξεπεράσει και να χτυπήσει στα αδύνατά του σημεία. Δηλαδή, μια μεθοδολογία προσβολής ενός στόχου, η οποία «σκοπεύει» στις «αχίλλειες πτέρνες» του, προσαρμόζοντας την ισχύ της στις αδυναμίες του στόχου της. Ένα σημαντικό στοιχείο για τις απειλές αυτής της κατηγορίας αποτελεί το ότι, είναι απροσδόκητες και απρόσμενες ή κρυφές – δεν τις περιμένουμε λοιπόν και κατά συνέπεια δεν έχουμε προβλέψει άμυνες για αυτές.

Περαιτέρω, μια ειδική κατηγορία ασύμμετρων απειλών είναι παλαιές απειλές, οι οποίες «μεταλλάσσονται» – εξελίσσονται δηλαδή σε κάτι διαφορετικό από την αρχική τους μορφή. Για παράδειγμα μία ασύμμετρη απειλή (μια παλαιά, «κλασική» δηλαδή απειλή), η οποία έχει «μεταλλαχθεί», είναι η αξιοποίηση των οικονομικών όπλων εναντίον των αδύναμων χωρών – από τις οποίες εξαρτώνται συνεχώς περισσότερο οι προηγμένες τεχνολογικά χώρες, όσον αφορά τα τρόφιμα, τις πρώτες ύλες, την κατανάλωση των τεχνολογικών ή άλλων προϊόντων παραγωγής τους, τον τουρισμό κλπ. Τα οικονομικά αυτά όπλα λειτουργούν σε ένα νέο «γεωπολιτικό πλαίσιο», το οποίο παρομοιάζεται με έναν γκρίζο μανδύα που ενοποιεί την ειρήνη με τον πόλεμο – αφού χρησιμοποιούνται με στόχο να μεταλλάξουν τις ανεξάρτητες χώρες σε προτεκτοράτα, σε δορυφόρους δηλαδή των τεχνολογικά ανεπτυγμένων κρατών με τη βοήθεια, με τη συνενοχή καλύτερα της τοπικής άρχουσας τάξης. Ουσιαστικά φαίνεται πως έχουν αντικαταστήσει πια το πεπαλαιωμένο «δόγμα του σοκ», με τη βοήθεια του οποίου λειτουργούσαν μέχρι πρόσφατα τα «εργαλεία» των Η.Π.Α. – η Σχολή του Σικάγου, ο ΠΟΕ, η Παγκόσμια τράπεζα και το ΔΝΤ”.

Το παραπάνω κείμενο έχει σκοπό αφενός μεν να εξηγήσει τον τίτλο του άρθρου μας, έτσι ώστε να μην θεωρηθεί «κενός περιεχομένου», αφετέρου να τονίσει το διπλό, γεωπολιτικό πόλεμο, στον οποίο είναι εκτεθειμένη η Ελλάδα – ευρισκόμενη στη δίνη του κυκλώνα. Ο διττός αυτός πόλεμος είναι από τη μία πλευρά προϊόν της ασύμμετρης παγκοσμιοποίησης, όπου ο ελλειμματικές χώρες (κυρίως οι Η.Π.Α.) ευρίσκονται αντιμέτωπες με τις πλεονασματικές, καθώς επίσης οι τεχνολογικά προηγμένες με τις πλούσιες σε φυσικούς πόρους, ενώ από την άλλη πλευρά ενδοευρωπαϊκός – με την πλεονασματική, αλλά σχετικά φτωχή σε φυσικούς πόρους μερκαντιλιστική Γερμανία, να απειλεί την εθνική κυριαρχία όλων των χωρών της Ευρωζώνης και κατ’ επέκταση της ΕΕ. Στα πλαίσια αυτά, οι συνεχείς επιθέσεις των εταιρειών αξιολόγησης στις «αχίλλειες πτέρνες» της Ευρωζώνης, στις χώρες του νότου, είναι δυνατόν να εξυπηρετούν πολλά διαφορετικά, κρυφά ή μη, συμφέροντα – ενδεχομένως αντικρουόμενα. Για παράδειγμα, τις ηγεμονικές βλέψεις της Γερμανίας, την προστασία του δολαρίου από την κατάρρευση, τη διατήρηση του ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος, την «κατάληψη» της ΕΕ από τις Η.Π.Α. με τη βοήθεια του ΔΝΤ, την «εκδίωξη» της Κίνας από τις δυτικές αγορές, την διάλυση της Ευρωζώνης, την κυριαρχία του Καρτέλ και των τραπεζών επί της Πολιτικής  κλπ. Φυσικά αυτό δεν σημαίνει ότι, οι εκτιμήσεις των τριών αδελφών για τα οικονομικά των θυμάτων τους είναι λανθασμένες ή ότι δεν κάνουν σωστά τη δουλειά τους – αφού επιβεβαιώνουν όλα όσα είναι από καιρό γνωστά στις «αγορές». Εν τούτοις, δεν παύουν να λειτουργούν παράλληλα ως «αυτοεκπληρούμενες» προφητείες, επιδεινώνοντας τα υφιστάμενα προβλήματα πολλών χωρών, οι οποίες οδηγούνται μονοδρομημένα στη χρεοκοπία – αποτελώντας τα θύματα του πρώτου παγκοσμίου οικονομικού πολέμου, ο οποίος μέρα με την ημέρα γίνεται όλο και πιο καταστροφικός.         

Η ΣΤΑΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΚΑΙ Η ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΧΡΕΟΚΟΠΙΑ

Ειδικά όσον αφορά τη στάση πληρωμών, σημαίνει ότι η χώρα που υποχρεώνεται να την επιλέξει, σταματάει να πληρώνει τοκοχρεολύσια, έρχεται σε επαφή με τους πιστωτές της, έτσι ώστε να συμφωνηθεί ένας σταδιακός, εφικτός τρόπος πληρωμής μέρους των χρεών της και ισοσκελίζει παράλληλα τα έσοδα, με τα έξοδα της στον προϋπολογισμό – αφού παύει πια να έχει πρόσβαση στο διεθνή δανεισμό (κάτι που φυσικά ήδη συμβαίνει στην Ελλάδα). Από την άλλη πλευρά, ο ιδιωτικός τομέας της (τράπεζες, επιχειρήσεις κλπ.) αναζητάει τις δικές του λύσεις, επειδή γίνεται πλέον πολύ δύσκολος τόσο ο δανεισμός του, όσο και η διατήρηση ελλειμμάτων στο εξωτερικό ισοζύγιο – ένα καθόλου ευχάριστο «σενάριο», αλλά όχι συνώνυμο με τη συντέλεια του κόσμου.  Σε κάθε περίπτωση βέβαια η χώρα εδώ δεν υποχρεώνεται στην εκποίηση των επιχειρήσεων της ή στο ξεπούλημα των περιουσιακών στοιχείων της (εάν δεν διακρίνεται από μία «ενδοτική» κυβέρνηση), διατηρώντας έτσι τις μελλοντικές προοπτικές της. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για ένα κράτος-ισότιμο μέλος της Ευρωζώνης, το οποίο δεν κινδυνεύει με τεράστιες υποτιμήσεις του νομίσματος του, με ανεξέλεγκτες επιδρομές τραπεζών (Bank run), με μαζική έξοδο κεφαλαίων κοκ.   

Περαιτέρω, εάν αντί για τη στάση πληρωμών αποφασισθεί η, «εκβιαζόμενη» από τη Γερμανία, "επιλεκτική χρεοκοπία" (μία αρκετά ευφάνταστη λέξη, με στόχο την «ωραιοποίηση» της πτώχευσης – μία «μεταλλαγμένη» απειλή λοιπόν), η αναβολή δηλαδή των πληρωμών (ή κάποιων από αυτών) για ένα χρονικό διάστημα, όπου η Ελλάδα, με τη βοήθεια του μηχανισμού στήριξης (EFSF), θα προσπαθήσει να εξαγοράσει μέρος των ομολόγων της σε χαμηλότερη τιμή, το αποτέλεσμα θα είναι η χρόνια παραμονή της χώρας μας στον «ορό» της Γερμανίας – επομένως, η μετάλλαξη της σε φτωχό προτεκτοράτο, σε δορυφόρο καλύτερα της μερκαντιλίστριας καγκελαρίου. Παράλληλα, η Ελλάδα θα υποχρεωθεί αφενός μεν στην παροχή ενυπόθηκων εγγυήσεων στο μηχανισμό στήριξης, αφετέρου στην πώληση δημοσίων επιχειρήσεων και ακίνητης περιουσίας – πολύ πιθανόν σε εξευτελιστικές τιμές υποτέλειας και χωρίς καμία προοπτική για το μέλλον της. Απλούστερα, με την «επιλεκτική χρεοκοπία» θα πληρώσουμε το δημόσιο χρέος στο μεγαλύτερο μέρος του (εάν έχουμε τύχη και δεν το εξοφλήσουμε στο σύνολο του), θα συνεχίσουμε να επιβαρυνόμαστε με τοκογλυφικούς τόκους, θα χάσουμε ολοκληρωτικά την εθνική μας κυριαρχία, δεν θα βγούμε ποτέ στις αγορές, θα κυβερνιόμαστε «δημοσιονομικά» από ξένες δυνάμεις, θα εκποιήσουμε όλα μας τα περιουσιακά στοιχεία, θα λεηλατηθεί η ιδιωτική περιουσία, θα πεινάσουν οι Έλληνες και, στο τέλος, θα χρεοκοπήσουμε εξαθλιωμένοι – σαν τη στυμμένη λεμονόκουπα. Ολοκληρώνοντας, όταν κλείνουν όλες οι επιχειρήσεις, η ανεργία εκτοξεύεται στα ύψη, η ύφεση «μαίνεται», οι μισθοί μειώνονται και οι αξίες των βασικών περιουσιακών στοιχείων εκμηδενίζονται (μετοχές, ακίνητα κλπ.), τι νόημα έχει η εξόφληση των δανειστών για τους Πολίτες;     

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΔΙΔΥΜΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ

Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, η συνεχώς μειούμενη ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας θεωρείται από πολλούς ότι είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για τα «δίδυμα ελλείμματα» της (δημόσιο έλλειμμα προϋπολογισμού και ιδιωτικό κυρίως έλλειμμα ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών), τα οποία αυξάνουν συνεχώς το δημόσιο χρέος της – συνεπικουρούμενα από διαρκώς αυξανόμενους τόκους με όλο και πιο υψηλά επιτόκια (το 80% περίπου του δημοσίου χρέους προέρχεται από τόκους, με ένα μεγάλο μέρος του υπολοίπου 20% να οφείλεται στη διαφθορά κάποιων πολιτικών). Εν τούτοις, εμείς έχουμε την άποψη ότι σήμερα δεν είναι η μοναδική πηγή των προβλημάτων της. Δηλαδή, θεωρούμε ότι τα ελλείμματα είναι αυτά που προκαλούν τη μείωση της ανταγωνιστικότητας της χώρας μας (την αύξηση των τόκων, του δημοσίου χρέους κλπ.), ενώ προκαλούνται από τη χρήση οικονομικών όπλων: μεταξύ των οποίων της τεχνητής υποτίμησης του γερμανικού ευρώ, της ανάλογης ανατίμησης του ελληνικού, καθώς επίσης της επέκτασης των πολυεθνικών φοροφυγάδων εντός συνόρων – παράγοντες που έχουν συμβάλλει τα μέγιστα στην αποβιομηχανοποίηση της Ελλάδας, από την οποία πηγάζει η μειωμένη ανταγωνιστικότητα της.

Ας σημειώσουμε εδώ ότι, η αύξηση της ανταγωνιστικότητας στους τομείς των υπηρεσιών (στους οποίους δραστηριοποιείται κυρίως η Ελλάδα) είναι πολύ πιο δύσκολη, από την αύξηση της στους τομείς της μεταποίησης (βιομηχανία κλπ.) – γεγονός που επεξηγεί τα προβλήματα μίας αναπτυξιακής οικονομικής πολιτικής, καθώς επίσης την προδιαγεγραμμένη, παταγώδη αποτυχία των όποιων μέτρων λιτότητας εφαρμόζονται. Πόσο μάλλον όταν τόσο τα ελλείμματα, όσο και το χρέος, καθιστούν αδύνατες τις επενδύσεις σε νέους τομείς – μέσω των οποίων θα αυξανόταν η ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας. Περαιτέρω, οι ομοιότητες που παρουσιάζει η Ελλάδα με τις Η.Π.Α. στον παραπάνω προβληματισμό, με μία χώρα δηλαδή επίσης «εντάσεως υπηρεσιών» που όμως δεν αμφισβητείται η ανταγωνιστικότητα της, όπως συμβαίνει με την Ελλάδα (χωρίς φυσικά να συγκρίνουμε τα μεγέθη των δύο οικονομιών), είναι κάτι παραπάνω από εμφανείς. Πολύ περισσότερο όταν η λύση και για τις δύο χώρες είναι μάλλον κοινή, εάν δεν αλλάξουν ριζικά συμπεριφορά τα πλεονασματικά κράτη: η στάση πληρωμών δηλαδή, η αναδιαπραγμάτευση του χρέους και η επαναβιομηχανοποίηση, όπου όμως οι Η.Π.Α. έχουν προφανώς πολύ περισσότερες επιλογές (στρατιωτική επίλυση της διαμάχης, ολοκλήρωση της εισβολής του ΔΝΤ στην ΕΕ, πληθωριστική μείωση των χρεών με τύπωμα νέων χρημάτων, χρηματοπιστωτικές επιθέσεις, προστατευτισμός κλπ.).

Εάν τυχόν βέβαια η Ελλάδα χρεοκοπήσει ανεξέλεγκτα, το κόστος δανεισμού των Η.Π.Α. θα αυξηθεί σε τέτοιο βαθμό που θα υποχρεώσει την κυβέρνηση της υπερδύναμης σε ριζικές αποφάσεις. Όσον αφορά τώρα ειδικά τα «δίδυμα ελλείμματα», τα εξής:   

(α)  Το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού (αφορά το δημόσιο τομέα): Στην προκειμένη περίπτωση, τα έσοδα του κράτους δεν αρκούν για την κάλυψη των δαπανών του ενώ, όταν τα έσοδα δεν φθάνουν για την πληρωμή όλων των εξόδων, εκτός από τους τόκους και τα χρεολύσια (δόσεις δανείων), μιλάμε για πρωτογενή ελλείμματα. Ο Πίνακας Ι εδώ θα μας βοηθήσει στην κατανόηση του θέματος: 

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι: Βασικά μεγέθη του προϋπολογισμού, χωρίς παρεμβάσεις, σε δις €

* Σύνολο δαπανών πλην τόκους πλην πρωτογενείς

Σημείωση: Τα έσοδα καλύπτουν πλήρως τις πρωτογενείς δαπάνες, αυτές δηλαδή χωρίς τους τόκους και το ΠΔΕ. Επομένως τόσο οι μισθοί, όσο και οι συντάξεις, δεν πληρώνονται από το δανεισμό μας.

** ΑΕΠ 2009: 235.017  ΑΕΠ 2010: 230.173

*** Συμπεριλαμβάνονται στις πρωτογενείς δαπάνες

Πηγή: Μεσοπρόθεσμο από 10.06.2011

Όπως φαίνεται από τον Πίνακα Ι, τα έσοδα του κράτους δεν φθάνουν για την κάλυψη των εξόδων του – ούτε καν για τις πρωτογενείς δαπάνες. Επομένως, δημιουργείται κάθε χρόνο έλλειμμα («ζημίες χρήσης»), το οποίο προστίθεται στο δημόσιο χρέος, αυξάνοντας το συνεχώς. Η αύξηση τώρα του χρέους υποχρεώνει τους πιστωτές καταρχήν σε υψηλότερα επιτόκια, λόγω μεγαλύτερου ρίσκου, οπότε σε δυσβάστακτους τόκους – στη συνέχεια, σε διακοπή της παροχής δανείων, αφού είναι πλέον εμφανές ότι το κράτος δεν μπορεί να ανταπεξέλθει με την εξόφληση των υποχρεώσεων του. Στην προκειμένη περίπτωση, όταν κατηγορεί κανείς τους τοκογλύφους δανειστές ή τις αναξιόπιστες εταιρείες αξιολόγησης, είναι μάλλον εκτός πραγματικότητας – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εγκρίνουμε τις μεθόδους τους. Η κάλυψη τώρα του ελλείμματος αυτού, σύμφωνα με τους σχεδιασμούς της σκιώδους διακυβέρνησης της χώρας μας (μεσοπρόθεσμο), προβλέπει αφενός μεν νέους φόρους της τάξης των 100 δις € για τα επόμενα πέντε έτη, αφετέρου εκποίηση δημόσιας περιουσίας, καθώς επίσης εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις, συνολικού ύψους 50 δις €. Δηλαδή, με στόχο τη σταθεροποίηση του δημοσίου χρέους μας το 2015 στα επίπεδα του 2010 (περί τα 350 δις € ή 150% του ΑΕΠ), η κυβέρνηση προτείνει την μεταφορά πόρων ύψους 100 δις € από τον ιδιωτικό τομέα, από τους Πολίτες λοιπόν στο κράτος (και από εκεί στους δανειστές), καθώς επίσης την πώληση περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου ύψους 50 δις €. Με τον τρόπο αυτό το προϋπολογιζόμενο χρέος του 2015, ύψους 500 δις €, θα περιορισθεί στα 350 δις € – ενώ η όποια προσπάθεια μείωσης των δαπανών του κράτους (απόλυση δημοσίων υπαλλήλων, περιορισμός των συντάξεων κλπ.), θα οδηγηθεί στην πληρωμή των νέων τόκων. Απλούστερα, η ιδιωτική περιουσία, τα χρήματα των Ελλήνων Πολιτών δηλαδή, ένα μέρος των μισθών τους και η δημόσια περιουσία, θα χρησιμοποιηθούν για την κάλυψη των μελλοντικών δαπανών του αχόρταγου κρατικού μηχανισμού, καθώς επίσης των τόκων των διεθνών τοκογλύφων – χωρίς να μειωθεί καθόλου ο δανεισμός του κράτους (!)    

Βασίλης Βιλιάρδος  (copyright),Αθήνα, 14. Ιουλίου 2011, viliardos@kbanalysis.com      

* Ο κ. Β. Βιλιάρδος είναι οικονομολόγος, πτυχιούχος της ΑΣΟΕΕ Αθηνών, με μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. Είναι σύμβουλος επιχειρήσεων με πολλά συγγράμματα και μελέτες, ενώ έχει εκδώσει πρόσφατα το βιβλίο «Η κρίση των κρίσεων», το οποίο περιλαμβάνει επιλεγμένα οικονομικά άρθρα του 2009.

ΠΗΓΗ: http://www.casss.gr/PressCenter/Articles/2382.aspx

Συνέxεια στο Μέρος ΙΙ

Οίκος Moody’s: η ιστορική αξιoλόγηση των αξιολογητών

Του Γιώργου Δαμιανού

Ποιος ήταν ο John Moody; Τι σημαίνει το όνομά του; H ιστορία του οίκου Moody’s.

Η λέξη Moody’s έχει μπει, πλέον στην καθημερινότητα μας. Στο ελληνικό λεξιλόγιο πριν ή μετά τη λ. Moody’s υπάρχει η λέξη υποβάθμιση. Το όνομα είναι βαρύγδουπο και προβάλλεται ως “έγκυρο” από τα ελληνικά και ξένα Μ.Μ.Ε. Οι εκθέσεις το οίκου Moody’s  ανεβοκατεβάζουν   κυβερνήσεις και υποθηκεύουν το σήμερα και το αύριο του πλανήτη, αφού καθορίζουν το αν θα δανειστεί, και με ποιους όρους, μια χώρα. Υποθηκεύει το μέλλον του πλανήτη, γιατί ως γνωστόν,  τα δανεικά αυτά θα τα πληρώσουν και οι μελλοντικές γενιές.

Τα πρώτα βήματα του John Moody/ Τζον Μούντι

Ελάχιστοι γνωρίζουν ότι η επωνυμία Moody’s προέρχεται από το επώνυμο ενός, μάλλον, αποτυχημένου δημοσιογράφου / οικονομικού αναλυτή, που έδρασε στις ΗΠΑ στις αρχές του 20ου αιώνα. Το πλήρες όνομα του ήταν  Τζον Μούντι (John Moody, 1868 – 1958) και στα Ελληνικά θα μπορούσαμε να το αποδώσουμε ως Γιάννης Τσαντίλας.

Ο Γιαννάκης, λοιπόν, ξεκίνησε ως δημοσιογράφος, δίχως πανεπιστημιακές γνώσεις (στα γεράματα θα του δώσουν honoris causa, πτυχίο στη Νομική) και κάπου στο μεσοστράτι της ζωής του (το 1909) αποφάσισε να ασχοληθεί  με ένα μεσιτικό/ χρηματοοικονομικό γραφείο στη Νέα Υόρκη. Ήταν έξυπνο παιδί, παιδί της πιάτσας και καθώς το μάτι του έκοβε, όπως κόβει σε όλα τα λαμόγια (τα μυωπικά τους ματάκια βλέπουν τα κοντινά αλλά χάνουν τα μακρινά) αποφάσισε να εισάγει   για πρώτη φορά έναν πίνακα αξιολόγησης στις επενδύσεις των σιδηροδρόμων. Ο Τζον Μούντι (ή Γιάννης Τσαντίλας)  υπεραπλουστεύοντας κάθε έννοια οικονομίας φτιάχνει έναν κατάλογο (ανάλογο με την αξιολόγηση των κινηματογραφικών ταινιών σε ένα σημερινό έντυπο) και με γράμματα  (ΑΑΑ, ΑΑ, Α…) αντί για αστερίσκους βαθμολογεί τις επενδύσεις στους σιδηροδρόμους των Η.Π.Α.

 Η απλότητα του θέματος άρεσε στους επενδυτές και το όνομα του Γιαννάκη ξεχωρίζει. Πολύ γρήγορα o  “Γιαννάκης Τσαντίλας” αυτοαναβαθμίζει το γραφειάκι του και από μεσίτης αυτοανακηρύσσεται πραγματογνώμονας επιχειρήσεων. Βγάζει χρήματα, δηλαδή,  πουλώντας πληροφορίες για τη βιωσιμότητα των εταιρειών και αξιολογεί, με τον τρόπο που αξιολογούν τα λαμόγια τη βιωσιμότητα άλλων επιχειρήσεων αλλά και την εμπορευσιμότητα των μετοχών. Η αμοιβή του είναι υψηλή (σήμερα, για κάτι αντίστοιχο παίρνει, περίπου, 150.000 ευρώ καθώς και ποσοστά από τις  αγοροπωλησίες των μετοχών) αλλά ας όψεται η ανασφάλεια του κοσμάκη, καθώς ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη και κανένας δεν ξέρει (ούτε και ο ίδιος ο Μούντι, ο Τσαντίλας, πως θα καταλήξει). Η ανασφάλεια του κοσμάκη αυξάνεται όλο και περισσότερο, γιατί μετά τον πόλεμο και τις κοινωνικά άστοχες συμβουλές του Γιαννάκη (που συμπυκνώνονται στο “βαθυστόχαστο” δόγμα “αρπάξτε, ξεσκίστε, τελειώσατε”) η Αμερική θα οδηγηθεί το 1929 στο χρηματιστηριακό κραχ με παγκόσμιες επιπτώσεις. Κατά ορισμένους ο Γιαννάκης, ο Μούντι, δεν είχε πάρει είδηση για το επερχόμενο κραχ και γι αυτό δεν ενημέρωσε τους πελάτες του (είπαμε ότι τα λαμόγια πάσχουν από μυωπία, αλλά ο Γιαννάκης, μάλλον, είχε  και πρεσβυωπία). Μάλιστα, οι κακές γλώσσες λένε ότι οι συμβουλές/αρπαχτές του Γιαννάκη είχαν σημαντικό μερίδιο στο να οδηγηθούν οι Η.Π.Α. στο κραχ.

Αυτοανακηρύσσεται αξιολογητής των κρατικών ομολόγων

Μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο λόγω της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας τους, οι Η.Π.Α. δανείζουν ανεξέλεγκτα τις χώρες που ελέγχουν και το ίδιο κάνουν και τα χρηματοπιστωτικά της ιδρύματα. Η ευθυνοφοβία ή  η ανικανότητα, όμως, των κρατικών υπαλλήλων δημιουργεί την ανάγκη για τη γνωμοδότηση ενός εμπειρογνώμονα, ο οποίος θα γνωματεύει, αν η τάδε χώρα είναι και φερέγγυος για να τη δανείσουν. Ο Αμερικανός υπάλληλος που διαχειρίζεται το αποθεματικό “του δείνα” σωματείου φορτηγατζήδων θέλει να επενδύσει τα χρήματα των ασφαλισμένων αλλά, δυστυχώς, δεν έχει ξανακούσει τις μισές χώρες του πλανήτη. Πως θα δανείσει μια χώρα που δεν ξέρει την ύπαρξη της;

Τη λύση αναλαμβάνει να τη δώσει ο Γιαννάκης, ο Τσαντίλας. Από μεσίτης και εμπειρογνώμονας επιχειρήσεων αυτοανακηρύσσεται “αξιολογητής” των κρατικών ομολόγων και βαθμολογεί την πιστοληπτική ικανότητα όλων των κρατών του πλανήτη. Προσλαμβάνει μια φουρνιά 25χρονων αριστούχων των καλύτερων πανεπιστημίων της υφηλίου (τσοχλανοπαρέα αριστούχων) και χωρίς πρότυπα, δίχως οικονομετρικά κριτήρια αλλά με προσωπικές εκτιμήσεις κάποιων υπαλληλίσκων, που οι ίδιοι αυτοχαρακτηρίζονται  “σαΐνια με ένστικτο” αποφασίζουν ότι η τάδε χώρα πρέπει να πληρώσει ένα συγκεκριμένο επιτόκιο, αν ζητήσει δανεικά, η άλλη χώρα  ένα υψηλότερο, ενώ η τρίτη  δεν πρέπει να δανειστεί καθόλου, γιατί είναι αναξιόπιστη. Αυτοί οι έγκυροι οικονομικοί αναλυτές, όπως αυτάρεσκα αυτοαποκαλούνται, εξανεμίζουν τον ιδρώτα των εργαζομένων και υποθηκεύουν το μέλλον γενεών και γενεών.

Τη δόξα της τσοχλανοπαρέας του Γιαννάκη ζήλεψαν και άλλοι παρόμοιοι “οίκοι”, όπως οι: Standard and Poors,  Fitch, που αν και φαίνονται ως ανταγωνιστές έχουν ένα κοινό στοιχείο: την αδιαφάνεια. Κανένας δε δημοσιοποιεί τα στοιχεία αξιολόγησης και θεωρούν απόρρητο τις πηγές στις οποίες στηρίζονται οι “πληροφορίες τους”, για το αν μια χώρα μετά από 30 χρόνια θα είναι ικανή να αποπληρώσει τα δανεικά που πήρε (τι να σου κάνει το Χάρβαρντ, αυτό δεν το γνωρίζει ούτε η Κατίνα, η Σμυρνιά, που έχει και κληρονομικό χάρισμα!!!).

Ο Γιαννάκης ο Τσαντίλας δεν μπορούσε να φανταστεί ότι το μαγαζάκι του που στηριζόταν, το 1909, στην προσωπική  λαμογιά, ενός αγράμματου και είχε σκοπό να κάνει  καμιά αρπαχτή, θα διοικείται, σήμερα,  από ανέραστα μαθητούδια και θα ελέγχει τον πλανήτη. Βλέπετε,  δεν μπορούσε να προβλέψει ότι θα εξαφανιστούν οι πολιτικοί από τον πλανήτη. Και δε μιλάμε για την Ελλάδα ή την Πορτογαλία (ποιος νοιάζεται, άλλωστε;)  αλλά μιλάμε για τον τρόμο στα μάτια του Ομπάμα και της Μέρκελ, όταν αναμένουν την έκθεση του οίκου Moody’s.

Και ενώ η κήνσωρ Μέρκελ δεν κουράζεται να προσβάλλει και να “νουθετεί” τους Έλληνες, δε λέει κουβέντα για όλους αυτούς τους ανεξέλεγκτους “οίκους”, που καταλύουν κάθε έννοια πολιτικής. Μόνο τις προάλλες σαν να ξύπνησε από τρομερό εφιάλτη η κυρία Μέρκελ ψέλλισε: “Δε θα επιτρέψουμε στους οίκους να μας στερήσουν την ελευθερία μας να αποφασίσουμε”. Το είπε, ήπιε λίγο νερό και ξανακοιμήθηκε,  ονειρευόμενη ότι κάποτε θα γίνει πολιτικός.

ΠΗΓΗ: http://www.24grammata.com/?p=14889

Οικονομική χούντα του ΠΑΣΟΚ

Του Γιώργου Δελαστίκ

Τους πήραν χαμπάρι στο εξωτερικό, ακόμη και οι δικοί τους. Για την κυβέρνηση των δοσίλογων του Παπανδρέου, λέμε. «Η γέννηση μιας οικονομικής δικτατορίας στην Ελλάδα» ήταν ο χαρακτηριστικός πρωτοσέλιδος τίτλος της γαλλικής φιλοσοσιαλιστικής εφημερίδας Λιμπερασιόν. «Στρατιωτική πειθαρχία(!)» όλης της αντιπολίτευσης στις διαταγές της κυβέρνησης Τσολάκογλου – Παπανδρέου απαίτησε με το ανάλογο ύφος μιλώντας στη Βουλή ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Βαγγέλης Βενιζέλος.

Μετά τα τανκς που θα έβγαζε ο Πάγκαλος στους δρόμους της Αθήνας και των άλλων πόλεων για να προστατεύσουν τις τράπεζες, ο Βενιζέλος είναι έτοιμος να επιβάλει στρατιωτικό νόμο για να υποχρεώσει σε στρατιωτική πειθαρχία τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Από ιδεολογία και πολιτική καλά πάει δηλαδή η «χούντα» του ΠΑΣΟΚ, σκληραίνει διαρκώς και υιοθετεί όλο και περισσότερα παραδοσιακά χαρακτηριστικά ολοκληρωτικών καθεστώτων, θεωρώντας ότι το καθεστώς είναι θωρακισμένο απέναντι στον εχθρό λαό, τον οποίο ξυλοφορτώνει και πνίγει στα χημικά με κάθε ευκαιρία. Έχουν πάντως αποκτήσει απύθμενο θράσος οι υπουργοί του ΠΑΣΟΚ, καθώς αισθάνονται ότι όλο και μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού τους μισεί βαθιά και θα ήθελε να τους δει να δικάζονται και να καταδικάζονται επί εσχάτη προδοσία. Σε μια παράκρουση πολιτικής μεγαλομανίας ο Βενιζέλος αποφάσισε να… απαγορεύσει τη χρήση του όρου «επιλεκτική χρεοκοπία»! Δεν είναι χρεοκοπία, λέει, η επιλεκτική χρεοκοπία γι’ αυτό και αυτός χρησιμοποιεί μόνο στα Αγγλικά τον όρο selective default ώστε να μην τον καταλαβαίνουν οι Έλληνες και τρομάζουν χωρίς λόγο!

Όσο για τον Παρθενώνα και το οικόπεδο της Ακρόπολης, δεν έχει καμιά αναστολή να τα υποθηκεύσει στους Γερμανούς για να του δώσουν νέο δάνειο, αρκεί το επιτόκιο να είναι χαμηλό και να του δώσουν λεφτά για να επαναγοράσει ελληνικά κρατικά ομόλογα σε «σκοτωμένες» τιμές! Δεν έπαθε φυσικά μαλάκυνση εγκεφάλου ο Βενιζέλος και λέει τέτοιες ανοησίες με στομφώδη τρόπο. Έξυπνος εξακολουθεί να παραμένει. Προσπαθεί όμως με τη ρητορική του δεινότητα να συγκαλύψει μια επαίσχυντη πολιτική. Η κυβέρνηση Παπανδρέου έχει ήδη αποφασίσει να οδηγήσει τη χώρα σε επιλεκτική χρεοκοπία και επιπροσθέτως έχει αποφασίσει να δώσει δημόσια γη της Ελλάδας ως εγγύηση για να πάρει το νέο δάνειο! Ένα δάνειο που γνωρίζει εκ των προτέρων ότι αποκλείεται να μπορέσουν να το αποπληρώσουν οι επόμενες κυβερνήσεις και έτσι από νομική σκοπιά η ελληνική γη θα περιέλθει στα χέρια των δανειστών! Το αν όντως θα ασκήσουν οι ξένοι το δικαίωμα κατοχής της ελληνικής γης θα είναι μια δική τους πολιτική απόφαση, συναρτώμενη με τις τότε συνθήκες, τις οποίες κανένας δεν μπορεί να προεξοφλήσει από τώρα. Η κυβέρνηση Παπανδρέου πάντως την αποστολή της που συνίσταται στο να ξεπουλήσει ακόμη και την ελληνική γη στο ξένο κεφάλαιο και στους ντόπιους συνεργάτες του, θα την έχει εκπληρώσει.

Η επιλεκτική χρεοκοπία, παρά τις μπούρδες Βενιζέλου, συνιστά φυσικά σαφέστατα μορφή χρεοκοπίας. Η τελική της μορφή δεν έχει ακόμη καταληχθεί. Το Βερολίνο έχει αποφασίσει επί της αρχής ότι αυτήν θα επιλέξει για την Ελλάδα, τις συγκεκριμένες όμως ρυθμίσεις τις επεξεργάζεται ακόμη και στο θέμα αυτό υφίστανται ενδογερμανικές διαφωνίες. Είναι ζήτημα πολύ λίγου χρόνου η οριστική απόφαση των Γερμανών για τη μοίρα της Ελλάδας. Δεν αποκλείεται να ανακοινώσει η Μέρκελ την απόφασή της ακόμη και μέσα στην εβδομάδα που έρχεται. Αν τελικά επιλεγεί η χρηματοδότηση της κυβέρνησης Παπανδρέου από τον προσωρινό μηχανισμό στήριξης της ΕΕ για να αγοράσει ελληνικά κρατικά ομόλογα σε τιμές αγοράς (αυτή τη στιγμή γύρω στο 50% της ονομαστικής αξίας τους), δεν θα θιγούν οι καταθέσεις και το Δημόσιο τουλάχιστον στην αρχική φάση θα είναι σε θέση να πληρώνει μισθούς και συντάξεις. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα όμως θα καταρρεύσει επί της ουσίας, γιατί θα υποστεί τεράστια ζημιά από την απαξίωση των ελληνικών κρατικών ομολόγων. Θα κρατηθεί τεχνητά στη ζωή μέσω της παροχής ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, της οποίας όμως θα καταστεί τυφλό όργανο, απολύτως εξαρτημένο από την παρεχόμενη υποστήριξη. Η ΕΚΤ θα ανοίγει και θα κλείνει κατά βούληση και κατά την απόλυτη κρίση των Γερμανών το διακόπτη της ροής χρημάτων προς την ελληνική οικονομία, επηρεάζοντας καθοριστικά και κατά την απόλυτη κρίση του Βερολίνου τη χρηματοδότηση ή το θάνατο του άλφα ή του βήτα κλάδου της ελληνικής οικονομίας, του άλφα ή του βήτα έργου, του άλφα ή του βήτα επιχειρηματικού ομίλου.

Παράλληλα, οι Γερμανοί θα εξαναγκάζουν την όποια κατοχική κυβέρνηση θα υπάρχει στην Αθήνα να ψηφίζει αλλεπάλληλα εξοντωτικά μέτρα λιτότητας για τους εργαζόμενους και τους νέους, για τα λαϊκά στρώματα και τους μικρομεσαίους, εξανδραποδίζοντας και υποτάσσοντάς τους στα επεκτατικά οικονομικά σχέδια του Τέταρτου Ράιχ και των ντόπιων κεφαλαιούχων συνεργατών του. Η ίδια η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ ζήτησε νέα μέτρα λιτότητας στην Ελλάδα από το Σεπτέμβριο! Γιαβόλ!

ΠΗΓΗ: «ΠΡΙΝ», 17 ΙΟΥΛΗ 2011. Το είδα: 21-07-2011, http://www.politikokafeneio.com/neo/modules.php?name=News&file=article&sid=9976

Το εθνικό ζήτημα στη μυλόπετρα της κρίσης*

Του Δημήτρη Γρηγορόπουλου

Στις μέρες της κρίσης η εθνικοφροσύνη φαίνεται να αναβιώνει. Μας κατακλύζει ένας ποταμός εθνικών εκφράσεων και παραινέσεων: Εθνική σωτηρία, εθνική συναίνεση, εθνικό καθήκον, εθνικό συμφέρον κ.ο.κ. Αυτή βέβαια η πλειοδοσία εθνικών συνθημάτων δεν έχει σχέση με τον πατριωτισμό (αγάπη για την πατρίδα), αλλά είναι έκφραση του αστικού εθνικισμού, που χρησιμοποιεί την έννοια του εθνικού συμφέροντος, για τη συγκάλυψη των ιδιοτελών συμφερόντων της αστικής τάξης και των ιμπεριαλιστών.

Η επίκληση και πρόταξη του «κοινού» εθνικού συμφέροντος, δεν είναι βέβαια καινοφανής. Είναι παραδοσιακό εργαλείο στις αποσκευές της αστικής ιδεολογίας. Σήμερα όμως υπάρχουν δύο νέα στοιχεία – σημεία των καιρών. 

Πρώτο: Η υιοθέτηση από το ΠΑΣΟΚ, της εθνικής συνθηματολογίας και η αποποίηση της παραμικρής φραστικής αναφοράς στο σοσιαλισμό, επιβεβαιώνουν τη μη αναστρέψιμη μετάλλαξη του ΠΑΣΟΚ σε αστικό κόμμα (και μάλιστα σκληρά νεοφιλελεύθερο). Τα κροκοδείλια δάκρυα («δεν πράττουμε αυτά που θέλει η ψυχή μας») κανένα δεν πείθουν, αφού η πολιτική τους δεν αποτελεί απλώς παρέκκλιση από το πρόγραμμα και τις αρχές τους, αλλά διαμετρικά αντίθετη πολιτική (το «κεϋνσιανό» προεκλογικό πρόγραμμα αντικαταστάθηκε από ανάλγητο νεοφιλελευθερισμό). Δεύτερο: Νέο στοιχείο στο πολιτικό μας σύστημα αποτελεί και η εμμονή της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ελληνικού κεφαλαίου για εθνική συναίνεση των δύο πόλων του δικομματισμού (ήδη προθύμων δορυφόρων) με ιδανική εξέλιξη της συγκυβέρνησης (κατά το πρότυπο του «μεγάλου συνασπισμού» Γερμανίας και την εθνική συναίνεση στην Πορτογαλία, Ιρλανδία και Ισπανία).

Αυτή η εξέλιξη είναι νέα για το δικομματισμό (τουλάχιστον στη μορφή), αφού λόγω της ισχυρής παρουσίας (κοινωνικής και πολιτικής) της Αριστεράς στην ελληνική κοινωνία, ο «προοδευτικός» πόλος του δικομματισμού στηριζόταν σε μια αντιδεξιά κινδυνολογία, για να υποκλέπτει τις ψήφους αριστερών πολιτών (ΠΑΣΟΚ ή Δεξιά). Αντίστοιχα, ο συντηρητικός πόλος αξιοποιούσε τα αριστερά, φοβικά σύνδρομα, αποδίδοντας στο ΠΑΣΟΚ ή τουλάχιστον σε μια μερίδα του, αριστερές αντιλήψεις. Αυτή η αντιπαλότητα ήταν βέβαια φαινομενική (με δευτερεύουσες αντιθέσεις) αλλά αποτελεσματική, αφού αποτελούσε συνθήκη ύπαρξης και ευδοκίμησης για το δικομματισμό, από τη δεκαετία του 1920 ως σήμερα. Όμως ο παροξυσμός της κρίσης του καπιταλισμού στη χώρα μας και διεθνώς καθιστά μη ανεκτή έστω αυτή την επιδερμική αντιπαλότητα, αν και είναι αναγκαία για την αναπαραγωγή του δικομματικού συστήματος. Άραγε, πάσχει από πολιτική μυωπία η Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν κατανοεί αυτήν την ανάγκη του συστήματος; Όχι βέβαια, αλλά τη διακατέχει τόση ανασφάλεια για την εφαρμογή της βίαιης λιτότητας, ώστε φοβάται ότι η φραστική έστω διαφοροποίηση της ΝΔ από τα μνημόνια, παρά την ουσιαστική συμφωνία της, μπορεί να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου και να ενισχύει άθελά της, τη λαϊκή αντίθεση στην ακολουθούμενη πολιτική. Γι’ αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει ασφυκτικά για εθνική ενότητα, ώστε να εγκλωβιστούν ευρύτερες μάζες, στο δικομματισμό και να μείνουν απρόσβλητες από τη ριζοσπαστική πολιτική.

Σε πλατιές μάζες πολιτών έχει αναπτυχθεί αυθόρμητα αγανάκτηση και απέχθεια για την υποταγή στα κελεύσματα των Βρυξελλών. Αν και πολλοί υπερτονίζουν το εθνικό στοιχείο και το αυτονομούν από το ταξικό, η ανησυχία τους έχει αντικειμενική βάση και αν αποκτήσει κοινωνικό περιεχόμενο και στραφεί κατά του αστικού εθνικισμού, η παρέμβασή τους θα συμβάλει στην απόκρουση αυτής της πολιτικής. Ο ακροδεξιός εθνικισμός προσπαθεί να διαβρώσει αυτό το ρεύμα. Παρά όμως την εθνικιστική ρητορεία του, αποδέχεται το ιμπεριαλιστικό πλαίσιο και πραγματικός στόχος του είναι το λαϊκό κίνημα και η Αριστερά. Εξάλλου, παραδοσιακά στρέφεται στον ξένο παράγοντα για να πλήξει τον κομμουνισμό, διαπράττοντας εθνικά εγκλήματα (συνεργασία με κατακτητές στην κατοχή, προδοσία Κύπρου κ.ά.). Από την άλλη μεριά, η κοσμοπολίτικη Αριστερά ταυτίζει γενικά τον πατριωτισμό με τον εθνικισμό και αναζητά τη λύση στον υπερεθνικό σχηματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την «επανίδρυσή» του.

Η εργατική τάξη και η ριζοσπαστική Αριστερά δεν δαιμονοποιούν ούτε θεοποιούν το εθνικό. Συνδέουν το εθνικό συμφέρον με το ταξικό συμφέρον των εργαζομένων και το αντιπαραθέτουν στον αστικό εθνικισμό και τον ιμπεριαλισμό. Γι’ αυτό όχι μόνο υπερασπίζουν τα εθνικά δικαιώματα, αλλά και τα θεωρούν κρίκο στην επαναστατική διαδικασία. Στο πλαίσιο της παγκόσμιας κρίσης εντείνεται η κρίση στην Ευρωπαϊκή Ένωση και για ενδογενείς λόγους (πτώση μέσου ποσοστού κέρδους) αλλά και λόγω των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών για επέκταση της ακτίνας δράσης τους και της κερδοφορίας. Η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κρίσης ενισχύει το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο, το πολυκλαδικό – πολυεθνικό κεφάλαιο διευρύνοντας την εξαγωγική δράση και την κερδοφορία τους με λυσσαλέα επίθεση κατά των εργαζομένων (πολύχρονη λιτότητα –ακόμη και στη Δ. Γερμανία– κατεδάφιση του κοινωνικού κράτους, ακύρωση των δικαιωμάτων). Στο πλαίσιο αυτής της αναδιανομής, προωθείται και η πρωτοφανής μεταφορά υπεραξίας από τον «άσωτο» Νότο στο «σώφρονα» Βορρά. Έτσι, οξύνεται η αντίθεση Βορρά – Νότου στην Ευρωπαϊκή Ένωση με την απομύζηση πλούτου μέσω του μηχανισμού του χρέους.

Αλλά η κρίση Βορρά – Νότου οξύνεται και σε πολιτικό επίπεδο. Αν και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει εξελιχθεί σε ενιαίο κράτος, συγκροτεί ένα συγκεντρωτικό και αυταρχικό πολιτικό μηχανισμό, μέσω του οποίου επιβάλλει ασφυκτικό έλεγχο στον κρατικό προϋπολογισμό των κρατών, μετατρέποντας τις εθνικές κυβερνήσεις σε πειθήνιους εντολοδόχους. Βέβαια, η καπιταλιστική Ελλάδα ήδη από την εποχή της ένταξης στην ΕΟΚ έχει ουσιαστικά απεμπολήσει την εθνική αυτεξουσιότητα, αλλά σήμερα στις συνθήκες της κρίσης χάνονται και τα τελευταία ψήγματα της εθνικής κυριαρχίας. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο του δεύτερου Μνημονίου, ασκείται ασφυκτική πίεση στα αστικά κόμματα για εθνική συναίνεση, αν και το δικομματικό σύστημα προϋποθέτει τη σχετική διαφοροποίησή τους. Μάλιστα, σ’ ένα παραλήρημα καισαρισμού, ο Zαν Kλοντ Γιουνκέρ κυνικά ξεκαθάρισε ότι η εθνική κυριαρχία της Ελλάδας θα περιοριστεί δραστικά. Αυτή η όξυνση της αντίθεσης ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού και ελληνικού καπιταλισμού έχει μια σχετικότητα. Ο ελληνικός καπιταλισμός είχε μια μικρο-ιμπεριαλιστική επέκταση στην ενδοχώρα των Βαλκανίων. Αυτή όμως η επέκταση δεν είχε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και η Ελλάδα δεν αναδείχτηκε σε περιφερειακή ιμπεριαλιστική δύναμη, όπως η Τουρκία. Η εθνική αντίθεση είναι υπαρκτή αλλά δευτερεύουσα σε σχέση με την ταξική αντίθεση. Σε κάποιες όμως ιστορικές συνθήκες (αποικιοκρατία, ξένη κατοχή, ασφυκτική εξάρτηση) μπορεί να αποκτήσει προτεραιότητα και να ηγεμονεύσει στον αγώνα κατά του ιμπεριαλισμού.

Η εθνική μορφή κοινωνίας (έθνος) συγκροτείται από πολιτιστικές σχέσεις (γλώσσα, παραδόσεις, ήθη και έθιμα, αγάπη για την πατρίδα κ.ά.) και από σχέσεις οικονομικές και πολιτικές (οικονομία και κράτος έθνους στην εξέλιξή του). Παρά τους δεσμούς των μελών του, το έθνος δεν είναι κοινότητα με ομοιογενή συμφέροντα, όπως διατείνεται η αστική ιδεολογία και προπαγάνδα. Το έθνος αποτελείται από ανταγωνιστικές τάξεις. Στον καπιταλιστικό σχηματισμό κυριαρχεί η αντίθεση εργατικής και αστικής τάξης, άρα η διαμόρφωση και η εξέλιξή του εξαρτάται από τις σχέσεις (συνεργασία ή πάλη) αυτών των δύο βασικών τάξεων, όπως και η δράση του σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο.

Η αστική τάξη μετά την προοδευτική της περίοδο (και τότε όχι χωρίς αντιφάσεις) στον αγώνα κατά των θεσμών της φεουδαρχίας και για τη δημιουργία ανεξάρτητου εθνικού κράτους, υιοθέτησε την ιδεολογία του αστικού εθνικισμού. Στο εθνικό επίπεδο, εκφράζεται με το προσωπείο του κοινού εθνικού συμφέροντος, για να συγκαλύψει την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης και των άλλων τάξεων και άρα για να τις κρατήσει σε σχέση υποταγής και στο διεθνές επίπεδο (ιδίως στο στάδιο του ιμπεριαλισμού, όταν η ενισχυόμενη αστική τάξη γίνεται ανοιχτά επιθετική) για να νομιμοποιήσει ακριβώς στο όνομα της πατρίδας, την επιθετικότητα κατά άλλων εθνών. Στον αντίποδα, η εργατική τάξη προωθώντας τη χειραφέτηση από την εξουσία του κεφαλαίου, δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη δική της απελευθέρωση αλλά για την απελευθέρωση και των καταπιεζομένων τάξεων του έθνους της αλλά και των άλλων εθνών.

Η προτεραιότητα της αντίθεσης εργασίας – κεφαλαίου προσδιορίζει λοιπόν και τον ταξικό χαρακτήρα της αντίθεσης εθνικού – διεθνικού. Γι’ αυτό η αντίθεση εθνικού – διεθνικού δεν ταυτίζεται εν προκειμένω με την αντίθεση ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού από τη μία πλευρά και ελληνικού έθνους από την άλλη, αλλά με την αντίθεση ιμπεριαλισμού, Ευρωπαϊκής Ένωσης και ελληνικών μονοπωλίων από τη μία πλευρά και εργατικής τάξης και λοιπών εργαζομένων από την άλλη. Η ελληνική αστική τάξη δεν είναι εθνική αστική τάξη (όπως ήταν στην πάλη κατά της φεουδαρχίας ή σε αντιαποικιοκρατικές επαναστάσεις) ώστε να ταχθεί κατά του ιμπεριαλισμού, αλλά έχει συμμαχήσει μαζί του, για να προωθεί τα ιδιαίτερα συμφέροντά της, σε βάρος της εργατικής τάξης και των άλλων εργαζομένων. Ειδικά στις σημερινές συνθήκες, η αντίθεση της εργατικής τάξης στον ελληνικό καπιταλισμό είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αντιπαράθεση κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την αποδέσμευση απ’ αυτήν και αντικειμενικά συνιστά κρίκο υπονόμευσης του συστήματος Ευρωπαϊκής Ένωσης – ελληνικών μονοπωλίων. Δεν είναι απλή διαχείριση βελτίωσης του καπιταλισμού, όπως διατείνεται ο αριστερός κοσμοπολιτισμός, αλλά παράγοντας της ανατροπής του. Όμως ο ταξικός καθορισμός της αντίθεσης εθνικού – διεθνικού δεν συνεπάγεται αυτόματα τον ακριβή καθορισμό αυτής της αντίθεσης.

Η αντίθεση με το πλέγμα ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού, η πάλη κατά του εντεινόμενου αυταρχισμού, τα οξυμμένα λαϊκά προβλήματα καθορίζονται από τη βασική αντίθεση του καπιταλισμού. Η λύση τους όμως δεν είναι ανάγκη να συμπέσει με την επαναστατική κατάργηση του καπιταλισμού. Απεναντίας, επειδή τα παραπάνω προβλήματα συνδέονται άμεσα με την καθημερινότητα, άρα, είναι πιο προσιτά στη συνείδηση του εργαζόμενου, επειδή ακόμη η επανάσταση δεν είναι μονόπρακτο, αλλά προϋποθέτει μεταβατικούς στόχους για την πραγματοποίηση και την επιτυχία της (τακτική), αναγκαίο είναι τέτοιοι οξυμμένοι μεταβατικοί στόχοι να μην συγχωνεύονται με το σοσιαλισμό, ούτε να αποτελούν ομαλή σταδιολογία χωρίς επανάσταση, αλλά να αποτελούν μεταβατικούς κρίκους για την επαναστατική διαδικασία. Η υλοποίηση τέτοιων στόχων από τα πρώτα στάδια θα κλονίζει τη δύναμη Ευρωπαϊκής Ένωσης – ελληνικού καπιταλισμού, αλλά και θα πείθει τους εργαζόμενους μέσα από την πείρα των αλλαγών, ότι η αντικατάσταση του καπιταλισμού από το σοσιαλισμό και δυνατή είναι και αναγκαία.

Πρέπει να σημειώσουμε ακόμη ότι η εθνική αντίθεση και συνείδηση έχουν σχετική αυτοτέλεια. Παρά τον καθορισμό τους από την αστική ή εργατική συνείδηση, μπορεί να μην ταυτίζονται ούτε με τη μια ούτε με την άλλη. Για παράδειγμα, η αγάπη για την πατρίδα μπορεί να μην ταυτιστεί ούτε με τον αστικό εθνικισμό ούτε με τον προλεταριακό πατριωτισμό ή να επηρεαστεί κι από τους δύο, χωρίς να κυριαρχηθεί ούτε από τον έναν ούτε από τον άλλο. Η διαπίστωση αυτής της σχετικής αυτοτέλειας είναι αναγκαία, για να μην ταυτίζει κανείς αβασάνιστα έναν εθνικά ευαίσθητο μ’ έναν αντιιμπεριαλιστή ή μ’ έναν εθνικιστή.

Πατριωτική ρητορική και υποκλίσεις στην ΕΕ

Η μεταφορά των κέντρων λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνδυάζεται με την έξαρση της πατριωτικής ρητορικής από τα κόμματα του αστικού μετώπου. Αυτό το οξύμωρο εξηγείται από τη χρεοκοπία της σοσιαλδημοκρατικής και της νεοφιλελεύθερης διαχείρισης κι από την ανάγκη επομένως, μιας «μεγάλης αφήγησης» για την ιδεολογική χειραγώγηση των μαζών στην πολιτική των μνημονίων. Έτσι, προκρίθηκε το δοκιμασμένο ιδεολογικό όπλο της αστικής τάξης, ο εθνικισμός, η «σωτηρία της πατρίδας», δηλαδή η σωτηρία των συμφερόντων των διεθνών χρηματοπιστωτικών οίκων και της αστικής τάξης της χώρας μας. Για τη σωτηρία της χώρας αναγκαία θεωρείται και η εθνική συναίνεση των πολιτικών κομμάτων, πρωταρχικά του δικομματισμού. Όποιος δεν συναινεί στη συναίνεση, χαρακτηρίζεται εθνικά ανεύθυνος. ΠΑΣΟΚ και ΝΔ συμφωνούν στην πολιτική του Mνημονίου, στο πλαίσιο όμως της σχετικής τους αυτοτέλειας, επιδιώκουν το κάθε κόμμα για τον εαυτό του την ηγεμονία σε αυτή την «εθνική προσπάθεια», επιδίωξη που εξηγεί τις επιμέρους διαφοροποιήσεις της ΝΔ. Το ΠΑΣΟΚ παρά τις πατριωτικές κορώνες, αναγνωρίζει την εκχώρηση της εθνικής ανεξαρτησίας στα ευρωπαϊκά ή και τα παγκόσμια ιμπεριαλιστικά κέντρα. Θεωρεί αναγκαία όμως αυτή την εκχώρηση, για να ορθοποδήσει οικονομικά η χώρα και να ανακτήσει την εθνική διαχείριση. Η ΝΔ ως αντιπολίτευση, φορά τη λεοντή του ασυμβίβαστου που δεν υποκύπτει στις πιέσεις των Βρυξελλών και καταψηφίζει τα μνημόνια επί της αρχής τους, ενώ υπερψηφίζει τα περισσότερα νομοσχέδιά τους.

Το ΛΑΟΣ καταψήφισε το νέο Mνημόνιο, ενώ υπερψήφισε το πρώτο. Παρά τη ρητορεία του, συμφωνεί με τη μνημονιακή πολιτική, υπερθεματίζει για την εθνική συναίνεση, προωθώντας μιαν οικουμενική κυβέρνηση στην οποία επιδιώκει να συμμετάσχει για να αναβαθμίσει το ρόλο του. Η «πατριωτική» πολιτική του δηλητηριάζεται ισχυρά από το μικρόβιο του ρατσισμού, αφού φορτώνει τα αίτια της κρίσης στις πλάτες των μεταναστών, στα δισεκατομμύρια ευρώ που εξάγουν από τη χώρα μας! Την εθνική συναίνεση και τη συγκρότηση «εθνικής» κυβέρνησης υιοθετεί και η Δημοκρατική Συμμαχία, πλειοδοτώντας στις επιθέσεις κατά των συντεχνιών του συνδικαλιστικού κινήματος.

Ο Συνασπισμός παρά την αντίθεσή του στο Mνημόνιο, υποτιμά τις εθνικές – ταξικές αντιθέσεις και ουσιαστικά αναθέτει τη λύση τους στον εξωτερικό παράγοντα, την Ευρωπαϊκή Ένωση που με την «επανίδρυσή» της θα θεραπεύσει την ελληνική παθογένεια στο πλαίσιο μιας συνολικής ευρωπαϊκής λύσης. Την προσπάθεια μάλιστα αποδέσμευσης μιας χώρας από την Ευρωπαϊκή Ένωση τη χαρακτηρίζει εθνικισμό, αφού υποσκάπτει την κοινή προσπάθεια για την επανίδρυση της Ευρώπης. Αυτή όμως η «κοσμοπολίτικη» πολιτική είναι σε προφανή αναντιστοιχία με την εντεινόμενη αντιδραστικοποίηση της Ευρώπης (υποταγή στις αγορές, ένταση του συγκεντρωτισμού και αυταρχισμού, βίαιη αναδιανομή σε βάρος των εργαζομένων). Στον ίδιο κοσμοπολίτικο αστερισμό κινείται και η Δημοκρατική Aριστερά, καταφάσκοντας όμως στην εθνική συναίνεση και στη συμμετοχή της σε κυβερνήσεις συνεργασίας στην πλατφόρμα ενός «άλλου» Mνημονίου.

Τέλος, ένα αυθόρμητο πατριωτικό ρεύμα, με αιχμή κατά του Mνημονίου και της εθνικής υποτέλειας συσπειρώνεται γύρω από τη «Σπίθα» του Μίκη Θεοδωράκη ή παραμένει ανένταχτο. Το ρεύμα αυτό δεν πρέπει να χαρίζεται στον εθνικισμό, αλλά να αντιμετωπίζεται ως ταλαντευόμενη δύναμη, που αν μπολιαστεί με το ταξικό στοιχείο, μπορεί να στοιχηθεί στο προοδευτικό μέτωπο και να απεμπλακεί από τον εθνικισμό ή τη συμπαράταξη με αστικές δυνάμεις (προερχόμενες κυρίως από το πατριωτικό ΠΑΣΟΚ) που επιδιώκουν ένα εθνικά ανεκτό Mνημόνιο.

Για τη σχέση προλεταριάτου και έθνους υπάρχει μια γνωστή διαστρέβλωση και από την αστική ιδεολογία και από μια αριστερή, δογματική αντίληψη με επίκληση της φράσης του Mαρξ από το Kομμουνιστικό Mανιφέστο «Oι προλετάριοι δεν έχουν πατρίδα». Όποιος έχει την υπομονή να διαβάσει το σχετικό κείμενο, θα διαπιστώσει ότι ο Mαρξ συμπληρώνει αυτή τη φράση: «Όπως εννοούν την πατρίδα οι αστοί». Διευκρινίζει επίσης ότι οι γενικές αρχές και οι στόχοι του προλεταριάτου ενάντια στην αστική τάξη είναι κοινοί στο περιεχόμενο (ανατροπή της αστικής τάξης, κοινωνική ιδιοποίηση των μέσων παραγωγής) αλλά εθνικοί στη μορφή, προσαρμόζονται δηλαδή στις ιδιαιτερότητες της κάθε χώρας «αφού το προλεταριάτο πρέπει να ξεμπερδεύει, πριν απ’ όλα με τη δική του αστική τάξη». Αυτή η θέση έχει ως βάση την αντίληψη ότι το εθνικό συνδέεται με το ταξικό και σε εθνικό και σε διεθνές επίπεδο.

ΕΕ: Διεθνής συμμαχία του κεφαλαίου

 Η αστική τάξη μετά την επαναστατική της περίοδο (1776 Αμερική, 1789 Γαλλία, 1848 Γαλλία, Γερμανία) υποτάσσει το εθνικό συμφέρον στο ταξικό της συμφέρον και χρησιμοποιεί την ψευδώνυμη εθνική ενότητα, για να κρατά σε υποταγή την εργατική τάξη και τις άλλες καταπιεζόμενες τάξεις. Παράλληλα χρησιμοποιεί την επίκληση του εθνικού συμφέροντος με την αντιδραστική έννοια (εθνικισμός, σοβινισμός) για να δικαιολογείται στο λαό και να τον παρασύρει σε επιθετική δράση εναντίον άλλων εθνών. Στο στάδιο του ιμπεριαλισμού, η αστική επιθετικότητα λαμβάνει καθαρή μορφή και στρέφεται όχι μόνον εναντίον ανίσχυρων κρατών αλλά και εναντίον των άλλων ιμπεριαλιστικών κρατών (στο όνομα της υπεράσπισης του εθνικού συμφέροντος) με αποτέλεσμα τους δύο παγκόσμιους πολέμους. Στην εποχή μας κυριαρχεί η ιμπεριαλιστική παγκοσμιοποίηση, που θεωρεί το έθνος ξεπερασμένη κοινωνική μορφή και προωθεί την παγκόσμια σύγκλιση, ενώ στην πραγματικότητα υποτάσσει πιο ασφυκτικά τα κράτη στα ισχυρά ιμπεριαλιστικά κράτη και τις ολόκληρώσεις τους. Στον αντίποδα, η εργατική τάξη, από την ίδια τη θέση της στο καπιταλιστικό σύστημα, συνδέει με διαμετρικά αντίθετο τρόπο το εθνικό και το ταξικό. Γίνεται υπερασπιστής των καταπιεζομένων τάξεων του έθνους, αφού για να απελευθερωθεί η ίδια από την αστική τάξη, πρέπει να βοηθήσει και τις άλλες εκμεταλλευόμενες τάξεις να απελευθερωθούν.

Παράλληλα, η εργατική τάξη επειδή είναι υποχρεωμένη να αντιμετωπίζει και τη διεθνή συμμαχία του κεφαλαίου, είναι αναγκαίο να συμπαρατάσσεται με τη διεθνή εργατική τάξη κατά του κεφαλαίου (προλεταριακός διεθνισμός) και να αποκρούει την υποταγή και εκμετάλλευση ενός έθνους από άλλο, αλλά και την καταπίεση μιας μειονότητας στο πλαίσιο εθνικού κράτους.

Δηλαδή το εθνικό συνδέεται με το ταξικό και σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε διεθνές. Ο προλεταριακός πατριωτισμός και ο διεθνισμός έχουν προοδευτικό μεν χαρακτήρα, αλλά δεν προκύπτουν με παρθενογένεση. Ορισμένα στοιχεία τους δυνάμει (για παράδειγμα εθνική υπερηφάνεια, αίσθημα πολιτιστικής ανωτερότητας) μπορεί να εξελιχθούν σε εθνικιστική παρέκκλιση (ο Λένιν είχε στηλιτεύσει το 1923 το μεγαλορώσικο σοβινισμό). Αυτές οι εγγενείς τάσεις καταστέλλονται, όσο μεγαλώνει η επιρροή του σοσιαλιστικού στοιχείου πάνω στο εθνικό. Στο βαθμό μάλιστα που το εθνικό (πατριωτικό) στοιχείο συνυφαίνεται με το ταξικό (σοσιαλιστικό) ενισχύεται και η σύνδεση του εθνικού με την επαναστατική διαδικασία. Αυτή η σύνδεση είναι προϊόν της εντεινόμενης αντιλαϊκής επίθεσης από την άρχουσα τάξη σε σύμπλευση με ιμπεριαλιστικά κέντρα αλλά και της ισχυρής παρέμβασης του υποκειμενικού παράγοντα. Έτσι βαθμιαία συνειδητοποιείται ότι η λύση των οξυμμένων εθνικών ζητημάτων θα αποτελέσει κρίκο της αντικαπιταλιστικής πολιτικής και θα τη διευκολύνει (για παράδειγμα αντικαπιταλιστική ανατροπή στο πλαίσιο της ΕΕ να είναι αδύνατη). Η εργατική τάξη όχι μόνο δεν απαξιώνει το εθνικό στοιχείο, αλλά το ανάγει και σε κρίκο μετάβασης (ο αδύνατος κρίκος κατά Λένιν). Η ικανότητά της να λύσει αυτό το πρόβλημα (και άλλα οξυμμένα) εξασφαλίζει στην εργατική τάξη την ιδιότητα της ηγεμονίας στους κόλπους των εργαζομένων σε αντιδιαστολή με την αποδεδειγμένη ανικανότητα της αστικής τάξης να λύσει παρόμοια ζητήματα.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο στάδιο του ιμπεριαλισμού η συρρίκνωση ή και απώλεια της εθνικής αυτοτέλειας αλλά και η καταστροφικότητα του ιμπεριαλισμού σε βάρος των λαών, ενέταξαν το εθνικό πρόβλημα και την αντίσταση στον ιμπεριαλισμό και τους εθνικούς συνεργάτες του στην επαναστατική διαδικασία (Οκτωβριανή Επανάσταση 1917, κινέζικη 1949, Βιετνάμ 1954, Κούβα 1959, ΕAMική αντίσταση στη χώρα μας που συνδύασε τον απελευθερωτικό αγώνα με φύτρα κοινωνικού μετασχηματισμού). Αλλά και σήμερα στη χώρα μας, η προώθηση μιας ανατρεπτικής πολιτικής είναι αδιανόητη στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εργατική τάξη στον αγώνα της για χειραφέτηση δεν αντιμετωπίζει μόνο τη δική της αστική τάξη, αλλά και την αντίδραση του διεθνούς κεφαλαίου. Αυτή η αντίδραση ασφαλώς θα είναι πολλαπλάσια για το κίνημα μιας χώρας ενταγμένης σε ιμπεριαλιστική ολοκλήρωση.

(*δημοσιεύτηκε στο ΠΡΙΝ 17/7/2011)

ΠΗΓΗ: 21/07/2011, http://aristeroblog.wordpress.com/2011/07/21/….ba/

Αν την Πέμπτη δεχθούν την χρεοκοπία, να μην επιστρέψουν την Παρασκευή

Της Σοφίας Βούλτεψη

Αν την Πέμπτη αποφασιστεί η χρεοκοπία της χώρας (επιλεκτική, ήπια, ελεγχόμενη, selective ή όπως διάολο θέλουν να την λένε) να μην επιστρέψουν στην Ελλάδα την Παρασκευή.

Αν την Πέμπτη η Γερμανία επιμείνει στο σχέδιό της, αν η Ελλάδα υποκύψει ξανά, χωρίς να ζητήσει πίσω το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο και ο υπουργός Δικαιοσύνης δεν επιτρέψει την εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων, να μην διανοηθούν να επιστρέψουν με την χρεοκοπία στις αποσκευές τους.

Οτιδήποτε αποφασιστεί στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της προσεχούς Πέμπτης, που ουσιαστικά συνεκλήθη με το στανιό και με την Γερμανία να παραμένει εξαιρετικά απρόθυμη, θα καθορίσει απολύτως την πορεία της χώρας για περισσότερες από μία γενιές.

Οφείλουν τώρα, σήμερα, χθες να αντιληφθούν οι κυβερνώντες και έχοντες την ευθύνη των διαπραγματεύσεων, αλλά και όλοι όσοι συναποτελούν το λεγόμενο «πολιτικό σύστημα» της χώρας, συμπεριλαμβανομένων και των μέσων ενημέρωσης, πως μπορεί μέχρι σήμερα να την έχουν σκαπουλάρει με μικρές σχετικά αμυχές – κάτι ανώδυνες διαμαρτυρίες, που μάλιστα έφθασαν στο σημείο να τους θορυβήσουν – αλλά από εδώ και πέρα το ροκ θα είναι σκληρό.

Συσσώρευσαν επί δεκαετίες χρέη. Συμπεριφέρθηκαν ως γυρολόγοι της πολιτικής και ως αρχιτέκτονες του πιο άθλιου πελατειακού συστήματος. Εξέθρεψαν την πολιτική απάτη, παραπληροφόρησαν, κορόιδεψαν, καλλιέργησαν τον νεποτισμό, την διαφθορά και την ανικανότητα. Κατάφεραν παρ’ όλα αυτά να διατηρήσουν τις καρέκλες τους. Ακολούθησε η δεύτερη φάση, η προ των εκλογών του 2009. Το ψέμα και η παραπλάνηση πήγε σύννεφο. Και πάλι επέζησαν.

Μετά ήλθε η σειρά της τρίτης φάσης. Πομφόλυγες, ολέθριες καθυστερήσεις και κατασυκοφάντηση της χώρας μεταξύ του Οκτωβρίου 2009 και του Μαρτίου 2010, οπότε συμφωνήθηκε ο μηχανισμός.

Συνεχίζουν να επιβιώνουν πολιτικά και μετά το Μνημόνιο και μετά το Μεσοπρόθεσμο. Μετά από εξαιρετικά σκληρά μέτρα, που γονάτισαν τον λαό, βάθυναν την ύφεση, έστειλαν στα ύψη την ανεργία, ενώ την ίδια ώρα αυξάνονταν οι δημόσιες δαπάνες, δεν έγινε καμιά διαρθρωτική αλλαγή, οι μαύρες τρύπες τύπου ΟΣΕ συνέχιζαν να καταβροχθίζουν υπερπολλαπλάσια ποσά από αυτά που δήθεν «εξοικονομήθηκαν» μέσω των αιματηρών περικοπών.

Πάνε κι’ έρχονται σε Eurogroup και Συνόδους Κορυφής και κάθε φορά τα πράγματα βρίσκονται σε χειρότερο σημείο. Πανηγυρίζουν, όμως, για «μεγάλες νίκες» και «γενναίες αποφάσεις», εμφανίζοντας κάθε φορά τα λάθη και τις αποτυχίες ως σημαντικές επιτυχίες.

Τελειώνουν τα ψέματα

Πρέπει, όμως, να αντιληφθούν πως κάποτε, έστω και με καθυστέρηση δεκαετιών, τα ψέματα τελειώνουν. Υπήρξαν πάντοτε τέτοιες καμπές στην Ιστορία. Και αυτή είναι μια τέτοια στιγμή.

Όλα ξεκίνησαν όταν στις 11 του περασμένου Μαρτίου υπέκυψαν και δέχθηκαν – και μετά πανηγύρισαν – το σχέδιο της Γερμανίας για συμμετοχή των ιδιωτών πιστωτών στο χρέος, αν και γνώριζαν πως κάτι τέτοιο θα αποτελούσε πιστωτικό γεγονός. Ουδείς – πλην ελαχίστων «γραφικών» – κατάλαβε τότε τι ακριβώς συνέβη. Και επομένως ουδείς αντέδρασε.

Κατέβασαν τον λαό στους δρόμους για το Μεσοπρόθεσμο, ενώ έπρεπε να οργανώσουν μεγάλες διαδηλώσεις για να ανατραπούν οι αποφάσεις της 11ης Μαρτίου. Αν ο κ. Παπανδρέου ήθελε να παραιτηθεί για κάτι, αυτός θα ήταν ένας καλός λόγος. Για να πάει ο επόμενος και να μην αναγνωρίσει τις αποφάσεις αυτές.

Απ’ ό, τι βλέπουμε, όμως, είναι έτοιμοι να δεχθούν  και την συνέχεια. Έχουν υποκύψει στη λογική του πιστωτικού γεγονότος. Μιλάνε αγγλικά, ζητούν από όλους να συνεννοούνται στα… αγγλικά, μας εξοικειώνουν με τον όρο selective default, δηλαδή χρεοκοπία.

Όσα δηλώνουν και λένε σε συνεντεύξεις τους και τηλεοπτικά διαγγέλματα αυτές τις μέρες, δείχνουν πως δεν έχουν καταλάβει τι θα γίνει στη χώρα την επομένη του πειράματος.

Πρωθυπουργός και υπουργός των Οικονομικών ζητούν «να μην παίζουμε με τις λέξεις». Αυτό είναι το πρόβλημα; Όταν οι λέξεις γίνουν ζοφερή πραγματικότητα τι θα πουν; Ακόμη και οι (πρωθύστερες) δηλώσεις του κ. Λοβέρδου στο σαββατιάτικο πρωινό πρόγραμμα του Mega (που τις είχε ήδη κάνει στην κυριακάτικη Real News, μαζί με μια ακόμη απειλή περί αποχώρησης των «σωτήρων» μας), δείχνουν πως δεν έχουν συνειδητοποιήσει πού πηγαίνουμε.

Τώρα βρήκε να κάνει την αυτοκριτική του; Δεν το ξέραμε πως ειπώθηκαν προεκλογικά του κόσμου τα ψέματα; Δεν το ξέραμε πως πρόκειται περί δημαγωγών; Όχι, δεν περιμέναμε τώρα τέτοιες κουβέντες που τελικά χρησίμευσαν και αυτές για αποπροσανατολισμό.

Περιμένοντας τη… νεκροψία!

Δυο μέρες τώρα ασχολούνται όλοι με γελοιότητες. Ενώ έπρεπε να μας πουν αν συμφωνούν με την προοπτική της λεγόμενης επιλεκτικής χρεοκοπίας. Αν συμφωνούν πως πρόκειται απλώς για έναν όρο που χρησιμοποιούν οι οίκοι αξιολόγησης, ο οποίος… δεν θα έχει καμιά άλλη συνέπεια.

Μα, κύριοι, αν ήταν να μην σημαίνει τίποτε, τότε γιατί να κηρυχθεί η χώρα σε κατάσταση επιλεκτικής χρεοκοπίας – ή όπως διάολο θέλετε να την λέτε;

Και επιτέλους, πώς δέχεστε – όλοι – με τόση ευκολία να μετατραπεί η χώρα σε πειραματόζωο, όταν όλοι παραδέχονται πως πρόκειται για μια ελεγχόμενη αναδιάρθρωση, μια «οργανωμένη χρεοκοπία», που δεν θα μάθουμε τι ακριβώς σημαίνει μέχρι την στιγμή που θα εφαρμοστεί; Όταν είναι γνωστό πως εφαρμόζεται για πρώτη φορά και επομένως δεν υπάρχει προηγούμενο για να γνωρίζουμε τι «πρωτόκολλο» ακολουθείται; Όταν γνωρίζουν όλοι πως τα αποτελέσματα θα τα δείξει η… νεκροψία;

Μήπως θυμάστε, πριν από έναν ακριβώς χρόνο, εκείνη την έκθεση του Ινστιτούτου Στράτφορ (είχε δημοσιευτεί στα «Νέα») που μιλούσε για υποβάθμιση του γεωπολιτικού ρόλου της χώρας, η οποία «έχει μείνει χωρίς συμμάχους και επομένως «εντός της επόμενης τριετίας και λόγω της δημοσιονομικής κρίσης, θα σημειωθεί εσωτερική κατάρρευση, κοινωνική έξαρση με βίαιες πρακτικές, αποσύνδεση από τις μεγάλες δυνάμεις – χωρίς τις οποίες η καταστροφή της Ελλάδας είναι προδιαγεγραμμένη»;
Μήπως θυμάται κανείς πως εκείνη η έκθεση έλεγε ότι «η τελική χρεοκοπία είναι σχεδόν βέβαιη από το μέγεθος του χρέους, που σύντομα θα ξεπερνά το 150% του ΑΕΠ»;

Μήπως θυμάται κανείς πως εκτιμούσαν ότι «το μόνο ζήτημα είναι το πότε και όχι το αν οι Ευρωπαίοι θα τραβήξουν την πρίζα από την Ελλάδα – πολύ πιθανόν με την πρώτη ευκαιρία, όταν η Ελλάδα δεν θα αποτελεί κίνδυνο για την υπόλοιπη Ευρώπη. Σε αυτό το σημείο, χωρίς πρόσβαση στο διεθνές κεφάλαιο ή σε χρήματα στήριξης, η Ελλάδα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει την πλήρη κατάρρευση του πολιτικού ελέγχου και κοινωνική βία, που παρόμοιά της δεν έχει συμβεί από την εποχή της χούντας».
Μήπως θυμάται κανείς τις αναφορές στα εθνικά θέματα; Η έκθεση το έλεγε σαφώς:

«Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι αν θα μπορέσει να αποδεχθεί τη μείωση του γεωπολιτικού της ρόλου. Αλλά κι’ αυτό δεν είναι το χέρι της και εξαρτάται από τη στρατηγική που θα υιοθετήσει η Τουρκία. Η Τουρκία είναι ανερχόμενη γεωπολιτική δύναμη που σκοπεύει να εξαπλώσει τη δύναμή της στα Βαλκάνια, τη Μ. Ανατολή και τον Καύκασο. Το ερώτημα είναι τώρα αν η Τουρκία θα επικεντρώσει τους σκοπούς της στο Αιγαίο ή αντ’ αυτού θα είναι πρόθυμη να κάνει μια συμφωνία με την Ελλάδα, προκειμένου να επικεντρωθεί σε άλλα συμφέροντα». Τυχαία είχαν γραφεί όλα αυτά; Όχι βέβαια, αλλά ουδείς έδωσε σημασία.

Χρειαζόμασταν 387, μας έδωσαν 110

Πριν από έναν χρόνο επίσης, το ΔΝΤ – που μόλις πριν λίγες μέρες με άλλη έκθεσή του ζήτησε να αποφευχθεί κάθε είδους αναδιάρθρωση, διότι θα προκληθεί ακόμη πιο βαθιά ύφεση και πραγματική έκρηξη της ανεργίας –  είχε εκτιμήσει ότι οι δανειακές ανάγκες της Ελλάδας για την περίοδο 2010-2015 θα έφταναν το αστρονομικό ποσό των 387 δις ευρώ.

Αφαιρουμένων των 110 του δανείου, μένουν 277 δις ευρώ. Αυτό σημαίνει πως όταν πήραν το δάνειο από τον μηχανισμό – και δέχθηκαν τον όρο που απαγορεύει να προβεί η χώρα σε μακροχρόνιο δανεισμό εκτός μηχανισμού – γνώριζαν πως τα χρήματα αυτά δεν θα έφθαναν ούτε για ζήτω.

Υπέγραψαν, όμως, και αυτόν τον όρο. Και τώρα, φθάσαμε στο σημείο που όφειλαν να γνωρίζουν ότι θα φθάναμε – το γνώριζαν, αλλά έμειναν πιστοί στην μοναδική ελληνική πολιτική λογική, αυτήν που περιγράφεται με την έκφραση «μεροδούλι – μεροφάι».

Ν’ αρπάξουμε τώρα το χρήμα, ώστε να διατηρήσουμε τις καρέκλες μας για ένα διάστημα και μετά έχει ο Θεός. Εμ, έλα που δεν έχει!

Και επιτέλους, τι ακριβώς είχε στο νου του ο κ. Παπανδρέου – εκτός από την παραμονή του στην (υποκλαπείσα) εξουσία – όταν, τον Μάρτιο του 2010, ανακοινώνοντας με δραματικούς τόνους την προσφυγή στον μηχανισμό, δήλωνε πως «στο τέλος της θητείας μου, η Ελλάδα δεν θα είναι χρεοκοπημένη. Θα είναι αναγεννημένη»; Τι εννοούσαν όσοι δικαιολογούσαν τα σκληρά μέτρα, λέγοντας πως επιβάλλονται για… να μην χρεοκοπήσουμε;

Όταν χρειάζεσαι 387, σου δίνουν 110 και δεν μπορείς να δανειστείς από πουθενά άλλου, πού θα βρεις τα υπόλοιπα 277; Δεν θα οδηγηθείς υποχρεωτικά στην χρεοκοπία; Διότι με την βαθιά ύφεση που ήταν βέβαιο ότι θα έφερνε το Μνημόνιο, άλλες εισπράξεις δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθούν.

Ο φανοποιός από τα Χανιά και το «mail της χρεοκοπίας» τους έφταιγε;  Για να μην θυμηθούμε ότι ξεκίνησε και προκαταρκτική έρευνα για δημοσίευμα του «Σπήγκελ» περί χρεοκοπίας και επιστροφής στη δραχμή! Τους έδειχναν το φεγγάρι και κοίταζαν το δάχτυλο.

Για να τελειώνουμε: Οι διαπραγματευτές ομολόγων υποστηρίζουν ότι αν γίνει αποδεκτή η γερμανική πρόταση «οι οίκοι αξιολόγησης θα συντρίψουν την Ελλάδα και μετά θα συνεχίσουν, συντρίβοντας την Ιρλανδία και την Πορτογαλία».

Θα είναι κανονική πτώχευση!

Οι οίκοι το έχουν πει ξεκάθαρα: Θα πρόκειται για αναδιάρθρωση μέρους του χρέους της και αυτό θα συνιστά επιλεκτική χρεοκοπία – ακριβώς επειδή θα έχει αναδιαρθρωθεί μέρος του χρέους. Δεν πρόκειται δηλαδή για έναν απλό όρο. Ο όρος περιγράφει ακριβώς αυτό που θα συμβεί: Επιλογή του μέρους εκείνου του χρέους που δεν θα εξυπηρετηθεί.

Οι οίκοι έχουν διακηρύξει την αντίθεσή τους με αυτό που πάει να γίνει τώρα και έχουν προειδοποιήσει από τον περασμένο Απρίλιο – για να μην πω από την επομένη της 11ης Μαρτίου.

Στις 28 Απριλίου, ο Standard & Poor's δήλωσε ότι η αναδιάρθρωση «ΘΑ ΕΧΕΙ ΤΙΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΚΗΣ ΠΤΩΧΕΥΣΗΣ»!

Το είπε ξεκάθαρα ο αναλυτής Μορίς Κρέμερ: «Θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι η ΟΠΟΙΑΣΔΗΠΟΤΕ ΜΟΡΦΗΣ αναδιάρθρωση χρέους υιοθετείται από τις αγορές ως πτώχευση. Κατά συνέπεια, όσοι το αποφασίσουν, θα πρέπει να προσέξουν πολύ τις κινήσεις τους».

Και πρόσθεσε: «Είτε αυτό αφορά στην επιμήκυνση των δανείων της, είτε αφορά στο «κούρεμα» των δανείων σε ποσοστό 50%, όπως είναι η φήμη που διαδίδεται τον τελευταίο καιρό».

Για τον λόγο αυτό είχε την ίδια μέρα σπεύσει να δηλώσει ο Γιουνκέρ πως «η αναδιάρθρωση του χρέους δεν αποτελεί επιλογή για την Ελλάδα».

Την ίδια μέρα (28 Απριλίου) και ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Κομισιόν στο κλιμάκιο της τρόικας, Σερβάς Ντερούζ, σε συνέντευξή του στην ολλανδική εφημερίδα «Ντε Τάιντ» είχε δηλώσει πως «μια αναδιάρθρωση θα είχε καταστροφικές συνέπειες, χωρίς παράλληλα να μειώσει την πίεση που υφίσταται η Ελλάδα».

Όπως εξήγησε, «το ελληνικό δημόσιο χρέος βρίσκεται σε μεγάλο ποσοστό στα χέρια των Ελλήνων πολιτών, των ελληνικών τραπεζών και των συνταξιοδοτικών ταμείων», με αποτέλεσμα να προκληθεί ένα ισχυρό πλήγμα, αν γινόταν αναδιάρθρωση, ενώ το κράτος θα χρειαζόταν και πάλι να συνεχίσει την εξυγίανση».

Είπε επίσης ότι μια ενδεχόμενη αναδιάρθρωση θα είχε μεγάλο κόστος, καθώς η ανάγκη για χρηματοδότηση θα παρέμενε, αλλά λίγοι επενδυτές θα ήταν πρόθυμοι να δανείσουν την Ελλάδα, παρά μόνο με πολύ υψηλά ασφάλιστρα κινδύνου, κάτι που θα οδηγούσε σε μια νέα φάση την κρίση χρέους.

Και υπογράμμισε ότι δεν έχει υπάρξει ποτέ αναδιάρθρωση στο πλαίσιο μιας νομισματικής ένωσης, συμπληρώνοντας ότι μια αναδιάρθρωση χρέους θα ήταν ακόμη πιο επιζήμια για την οικονομική σταθερότητα στην ευρωζώνη, περισσότερο και από την περίπτωση της «Lehman Brothers».

Και επειδή μιλούμε συνέχεια για τους τρεις οίκους, απαρατήρητο πέρασε το γεγονός ότι στις 3 Ιουνίου, την χώρα μας υποβάθμισε και ο κινεζικός οίκος Νταγκόνγκ, διατυπώνοντας αμφιβολίες για την επιτυχία του σχεδίου διάσωσης της χώρας και προειδοποιώντας για βραχυπρόθεσμη χρεοκοπία.

Τέλειωσε η περίοδος χάριτος προς τη Γερμανία

Αντί, λοιπόν, να προσπαθούν να μας πείσουν ότι «επιλεκτική χρεοκοπία δεν σημαίνει πραγματική χρεοκοπία», να κοιτάξουν τι θα κάνουν τώρα, την Πέμπτη! Αν δεχθούν το γερμανικό σχέδιο, καλύτερα να μην επιστρέψουν καθόλου στην Ελλάδα.

Και μην αρχίσουν τα κλαψουρίσματα – τι να κάναμε και άλλα τέτοια – ούτε τις προπαγάνδες του τύπου «χρεοκοπήσαμε, αλλά δεν χρεοκοπήσαμε».

Η περίοδος χάριτος της Ελλάδας προς την Γερμανία – συνοδευόμενη από μπόλικες μίζες – κράτησε πολύ, εβδομήντα χρόνια.

Να πάνε τώρα και να ζητήσουν από το Βερολίνο να καταβάλει το αναγκαστικό δάνειο που οι Ναζί υποχρέωσαν την Ελλάδα να πάρει για να συντηρούνται τα στρατεύματα Κατοχής και να συνεχίζουν τις θηριωδίες τους.

Η δήθεν παρέμβαση, που έγινε αποδεκτή, στη νομική διαφορά μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας (για ελληνικό ολοκαύτωμα) είναι παραμύθι για μικρά παιδιά!

Η Μέρκελ έχει παρατραβήξει το σχοινί και ο υπουργός Δικαιοσύνης καλείται τώρα να επιτρέψει την εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και την κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων της Γερμανίας στην Ελλάδα.

Διαφορετικά, το ξαναλέω για τρίτη φορά, να μην επιστρέψουν στην Ελλάδα την Παρασκευή.

ΠΗΓΗ: 18/07/2011, http://www.elzoni.gr/html/ent/596/ent.11596.asp

Μια τρίχα πριν το μεγάλο κραχ

Του Δημήτρη Καζάκη*

Μόλις παρά τρίχα γλύτωσε η παγκόσμια οικονομία ένα νέο ισχυρό κραχ. Το γλύτωσε όντως, ή απλά το ανέβαλε για μερικές εβδομάδες; Κανείς δεν γνωρίζει. Το σίγουρο είναι ότι η διόγκωση των κεφαλαιαγορών δεν είναι απλά μη βιώσιμη για την πα­γκόσμια οικονομία. Αυτό το γνωρίζου­με ήδη από το κραχ του 2008. Όλο και περισσότερο γίνεται και μη διαχειρίσιμη. Το παραμικρό αρκεί για να οδη­γήσει σ’ ένα μεγάλο κραχ, ακόμη με­γαλύτερο από το προηγούμενο.

Η ίδια η επέκταση της παγκόσμιας οικονομί­ας πέρυσι οφείλεται κατά κύριο λόγο στην επέκταση των κεφαλαιαγορών και των τραπεζών. Το γεγονός αυτό επιδείνωσε την εικόνα αστάθειας και έκανε τις αγορές πιο επιρρεπείς σε κραχ. Κάτι που τελικά δεν θα μπορέ­σει να αποφύγει η παγκόσμια οικονο­μία.

Το σίγουρο είναι ότι όχι μόνο η πα­γκόσμια κρίση δεν έχει ξεπεραστεί, αλλά το κύριο καταστροφικό φορτίο της δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί. Είναι ακόμη μπροστά μας.

Ποιο είναι το κύριο γνώρισμα της παγκόσμιας κρίσης; Μια τεράστια υπερπληθώρα κεφαλαίων που λιμνά­ζουν στις παγκόσμιες αγορές και δεν βρίσκουν επικερδή τοποθέτηση. Πρό­κειται για συσσωρευμένα κεφάλαια που ξεπερνούν έως 20 φορές το πα­γκόσμιο ΑΕΠ.

Η παγκόσμια οικονομία της αγοράς βγήκε από τη διαρθρωτική κρίση της δεκαετίας του ’80 – η οποία ξέσπασε μετά την πετρελαϊκή κρίση του 1973 και κράτησε έως τις αρχές της δεκαε­τίας του ’90 – χωρίς να μπορεί να δα­μάσει την τεράστια χρόνια υπερπα­ραγωγή που χαρακτήριζε ανέκαθεν τις κρίσεις της. Για πρώτη φορά στην ιστορία της κατόρθωσε να ανυψώσει τα ποσοστά κέρδους και να επιταχύνει τη συσσώρευση του κεφαλαίου, χω­ρίς όμως να λύσει τα προβλήματα της χρόνιας υπερπαραγωγής.

Πώς το κατόρθωσε;

Πρώτο: Από τις αρχές της δεκαετί­ας του ’90 αναδύθηκε μια νέα παγκό­σμια αγορά κεφαλαίου και χρήματος. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της νέας παγκόσμιας αγοράς είναι η ιστο­ρικά πρωτοφανής υπερσυγκέντρωση, τόσο πραγματικού, όσο και χρηματι­κού κεφαλαίου, που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια των εθνικών οικονομιών, αλλά ακόμη και τα όρια συγκεκριμέ­νων τομέων και κλάδων της παγκόσμι­ας οικονομίας. Το κεφάλαιο δεν εξορ­μά πλέον με ορμητήριο τις μονοπωλιακές εθνικές αγορές των ισχυρών κρα­τών, για να κατακτήσει την παγκόσμια αγορά με όπλο τα βιομηχανικά προϊό­ντα, τις φτηνές τιμές των εμπορευμά­των και το φτηνό πλεονάζον χρήμα. Αντίθετα παρατηρούμε μια κατεξοχήν αντίστροφη κίνηση. Με βάση πια την ίδια την παγκόσμια αγορά κεφαλαίου και εμπορευμάτων, εξορμά να αναδιανείμει και να καρπωθεί τα οφέλη από τα νέα «συγκριτικά πλεονεκτήματα» και τα bon fillets των εθνικών και πε­ριφερειακών οικονομιών, ιδίως εκεί όπου συγκεντρώνονται οι πιο απαραί­τητες κι έτοιμες προϋποθέσεις για την παραγωγή της μεγαλύτερης δυνατής προστιθέμενης αξίας.

Δεύτερο: Η ανάδειξη ενός νέου τύ­που μονοπωλιακής συγκέντρωσης σε διεθνές επίπεδο. Μέσα από ένα ιστο­ρικά πρωτοφανές όργιο εξαγορών, συγχωνεύσεων και συμμαχιών, δια­μορφώθηκε μια νέα επιχειρηματική πραγματικότητα στις κορυφές του επι­χειρηματικού κεφαλαίου. Με στόχο να αντιμετωπιστούν τα χρόνια παραγωγι­κά πλεονάσματα, η χρόνια χαμηλή παραγωγική αξιοποίηση του παραγωγι­κού τους δυναμικού, μετατρέπονται σε όλο και περισσότερο ευέλικτα επι­χειρηματικά πολυκλαδικά συγκροτή­ματα σε παγκόσμιο επίπεδο, ώστε να εξασφαλίζουν υψηλά περιθώρια κέρ­δους ακόμη κι όταν ο βαθμός αξιοποί­ησης του παραγωγικού δυναμικού δεν υπερβαίνει το 70%. Για να επιτευχθεί αυτό η πολυεθνική επιχείρηση όλο και περισσότερο σταμάτησε να είναι αμερικάνικη, βρετανική ή ιαπωνική και διαμορφώνεται σαν ένα τεράστιο δίκτυο θυγατρικών, συνεργαζόμενων, συμμαχικών, υπεργολαβικών, κ.λπ. επιχειρήσεων με πραγματικά διεθνο­ποιημένη παραγωγή.

Για πρώτη φορά στα τέλη της δεκα­ετίας του ’80 οι ετήσιες πωλήσεις των ξένων θυγατρικών των πολυεθνικών ισοφαρίζουν τον τζίρο του παγκόσμιου εμπορίου. Για πρώτη φορά οι ανάγκες της παγκόσμιας αγοράς σε εμπορεύ­ματα και υπηρεσίες ικανοποιούνται απευθείας όχι πια μέσα απ’ το παγκό­σμιο εμπόριο, αλλά όλο και περισσό­τερο απ’ τη διεθνοποιημένη παραγω­γή των θυγατρικών των πολυεθνικών. Το 1998, ενώ το παγκόσμιο εμπόριο εμπορευμάτων και υπηρεσιών έφτα­σε τα 6,57 τρισ. δολάρια, οι ετήσιες πωλήσεις των ξένων θυγατρικών των πολυεθνικών ξεπέρασαν τα 11,4 τρισ. δολ.. Το 1999 η διαφορά υπερέβαινε τη σχέση 1:2, ενώ σήμερα υπερβαίνει τη σχέση 1:3.

Τρίτο: Η ανάδειξη ενός νέου εκρηκτικού μίγματος οικονομίας και πολιτι­κής, μέσα από την κυρίως υπερεθνική συνένωση, συνάρθρωση του πολυε­θνικού κεφαλαίου και του κράτους. Η αποδιάρθρωση των εθνικών συστημά­των κρατικής ρύθμισης, μέσα από τις ιδιωτικοποιήσεις, τις πολιτικές απορρύθμισης κ.λπ., δεν σήμανε καθόλου την υποχώρηση του ρόλου του κρά­τους. Αντίθετα, ο οικονομικός ρόλος του κράτους έχει ενισχυθεί, έχει περισσότερο διεθνοποιηθεί μέσα από τους μηχανισμούς διεθνούς ρύθμισης και διεύθυνσης της παγκόσμιας οικο­νομίας, οι οποίοι αποτελούν και προνομιακό πεδίο συνάρθρωσης ισχυρών και εξαρτημένων κρατών με το πολυε­θνικό κεφάλαιο.

Ποιοι ήταν οι «χαμένοι» του παιχνι­διού; Από την τελευταία μελέτη του ινστιτούτου του ΟΗΕ που ερευνά την ανισοδιανομή του πλούτου των νοικοκυριών παγκόσμια, προκύπτει ότι στο 2% του πληθυσμού αντιστοιχεί το 50% του συνολικού ιδιωτικού πλούτου παγκόσμια, ενώ στο 10% αντιστοιχεί το 85% του πλούτου. Στο φτωχότερο 50% των νοικοκυριών αντιστοιχεί μόλις το 1% του παγκόσμιου πλούτου.

Η σχέση αυτή επιδεινώνεται δραματι­κά με το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού να βρίσκεται αισίως κάτω από το όριο της απόλυτης εξαθλίωσης.

Ο μηχανισμός της παγκόσμιας συσ­σώρευσης στηρίχθηκε σε δυο βασι­κές διαδικασίες: Από τη μια μέσα από μια πρωτοφανή συμπίεση του κόστους στην οικονομία, δηλαδή ό,τι αντιλαμ­βάνεται ως κόστος το κεφάλαιο. Από την άλλη, μέσα από τη ραγδαία επέ­κταση του δανειακού κεφαλαίου. Προ­κειμένου να εξασφαλιστεί μεγαλύτερο κέρδος σε αυτό το δανειακό κεφάλαιο έπρεπε ολόκληρη η οικονομία να βυθι­στεί στο χρέος. Νοικοκυριά, επιχειρή­σεις, κράτη. Πρόσφατα υπολογίστηκε ότι τα διαθέσιμα δανείσιμα κεφάλαια σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν αισίως φτάσει στο 1 τετράκις εκατομμύριο δολάρια, δηλαδή στα 1.000 τρισεκα­τομμύρια δολάρια, όταν το παγκόσμιο ΑΕΠ κινείται γύρω στα 60 τρισ. δολ.!

Για να αξιοποιηθεί αυτό το κεφάλαιο θα πρέπει να δανείζονται και να ξαναδανείζονται οι πάντες. Να γιατί όλα τα κράτη, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, αναστενάζουν από τα χρέη, δη­μόσια και ιδιωτικά.

Χρηματιστική πυραμίδα

Πάνω σ’ αυτό το χρέος το χρημα­τιστικό κεφάλαιο έστησε μια τερά­στια πυραμίδα πρόσθετων πιστωτι­κών προϊόντων (ομόλογα, παράγωγα κ.ο.κ.), που του εξασφάλιζαν ακόμη μεγαλύτερα κέρδη. Έτσι φτάσαμε η αγορά ομολόγων να έχει αξία μεγα­λύτερη κατά 4 φορές του παγκόσμιου ΑΕΠ, η αγορά παραγώγων κατά 10 φο­ρές κ.ο.κ.

Όπως είναι φυσικό, ο κύριος όγκος αυτών των κεφαλαίων είναι συγκεντρωμένα στα χαρτοφυλάκια των πο­λυεθνικών τραπεζών, που μαζί με τα διεθνή επενδυτικά κεφάλαια αποτε­λούν τους κύριους παίκτες στις αγο­ρές κεφαλαίων παγκόσμια.

Γι’ αυτό και όταν ξέσπασε η παγκό­σμια κρίση μετά τον Αύγουστο του 2007 και κορυφώθηκε το φθινόπωρο του 2008, εκδηλώθηκε ευθύς αμέ­σως ως κρίση τραπεζική, ως κρίση χρεοκοπίας των μεγάλων επενδυτι­κών τραπεζών.

Σήμερα η κρίση αυτή έχει επικε­ντρωθεί στην ευρωζώνη. Κι αυτό γιατί το τραπεζικό σύστημα της ευρωζώνης είναι το πιο υπερδιογκωμένο και το πιο παρασιτικό παγκόσμια. Το συνολι­κό ενεργητικό των τραπεζών στην ευρωζώνη είναι πάνω από 4 φορές μεγα­λύτερο από το ΑΕΠ της και συνεχίζει να διογκώνεται.

Το ευρώ εξαρχής δεν υπήρξε ένα κοι­νό νόμισμα, αλλά ένα πιστωτικό προϊόν που επινοήθηκε από τις μεγάλες τρά­πεζες με δυο κύριους σκοπούς:

Αφενός για να συγκεντρώσουν με εργαλείο το ευρώ ολόκληρη τη ρευστότητα, όλο το κυκλοφορούν χρήμα της οικονομίας στα θησαυροφυλάκιά τους και να το αποδώσουν ξανά στην οικονομία με τη μορφή δανείων. Αφε­τέρου για να αποτελέσει το ευρώ έναν ισχυρό πόλο συγκέντρωσης επενδυτι­κών κεφαλαίων παγκόσμια που ήθελαν να κερδοσκοπήσουν με νομίσματα.

Σήμερα και οι δυο αυτές βασικές λειτουργίες του ευρώ βρίσκονται σε βαθύτατη κρίση και έχουν δημιουργή­σει σοβαρά ερωτήματα για τη δυνατότητα επιβίωσης του ευρώ.

Χρεωμένη ευρωζώνη

Στα πλαίσια αυτά πρέπει να δούμε και την επι­δείνωση της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη. Η Ιταλία χτύπησε ύψη ρεκόρ στα επιτόκια των ομολόγων της, φτάνοντας αισίως στο ύψος που είχαν τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων στις αρχές του 2010, λίγο πριν υπαχθεί η χώρα υπό καθεστώς μνημονίου. Η Ισπανία συνεχίζει την πολιτική εσωτερικής πτώχευσης περιοχών και κοινωνικών στρωμάτων, προκειμένου να γλυ­τώσει κι αυτή το αναπόφευκτο. Η Πορτογαλία ζήτησε επιπλέον βοήθεια, ενώ η Ιρλανδία υποβαθμίστηκε ακόμη περισσότερο. Όσο για την Ελλάδα, αυτή ξεπέρασε κάθε άλλο ιστορικό προηγούμενο στις μονάδες βάσης των ελληνι­κών CDS, πάνω από 2.700! Με άλλα λόγια για τις αγορές η Ελλάδα έχει ήδη πτωχεύσει και απλά αναμένεται το μοιραίο.

Επιλεκτική χρεοκοπία

Αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι στην τελευ­ταία σύνοδο των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης στις 12/7, το κλίμα ήταν εμφανώς διαφορετικό. Ο Ολλανδός υπουργός Οικονο­μικών Γιαν Κέες ντε Γιάγκερ, ένας από τους υπουργούς που τηρούν και δημοσίως σκληρή στάση για το θέμα του νέου πακέτου βοήθειας, τονίζει ότι δεν αποκλείεται πλέον το ενδεχόμε­νο «επιλεκτικής χρεοκοπίας» της Ελλάδας, σε δηλώσεις που έκανε την Τρίτη πριν από τη συ­νάντηση του Ecofin. «Καταφέραμε να λύσου­με τον κόμπο, έναν πολύ δύσκολο κόμπο, μιας αντιφατικής δήλωσης όπου λέμε ότι θέλουμε σημαντική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και από την άλλη ότι θέλουμε να αποφύγουμε την επιλεκτική χρεοκοπία», είπε. Όπως υποστή­ριξε, τώρα που δεν αποκλείεται η επιλεκτική χρεοκοπία η ευρωζώνη έχει περισσότερες επιλογές και μεγαλύτερη ευχέρεια δράσης. «Η ομάδα εργασίας (Eurogroup) μπορεί να προ­ετοιμαστεί. Έχει μια ευρύτερη εντολή, περισ­σότερες επιλογές», ανέφερε. Ερωτηθείς εάν αυτές οι επιλογές ενδέχεται να περιέχουν την πιθανότητα επιλεκτικής χρεοκοπίας για την Ελ­λάδα, είπε: «Δεν αποκλείεται πλέον. Προφα νώς η ΕΚΤ έχει δηλώσει σε ανακοίνωσή της ότι εμμένει στη θέση της, αλλά οι 17 υπουργοί δεν την απέκλεισαν πλέον, οπότε έχουμε περισσό­τερες επιλογές, ένα ευρύτερο πλαίσιο για να εργαστούμε».

Ο κ. Σόρος…

Το ίδιο περίπου ισχυρίστηκε και ο γνωστός φίλος του πρωθυπουργού κ. Σόρος σε σημείω­μά του στους «Financial Times» (11/7) με τίτ­λο οι «Αληθινοί Ευρωπαίοι χρειάζονται Σχέδιο Β». Στο σημείωμα αυτό ο μεγαλοκερδοσκόπος εκτιμά ότι «η Ελλάδα κατευθύνεται προς μια άτακτη πτώχευση είτε σε μια υποτίμηση με ανυπολόγιστες συνέπειες. Αν αυτή η φαινομε­νικά αμείλικτη διαδικασία πρόκειται να αναχαι­τιστεί και να αντιστραφεί, τόσο η Ελλάδα όσο και η ευρωζώνη πρέπει επειγόντως να υιοθε­τήσουν ένα σχέδιο Β. Μια επίσημη πτώχευση της Ελλάδας μπορεί να είναι αναπόφευκτη, αλ­λά δεν χρειάζεται να είναι άτακτη. Και ενώ κά­ποια μόλυνση θα είναι αναπόφευκτη – οτιδήποτε συμβεί στην Ελλάδα είναι πολύ πιθανό να επεκταθεί στην Πορτογαλία, ενώ και η χρημα­τοπιστωτική θέση της Ιρλανδίας, επίσης, μπο­ρεί να γίνει μη βιώσιμη –, η υπόλοιπη ευρωζώνη πρέπει να περιχαρακωθεί. Αυτό σημαίνει ενίσχυση της ευρωζώνης, η οποία πιθανά να σημαίνει ευρύτερη χρήση των ευρωομολόγων και ένα είδος σχεδίου για ολόκληρη την ευρωζώνη εγγύησης καταθέσεων».

Τι εννοεί ο κ. Σόρος; Ότι η ευρωζώνη πρέπει να ξεμπερδεύει μέσα από μια διαδικασία ελεγχόμενης πτώχευσης με την Ελλάδα, την Πορ­τογαλία και την Ιρλανδία, προκειμένου να σω­θούν οι υπόλοιπες χώρες με ευρωομόλογα και εγγυήσεις της καταθετικής βάσης των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών. Με δεδομένο ότι ο εν λόγω κερδοσκόπος έχει επενδύσει σημαντικά σε ακίνητο και φυσικό πλούτο της χώρας μας, με την ελεγχόμενη πτώχευση εννοεί απανωτά «πιστωτικά επεισόδια», δηλαδή καταρρεύσεις εγχώριων τραπεζών, που θα επιταχύνουν τη δι­αδικασία γενικευμένης εκποίησης της χώρας.

Πιστωτικά επεισόδια

Με δεδομένη την κατάσταση των εγχώ­ριων τραπεζών που στερούνται πλέον ακόμη και της δυνατότητας πρόσβασης στη ρευστότητα της ΕΚΤ, τα «πιστωτικά επεισόδια» είναι πλέον στην ημερήσια διάταξη. Το μόνο που χρειάζεται είναι να απεμπλακούν τα μεγάλα πιστωτικά ιδρύματα της Γερμανίας, της Γαλλίας κ.ο.κ. από το ελληνικό χρέος. Αυτό το νόημα έχει η συζήτηση που διεξάγεται στην ευρωζώνη για διάφορα σχέδια επαναγοράς ληξιπρόθεσμων ελληνικών ομολόγων. Την επαναγορά ελληνικού χρέους από τη δευ­τερογενή αγορά εξετάζουν οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) κ. Φιλίπ Μεϊστάντ επιβεβαίωσε ότι η ζώνη του ευρώ εξετάζει το ενδεχόμενο να επαναγοράσει στην τρέχουσα τιμή τίτλους του ελληνικού Δημοσίου, για να ελαφρύνει δήθεν τα δημόσια οικονομι­κά της Αθήνας. «Υπάρχει μια πρόταση που υποστηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την οποία θα συζητήσουμε και η οποία θα επιτρέψει στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας να επαναγοράσει τους τίτλους του ελληνικού χρέους στις τιμές της αγοράς», δήλωσε ο κ. Φιλίπ Μεϊστάντ στο βελγικό ιδιωτικό τηλεοπτικό δίκτυο RTL-TVI (12/7).

Διχασμένοι

Ο ίδιος αναγνώρισε πάντως πως σε γενι­κές γραμμές οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να είναι διχασμένοι σχετικά με το πώς θα «βοηθήσουν» την Ελλάδα. «Υπάρχει μια συμφωνία όσον αφορά τον στόχο, δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία σχετικά με το πώς θα επιτευχθεί», πρόσθεσε ο πρόε­δρος της ΕΤΕπ, ο οποίος συμμετείχε χθες στη σύνοδο των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες. «Ο στόχος είναι σαφής: πρέπει να διασφαλίσουμε ότι το χρέος του ελληνικού κράτους θα γίνει πιο ανεκτό, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να μει­ώσουμε την αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ της Ελλάδας. Μια επαναγορά μέρους του χρέους θα μπορούσε να χρησιμεύσει σε αυτό», σημείωσε.

Βέβαια, η αλήθεια είναι πιο μακάβρια. Τα σχέδια επαναγοράς που εξετάζονται θα είναι στοχευμένες παρεμβάσεις στη δευ­τερογενή αγορά με σκοπό να απαλλαγούν γρήγορα οι μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες από τα ληξιπρόθεσμα ομόλογα του ελλη­νικού Δημοσίου, έτσι ώστε μια επιλεκτική ελεγχόμενη πτώχευση τύπου Σόρος να μην επιφέρει σοβαρά τραντάγματα στο ευρωσύστημα. Έτσι τουλάχιστον σχεδιάζουν οι τραπεζίτες και οι κερδοσκόποι. Από κει και πέρα για το μόνο που ενδιαφέρονται οι «εταίροι» μας στην ευρωζώνη είναι να επιταχυνθεί η εκποίηση της χώρας, η οποία σε συνθήκες επίσημης πτώχευσης θα προσφέρει ακόμη μεγαλύτερες ευκαι­ρίες κέρδους. Έτσι θα αποζημιωθούν στο πολλαπλάσιο για όσα θα χάσουν από την επίσημη επιλεκτική πτώχευση της χώρας. Όσο για τον ελληνικό λαό, ποιος νοιάζεται για τους ιθαγενείς μιας αφρικανοποιημένης χώρας της ευρωζώνης;

* Ο Δημήτρης Καζάκης είναι Οικονομολόγος – Αναλυτής

ΠΗΓΗ: (ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΟ “Π” ΣΤΙΣ 14-07-11), http://www.topontiki.gr/article/19479

ΔΕΗ 1950 – 2011

Του Απόστολου Παπαδημητρίου

Η ΔΕΗ υπήρξε η πλέον σημαντική δημόσια επιχείρηση. Ιδρύθηκε με τη λήξη των πολέμων, που στοίχισαν τόσο σε αίμα την πατρίδα μας και την καταβαράθρωσαν οικονομικά, με σκοπό να καταστεί ο κύριος μοχλός της οικονομικής της ανάπτυξης. Αν και Αμερικανοί υπήρξαν οι καθοδηγητές στην ίδρυσή της και ανάπτυξή της ενήργησαν ακολουθώντας τα ισχύοντα τότε ευρωπαϊκά οικονομικά πρότυπα, τα οποία ήθελαν οι κύριοι τομείς της οικονομίας, όπως η ενέργεια, να ελέγχονται από το κράτος.

Τώρα που βλέπουμε να συμβαίνουν ραγδαίες μεταβολές στον χώρο της οικονομίας, είναι εύκολο να κατανοήσουμε, γιατί τότε ο καπιταλισμός ήταν ανεκτικός έναντι του κράτους στην ευρωπαϊκή ήπειρο: Ο αιματηρότατος Β΄ παγκόσμιος πόλεμος είχε ενισχύσει σημαντικά το κομμουνιστικό στρατόπεδο, αφού η ΕΣΣΔ, ως ένας εκ των “συμμάχων” νικητών, διεκδίκησε και έλαβε στη ζώνη της επιρροής της όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και κάποιες της Βαλκανικής. Ισχυρό λοιπόν κράτος και καλά αμειβόμενοι εργαζόμενοι στις πολλές δημόσιες επιχειρήσεις ήταν το ισχυρό ανάχωμα στην εξάπλωση του κομμουνισμού και στη Δυτική Ευρώπη.

Οι λαοί αποκαμωμένοι από τις συμφορές και την αναστάτωση ποθούσαν να ζήσουν επί τέλους ειρηνικά. Ο ευτελισμός της αξίας του ανθρωπίνου προσώπου κατά την περίοδο της κυριαρχίας των ολοκληρωτικών ιδεολογιών σε κρατικό επίπεδο και κατά τη διάρκεια του αγρίου πολέμου έδωσαν νέο νόημα στη ζωή των πολιτών αλλά και όραμα αναδημιουργίας. Στην πατρίδα μας οι συμφορές του πολέμου είχαν φέρει τους ανθρώπους πιό κοντά, τους απομάκρυνε όμως ο εμφύλιος που ακολούθησε. Όρεξη για εργασία υπήρχε, ο λαός όμως είχε οδηγηθεί σε έναν νέο διχασμό. Οι ισχυροί “προστάτες” μας που έσπευσαν να συμβάλουν οικονομικά στην ανάπτυξη της χώρας ήθελαν αυτή ένα προτεκτοράτο με πολύ πιό έκδηλα τα χαρακτηριστικά απ' ότι πριν από τον πόλεμο. Η μεταπολεμική περίοδος είναι αυτή της απόλυτης ξενοκρατίας και των προκλητικών παρεμβάσεων των ισχυρών, ιδίως των Αμερικανών, στα εσωτερικά μας. Κάτω από τη σκιά αυτή της μειωμένης εθνικής κυριαρχίας, το κράτος κατέστη στο έπακρο κομματικό. Και δεν ήταν μόνο οι κομμουνιστές που υπέστησαν τις συνέπειες της ήττας τους στον εμφύλιο, αλλά και πλείστοι όσοι επέλεξαν κατά την κατοχή να στηρίξουν εν γνώσει ή αγνοία τους (περισσότεροι στη δεύτερη κατηγορία) το υπό κομμουνιστικό έλεγχο ΕΑΜ από του να παραμείνουν αδρανείς ή να εκδηλωθούν υπέρ των κατακτητών! Το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων συνέχιζε να διχάζει τον λαό ώς τη μεταπολίτευση (1974).

Η ΔΕΗ ξεκίνησε με την αξιοποίηση των σημαντικών λιγνιτικών κοιτασμάτων της Δυτικής Μακεδονίας. Τον λιγνίτη εξόρυσσαν τότε τα ΛΙΠΤΟΛ (Λιγνιτορυχεία Πτολεμαΐδας), επιχείρηση του ομίλου Μποδοσάκη. Το 1959 λειτούργησε ο πρώτος θερμοηλεκτρικός σταθμός στην Πτολεμαΐδα, ενώ παράλληλα με τις ιταλικές αποζημιώσεις, κατασκευάστηκαν υδροηλεκτρικοί σταθμοί. Γερμανικές αποζημιώσεις δεν διεκδικήθηκαν τότε με την ωμή απαίτηση των ΗΠΑ που ήθελαν την γερμανική οικονομική ανάπτυξη ως αντιστάθμισμα στην επιθετικότητα του κομμουνισμού. Αυτοί που μας ρήμαξαν τότε, όπως μας ρημάζουν καια σήμερα μας οφείλουν ακόμη πολλά πάρα πολλά. Αντι της εξόφλησης των οφειλών τους αισχροκερδίζουν σε βάρος μας με τα τοκογλυφικά επιτόκια δανεισμού. Το 1974, όταν πλέον είχε συντελεστεί πλήρως ο εξηλεκτρισμός της υπαίθρου (όλων των οικισμών με πληθυσμό άνω των 30 κατοίκων) και η ελληνική επιχείρηση μπορούσε να αναπτυχθεί σε κάθε σημείο της χώρας με τα προσιτά, ως κατά πολύ φθηνότερα, τιμολόγια από εκείνα των κατά τόπους ηλεκτρικών επιχειρήσεων του παρελθόντος, η ΔΕΗ εξαγόρασε και τα ΛΙΠΤΟΛ.

Η δεκαπενταετία 1975-1990 υπήρξε, παρά τα μεγάλα προβλήματα – αδυναμίες της ως κρατικής επιχείρσης η β΄ περίοδος, αυτή των μεγάλων επενδύσεων και της ραγδαίας αύξησης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Ο λιγνίτης κατέστη το εθνικό καύσιμο και η συμβολή του στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ξεπέρασε το 70% στο σύνολο της παραγόμενης από όλες τις πηγές. Η ΔΕΗ αναπτυσσόταν, η ΔΕΗ είχε σχέδια πενταετή και δεκαετή και πλήρη τη δυνατότητα να εξασφαλίζει τα απαραίτητα για τις επενδύσεις της ποσά. Στα μέσα αυτής της περιόδου συνέβησαν δύο σημαντικές μεταβολές και στο τέλος αυτής τρίτη: Η χώρα μας εντάχθηκε στην τότε ΕΟΚ και η εξουσία πέρασε στα χέρια πολιτικών δυνάμεων που έδειχναν αποφασισμένα να αναατρέψουν οριστικά την κοινωνική αδικία που επικρατούσε στη χώρα. Το έδαφος ήταν κατάλληλο, λόγω της δικτατορίας που είχε προηγηθεί και την οποία ο λαός είχε χρεώσει, μετά την πτώση της  στους Αμερικανούς και στη Δεξιά παράταξη, ως τον τοποτηρητή των συμφερόντων τους στη χώρα. Ελάχιστοι γνωρίζουν τη σύγχρονη πολιτική μας ιστορία και τους συμπληρωματικούς ρόλους των κομμάτων εξουσίας στην εθνική μας υποτέλεια. Οι “συντηρητικοί” πολίτες, οι πιστοί στις παραδόσεις και στον θεσμό της Εκκλησίας έβλεπαν με τρόμο στις διακηρύξεις περί κοινωνικής δικαιοσύνης το “άγριο πρόσωπο του αθέου κομμουνισμού”! Παρέμεναν ανάλγητοι μπροστά και στην πλέον κραυγαλαία κοινωνική αδικία, στη διάκριση των πολιτών με βάση τα φρονήματα. (Δεν αναφερόμαστε στους υποκριτικά συντηρητικούς, οι οποίοι επωφελούντο στο έπακρο από τη σύμπλευσή τους με τους κατέχοντες την εξουσία). Οι “προοδευτικοί” ποθούσαν την αλλαγή και την κατάργηση των διακρίσεων. Υπό την επήρεια των ιδεολογημάτων του δυτικού σοσιαλισμού ανέπτυσσαν απόψεις εχθρικές προς την Εκκλησία, της οποία η Διοίκηση πολλές φορές προκλητικά έπαιρνε δι' εκροσώπων της πολιτικές θέσεις υπέρ των κρατούντων, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της δικτατορίας. Έτσι η πολιτική αλλαγή του 1981 χαιρετίστηκε από πολλούς ως λυτρωτική!

Με τον “λαό στην εξουσία” (άντε θύμα, άντε ψώνιο, άντε σύμβολο αιώνιο. Βάρναλης) είδαμε στη ΔΕΗ τη ραγδαία μεταβολή. Οι συνδικαλιστές, που έδιναν τις εντολές τους από την Αθήνα κατά τις μεγάλης διάρκειας απεργίες (1975-1980) προήχθησαν σε συνδιοικητές της ΔΕΗ. Τώρα που με την ωριμότητα των ετών σκέπτομαι την τακτική της διακοπής της λειτουργίας των μονάδων κατά τις απεργίες, στις οποίες μετείχα ανελλειπώς, θέτω ευθέως το ερώτημα: Τίνος ήταν  οι σταθμοί και με ποιό δικαίωμα κομματικοί εγκάθετοι, αργόσχολοι ως επί το πλείστον, έδιναν την εντολή στους χειριστές να “κατεβάσουν” τους διακόπτες. Η νέα εξουσία, στην υπηρεσία των ίδιων αφεντικών με αυτά της προηγούμενης, προέβη σε ευρεία εκκαθάριση στελεχών, αναξίων αλλά και αξίων, για να επανδρώσει τις θέσεις “κλειδιά” με δικούς της επίσης ανάξιους και άξιους. Έτσι στη μεγαλύτερη δημόσια επιχείρηση της χώρας κατασκευάστηκε πελώριο “ψυγείο” στελεχών  παχυλά αμειβομένων, για να μη προσφέρουν τίποτε ή ελάχιστα στην επιχείρηση. Οι ετήσιες απολαβές τους αντιστοιχούσαν προς τη δαπάνη κατασκευής μιας νέας μονάδας. Υπό την εξουσία των κομισαρίων – συνδικαλιστών οι διοικούντες αισθάνθηκαν σε πολλές περιπτώσεις να αποτελούν διακοσμητικά στοιχεία, καθώς οι κομματικοί είχαν πλήρη την κάλυψη της διοίκησης της ΔΕΗ  . Το προσωπικό αισθάνθηκε ως ελευθερία την ασυδοσία έναντι των ιεραρχικά προϊσταμένων και την εργασία ως ελάττωμα (οι εξαιρέσεις δεν καταργούν τον κανόνα). Ναι, υπήρξε αισθητή κάμψη  της    απόδοσης και του ενδιαφέροντος για την Επιχείρηση έναντι των εργαζομένων στη ΔΕΗ κατά την πρώτη γεννιά. Μπορεί εκείνοι να είχαν ευνοηθεί, από τον μηχανισμό του κόμματος, στο οποίο ανήκαν, έναντι άλλων, που είχαν αναγκαστεί να πάρουν το δρόμο της ξενιτιάς ως μετανάστες, όμως τους διέκρινε φιλότιμο, εργατικότητα, πνεύμα θυσίας και αγάπη προς την Επιχείρηση. Αυτά  όλα στη δεκαετία του 1980 εξανεμίστηκαν, ενώ έπρεπε να ενταθούν, αν πράγματι κοινωνική δικαιοσύνη έπνεε πλέον στον τόπο και στη ΔΕΗ. Όμως οι νέοι κρατούντες είχαν βάλει πλώρη να οδηγήσουν το σκάφος της χώρας στα λιμάνια του καταναλωτισμού. Αύξησαν με δάνεια τις απολαβές των εργαζομένων, χωρίς να δώσουν πειστικό όραμα κοινωνικής μεταβολής. Και ο άνθρωπος ρέπει προς την αμέλεια και την αδιαφορία, όταν όραμά του είναι η καλοπέραση.  Καλοπέραση και πνεύμα θυσία είναι ασυμβίβαστα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ήταν εμφανές το τέλος του κομμουνιστικού συνασπισμού. Στην αρχή της επόμενης δεκαετίας αυτό συνέβη. Και τότε άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τη ΔΕΗ, για τη χώρα, για τους λαούς της Ευρώπης. Ο καπιταλισμός φόρεσε νέο πρόσωπο και βγήκε θριαμβευτής με το λάβαρο της “απελευθέρωσης” και της “οικονομίας της αγοράς”. Το κράτος κατέστη κατηγορούμενος ως κακός διαχειριστής των οικονομιών των λαών και ως λύση προτάθηκε η πλήρης αποκρατικοποίηση. Ήδη το 1992 με την οδηγία για την “απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας” η ΕΕ είχε θέσει τη ΔΕΗ στο εκτελεστικό απόσπασμα. Εμείς όμως περνούσαμε καλά με τα δανεικά.Η βιομηχανία της χώρας κατέρρεε υπό τα πλήγματα του αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά της απάτης των ισχυρών του χρήματος. Η κακοδιοίκηση  και η νέου τύπου αντίληψη περί δημοσρίων επιχειρήσεων μετέτρεψααν τη ΔΕΗ σε ναυγαγοσωστικό. Τα οικονομικά σκάνδαλα εκ της διαπλοκής των “σοσιαλιστών” της εξουσίας με τους νέους ισχυρούς της οικονομίας στη χώρα σε θέματα συμβάσεων κατασκευής έργων, έπέφεραν σημαντική οικονομική αφαίμαξη της Επιχείρησης. Μεταβολές επί μεταβολών από “εκσυγχρονιστές” προκάλεσαν αναστάτωση και πρόσθετη οικονομική αφαίμαξη. Τέλος όχι μόνο το γηρασμένο προσωπικό  αποχώρησε με συνταξιοδότηση χωρίς να αντικατασταθεί έγκαιρα, αλλά δόθηκαν και κίνητρα εθελουσίας  εξόδου. Η εξουσία (και τα δύο κόμματα) επιδίωκαν τη συρρίκνωση του προσωπικού στα πλαίσια εντολών για κατεδάφιση των δημοσίων επιχειρήσεων. Παράλληλα οι εκσυγχρονιστές εισήγαγαν τη ΔΕΗ στο χρηματιστήριο, όπου οι μάγοι της οικονομίας γνωρίζουν πολύ καλά τον τρόπο να καρταβαραθρώνουν κάποια μετοχή.

Τώρα η ΔΕΗ κομματιάζεται και σύντομα θα ξεπουληθεί (Δεν βιάζομαι να προβλέψω. Είναι ηλίου φαεινότερο. Απλώς οι πολλοί δεν θέλουμε να αντικρύσουμε κατάματα την αλήθεια). Ας αφήσουμε σήμερα τους κύριους υπεύθυνους για την κατάντια και ας αναρρωτηθούμε πόσο φταίγουμε εμείς που τρώγαμε χωρίς να αισθανόμαστε και την υποχρέωση να παράγουμε, εμείς που πιστέψαμε ότι οι αλλαγές στην ΕΕ συμβαίνουν για το καλό μας, εμείς που στηρίξαμε τους υπέρμαχους της οικονομίας της “αγοράς” των κομμάτων εξουσίας (τώρα πλέον οι μάσκες έπεσαν και είδαμε τα πρόσωπα), εμείς που αποδεχθήκαμε το ρόλο του καταναλωτού και κλωτσήσαμε τις παραδόσεις μας, τη φιλοπατρία μας, την πίστη μας. Εμείς που έχουμε τη διάθεση να πουλήσαμε και την ψυχή μας.

Καιρός μετάνοιας. Δεν χάθηκαν τα πάντα.                        

“ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ”, 18-5-2011